Abu Voil Shaqiq ibn Salama

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، أَنَّ عَلِيًّا، قَالَ لأَبِي الْهَيَّاجِ الأَسَدِيِّ أَبْعَثُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنْ لاَ تَدَعَ قَبْرًا مُشْرِفًا إِلاَّ سَوَّيْتَهُ وَلاَ تِمْثَالاً إِلاَّ طَمَسْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَكْرَهُونَ أَنْ يُرْفَعَ الْقَبْرُ فَوْقَ الأَرْضِ ‏.‏ قَالَ الشَّافِعِيُّ أَكْرَهُ أَنْ يُرْفَعَ الْقَبْرُ إِلاَّ بِقَدْرِ مَا يُعْرَفُ أَنَّهُ قَبْرٌ لِكَيْلاَ يُوطَأَ وَلاَ يُجْلَسَ عَلَيْهِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Abul Hayyoj al-Asadiyga: «Paygʻambar ﷺ meni nima bilan joʻnatgan boʻlsalar, men ham seni shu bilan joʻnatyapman: hech bir koʻtarilgan (baland) qabrni tekislamasdan, hech bir tasvirni oʻchirmasdan qoldirmagin», dedi. Abu Iso aytdi: Alining hadisi hasan hadisdir. Baʼzi ilm ahli shu (hadisga) amal qiladilar va ular qabrni yerdan baland koʻtarishni makruh sanaydilar. Shofeʼiy aytdi: Men qabrni — uning qabr ekanligi bilinib, ustidan yurilmasligi va unga oʻtirilmasligi uchun — bilingudek miqdordan ortiq koʻtarishni makruh sanayman.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Абул Ҳайёж ал-Асадийга: «Пайғамбар ﷺ мени нима билан жўнатган бўлсалар, мен ҳам сени шу билан жўнатяпман: ҳеч бир кўтарилган (баланд) қабрни текисламасдан, ҳеч бир тасвирни ўчирмасдан қолдирмагин», деди. Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Баъзи илм аҳли шу (ҳадисга) амал қиладилар ва улар қабрни ердан баланд кўтаришни макруҳ санайдилар. Шофеъий айтди: Мен қабрни — унинг қабр эканлиги билиниб, устидан юрилмаслиги ва унга ўтирилмаслиги учун — билингудек миқдордан ортиқ кўтаришни макруҳ санайман.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نُسَمَّى السَّمَاسِرَةَ فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ إِنَّ الشَّيْطَانَ وَالإِثْمَ يَحْضُرَانِ الْبَيْعَ فَشُوبُوا بَيْعَكُمْ بِالصَّدَقَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَرِفَاعَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ رَوَاهُ مَنْصُورٌ وَالأَعْمَشُ وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِقَيْسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا ‏.‏

Qays ibn Abu Gʻaraza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ biz tomon chiqdilar, biz oʻsha paytda «samosira» (dallollar) deb atalardik. Shunda u zot: «Ey savdogarlar jamoasi! Albatta, shayton va gunoh oldi-sotdida hozir boʻladi. Bas, savdolaringizni sadaqa bilan aralashtiringlar», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Baroʼ ibn Ozib va Rifoʼadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Qays ibn Abu Gʻarazaning hadisi hasan sahihdir. Uni Mansur, Aʼmash, Habib ibn Abu Sobit va birdan ortiq kishi Abu Voildan, u Qays ibn Abu Gʻarazadan rivoyat qilgan. Biz Qaysdan Paygʻambar ﷺ haqida bundan boshqa (hadis) bilmaymiz.Қайс ибн Абу Ғараза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ биз томон чиқдилар, биз ўша пайтда «самосира» (даллоллар) деб аталардик. Шунда у зот: «Эй савдогарлар жамоаси! Албатта, шайтон ва гуноҳ олди-сотдида ҳозир бўлади. Бас, савдоларингизни садақа билан аралаштиринглар», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Барў ибн Озиб ва Рифўадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Қайс ибн Абу Ғаразанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Уни Мансур, Аъмаш, Ҳабиб ибн Абу Собит ва бирдан ортиқ киши Абу Воилдан, у Қайс ибн Абу Ғаразадан ривоят қилган. Биз Қайсдан Пайғамбар ﷺ ҳақида бундан бошқа (ҳадис) билмаймиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَحَمَّادٍ، وَعَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، سَمِعُوا أَبَا وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ عُمَرُ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ فَقَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا ‏.‏ قَالَ حُذَيْفَةُ فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ يُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّوْمُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لَسْتُ عَنْ هَذَا أَسْأَلُكَ وَلَكِنْ عَنِ الْفِتْنَةِ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ أَيُفْتَحُ أَمْ يُكْسَرُ قَالَ بَلْ يُكْسَرُ ‏.‏ قَالَ إِذًا لاَ يُغْلَقُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو وَائِلٍ فِي حَدِيثِ حَمَّادٍ فَقُلْتُ لِمَسْرُوقٍ سَلْ حُذَيْفَةَ عَنِ الْبَابِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ عُمَرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu): «Qaysingiz Rasululloh ﷺning fitna haqida aytganlarini yodda saqlaysiz?» dedi. Huzayfa: «Men», dedi. Huzayfa: «Kishining ahli, moli, farzandi va qoʻshnisi (sababli yetadigan) fitnasini namoz, roʻza, sadaqa, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish kechiradi», dedi. Umar: «Men sendan bu haqda soʻrayotganim yoʻq, balki dengiz toʻlqini kabi mavjlanadigan fitna haqida (soʻrayapman)», dedi. (Huzayfa): «Ey moʻminlar amiri, sen bilan uning oʻrtasida yopiq bir eshik bor», dedi. Umar: «U ochiladimi yoki sindiriladimi?» dedi. (Huzayfa): «Yoʻq, balki sindiriladi», dedi. (Umar): «Unda u qiyomat kunigacha yopilmas ekan-da», dedi. Abu Voil, Hammodning hadisida aytdi: Men Masruqqa: «Huzayfadan eshik haqida soʻra», dedim. U undan soʻradi. (Huzayfa): «Umar (oʻzidir)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Қайсингиз Расулуллоҳ ﷺнинг фитна ҳақида айтганларини ёдда сақлайсиз?» деди. Ҳузайфа: «Мен», деди. Ҳузайфа: «Кишининг аҳли, моли, фарзанди ва қўшниси (сабабли етадиган) фитнасини намоз, рўза, садақа, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш кечиради», деди. Умар: «Мен сендан бу ҳақда сўраётганим йўқ, балки денгиз тўлқини каби мавжланадиган фитна ҳақида (сўраяпман)», деди. (Ҳузайфа): «Эй мўминлар амири, сен билан унинг ўртасида ёпиқ бир эшик бор», деди. Умар: «У очиладими ёки синдириладими?» деди. (Ҳузайфа): «Йўқ, балки синдирилади», деди. (Умар): «Унда у қиёмат кунигача ёпилмас экан-да», деди. Абу Воил, Ҳаммоднинг ҳадисида айтди: Мен Масруққа: «Ҳузайфадан эшик ҳақида сўра», дедим. У ундан сўради. (Ҳузайфа): «Умар (ўзидир)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَالأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ جَاءَ مُعَاوِيَةُ إِلَى أَبِي هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ وَهُوَ مَرِيضٌ يَعُودُهُ فَقَالَ يَا خَالُ مَا يُبْكِيكَ أَوَجَعٌ يُشْئِزُكَ أَمْ حِرْصٌ عَلَى الدُّنْيَا قَالَ كُلٌّ لاَ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَهِدَ إِلَىَّ عَهْدًا لَمْ آخُذْ بِهِ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَكْفِيكَ مِنْ جَمْعِ الْمَالِ خَادِمٌ وَمَرْكَبٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَجِدُنِي الْيَوْمَ قَدْ جَمَعْتُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى زَائِدَةُ وَعَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ سَهْمٍ قَالَ دَخَلَ مُعَاوِيَةُ عَلَى أَبِي هَاشِمٍ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ الأَسْلَمِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Voil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Muoviya Abu Hoshim ibn Utbaning oldiga, u kasal yotgan paytda, uni koʻrgani keldi va: «Ey togʻa, sizni nima yigʻlatyapti? Sizni qiynayotgan ogʻriqmi yoki dunyoga harislikmi?» dedi. U: «Ikkalasi ham emas. Lekin Rasululloh ﷺ menga bir tavsiya qilgan edilar, men unga amal qilmadim. U zot: ‹Mol toʻplashdan senga (yetarli boʻladigan narsa) — bir xizmatkor va Alloh yoʻlida (minib jihod qiladigan) bir ulovdir›, degan edilar. Bugun esa men (haddan ortiq mol) toʻplaganimni koʻrib turibman», dedi. Abu Iso aytdi: Zoida va Abida ibn Humayd Mansurdan, u Abu Voildan, u Samura ibn Sahmdan rivoyat qilib: «Muoviya Abu Hoshimning oldiga kirdi», deb shunga oʻxshashini zikr qilgan. Bu bobda Burayda al-Aslamiydan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat) bor.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Муовия Абу Ҳошим ибн Утбанинг олдига, у касал ётган пайтда, уни кўргани келди ва: «Эй тоға, сизни нима йиғлатяпти? Сизни қийнаётган оғриқми ёки дунёга ҳарисликми?» деди. У: «Иккаласи ҳам эмас. Лекин Расулуллоҳ ﷺ менга бир тавсия қилган эдилар, мен унга амал қилмадим. У зот: ‹Мол тўплашдан сенга (етарли бўладиган нарса) — бир хизматкор ва Аллоҳ йўлида (миниб жиҳод қиладиган) бир уловдир›, деган эдилар. Бугун эса мен (ҳаддан ортиқ мол) тўплаганимни кўриб турибман», деди. Абу Исо айтди: Зоида ва Абида ибн Ҳумайд Мансурдан, у Абу Воилдан, у Самура ибн Саҳмдан ривоят қилиб: «Муовия Абу Ҳошимнинг олдига кирди», деб шунга ўхшашини зикр қилган. Бу бобда Бурайда ал-Асламийдан, у Набий ﷺдан (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ جَامِعٍ، وَهُوَ ابْنُ أَبِي رَاشِدٍ وَعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ رَجُلٍ لاَ يُؤَدِّي زَكَاةَ مَالِهِ إِلاَّ جَعَلَ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي عُنُقِهِ شُجَاعًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ عَلَيْنَا مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏:‏ ‏(‏وَلَاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ وَقَالَ مَرَّةً قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِصْدَاقَهُ ‏:‏ ‏(‏سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏)‏ ‏"‏ وَمَنِ اقْتَطَعَ مَالَ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ بِيَمِينٍ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ ‏:‏ ‏(‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ شُجَاعًا أَقْرَعَ يَعْنِي حَيَّةً ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺga yetkazgan holda rivoyat qilinadi: U zot: «Qaysi bir kishi moli zakotini ado etmasa, albatta Alloh qiyomat kuni uning boʻyniga bir ilonni (osib qoʻyadi)», dedilar. Soʻng bizga Alloh azza va jallaning Kitobidan buni tasdiqlovchini oʻqib berdilar: {Alloh oʻz fazlidan bergan narsaga baxillik qilganlar (uni oʻzlariga yaxshilik deb) hisoblamasinlar} (Oli Imron 180) — oyat. Bir safar esa: Rasululloh ﷺ buni tasdiqlovchini oʻqidilar: {Baxillik qilgan narsalari qiyomat kuni boʻyinlariga (oʻralib) qoʻyiladi} (Oli Imron 180) (deb aytdi). «Va kim qasam ichib, musulmon birodarining molini oʻzlashtirib olsa, Allohga uning gʻazabiga uchragan holda roʻbaroʻ boʻladi». Soʻng Rasululloh ﷺ buni tasdiqlovchini Allohning Kitobidan oʻqidilar: {Albatta Allohning ahdini... sotuvchilar} (Oli Imron 77) — oyat. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. «Shujoʼan aqraʼa» degan soʻzning maʼnosi — ilon demakdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺга етказган ҳолда ривоят қилинади: У зот: «Қайси бир киши моли закотини адо этмаса, албатта Аллоҳ қиёмат куни унинг бўйнига бир илонни (осиб қўяди)», дедилар. Сўнг бизга Аллоҳ азза ва жалланинг Китобидан буни тасдиқловчини ўқиб бердилар: {Аллоҳ ўз фазлидан берган нарсага бахиллик қилганлар (уни ўзларига яхшилик деб) ҳисобламасинлар} (Оли Имрон 180) — оят. Бир сафар эса: Расулуллоҳ ﷺ буни тасдиқловчини ўқидилар: {Бахиллик қилган нарсалари қиёмат куни бўйинларига (ўралиб) қўйилади} (Оли Имрон 180) (деб айтди). «Ва ким қасам ичиб, мусулмон биродарининг молини ўзлаштириб олса, Аллоҳга унинг ғазабига учраган ҳолда рўбарў бўлади». Сўнг Расулуллоҳ ﷺ буни тасдиқловчини Аллоҳнинг Китобидан ўқидилар: {Албатта Аллоҳнинг аҳдини... сотувчилар} (Оли Имрон 77) — оят. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. «Шужўан ақраъа» деган сўзнинг маъноси — илон демакдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ سَلاَّمٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ رَبِيعَةَ قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذُكِرْتُ عِنْدَهُ وَافِدَ عَادٍ فَقُلْتُ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ وَافِدِ عَادٍ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَمَا وَافِدُ عَادٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ عَلَى الْخَبِيرِ سَقَطْتَ إِنَّ عَادًا لَمَّا أُقْحِطَتْ بَعَثَتْ قَيْلاً فَنَزَلَ عَلَى بَكْرِ بْنِ مُعَاوِيَةَ فَسَقَاهُ الْخَمْرَ وَغَنَّتْهُ الْجَرَادَتَانِ ثُمَّ خَرَجَ يُرِيدُ جِبَالَ مَهْرَةَ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي لَمْ آتِكَ لِمَرِيضٍ فَأُدَاوِيَهِ وَلاَ لأَسِيرٍ فَأُفَادِيَهُ فَاسْقِ عَبْدَكَ مَا كُنْتَ مُسْقِيَهُ وَاسْقِ مَعَهُ بَكْرَ بْنَ مُعَاوِيَةَ ‏.‏ يَشْكُرْ لَهُ الْخَمْرَ الَّذِي سَقَاهُ فَرُفِعَ لَهُ سَحَابَاتٌ فَقِيلَ لَهُ اخْتَرْ إِحْدَاهُنَّ فَاخْتَارَ السَّوْدَاءَ مِنْهُنَّ فَقِيلَ لَهُ خُذْهَا رَمَادًا رَمْدَدًا لاَ تَذَرُ مِنْ عَادٍ أَحَدًا وَذُكِرَ أَنَّهُ لَمْ يُرْسَلْ عَلَيْهِمْ مِنَ الرِّيحِ إِلاَّ قَدْرُ هَذِهِ الْحَلْقَةِ يَعْنِي حَلْقَةَ الْخَاتَمِ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏:‏ ‏(‏إذْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الرِّيحَ الْعَقِيمَ * مَا تَذَرُ مِنْ شَيْءٍ أَتَتْ عَلَيْهِ إِلاَّ جَعَلَتْهُ كَالرَّمِيمِ ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَلاَّمٍ أَبِي الْمُنْذِرِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَسَّانَ وَيُقَالُ لَهُ الْحَارِثُ بْنُ يَزِيدَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men hikmat uyiman, Ali esa uning eshigidir», dedilar. Bu hadis gʻarib munkardir. Baʼzilar bu hadisni Sharikdan rivoyat qilib, unda «Sunobihiydan» degan (rovini) zikr qilmaganlar. Biz bu hadisni Sharikdan boshqa biror ishonchli rovidan bilmaymiz. Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ҳикмат уйиман, Али эса унинг эшигидир», дедилар. Бу ҳадис ғариб мункардир. Баъзилар бу ҳадисни Шарикдан ривоят қилиб, унда «Сунобиҳийдан» деган (ровини) зикр қилмаганлар. Биз бу ҳадисни Шарикдан бошқа бирор ишончли ровидан билмаймиз. Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، حَدَّثَنَا سَلاَّمُ بْنُ سُلَيْمَانَ النَّحْوِيُّ أَبُو الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ يَزِيدَ الْبَكْرِيِّ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا هُوَ غَاصٌّ بِالنَّاسِ وَإِذَا رَايَاتٌ سُودٌ تَخْفُقُ وَإِذَا بِلاَلٌ مُتَقَلِّدٌ السَّيْفَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ مَا شَأْنُ النَّاسِ قَالُوا يُرِيدُ أَنْ يَبْعَثَ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ وَجْهًا فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ نَحْوًا مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ وَيُقَالُ لَهُ الْحَارِثُ بْنُ حَسَّانَ أَيْضًا ‏.‏

Horis ibn Yazid al-Bakriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Madinaga keldim va masjidga kirdim, qarasam, u odamlar bilan toʻla edi, qora bayroqlar hilpirar, Bilol esa Rasululloh ﷺning oldilarida qilich osib turardi. Men: «Odamlarga nima boʻldi?» dedim. Ular: «U zot Amr ibn al-Osni biror tomonga yubormoqchi», dedilar. Soʻng u hadisni toʻlaligicha, Sufyon ibn Uyaynaning hadisiga oʻxshash maʼnoda zikr qildi. (Abu Iso) aytdi: Unga Horis ibn Hasson ham deyiladi.Ҳорис ибн Язид ал-Бакрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мадинага келдим ва масжидга кирдим, қарасам, у одамлар билан тўла эди, қора байроқлар ҳилпирар, Билол эса Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида қилич осиб турарди. Мен: «Одамларга нима бўлди?» дедим. Улар: «У зот Амр ибн ал-Осни бирор томонга юбормоқчи», дедилар. Сўнг у ҳадисни тўлалигича, Суфён ибн Уяйнанинг ҳадисига ўхшаш маънода зикр қилди. (Абу Исо) айтди: Унга Ҳорис ибн Ҳассон ҳам дейилади.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ عَبْدَ اللَّهِ عَنْ هَذَا الْحَرْفِ ‏(‏غَيرِ آسِنٍ‏)‏ أَوْ يَاسِنٍ قَالَ كُلَّ الْقُرْآنِ قَرَأْتَ غَيْرَ هَذَا الْحَرْفِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ إِنَّ قَوْمًا يَقْرَءُونَهُ يَنْثُرُونَهُ نَثْرَ الدَّقَلِ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ إِنِّي لأَعْرِفُ السُّوَرَ النَّظَائِرَ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرِنُ بَيْنَهُنَّ ‏.‏ قَالَ فَأَمَرْنَا عَلْقَمَةَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ عِشْرُونَ سُورَةً مِنَ الْمُفَصَّلِ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرِنُ بَيْنَ كُلِّ سُورَتَيْنِ فِي رَكْعَةٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Voil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan {gʻayri osin} degan harf (oyat soʻzi) haqida — yo «yosin»mi deb — soʻradi. U: «Sen ana shu harfdan boshqa butun Qurʼonni oʻqib chiqdingmi?» dedi. (Kishi:) «Ha», dedi. (Abdulloh) dedi: «Albatta bir qavm Qurʼonni oʻqishadi, lekin uni sifati buzuq xurmoni toʻkkanday toʻkib yuborishadi, u (oʻqigani) ularning halqumlaridan oʻtmaydi. Men Rasululloh ﷺ bir-biriga (juftlab) qoʻshib oʻqigan oʻxshash suralarni bilaman.» (Abu Voil) dedi: «Shunda biz Alqamaga buyurdik, u (Abdullohdan oʻsha suralar nimaligini) soʻradi. (Abdulloh): ‹Mufassaldan yigirmita sura boʻlib, Nabiy ﷺ bir rakatda har ikki surani qoʻshib oʻqir edilar›, dedi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан {ғайри осин} деган ҳарф (оят сўзи) ҳақида — ё «ёсин»ми деб — сўради. У: «Сен ана шу ҳарфдан бошқа бутун Қуръонни ўқиб чиқдингми?» деди. (Киши:) «Ҳа», деди. (Абдуллоҳ) деди: «Албатта бир қавм Қуръонни ўқишади, лекин уни сифати бузуқ хурмони тўккандай тўкиб юборишади, у (ўқигани) уларнинг ҳалқумларидан ўтмайди. Мен Расулуллоҳ ﷺ бир-бирига (жуфтлаб) қўшиб ўқиган ўхшаш сураларни биламан.» (Абу Воил) деди: «Шунда биз Алқамага буюрдик, у (Абдуллоҳдан ўша суралар нималигини) сўради. (Абдуллоҳ): ‹Муфассалдан йигирмита сура бўлиб, Набий ﷺ бир ракатда ҳар икки сурани қўшиб ўқир эдилар›, деди.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.