Abu Voil Shaqiq ibn Salama

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى ابْنِ مَسْعُودٍ فَقَالَ قَرَأْتُ الْمُفَصَّلَ اللَّيْلَةَ فِي رَكْعَةٍ‏.‏ فَقَالَ هَذًّا كَهَذِّ الشِّعْرِ لَقَدْ عَرَفْتُ النَّظَائِرَ الَّتِي كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرِنُ بَيْنَهُنَّ فَذَكَرَ عِشْرِينَ سُورَةً مِنَ الْمُفَصَّلِ سُورَتَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ‏.‏

Abu Voil (Ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Bir kishi Ibn Masʼudning oldiga kelib: «Men kechasi Mufassal (suralarini) bir rakatda oʻqidim», — dedi. Ibn Masʼud: «Bu tilovat — sheʼr (oʻqigan)dek (juda tez). Men Paygʻambar ﷺ juft-juft qilib oʻqiydigan (oʻsha) suralarni bilaman», — dedi. Soʻng Ibn Masʼud yigirma Mufassal surasini — har rakatda (Paygʻambar ﷺ oʻqiydigan) Ha-Mim oilasidan ikki surani ham (oʻz ichiga olgan holda) — zikr qildi.Абу Воил (Ибн Масъуддан) ривоят қилади: Бир киши Ибн Масъуднинг олдига келиб: «Мен кечаси Муфассал (сураларини) бир ракатда ўқидим», — деди. Ибн Масъуд: «Бу тиловат — шеър (ўқиган)дек (жуда тез). Мен Пайғамбар ﷺ жуфт-жуфт қилиб ўқийдиган (ўша) сураларни биламан», — деди. Сўнг Ибн Масъуд йигирма Муфассал сурасини — ҳар ракатда (Пайғамбар ﷺ ўқийдиган) Ҳа-Мим оиласидан икки сурани ҳам (ўз ичига олган ҳолда) — зикр қилди.

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَهْدِيٌّ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، رَأَى رَجُلاً لاَ يُتِمُّ رُكُوعَهُ وَلاَ سُجُودَهُ، فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ قَالَ لَهُ حُذَيْفَةُ مَا صَلَّيْتَ ـ قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ وَلَوْ مُتَّ مُتَّ عَلَى غَيْرِ سُنَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abu Voil (Huzayfadan) rivoyat qiladi: Huzayfa dedi: «Men rukuʼ va sajdani toʻkis bajarmayotgan bir kishini koʻrdim. U namozni tugatgach, men unga namoz oʻqimagan deb aytdim». Menimcha, Huzayfa (oʻsha kishiga): «Agar (shu holda) oʻlsang, Paygʻambar Muhammad ﷺ ning sunnatidan boshqa (sunnat)da oʻlar eding», — deb qoʻshdi.Абу Воил (Ҳузайфадан) ривоят қилади: Ҳузайфа деди: «Мен рукуъ ва саждани тўкис бажармаётган бир кишини кўрдим. У намозни тугатгач, мен унга намоз ўқимаган деб айтдим». Менимча, Ҳузайфа (ўша кишига): «Агар (шу ҳолда) ўлсанг, Пайғамбар Муҳаммад ﷺ нинг суннатидан бошқа (суннат)да ўлар эдинг», — деб қўшди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً، فَلَمْ يَزَلْ قَائِمًا حَتَّى هَمَمْتُ بِأَمْرِ سَوْءٍ‏.‏ قُلْنَا وَمَا هَمَمْتَ قَالَ هَمَمْتَ أَنْ أَقْعُدَ وَأَذَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abu Voil (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Abdulloh dedi: «Bir kechasi men Paygʻambar ﷺ bilan tahajjud namozini oʻqidim; u zot shunchalik (uzoq) qoyim turdilarki, menga bir yomon (xayol) keldi». Biz: «U yomon (xayol) nima edi?» — dedik. U: «(Xayol) — oʻtirib, Paygʻambar ﷺ ni (qoyim) tashlab (qoldirish) edi», — dedi.Абу Воил (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ деди: «Бир кечаси мен Пайғамбар ﷺ билан таҳажжуд намозини ўқидим; у зот шунчалик (узоқ) қойим турдиларки, менга бир ёмон (хаёл) келди». Биз: «У ёмон (хаёл) нима эди?» — дедик. У: «(Хаёл) — ўтириб, Пайғамбар ﷺ ни (қойим) ташлаб (қолдириш) эди», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ حَدِيثَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْفِتْنَةِ قَالَ قُلْتُ أَنَا أَحْفَظُهُ كَمَا قَالَ‏.‏ قَالَ إِنَّكَ عَلَيْهِ لَجَرِيءٌ فَكَيْفَ قَالَ قُلْتُ فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّدَقَةُ وَالْمَعْرُوفُ‏.‏ قَالَ سُلَيْمَانُ قَدْ كَانَ يَقُولُ ‏"‏ الصَّلاَةُ وَالصَّدَقَةُ، وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏"‏‏.‏ قَالَ لَيْسَ هَذِهِ أُرِيدُ، وَلَكِنِّي أُرِيدُ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَيْسَ عَلَيْكَ بِهَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بَأْسٌ، بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا باب مُغْلَقٌ‏.‏ قَالَ فَيُكْسَرُ الْبَابُ أَوْ يُفْتَحُ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ بَلْ يُكْسَرُ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ إِذَا كُسِرَ لَمْ يُغْلَقْ أَبَدًا‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَجَلْ‏.‏ فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَهُ مَنِ الْبَابُ فَقُلْنَا لِمَسْرُوقٍ سَلْهُ‏.‏ قَالَ فَسَأَلَهُ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ‏.‏ قَالَ قُلْنَا فَعَلِمَ عُمَرُ مَنْ تَعْنِي قَالَ نَعَمْ، كَمَا أَنَّ دُونَ غَدٍ لَيْلَةً، وَذَلِكَ أَنِّي حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ‏.‏

Abu Voil (Huzayfadan) rivoyat qiladi: Huzayfa dedi: «Umar: ‹Sizlardan kim Rasululloh ﷺ ning fitnalar haqidagi soʻzini yodda saqlaydi?› — dedi. Men: ‹Men uni — Paygʻambar ﷺ aytganidek — bilaman›, — dedim. Umar: ‹Shubhasiz, sen jasursan. U zot uni qanday aytdilar?› — dedi. Men: ‹Kishining oʻz xotini, bolalari va qoʻshnilari borasidagi fitnasi (xato amallari) — (uning) namozi, sadaqasi va yaxshilikka buyurishi bilan kafforat qilinadi (yuviladi)›, — dedim. (Rivoyatchi Sulaymon qoʻshdiki, u: ‹Namoz, sadaqa, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish›, — dedi.) Umar: ‹Men buni nazarda tutmadim, balki men dengiz toʻlqinlaridek yoyiladigan oʻsha fitna haqida soʻrayman›, — dedi. Men: ‹Ey moʻminlarning amiri, sen undan qoʻrqma — chunki sen bilan uning orasida yopiq bir eshik bor›, — dedim. U: ‹Eshik sindiriladimi yoki ochiladimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq, u sindiriladi›, — dedim. U: ‹Unday boʻlsa, agar u sindirilsa, u boshqa hech qachon yopilmaydi (ekan-da)?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim». Soʻng biz — oʻsha eshik nima ekanini soʻrashdan — qoʻrqdik va Masruqdan — uni (Huzayfadan) soʻrashni — iltimos qildik; u (Masruq) undan bu haqda soʻradi. Huzayfa: «Eshik — Umar (oʻzi) edi», — dedi. Biz Huzayfadan — Umar oʻsha eshik nimani anglatishini bilarmidi, deb — soʻradik. Huzayfa ‹ha› (deb javob berdi) va qoʻshdi: «U uni — ertasi tongdan oldin tun (kelishi) — ni bilgandek bilar edi».Абу Воил (Ҳузайфадан) ривоят қилади: Ҳузайфа деди: «Умар: ‹Сизлардан ким Расулуллоҳ ﷺ нинг фитналар ҳақидаги сўзини ёдда сақлайди?› — деди. Мен: ‹Мен уни — Пайғамбар ﷺ айтганидек — биламан›, — дедим. Умар: ‹Шубҳасиз, сен жасурсан. У зот уни қандай айтдилар?› — деди. Мен: ‹Кишининг ўз хотини, болалари ва қўшнилари борасидаги фитнаси (хато амаллари) — (унинг) намози, садақаси ва яхшиликка буюриши билан каффорат қилинади (ювилади)›, — дедим. (Ривоятчи Сулаймон қўшдики, у: ‹Намоз, садақа, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш›, — деди.) Умар: ‹Мен буни назарда тутмадим, балки мен денгиз тўлқинларидек ёйиладиган ўша фитна ҳақида сўрайман›, — деди. Мен: ‹Эй мўминларнинг амири, сен ундан қўрқма — чунки сен билан унинг орасида ёпиқ бир эшик бор›, — дедим. У: ‹Эшик синдириладими ёки очиладими?› — деди. Мен: ‹Йўқ, у синдирилади›, — дедим. У: ‹Ундай бўлса, агар у синдирилса, у бошқа ҳеч қачон ёпилмайди (экан-да)?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим». Сўнг биз — ўша эшик нима эканини сўрашдан — қўрқдик ва Масруқдан — уни (Ҳузайфадан) сўрашни — илтимос қилдик; у (Масруқ) ундан бу ҳақда сўради. Ҳузайфа: «Эшик — Умар (ўзи) эди», — деди. Биз Ҳузайфадан — Умар ўша эшик нимани англатишини билармиди, деб — сўрадик. Ҳузайфа ‹ҳа› (деб жавоб берди) ва қўшди: «У уни — эртаси тонгдан олдин тун (келиши) — ни билгандек билар эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا وَاصِلٌ الأَحْدَبُ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ جِئْتُ إِلَى شَيْبَةَ‏.‏ وَحَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ جَلَسْتُ مَعَ شَيْبَةَ عَلَى الْكُرْسِيِّ فِي الْكَعْبَةِ فَقَالَ لَقَدْ جَلَسَ هَذَا الْمَجْلِسَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ لاَ أَدَعَ فِيهَا صَفْرَاءَ وَلاَ بَيْضَاءَ إِلاَّ قَسَمْتُهُ‏.‏ قُلْتُ إِنَّ صَاحِبَيْكَ لَمْ يَفْعَلاَ‏.‏ قَالَ هُمَا الْمَرْآنِ أَقْتَدِي بِهِمَا‏.‏

Abu Voil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: (Bir kuni) men Shayba bilan birga Kaʼba ichida kursida oʻtirdim. U (Shayba): «Shubhasiz, Umar shu joyda oʻtirdi va: ‹Men (Kaʼba ichida) hech qanday sariq (yaʼni oltin) yoki oq (yaʼni kumush)ni — taqsimlamay — qoldirmoqchi emasman›, — dedi. Men (Umarga): ‹Lekin sening ikki sheriging (yaʼni Paygʻambar ﷺ va Abu Bakr) shunday qilmadi-ku›, — dedim. Umar: ‹Ular — men doimo ergashadigan ikki kishi›, — dedi», — dedi.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: (Бир куни) мен Шайба билан бирга Каъба ичида курсида ўтирдим. У (Шайба): «Шубҳасиз, Умар шу жойда ўтирди ва: ‹Мен (Каъба ичида) ҳеч қандай сариқ (яъни олтин) ёки оқ (яъни кумуш)ни — тақсимламай — қолдирмоқчи эмасман›, — деди. Мен (Умарга): ‹Лекин сенинг икки шеригинг (яъни Пайғамбар ﷺ ва Абу Бакр) шундай қилмади-ку›, — дедим. Умар: ‹Улар — мен доимо эргашадиган икки киши›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُذَكِّرُ النَّاسَ فِي كُلِّ خَمِيسٍ، فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَوَدِدْتُ أَنَّكَ ذَكَّرْتَنَا كُلَّ يَوْمٍ‏.‏ قَالَ أَمَا إِنَّهُ يَمْنَعُنِي مِنْ ذَلِكَ أَنِّي أَكْرَهُ أَنْ أُمِلَّكُمْ، وَإِنِّي أَتَخَوَّلُكُمْ بِالْمَوْعِظَةِ كَمَا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَخَوَّلُنَا بِهَا، مَخَافَةَ السَّآمَةِ عَلَيْنَا‏.‏

Abu Voildan rivoyat qilinadi: Abdulloh (ibn Masʼud) har payshanba kuni odamlarga vaʼz qilardi. Bir kishi: «Ey Abu Abdurrahmon, koshki har kuni vaʼz qilsangiz», — dedi. U: «Buni qilishdan meni faqat sizlarni zeriktirib qoʻyishni yoqtirmasligim toʻsib turibdi. Men Paygʻambar ﷺ biz bilan qilganlaridek, sizlarni zeriktirmaslik uchun vaʼzda payt tanlab, eʼtibor beraman», — dedi.Абу Воилдан ривоят қилинади: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ҳар пайшанба куни одамларга ваъз қиларди. Бир киши: «Эй Абу Абдурраҳмон, кошки ҳар куни ваъз қилсангиз», — деди. У: «Буни қилишдан мени фақат сизларни зериктириб қўйишни ёқтирмаслигим тўсиб турибди. Мен Пайғамбар ﷺ биз билан қилганларидек, сизларни зериктирмаслик учун ваъзда пайт танлаб, эътибор бераман», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ كَانَ أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ يُشَدِّدُ فِي الْبَوْلِ وَيَقُولُ إِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانَ إِذَا أَصَابَ ثَوْبَ أَحَدِهِمْ قَرَضَهُ‏.‏ فَقَالَ حُذَيْفَةُ لَيْتَهُ أَمْسَكَ، أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا‏.‏

Abu Voildan rivoyat qilinadi: Abu Muso al-Ashʼariy bavl masalasiga juda urgʻu berar va: «Bani Isroildan birovning kiyimiga siydik tegsa, u oʻsha joyni kesib tashlar edi», — der edi. Buni eshitib, Huzayfa Abu Voilga: «Koshki u (Abu Muso) bunchalik urgʻu bermaganida edi», — dedi. Huzayfa qoʻshimcha qildi: «Rasululloh ﷺ bir qavmning axlatxonasi (yoniga) borib, tik turgan holda bavl qildilar».Абу Воилдан ривоят қилинади: Абу Мусо ал-Ашъарий бавл масаласига жуда урғу берар ва: «Бани Исроилдан бировнинг кийимига сийдик тегса, у ўша жойни кесиб ташлар эди», — дер эди. Буни эшитиб, Ҳузайфа Абу Воилга: «Кошки у (Абу Мусо) бунчалик урғу бермаганида эди», — деди. Ҳузайфа қўшимча қилди: «Расулуллоҳ ﷺ бир қавмнинг ахлатхонаси (ёнига) бориб, тик турган ҳолда бавл қилдилар».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ ـ رضى الله عنه مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ، يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ فَقَرَأَ إِلَى ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏‏.‏ثُمَّ إِنَّ الأَشْعَثَ بْنَ قَيْسٍ خَرَجَ إِلَيْنَا فَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ فَحَدَّثْنَاهُ قَالَ فَقَالَ صَدَقَ لَفِيَّ وَاللَّهِ أُنْزِلَتْ، كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ خُصُومَةٌ فِي بِئْرٍ فَاخْتَصَمْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ شَاهِدُكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنَّهُ إِذًا يَحْلِفُ وَلاَ يُبَالِي‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ، ثُمَّ اقْتَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏‏.‏

Abu Voil (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Abdulloh (ibn Masʼud): «Kim — birovning molini (nohaq) olish uchun — yolgʻon qasam ichsa, u Allohni — U gʻazablangan holda — uchratadi», — dedi. Alloh buni tasdiqlab (mana bu) oyatni nozil qildi: ‹Albatta, Allohning ahdini va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar... (ularga) alamli azob (bor)› (Oli Imron, 77). Ashʼas ibn Qays bizning oldimizga kelib: «Abu Abdurrahmon (yaʼni Ibn Masʼud) sizlarga nima aytyapti?» — deb soʻradi. Biz unga voqeani aytdik. Shunda u: «U rost aytdi. Bu oyat men haqimda nozil boʻldi. Mening bir quduq haqida boshqa bir kishi bilan nizoim bor edi va biz daʼvoni Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga olib bordik. Allohning Rasuli ﷺ (menga): ‹(Daʼvongni tasdiqlash uchun) ikki guvoh keltir; aks holda, javobgar (raqib) — (sening daʼvongni rad etish uchun) qasam ichishga haqli›, — dedi. Men: ‹Javobgar yolgʻon qasam ichishdan tap tortmaydi (parvo qilmaydi)›, — dedim. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: ‹Kim — birovning molini (nohaq) olish uchun — yolgʻon qasam ichsa, u Allohni — U gʻazablangan holda — uchratadi›, — dedi. Soʻng Alloh buni tasdiqlovchi (oyat)ni nozil qildi», — dedi. Ashʼas (mana bu) oyatni tilovat qildi: ‹Albatta, Allohning ahdini va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar... ularga alamli azob (bor)› (Oli Imron, 77).Абу Воил (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ (ибн Масъуд): «Ким — бировнинг молини (ноҳақ) олиш учун — ёлғон қасам ичса, у Аллоҳни — У ғазабланган ҳолда — учратади», — деди. Аллоҳ буни тасдиқлаб (мана бу) оятни нозил қилди: ‹Албатта, Аллоҳнинг аҳдини ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар... (уларга) аламли азоб (бор)› (Оли Имрон, 77). Ашъас ибн Қайс бизнинг олдимизга келиб: «Абу Абдурраҳмон (яъни Ибн Масъуд) сизларга нима айтяпти?» — деб сўради. Биз унга воқеани айтдик. Шунда у: «У рост айтди. Бу оят мен ҳақимда нозил бўлди. Менинг бир қудуқ ҳақида бошқа бир киши билан низоим бор эди ва биз даъвони Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига олиб бордик. Аллоҳнинг Расули ﷺ (менга): ‹(Даъвонгни тасдиқлаш учун) икки гувоҳ келтир; акс ҳолда, жавобгар (рақиб) — (сенинг даъвонгни рад этиш учун) қасам ичишга ҳақли›, — деди. Мен: ‹Жавобгар ёлғон қасам ичишдан тап тортмайди (парво қилмайди)›, — дедим. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Ким — бировнинг молини (ноҳақ) олиш учун — ёлғон қасам ичса, у Аллоҳни — У ғазабланган ҳолда — учратади›, — деди. Сўнг Аллоҳ буни тасдиқловчи (оят)ни нозил қилди», — деди. Ашъас (мана бу) оятни тиловат қилди: ‹Албатта, Аллоҳнинг аҳдини ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар... уларга аламли азоб (бор)› (Оли Имрон, 77).

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ، ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ‏}‏ إِلَى [quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]‏{‏عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏‏.‏ ثُمَّ إِنَّ الأَشْعَثَ بْنَ قَيْسٍ خَرَجَ إِلَيْنَا فَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَحَدَّثْنَاهُ بِمَا، قَالَ، فَقَالَ صَدَقَ لَفِيَّ أُنْزِلَتْ، كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ خُصُومَةٌ فِي شَىْءٍ، فَاخْتَصَمْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ شَاهِدَاكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُ إِذًا يَحْلِفُ وَلاَ يُبَالِي‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ، ثُمَّ اقْتَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ‏.‏

Abu Voil (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Abdulloh (ibn Masʼud): «Kim — biror molni (nohaq) qoʻlga kiritish uchun — (yolgʻon) qasam ichsa, u Allohni — U gʻazablangan holda — uchratadi», — dedi. Alloh buni oʻz vahiysi orqali tasdiqladi: ‹Albatta, Allohning ahdini va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar...› (Oli Imron, 77).Абу Воил (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ (ибн Масъуд): «Ким — бирор молни (ноҳақ) қўлга киритиш учун — (ёлғон) қасам ичса, у Аллоҳни — У ғазабланган ҳолда — учратади», — деди. Аллоҳ буни ўз ваҳийси орқали тасдиқлади: ‹Албатта, Аллоҳнинг аҳдини ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар...› (Оли Имрон, 77).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِيهِ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو وَائِلٍ، قَالَ كُنَّا بِصِفِّينَ فَقَامَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا أَنْفُسَكُمْ فَإِنَّا كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ، وَلَوْ نَرَى قِتَالاً لَقَاتَلْنَا، فَجَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَهُمْ عَلَى الْبَاطِلِ فَقَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَلَيْسَ قَتْلاَنَا فِي الْجَنَّةِ وَقَتْلاَهُمْ فِي النَّارِ قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏‏.‏ قَالَ فَعَلَى مَا نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا أَنَرْجِعُ وَلَمَّا يَحْكُمِ اللَّهُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ فَقَالَ ‏"‏ ابْنَ الْخَطَّابِ، إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ، وَلَنْ يُضَيِّعَنِي اللَّهُ أَبَدًا ‏"‏‏.‏ فَانْطَلَقَ عُمَرُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ مَا قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ، وَلَنْ يُضَيِّعَهُ اللَّهُ أَبَدًا‏.‏ فَنَزَلَتْ سُورَةُ الْفَتْحِ، فَقَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عُمَرَ إِلَى آخِرِهَا‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَوَفَتْحٌ هُوَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏

Abu Voil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Biz Siffinda edik va Sahl ibn Hunayf (oʻrnidan) turib: «Ey odamlar! Oʻzlaringizni ayblanglar! Biz Hudaybiya kuni Paygʻambar ﷺ bilan birga edik va agar biz jangga chaqirilganimizda, biz jang qilgan boʻlardik. Lekin Umar ibn Xattob kelib: ‹Yo Rasululloh! Biz haq (yoʻlda), dushmanlarimiz esa nohaq (yoʻlda) emasmi?› — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Ha›, — dedi. Umar: ‹Bizning oʻldirilganlarimiz jannatda, ularning (oʻldirilganlari) esa doʻzaxda emasmi?› — dedi. U: ‹Ha›, — dedi. Umar: ‹Unday boʻlsa, nega biz dinimizga taalluqli ishlarda ogʻir shartlarni qabul qilamiz? Biz — Alloh biz bilan ular orasida hukm chiqarishidan oldin — (jang qilmay) qaytamizmi?› — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Ey Xattobning oʻgʻli! Men — Allohning Rasuliman va Alloh meni hech qachon xor qilmaydi›, — dedi. Soʻng Umar Abu Bakrning oldiga borib, Paygʻambar ﷺ ga aytganini unga (ham) aytdi. Shunda Abu Bakr (Umarga): ‹U — Allohning Rasuli va Alloh uni hech qachon xor qilmaydi›, — dedi. Soʻng Fath surasi nozil boʻldi va Allohning Rasuli ﷺ uni Umarning oldida oxirigacha oʻqidi. Shunda Umar: ‹Yo Rasululloh! Bu (yaʼni Hudaybiya sulhi) — gʻalaba (fath) edimi?› — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Ha›, — dedi», — dedi.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Биз Сиффинда эдик ва Саҳл ибн Ҳунайф (ўрнидан) туриб: «Эй одамлар! Ўзларингизни айбланглар! Биз Ҳудайбия куни Пайғамбар ﷺ билан бирга эдик ва агар биз жангга чақирилганимизда, биз жанг қилган бўлардик. Лекин Умар ибн Хаттоб келиб: ‹Ё Расулуллоҳ! Биз ҳақ (йўлда), душманларимиз эса ноҳақ (йўлда) эмасми?› — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Ҳа›, — деди. Умар: ‹Бизнинг ўлдирилганларимиз жаннатда, уларнинг (ўлдирилганлари) эса дўзахда эмасми?› — деди. У: ‹Ҳа›, — деди. Умар: ‹Ундай бўлса, нега биз динимизга тааллуқли ишларда оғир шартларни қабул қиламиз? Биз — Аллоҳ биз билан улар орасида ҳукм чиқаришидан олдин — (жанг қилмай) қайтамизми?› — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Эй Хаттобнинг ўғли! Мен — Аллоҳнинг Расулиман ва Аллоҳ мени ҳеч қачон хор қилмайди›, — деди. Сўнг Умар Абу Бакрнинг олдига бориб, Пайғамбар ﷺ га айтганини унга (ҳам) айтди. Шунда Абу Бакр (Умарга): ‹У — Аллоҳнинг Расули ва Аллоҳ уни ҳеч қачон хор қилмайди›, — деди. Сўнг Фатҳ сураси нозил бўлди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ уни Умарнинг олдида охиригача ўқиди. Шунда Умар: ‹Ё Расулуллоҳ! Бу (яъни Ҳудайбия сулҳи) — ғалаба (фатҳ) эдими?› — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Ҳа›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ،، قَالَ قِيلَ لأُسَامَةَ لَوْ أَتَيْتَ فُلاَنًا فَكَلَّمْتَهُ‏.‏ قَالَ إِنَّكُمْ لَتَرَوْنَ أَنِّي لاَ أُكَلِّمُهُ إِلاَّ أُسْمِعُكُمْ، إِنِّي أُكُلِّمُهُ فِي السِّرِّ دُونَ أَنْ أَفْتَحَ بَابًا لاَ أَكُونُ أَوَّلَ مَنْ فَتَحَهُ، وَلاَ أَقُولُ لِرَجُلٍ أَنْ كَانَ عَلَىَّ أَمِيرًا إِنَّهُ خَيْرُ النَّاسِ بَعْدَ شَىْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالُوا وَمَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ يُجَاءُ بِالرَّجُلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُلْقَى فِي النَّارِ، فَتَنْدَلِقُ أَقْتَابُهُ فِي النَّارِ، فَيَدُورُ كَمَا يَدُورُ الْحِمَارُ بِرَحَاهُ، فَيَجْتَمِعُ أَهْلُ النَّارِ عَلَيْهِ، فَيَقُولُونَ أَىْ فُلاَنُ، مَا شَأْنُكَ أَلَيْسَ كُنْتَ تَأْمُرُنَا بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَى عَنِ الْمُنْكَرِ قَالَ كُنْتُ آمُرُكُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَلاَ آتِيهِ، وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَآتِيهِ ‏"‏‏.‏ رَوَاهُ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنِ الأَعْمَشِ‏.‏

Abu Voil (Usoma ibn Zayd haqida) rivoyat qiladi: Kimdir Usomaga: «Sen falonchining (yaʼni Usmonning) oldiga borib, u bilan gaplashmaysanmi (yaʼni mamlakatni boshqarish borasida unga nasihat qilmaysanmi)?» — dedi. U: «Sen — men u bilan gaplashmayapman deb oʻylaysan. Aslida, men u bilan — (fitna) eshigini ochmasdan — yashirincha gaplashaman (nasihat qilaman); chunki men na uni (yaʼni isyonni) birinchi boʻlib ochishni istayman, na — Allohning Rasuli ﷺ dan bir narsa eshitganimdan keyin — oʻzimning rahbarim boʻlgan kishiga: ‹U barcha odamlarning eng yaxshisi›, — deyman», — dedi. Ular: «Sen u zotning nima deganini eshitgansan?» — dedi. U: «Men u zotning shunday deganini eshitdim: ‹Qiyomat kuni bir kishi keltirilib, doʻzaxga tashlanadi — shu (sabab) uning ichaklari chiqib ketadi va u — xuddi eshak tegirmon (toshi) atrofida aylangandek — aylanadi. Doʻzax ahli uning atrofiga toʻplanib: «Ey falonchi! Senga nima boʻldi? Sen bizni yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarmasmiding?» — deydi. U: «Ha, men sizlarni yaxshilikka buyurardim, lekin oʻzim uni qilmasdim; va men sizlarni yomonlikdan qaytarardim, lekin oʻzim uni qilardim», — deb javob beradi›», — dedi.Абу Воил (Усома ибн Зайд ҳақида) ривоят қилади: Кимдир Усомага: «Сен фалончининг (яъни Усмоннинг) олдига бориб, у билан гаплашмайсанми (яъни мамлакатни бошқариш борасида унга насиҳат қилмайсанми)?» — деди. У: «Сен — мен у билан гаплашмаяпман деб ўйлайсан. Аслида, мен у билан — (фитна) эшигини очмасдан — яширинча гаплашаман (насиҳат қиламан); чунки мен на уни (яъни исённи) биринчи бўлиб очишни истайман, на — Аллоҳнинг Расули ﷺ дан бир нарса эшитганимдан кейин — ўзимнинг раҳбарим бўлган кишига: ‹У барча одамларнинг энг яхшиси›, — дейман», — деди. Улар: «Сен у зотнинг нима деганини эшитгансан?» — деди. У: «Мен у зотнинг шундай деганини эшитдим: ‹Қиёмат куни бир киши келтирилиб, дўзахга ташланади — шу (сабаб) унинг ичаклари чиқиб кетади ва у — худди эшак тегирмон (тоши) атрофида айлангандек — айланади. Дўзах аҳли унинг атрофига тўпланиб: «Эй фалончи! Сенга нима бўлди? Сен бизни яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармасмидинг?» — дейди. У: «Ҳа, мен сизларни яхшиликка буюрардим, лекин ўзим уни қилмасдим; ва мен сизларни ёмонликдан қайтарардим, лекин ўзим уни қилардим», — деб жавоб беради›», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ لَمَّا بَعَثَ عَلِيٌّ عَمَّارًا وَالْحَسَنَ إِلَى الْكُوفَةِ لِيَسْتَنْفِرَهُمْ خَطَبَ عَمَّارٌ فَقَالَ إِنِّي لأَعْلَمُ أَنَّهَا زَوْجَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ، وَلَكِنَّ اللَّهَ ابْتَلاَكُمْ لِتَتَّبِعُوهُ أَوْ إِيَّاهَا‏.‏

Ali Ammor va Hasanni Kufa ahlini (jangga) safarbar qilish uchun yuborganida, Ammor xutba qilib: «Albatta men u (Oisha) u zotning dunyo va oxiratdagi xotini ekanini bilaman. Lekin Alloh sizlarni — u zotga (Aliga) ergashasizmi yoki unga (Oishaga)mi deb — sinab koʻrdi», dedi.Али Аммор ва Ҳасанни Куфа аҳлини (жангга) сафарбар қилиш учун юборганида, Аммор хутба қилиб: «Албатта мен у (Оиша) у зотнинг дунё ва охиратдаги хотини эканини биламан. Лекин Аллоҳ сизларни — у зотга (Алига) эргашасизми ёки унга (Оишага)ми деб — синаб кўрди», деди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يَقُولُ عُدْنَا خَبَّابًا فَقَالَ هَاجَرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نُرِيدُ وَجْهَ اللَّهِ، فَوَقَعَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، فَمِنَّا مَنْ مَضَى، لَمْ يَأْخُذْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا، مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَتَرَكَ نَمِرَةً، فَكُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ بَدَتْ رِجْلاَهُ، وَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ بَدَا رَأْسُهُ، فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نُغَطِّيَ رَأْسَهُ، وَنَجْعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ شَيْئًا مِنْ إِذْخِرٍ‏.‏ وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهْوَ يَهْدِبُهَا‏.‏

Biz Xabbobni (kasal boʻlganida) yoʻqlab bordik. U: «Biz Paygʻambar ﷺ bilan, Allohning yuzini (rizosini) istab, hijrat qildik, ajrimiz esa Allohga (vojib) boʻldi. Bizdan baʼzilar (shahid) boʻlib oʻtdiki, ajridan (dunyoda) hech narsa olmadi; ulardan biri Musʼab ibn Umayr edi — u Uhud kuni shahid boʻldi va bir nimra (jun choyshab) qoldirdi. Biz uning boshini u bilan yopsak, oyoqlari ochilib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi ochilib qolardi. Shunda Rasululloh ﷺ bizga boshini yopib, oyoqlari ustiga bir oz izxir (oʻt) qoʻyishimizni buyurdilar. Bizdan baʼzilar esa (shunday) borki, mevasi (ajri) pishib yetildi, u endi uni terib (yeb)moqda», dedi.Биз Хаббобни (касал бўлганида) йўқлаб бордик. У: «Биз Пайғамбар ﷺ билан, Аллоҳнинг юзини (ризосини) истаб, ҳижрат қилдик, ажримиз эса Аллоҳга (вожиб) бўлди. Биздан баъзилар (шаҳид) бўлиб ўтдики, ажридан (дунёда) ҳеч нарса олмади; улардан бири Мусъаб ибн Умайр эди — у Уҳуд куни шаҳид бўлди ва бир нимра (жун чойшаб) қолдирди. Биз унинг бошини у билан ёпсак, оёқлари очилиб қолар, оёқларини ёпсак, боши очилиб қоларди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга бошини ёпиб, оёқлари устига бир оз изхир (ўт) қўйишимизни буюрдилар. Биздан баъзилар эса (шундай) борки, меваси (ажри) пишиб етилди, у энди уни териб (еб)моқда», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَصِينٍ، قَالَ قَالَ أَبُو وَائِلٍ لَمَّا قَدِمَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ مِنْ صِفِّينَ أَتَيْنَاهُ نَسْتَخْبِرُهُ فَقَالَ اتَّهِمُوا الرَّأْىَ، فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْرَهُ لَرَدَدْتُ، وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، وَمَا وَضَعْنَا أَسْيَافَنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا لأَمْرٍ يُفْظِعُنَا إِلاَّ أَسْهَلْنَ بِنَا إِلَى أَمْرٍ نَعْرِفُهُ قَبْلَ هَذَا الأَمْرِ، مَا نَسُدُّ مِنْهَا خُصْمًا إِلاَّ انْفَجَرَ عَلَيْنَا خُصْمٌ مَا نَدْرِي كَيْفَ نَأْتِي لَهُ‏.‏

(Abu Voil aytdi:) Sahl ibn Hunayf Siffindan kelganida, biz uning oldiga xabar (maʼlumot) olgani keldik. U: «(Oʻz) raʼy (fikr)ingizni ayblanglar (unga toʻla ishonmanglar). Men oʻzimni Abu Jandal kuni(da) koʻrgandim — agar men Rasululloh ﷺning ishini (qarorini) qaytara olganimda (rad eta olganimda), albatta qaytargan boʻ lardim. (Lekin) Alloh va Rasuli (har ishni) yaxshiroq biladi. Biz qachon (ogʻir) bir ishda — bizni dahshatga solgan — qilichlarimizni yelkalarimizga qoʻ ymaylik, magar ular bizni (oxiri) biz taniydigan (yengil) bir ishga olib chiqdi. (Lekin bu Siffin ishida esa) biz bir yoriqni (chetni) bekitsak, ustimizga boshqa bir yoriq otilib ochilar, biz unga qanday yetishimizni (chora topishimizni) bilmas edik», dedi.(Абу Воил айтди:) Саҳл ибн Ҳунайф Сиффиндан келганида, биз унинг олдига хабар (маълумот) олгани келдик. У: «(Ўз) раъй (фикр)ингизни айбланглар (унга тўла ишонманглар). Мен ўзимни Абу Жандал куни(да) кўргандим — агар мен Расулуллоҳ ﷺнинг ишини (қарорини) қайтара олганимда (рад эта олганимда), албатта қайтарган бў лардим. (Лекин) Аллоҳ ва Расули (ҳар ишни) яхшироқ билади. Биз қачон (оғир) бир ишда — бизни даҳшатга солган — қиличларимизни елкаларимизга қў ймайлик, магар улар бизни (охири) биз танийдиган (енгил) бир ишга олиб чиқди. (Лекин бу Сиффин ишида эса) биз бир ёриқни (четни) бекицак, устимизга бошқа бир ёриқ отилиб очилар, биз унга қандай етишимизни (чора топишимизни) билмас эдик», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، ‏[quran sura="2" aya_start="195" aya_end="195"]{‏وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلاَ تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي النَّفَقَةِ‏.‏

(Abu Voil, Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) ‹Va Alloh yoʻ lida (jihodga) sarflanglar va oʻz qoʻ lingiz bilan oʻzingizni halokatga tashlamanglar› (Baqara surasi, 195). U (Huzayfa): «U (oyat) nafaqa (sarf-xarajat) haqida nozil boʻ ldi (yaʼni jihod uchun sarflashni tark etish halokatdir)», dedi.(Абу Воил, Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) ‹Ва Аллоҳ йў лида (жиҳодга) сарфланглар ва ўз қў лингиз билан ўзингизни ҳалокатга ташламанглар› (Бақара сураси, 195). У (Ҳузайфа): «У (оят) нафақа (сарф-харажат) ҳақида нозил бў лди (яъни жиҳод учун сарфлашни тарк этиш ҳалокатдир)», деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ يَمِينَ صَبْرٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً أُولَئِكَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏ قَالَ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ وَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قُلْنَا كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ كَانَتْ لِي بِئْرٌ فِي أَرْضِ ابْنِ عَمٍّ لِي قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيِّنَتُكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏ فَقُلْتُ إِذًا يَحْلِفَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانٌ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim — bir musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish (egallab olish) uchun — yolgʻon (qasdli) qasam ichsa, Allohga — U undan gʻazablangan holda — roʻbaroʻ boʻ ladi», dedilar. Shunda Alloh buni tasdiqlovchi (oyatni): ‹Albatta Allohning ahdi va oʻ z qasamlarini oz bahoga sotadiganlar — ular uchun oxiratda nasib yoʻq...› (Al-Imron surasi, 77) (oyatini) oxirigacha nozil qildi. (Abu Voil) aytdi: Shunda Ashʼas ibn Qays kirib: «Abu Abdurrahmon (Ibn Masʼud) sizlarga nima soʻzlamoqda?» dedi. Biz: «Shunday-shunday», dedik. U: «Bu (oyat) men haqimda nozil boʻ ldi: Mening amakimning oʻgʻ li yerida bir quduqim bor edi (u tortib oldi). Paygʻambar ﷺ: ‹(Yo) sening daliling, yo uning qasami (bordir)› dedilar. Men: ‹Boʻ lmasa, u (yolgʻon) qasam ichib (oladi), ey Allohning Rasuli› dedim. Paygʻambar ﷺ: ‹Kim — musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish uchun — qasdli qasam ichib, unda fojir (yolgʻonchi) boʻ lsa, Allohga — U undan gʻazablangan holda — roʻbaroʻ boʻ ladi› dedilar», dedi.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким — бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш (эгаллаб олиш) учун — ёлғон (қасдли) қасам ичса, Аллоҳга — У ундан ғазабланган ҳолда — рўбарў бў лади», дедилар. Шунда Аллоҳ буни тасдиқловчи (оятни): ‹Албатта Аллоҳнинг аҳди ва ў з қасамларини оз баҳога сотадиганлар — улар учун охиратда насиб йўқ...› (Ал-Имрон сураси, 77) (оятини) охиригача нозил қилди. (Абу Воил) айтди: Шунда Ашъас ибн Қайс кириб: «Абу Абдурраҳмон (Ибн Масъуд) сизларга нима сўзламоқда?» деди. Биз: «Шундай-шундай», дедик. У: «Бу (оят) мен ҳақимда нозил бў лди: Менинг амакимнинг ўғ ли ерида бир қудуқим бор эди (у тортиб олди). Пайғамбар ﷺ: ‹(Ё) сенинг далилинг, ё унинг қасами (бордир)› дедилар. Мен: ‹Бў лмаса, у (ёлғон) қасам ичиб (олади), эй Аллоҳнинг Расули› дедим. Пайғамбар ﷺ: ‹Ким — мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш учун — қасдли қасам ичиб, унда фожир (ёлғончи) бў лса, Аллоҳга — У ундан ғазабланган ҳолда — рўбарў бў лади› дедилар», деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ ‏"‏ لاَ أَحَدَ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ، وَلِذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ، وَلاَ شَىْءَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْمَدْحُ مِنَ اللَّهِ، لِذَلِكَ مَدَحَ نَفْسَهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قُلْتُ وَرَفَعَهُ قَالَ نَعَمْ‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) «Allohdan koʻ ra gʻ ayratli (rashkchi) hech kim yoʻq; shu sababli U fohishaliklarni — oshkorini ham, yashirinini ham — harom qildi; Allohga koʻ ra maqtovni suydiroq (sevadigan) hech narsa yoʻq; shu sababli U Oʻ zini maqtadi.» Men: «Buni Abdullohdan eshitdingmi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Uni (Paygʻambar ﷺga) marfuʼ qildimi (koʻ tardimi)?» dedim. U: «Ha», dedi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) «Аллоҳдан кў ра ғ айратли (рашкчи) ҳеч ким йўқ; шу сабабли У фоҳишаликларни — ошкорини ҳам, яширинини ҳам — ҳаром қилди; Аллоҳга кў ра мақтовни суйдироқ (севадиган) ҳеч нарса йўқ; шу сабабли У Ў зини мақтади.» Мен: «Буни Абдуллоҳдан эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Уни (Пайғамбар ﷺга) марфуъ қилдими (кў тардими)?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ هَيْتَ لَكَ قَالَ وَإِنَّمَا نَقْرَؤُهَا كَمَا عُلِّمْنَاهَا ‏{‏مَثْوَاهُ‏}‏ مُقَامُهُ ‏{‏أَلْفَيَا‏}‏ وَجَدَا ‏[quran sura="37" aya_start="69" aya_end="69"]{‏أَلْفَوْا آبَاءَهُمْ‏}‏ ‏{‏أَلْفَيْنَا‏}‏ وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ‏[quran sura="37" aya_start="8" aya_end="8"]{‏بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ‏}‏

(Abu Voil, Abdulloh ibn Masʼuddan rivoyat qildi:) ‹Hayta lak (Beri kel)›. (Abdulloh:) Biz uni — bizga oʻ rgatilganidek — (shunday) oʻqiymiz. ‹Masvohu› — uning turar joyi; ‹alfayo› — (ikkalasi) topdi; ‹alfav obaahum (otalarini topdilar)› (Soffot surasi, 69); ‹alfayno (topdik)›. Ibn Masʼuddan (yana): ‹Bal ajibta va yasxarun (Balki sen ajablanding, ular esa masxara qiladilar)› (Soffot surasi, 12) (oʻqilgani rivoyat qilinadi).(Абу Воил, Абдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилди:) ‹Ҳайта лак (Бери кел)›. (Абдуллоҳ:) Биз уни — бизга ў ргатилганидек — (шундай) ўқиймиз. ‹Масвоҳу› — унинг турар жойи; ‹алфаё› — (иккаласи) топди; ‹алфав обааҳум (оталарини топдилар)› (Соффот сураси, 69); ‹алфайно (топдик)›. Ибн Масъуддан (яна): ‹Бал ажибта ва ясхарун (Балки сен ажабландинг, улар эса масхара қиладилар)› (Соффот сураси, 12) (ўқилгани ривоят қилинади).

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا وَاصِلٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ غَدَوْنَا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ رَجُلٌ قَرَأْتُ الْمُفَصَّلَ الْبَارِحَةَ‏.‏ فَقَالَ هَذًّا كَهَذِّ الشِّعْرِ، إِنَّا قَدْ سَمِعْنَا الْقِرَاءَةَ وَإِنِّي لأَحْفَظُ الْقُرَنَاءَ الَّتِي كَانَ يَقْرَأُ بِهِنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثَمَانِيَ عَشْرَةَ سُورَةً مِنَ الْمُفَصَّلِ وَسُورَتَيْنِ مِنْ آلِ حم‏.‏

(Abu Voil aytdi:) Biz ertalab Abdulloh (ibn Masʼud)ning oldigʻa bordik. Bir kishi: «Men kecha Mufassalni (toʻ liq) oʻqib chiqdim», dedi. (Abdulloh): «(Bu) — sheʼrni shoshilib (oʻqigandek) shoshilib (oʻqiish)dir! Biz qiroatni eshitgan(miz); va men Paygʻambar ﷺ oʻqir boʻ lgan qarina (juft-juft) suralarni — Mufassaldan oʻ n sakkiz sura va ‹Ha-Mim› xonadonidan (Ha-Mim bilan boshlanadigan) ikki surani — yodda saqlayman», dedi.(Абу Воил айтди:) Биз эрталаб Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг олдиға бордик. Бир киши: «Мен кеча Муфассални (тў лиқ) ўқиб чиқдим», деди. (Абдуллоҳ): «(Бу) — шеърни шошилиб (ўқигандек) шошилиб (ўқииш)дир! Биз қироатни эшитган(миз); ва мен Пайғамбар ﷺ ўқир бў лган қарина (жуфт-жуфт) сураларни — Муфассалдан ў н саккиз сура ва ‹Ҳа-Мим› хонадонидан (Ҳа-Мим билан бошланадиган) икки сурани — ёдда сақлайман», деди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ ـ هُوَ غُنْدَرٌ ـ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَى لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ إِذَا لَمْ يَجِدِ الْمَاءَ لاَ يُصَلِّي‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَوْ رَخَّصْتُ لَهُمْ فِي هَذَا، كَانَ إِذَا وَجَدَ أَحَدُهُمُ الْبَرْدَ قَالَ هَكَذَا ـ يَعْنِي تَيَمَّمَ وَصَلَّى ـ قَالَ قُلْتُ فَأَيْنَ قَوْلُ عَمَّارٍ لِعُمَرَ قَالَ إِنِّي لَمْ أَرَ عُمَرَ قَنِعَ بِقَوْلِ عَمَّارٍ‏.‏

Abu Voil (Abu Muso va Ibn Masʼud haqida) rivoyat qiladi: Abu Muso Abdulloh ibn Masʼudga: «Agar kishi (tahorat uchun) suv topmasa, namozni tark eta oladimi?» — dedi. Abdulloh: «Agar sen (ularga) tayammum qilishga izn bersang, ular suv boʻlsa ham, biri uni soviq deb topsa, tayammum qilaveradi», — dedi. Abu Muso: «Ammorning Umarga aytgan soʻzi-chi?» — dedi. Abdulloh: «Umar uning soʻziga qoniqmagandi», — dedi.Абу Воил (Абу Мусо ва Ибн Масъуд ҳақида) ривоят қилади: Абу Мусо Абдуллоҳ ибн Масъудга: «Агар киши (таҳорат учун) сув топмаса, намозни тарк эта оладими?» — деди. Абдуллоҳ: «Агар сен (уларга) таяммум қилишга изн берсанг, улар сув бўлса ҳам, бири уни совиқ деб топса, таяммум қилаверади», — деди. Абу Мусо: «Амморнинг Умарга айтган сўзи-чи?» — деди. Абдуллоҳ: «Умар унинг сўзига қониқмаганди», — деди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ عُدْنَا خَبَّابًا فَقَالَ هَاجَرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نُرِيدُ وَجْهَ اللَّهِ، فَوَقَعَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، فَمِنَّا مَنْ مَضَى لَمْ يَأْخُذْ مِنْ أَجْرِهِ، مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَتَرَكَ نَمِرَةً فَإِذَا غَطَّيْنَا رَأْسَهُ بَدَتْ رِجْلاَهُ، وَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ بَدَا رَأْسُهُ، فَأَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ نُغَطِّيَ رَأْسَهُ، وَنَجْعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ مِنَ الإِذْخِرِ، وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهْوَ يَهْدُبُهَا‏.‏

(Abu Voil aytdi:) Biz Xabbobni (kasal boʻlganida) yoʻqlab bordik. U: «Biz Paygʻambar ﷺ bilan, Allohning yuzini (roziligini) istab hijrat qildik; ajrimiz Allohga (vojib) boʻldi. Bizdan baʼzilar ajridan (dunyoda) hech narsa olmay (vafot etib) ketdi — ulardan biri Musʼab ibn Umayr boʻlib, u Uhud kuni shahid qilindi va bir (kichik) namira (chodir matosi)dan boshqa hech narsa qoldirmadi. Uning boshini yopsak, oyoqlari ochilib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi ochilib qolar edi. Shunda Paygʻambar ﷺ bizga boshini (mato bilan) yopib, oyoqlariga izxir (oʻti)dan qoʻyishni buyurdilar. Bizdan baʼzilar esa (bu dunyoda) mevasi pishib, uni terib (yemoqda)dir», dedi.(Абу Воил айтди:) Биз Хаббобни (касал бўлганида) йўқлаб бордик. У: «Биз Пайғамбар ﷺ билан, Аллоҳнинг юзини (розилигини) истаб ҳижрат қилдик; ажримиз Аллоҳга (вожиб) бўлди. Биздан баъзилар ажридан (дунёда) ҳеч нарса олмай (вафот этиб) кетди — улардан бири Мусъаб ибн Умайр бўлиб, у Уҳуд куни шаҳид қилинди ва бир (кичик) намира (чодир матоси)дан бошқа ҳеч нарса қолдирмади. Унинг бошини ёпсак, оёқлари очилиб қолар, оёқларини ёпсак, боши очилиб қолар эди. Шунда Пайғамбар ﷺ бизга бошини (мато билан) ёпиб, оёқларига изхир (ўти)дан қўйишни буюрдилар. Биздан баъзилар эса (бу дунёда) меваси пишиб, уни териб (емоқда)дир», деди.

حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ قِيلَ لأُسَامَةَ أَلاَ تُكَلِّمُ هَذَا‏.‏ قَالَ قَدْ كَلَّمْتُهُ مَا دُونَ أَنْ أَفْتَحَ بَابًا، أَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يَفْتَحُهُ، وَمَا أَنَا بِالَّذِي أَقُولُ لِرَجُلٍ بَعْدَ أَنْ يَكُونَ أَمِيرًا عَلَى رَجُلَيْنِ أَنْتَ خَيْرٌ‏.‏ بَعْدَ مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يُجَاءُ بِرَجُلٍ فَيُطْرَحُ فِي النَّارِ، فَيَطْحَنُ فِيهَا كَطَحْنِ الْحِمَارِ بِرَحَاهُ، فَيُطِيفُ بِهِ أَهْلُ النَّارِ فَيَقُولُونَ أَىْ فُلاَنُ أَلَسْتَ كُنْتَ تَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ، وَتَنْهَى عَنِ الْمُنْكَرِ فَيَقُولُ إِنِّي كُنْتُ آمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَلاَ أَفْعَلُهُ، وَأَنْهَى عَنِ الْمُنْكَرِ وَأَفْعَلُهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Voil aytdi:) Usomaga: «Sen mana bunga (hokimga) gapirmaysanmi (nasihat qilmaysanmi)?» deyildi. U: «Men unga gapirdim — (lekin shunday) eshik ochishdan (boshqa yoʻl bilan)ki, men uni (eshikni) birinchi boʻlib ochuvchi boʻlmayman. Men — bir kishiga, u ikki kishiga amir (rahbar) boʻlganidan keyin: ‹Sen yaxshiroqsan› deydigan (xushomadgoʻy) kishi emasman — Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganimdan keyin», dedi: «(Qiyomatda) bir kishi keltirilib, oʻtga tashlanadi; u — eshak tegirmonni aylantirgandek — unda (oʻz ichaklari bilan) aylanadi. Doʻzax ahli uning atrofiga toʻplanib: ‹Ey falon, sen amri maʼruf qilib, nahyi munkar qilmasmiding?› deydi. U: ‹Men amri maʼruf qilardim-u, oʻzim (uni) qilmasdim; nahyi munkar qilardim-u, oʻzim uni qilardim›, deydi.»(Абу Воил айтди:) Усомага: «Сен мана бунга (ҳокимга) гапирмайсанми (насиҳат қилмайсанми)?» дейилди. У: «Мен унга гапирдим — (лекин шундай) эшик очишдан (бошқа йўл билан)ки, мен уни (эшикни) биринчи бўлиб очувчи бўлмайман. Мен — бир кишига, у икки кишига амир (раҳбар) бўлганидан кейин: ‹Сен яхшироқсан› дейдиган (хушомадгўй) киши эмасман — Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганимдан кейин», деди: «(Қиёматда) бир киши келтирилиб, ўтга ташланади; у — эшак тегирмонни айлантиргандек — унда (ўз ичаклари билан) айланади. Дўзах аҳли унинг атрофига тўпланиб: ‹Эй фалон, сен амри маъруф қилиб, наҳйи мункар қилмасмидинг?› дейди. У: ‹Мен амри маъруф қилардим-у, ўзим (уни) қилмасдим; наҳйи мункар қилардим-у, ўзим уни қилардим›, дейди.»

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي غَنِيَّةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَامَ عَمَّارٌ عَلَى مِنْبَرِ الْكُوفَةِ، فَذَكَرَ عَائِشَةَ وَذَكَرَ مَسِيرَهَا وَقَالَ إِنَّهَا زَوْجَةُ نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ، وَلَكِنَّهَا مِمَّا ابْتُلِيتُمْ‏.‏

(Abu Voil aytdi:) Ammor Kufa minbariga chiqib, Oishani zikr qildi va uning (Basraga) yurishini zikr qilib: «Albatta, u — dunyoda ham, oxiratda ham Paygʻambaringiz ﷺning zavjasidir; lekin u — sizlar sinalgan (imtihon qilingan) narsalardandir», dedi.(Абу Воил айтди:) Аммор Куфа минбарига чиқиб, Оишани зикр қилди ва унинг (Басрага) юришини зикр қилиб: «Албатта, у — дунёда ҳам, охиратда ҳам Пайғамбарингиз ﷺнинг завжасидир; лекин у — сизлар синалган (имтиҳон қилинган) нарсалардандир», деди.

حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يَقُولُ دَخَلَ أَبُو مُوسَى وَأَبُو مَسْعُودٍ عَلَى عَمَّارٍ حَيْثُ بَعَثَهُ عَلِيٌّ إِلَى أَهْلِ الْكُوفَةِ يَسْتَنْفِرُهُمْ فَقَالاَ مَا رَأَيْنَاكَ أَتَيْتَ أَمْرًا أَكْرَهَ عِنْدَنَا مِنْ إِسْرَاعِكَ فِي هَذَا الأَمْرِ مُنْذُ أَسْلَمْتَ‏.‏ فَقَالَ عَمَّارٌ مَا رَأَيْتُ مِنْكُمَا مُنْذُ أَسْلَمْتُمَا أَمْرًا أَكْرَهَ عِنْدِي مِنْ إِبْطَائِكُمَا عَنْ هَذَا الأَمْرِ‏.‏ وَكَسَاهُمَا حُلَّةً حُلَّةً، ثُمَّ رَاحُوا إِلَى الْمَسْجِدِ‏.‏

(Abu Voil aytdi:) Abu Muso va Abu Masʼud — Ali Ammorni Kufa ahlini (jangga) safarbar qilishga yuborganida — Ammorning huzuriga kirdilar-da: «Sen islomni qabul qilganingdan beri, biz sening huzuringda mana shu ishda (fitnada) shoshilishingdan koʻra yomonroq koʻrgan bir ishingni koʻrmadik», dedilar. Ammor: «Men ham ikkovingiz islomni qabul qilganingizdan beri, mana shu ishda ikkovingizning sustkashlik (sekinlik) qilishingizdan koʻra yomonroq koʻrgan bir ishni koʻrmadim», dedi. Soʻng u ikkoviga bittadan hulla (sarpo) kiydirdi, keyin ular masjidga (jumaga) bordilar.(Абу Воил айтди:) Абу Мусо ва Абу Масъуд — Али Амморни Куфа аҳлини (жангга) сафарбар қилишга юборганида — Амморнинг ҳузурига кирдилар-да: «Сен исломни қабул қилганингдан бери, биз сенинг ҳузурингда мана шу ишда (фитнада) шошилишингдан кўра ёмонроқ кўрган бир ишингни кўрмадик», дедилар. Аммор: «Мен ҳам икковингиз исломни қабул қилганингиздан бери, мана шу ишда икковингизнинг сусткашлик (секинлик) қилишингиздан кўра ёмонроқ кўрган бир ишни кўрмадим», деди. Сўнг у икковига биттадан ҳулла (сарпо) кийдирди, кейин улар масжидга (жумага) бордилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ جَلَسْتُ إِلَى شَيْبَةَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ قَالَ جَلَسَ إِلَىَّ عُمَرُ فِي مَجْلِسِكَ هَذَا فَقَالَ هَمَمْتُ أَنْ لاَ أَدَعَ فِيهَا صَفْرَاءَ وَلاَ بَيْضَاءَ إِلاَّ قَسَمْتُهَا بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ‏.‏ قُلْتُ مَا أَنْتَ بِفَاعِلٍ‏.‏ قَالَ لِمَ‏.‏ قُلْتُ لَمْ يَفْعَلْهُ صَاحِبَاكَ قَالَ هُمَا الْمَرْآنِ يُقْتَدَى بِهِمَا‏.‏

Abu Voil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men ushbu masjidda Shayba (roziyallohu anhu)ning huzurida oʻtirdim. U: «Senning ushbu oʻtirgan joyingda Umar (roziyallohu anhu) mening huzurimda oʻtirgan va: ‹Men bu yerdagi sariq (oltin) va oq (kumush)dan birortasini qoldirmay, hammasini musulmonlar oʻrtasida taqsimlamoqchi boʻldim›, dedi. Men: ‹Sen bunday qilmaysan›, dedim. U: ‹Nega?› dedi. Men: ‹Bu ishni sening ikki sohibing (Nabiy ﷺ va Abu Bakr) qilmaganlar›, dedim. U: ‹Ular (ergashilsa) ergashiladigan ikki zotdir›, dedi», dedi.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен ушбу масжидда Шайба (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида ўтирдим. У: «Сеннинг ушбу ўтирган жойингда Умар (розияллоҳу анҳу) менинг ҳузуримда ўтирган ва: ‹Мен бу ердаги сариқ (олтин) ва оқ (кумуш)дан бирортасини қолдирмай, ҳаммасини мусулмонлар ўртасида тақсимламоқчи бўлдим›, деди. Мен: ‹Сен бундай қилмайсан›, дедим. У: ‹Нега?› деди. Мен: ‹Бу ишни сенинг икки соҳибинг (Набий ﷺ ва Абу Бакр) қилмаганлар›, дедим. У: ‹Улар (эргашилса) эргашиладиган икки зотдир›, деди», деди.