وَقَالَ مَحْمُودٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ الْمُنْذِرِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ قُلْتُ مَا شَأْنُ النَّاسِ فَأَشَارَتْ بِرَأْسِهَا إِلَى السَّمَاءِ. فَقُلْتُ آيَةٌ فَأَشَارَتْ بِرَأْسِهَا أَىْ نَعَمْ. قَالَتْ فَأَطَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جِدًّا حَتَّى تَجَلاَّنِي الْغَشْىُ وَإِلَى جَنْبِي قِرْبَةٌ فِيهَا مَاءٌ فَفَتَحْتُهَا فَجَعَلْتُ أَصُبُّ مِنْهَا عَلَى رَأْسِي، فَانْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ، فَخَطَبَ النَّاسَ، وَحَمِدَ اللَّهَ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ ". قَالَتْ وَلَغِطَ نِسْوَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَانْكَفَأْتُ إِلَيْهِنَّ لأُسَكِّتَهُنَّ فَقُلْتُ لِعَائِشَةَ مَا قَالَ قَالَتْ قَالَ " مَا مِنْ شَىْءٍ لَمْ أَكُنْ أُرِيتُهُ إِلاَّ قَدْ رَأَيْتُهُ فِي مَقَامِي هَذَا حَتَّى الْجَنَّةَ وَالنَّارَ، وَإِنَّهُ قَدْ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ مِثْلَ ـ أَوْ قَرِيبَ مِنْ ـ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، يُؤْتَى أَحَدُكُمْ، فَيُقَالُ لَهُ مَا عِلْمُكَ بِهَذَا الرَّجُلِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ ـ أَوْ قَالَ الْمُوقِنُ شَكَّ هِشَامٌ ـ فَيَقُولُ هُوَ رَسُولُ اللَّهِ، هُوَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى فَآمَنَّا وَأَجَبْنَا وَاتَّبَعْنَا وَصَدَّقْنَا. فَيُقَالُ لَهُ نَمْ صَالِحًا، قَدْ كُنَّا نَعْلَمُ إِنْ كُنْتَ لَتُؤْمِنُ بِهِ. وَأَمَّا الْمُنَافِقُ ـ أَوْ قَالَ الْمُرْتَابُ شَكَّ هِشَامٌ ـ فَيُقَالُ لَهُ مَا عِلْمُكَ بِهَذَا الرَّجُلِ فَيَقُولُ لاَ أَدْرِي، سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ شَيْئًا فَقُلْتُهُ ". قَالَ هِشَامٌ فَلَقَدْ قَالَتْ لِي فَاطِمَةُ فَأَوْعَيْتُهُ، غَيْرَ أَنَّهَا ذَكَرَتْ مَا يُغَلِّظُ عَلَيْهِ.
Fotima bint Munzir (Asmo bint Abu Bakrdan) rivoyat qiladi: Asmo bint Abu Bakr Siddiq dedi: «Men Oishaning oldiga bordim; odamlar namoz oʻqiyapti edi. Men undan: ‹Odamlarga nima boʻldi?› — dedim. U boshi bilan osmonga ishora qildi. Men: ‹(Bu) belgimi (oyatmi)?› — dedim. Oisha boshi bilan ‹ha› degan maʼnoda imo qildi». Asmo qoʻshdi: «Rasululloh ﷺ namozni shunchalik choʻzdilarki, men hushimdan ketdim. Yonimda bir mesh (suv idishi) bor edi; men uni ochib, boshimga bir oz suv quydim. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach va quyosh tutilishi ochilgach, Paygʻambar ﷺ odamlarga (xutba) qildilar; Allohga loyiq hamd aytdilar, soʻng: ‹Ammo baʼdu›, — dedilar». Asmo yana dedi: «Baʼzi ansoriy ayollar gaplasha boshladi; men ularni jim qilish uchun ularga qaradim. Men Oishadan Paygʻambar ﷺ nima deganlarini soʻradim. Oisha: ‹U zot shunday dedilar: Men shu joyimda — menga ilgari hech koʻrsatilmagan narsalarni koʻrdim; hatto jannat va doʻzaxni (koʻrdim). Shubhasiz, menga vahiy qilindiki, sizlar qabrlaringizda — Masih Dajjol fitnasidek yoki unga yaqin (fitna bilan) — sinalasizlar. (Farishtalar) har biringizning oldingizga kelib: Bu kishi (Muhammad ﷺ) haqida nima bilasan? — deb soʻraydi. Moʻmin — yoki qatʼiy iymonli (kishi) — (Hishom Paygʻambar ﷺ qaysi soʻzni aytganida shubha qildi): U — Allohning Rasuli; u — bizga ravshan hujjatlar va hidoyat bilan kelgan Muhammad ﷺ. Bas, biz unga iymon keltirdik, (taʼlimotini) qabul qildik va unga ergashdik hamda ishondik, — deydi. Soʻng farishtalar unga — uning moʻmin ekanligini bilgach — (tinch) uxlashni aytadi. Lekin munofiq — yoki shubhalanuvchi (kishi) — (Hishom qaysi soʻzni aytganida ishonmaydi)dan bu kishi (Muhammad ﷺ) haqida nima bilani soʻraydi. U: Bilmayman; lekin men odamlarning (u haqda) biror narsa aytayotganini eshitib, men ham shunday dedim, — deydi›», — dedi». Hishom qoʻshdi: «Fotima menga aytdiki, u bu rivoyatni toʻliq yodda saqlab qolgan — faqat u munofiq yoki shubhalanuvchi (kishi) haqida: u qattiq azoblanadi, degan (joyini boshqacharoq aytdi)».Фотима бинт Мунзир (Асмо бинт Абу Бакрдан) ривоят қилади: Асмо бинт Абу Бакр Сиддиқ деди: «Мен Оишанинг олдига бордим; одамлар намоз ўқияпти эди. Мен ундан: ‹Одамларга нима бўлди?› — дедим. У боши билан осмонга ишора қилди. Мен: ‹(Бу) белгими (оятми)?› — дедим. Оиша боши билан ‹ҳа› деган маънода имо қилди». Асмо қўшди: «Расулуллоҳ ﷺ намозни шунчалик чўздиларки, мен ҳушимдан кетдим. Ёнимда бир меш (сув идиши) бор эди; мен уни очиб, бошимга бир оз сув қуйдим. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач ва қуёш тутилиши очилгач, Пайғамбар ﷺ одамларга (хутба) қилдилар; Аллоҳга лойиқ ҳамд айтдилар, сўнг: ‹Аммо баъду›, — дедилар». Асмо яна деди: «Баъзи ансорий аёллар гаплаша бошлади; мен уларни жим қилиш учун уларга қарадим. Мен Оишадан Пайғамбар ﷺ нима деганларини сўрадим. Оиша: ‹У зот шундай дедилар: Мен шу жойимда — менга илгари ҳеч кўрсатилмаган нарсаларни кўрдим; ҳатто жаннат ва дўзахни (кўрдим). Шубҳасиз, менга ваҳий қилиндики, сизлар қабрларингизда — Масиҳ Дажжол фитнасидек ёки унга яқин (фитна билан) — синаласизлар. (Фаришталар) ҳар бирингизнинг олдингизга келиб: Бу киши (Муҳаммад ﷺ) ҳақида нима биласан? — деб сўрайди. Мўмин — ёки қатъий иймонли (киши) — (Ҳишом Пайғамбар ﷺ қайси сўзни айтганида шубҳа қилди): У — Аллоҳнинг Расули; у — бизга равшан ҳужжатлар ва ҳидоят билан келган Муҳаммад ﷺ. Бас, биз унга иймон келтирдик, (таълимотини) қабул қилдик ва унга эргашдик ҳамда ишондик, — дейди. Сўнг фаришталар унга — унинг мўмин эканлигини билгач — (тинч) ухлашни айтади. Лекин мунофиқ — ёки шубҳаланувчи (киши) — (Ҳишом қайси сўзни айтганида ишонмайди)дан бу киши (Муҳаммад ﷺ) ҳақида нима билани сўрайди. У: Билмайман; лекин мен одамларнинг (у ҳақда) бирор нарса айтаётганини эшитиб, мен ҳам шундай дедим, — дейди›», — деди». Ҳишом қўшди: «Фотима менга айтдики, у бу ривоятни тўлиқ ёдда сақлаб қолган — фақат у мунофиқ ёки шубҳаланувчи (киши) ҳақида: у қаттиқ азобланади, деган (жойини бошқачароқ айтди)».
وَحَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَقَالَ قِيَامًا طَوِيلاً يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ وَزَادَ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى الْمَرْأَةِ أَسَنَّ مِنِّي وَإِلَى الأُخْرَى هِيَ أَسْقَمُ مِنِّي .
Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «uzun qiyom (qildilar): turardilar, soʻng rukuʼ qilardilar», hamda: «Men oʻzimdan yoshi kattaroq ayolga va oʻzimdan koʻra zaifroq boshqasiga qaray boshladim».Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «узун қиём (қилдилар): турардилар, сўнг рукуъ қилардилар», ҳамда: «Мен ўзимдан ёши каттароқ аёлга ва ўзимдан кўра заифроқ бошқасига қарай бошладим».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قُلْتُ أَرَأَيْتَ تَوَضُّؤَ ابْنِ عُمَرَ لِكُلِّ صَلاَةٍ طَاهِرًا وَغَيْرَ طَاهِرٍ عَمَّ ذَاكَ فَقَالَ حَدَّثَتْنِيهِ أَسْمَاءُ بِنْتُ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي عَامِرٍ حَدَّثَهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُمِرَ بِالْوُضُوءِ لِكُلِّ صَلاَةٍ طَاهِرًا وَغَيْرَ طَاهِرٍ فَلَمَّا شَقَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ أُمِرَ بِالسِّوَاكِ لِكُلِّ صَلاَةٍ فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَرَى أَنَّ بِهِ قُوَّةً فَكَانَ لاَ يَدَعُ الْوُضُوءَ لِكُلِّ صَلاَةٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ رَوَاهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ .
Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar (rahimahulloh) aytadi: (Menga Muhammad ibn Yahyo ibn Habbon): «Ibn Umarning tahoratli ham, tahoratsiz ham har namozga (qaytadan) tahorat olishi sababi nima?» — dedi. U (Abdulloh): «Menga Asmo binti Zayd ibn al-Xattob, unga esa Abdulloh ibn Hanzala ibn Abu Omir rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ avval — tahoratli boʻlsin-boʻlmasin — har namozga tahorat olishga buyurilgan edilar; bu (amr) ularga ogʻir kelgach, har namozda misvok (ishlatish)ga buyurildilar. Ibn Umar esa oʻzida (har namozga tahorat olishga) quvvat borligini koʻrar, shu sababli har namozga tahorat olishni tark etmas edi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Buni Ibrohim ibn Saʼd Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qilib, «Ubaydulloh ibn Abdulloh» degan.Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар (раҳимаҳуллоҳ) айтади: (Менга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббон): «Ибн Умарнинг таҳоратли ҳам, таҳоратсиз ҳам ҳар намозга (қайтадан) таҳорат олиши сабаби нима?» — деди. У (Абдуллоҳ): «Менга Асмо бинти Зайд ибн ал-Хаттоб, унга эса Абдуллоҳ ибн Ҳанзала ибн Абу Омир ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ аввал — таҳоратли бўлсин-бўлмасин — ҳар намозга таҳорат олишга буюрилган эдилар; бу (амр) уларга оғир келгач, ҳар намозда мисвок (ишлатиш)га буюрилдилар. Ибн Умар эса ўзида (ҳар намозга таҳорат олишга) қувват борлигини кўрар, шу сабабли ҳар намозга таҳорат олишни тарк этмас эди», — деди. Абу Довуд айтди: Буни Иброҳим ибн Саъд Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилиб, «Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ» деган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، فِي حَدِيثِ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ حِينَ نُفِسَتْ بِذِي الْحُلَيْفَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَبِي بَكْرٍ " مُرْهَا أَنْ تَغْتَسِلَ وَتُهِلَّ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Asmo binti Umays Zul-Hulayfada koʻrik koʻrgan (tuqqan) vaqtidagi hadisda Rasululloh ﷺ Abu Bakrga: «Unga aytgin, gʻusl qilib, ehromga kirsin», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Асмо бинти Умайс Зул-Ҳулайфада кўрик кўрган (туққан) вақтидаги ҳадисда Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга: «Унга айтгин, ғусл қилиб, эҳромга кирсин», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا اسْتَعَارَتْ مِنْ أَسْمَاءَ قِلاَدَةً فَهَلَكَتْ فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أُنَاسًا فِي طَلَبِهَا فَأَدْرَكَتْهُمُ الصَّلاَةُ فَصَلَّوْا بِغَيْرِ وُضُوءٍ فَلَمَّا أَتَوُا النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ شَكَوْا ذَلِكَ إِلَيْهِ فَنَزَلَتْ آيَةُ التَّيَمُّمِ فَقَالَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ جَزَاكِ اللَّهُ خَيْرًا فَوَاللَّهِ مَا نَزَلَ بِكِ أَمْرٌ قَطُّ إِلاَّ جَعَلَ اللَّهُ لَكِ مِنْهُ مَخْرَجًا وَجَعَلَ لِلْمُسْلِمِينَ فِيهِ بَرَكَةً .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Asmodan bir marjon ariyat (qarzga) olgan edi, u yoʻqolib qoldi. Shunda Nabiy ﷺ uni qidirish uchun bir necha kishini yubordilar. Ularga namoz vaqti yetdi va ular taharatsiz namoz oʻqidilar. Nabiy ﷺning huzurlariga kelganlarida buni u zotga shikoyat qildilar. Shunda tayammum oyati nozil boʻldi. Usayd ibn Huzayr: «Alloh senga yaxshi mukofot bersin! Ollohga qasamki, senga qanday ish tushmasin, Alloh sen uchun undan chiqish yoʻlini qilib berdi va musulmonlar uchun unda baraka qildi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Асмодан бир маржон арият (қарзга) олган эди, у йўқолиб қолди. Шунда Набий ﷺ уни қидириш учун бир неча кишини юбордилар. Уларга намоз вақти етди ва улар таҳаратсиз намоз ўқидилар. Набий ﷺнинг ҳузурларига келганларида буни у зотга шикоят қилдилар. Шунда таяммум ояти нозил бўлди. Усайд ибн Ҳузайр: «Аллоҳ сенга яхши мукофот берсин! Оллоҳга қасамки, сенга қандай иш тушмасин, Аллоҳ сен учун ундан чиқиш йўлини қилиб берди ва мусулмонлар учун унда барака қилди», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ الْغَطَفَانِيِّ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ الْيَعْمَرِيِّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَامَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَذَكَرَ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رُؤْيَا لَا أُرَاهَا إِلَّا لِحُضُورِ أَجَلِي رَأَيْتُ كَأَنَّ دِيكًا نَقَرَنِي نَقْرَتَيْنِ قَالَ وَذَكَرَ لِي أَنَّهُ دِيكٌ أَحْمَرُ فَقَصَصْتُهَا عَلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ امْرَأَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَقَالَتْ يَقْتُلُكَ رَجُلٌ مِنْ الْعَجَمِ قَالَ وَإِنَّ النَّاسَ يَأْمُرُونَنِي أَنْ أَسْتَخْلِفَ وَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُنْ لِيُضَيِّعَ دِينَهُ وَخِلَافَتَهُ الَّتِي بَعَثَ بِهَا نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنْ يَعْجَلْ بِي أَمْرٌ فَإِنَّ الشُّورَى فِي هَؤُلَاءِ السِّتَّةِ الَّذِينَ مَاتَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَنْهُمْ رَاضٍ فَمَنْ بَايَعْتُمْ مِنْهُمْ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا وَإِنِّي أَعْلَمُ أَنَّ أُنَاسًا سَيَطْعَنُونَ فِي هَذَا الْأَمْرِ أَنَا قَاتَلْتُهُمْ بِيَدِي هَذِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ أُولَئِكَ أَعْدَاءُ اللَّهِ الْكُفَّارُ الضُّلَّالُ وَايْمُ اللَّهِ مَا أَتْرُكُ فِيمَا عَهِدَ إِلَيَّ رَبِّي فَاسْتَخْلَفَنِي شَيْئًا أَهَمَّ إِلَيَّ مِنْ الْكَلَالَةِ وَايْمُ اللَّهِ مَا أَغْلَظَ لِي نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي شَيْءٍ مُنْذُ صَحِبْتُهُ أَشَدَّ مَا أَغْلَظَ لِي فِي شَأْنِ الْكَلَالَةِ حَتَّى طَعَنَ بِإِصْبَعِهِ فِي صَدْرِي وَقَالَ تَكْفِيكَ آيَةُ الصَّيْفِ الَّتِي نَزَلَتْ فِي آخِرِ سُورَةِ النِّسَاءِ وَإِنِّي إِنْ أَعِشْ فَسَأَقْضِي فِيهَا بِقَضَاءٍ يَعْلَمُهُ مَنْ يَقْرَأُ وَمَنْ لَا يَقْرَأُ وَإِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى أُمَرَاءِ الْأَمْصَارِ إِنِّي إِنَّمَا بَعَثْتُهُمْ لِيُعَلِّمُوا النَّاسَ دِينَهُمْ وَيُبَيِّنُوا لَهُمْ سُنَّةَ نَبِيِّهِمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَرْفَعُوا إِلَيَّ مَا عُمِّيَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ تَأْكُلُونَ مِنْ شَجَرَتَيْنِ لَا أُرَاهُمَا إِلَّا خَبِيثَتَيْنِ هَذَا الثُّومُ وَالْبَصَلُ وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ كُنْتُ أَرَى نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجِدُ رِيحَهُمَا مِنْ الرَّجُلِ فَيَأْمُرُ بِهِ فَيُؤْخَذُ بِيَدِهِ فَيُخْرَجُ بِهِ مِنْ الْمَسْجِدِ حَتَّى يُؤْتَى بِهِ الْبَقِيعَ فَمَنْ أَكَلَهُمَا لَا بُدَّ فَلْيُمِتْهُمَا طَبْخًا قَالَ فَخَطَبَ النَّاسَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَأُصِيبَ يَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U juma kuni minbarga chiqib, Allohga hamdu sano aytdi, soʻng Rasululloh ﷺ ni zikr qildi va Abu Bakr (roziyallohu anhu)ni zikr qildi. Soʻng: «Men bir tush koʻrdim, uni ajalim yaqinlashganidan boshqa maʼnoga yoʻymayman. Goʻyo bir xoʻroz meni ikki marta choʻqigandek koʻrdim, va menga uning qizil xoʻroz ekani aytildi. Men buni Abu Bakrning xotini Asmo bint Umays (roziyallohu anhumo)ga soʻzlab berdim, u: ‹Seni ajamlardan bir kishi oʻldiradi›, dedi. Odamlar mendan oʻrnimga xalifa tayinlashimni soʻramoqdalar. Alloh Oʻz Paygʻambari ﷺ ni yuborgan dinini va xalifaligini zoye qilmagay. Agar menga bir ish tez kelib qolsa (oʻlsam), shuro Paygʻambar ﷺ vafot etganida u zot roziligini bildirgan mana shu olti kishida boʻlsin. Ulardan qaysinisiga bayat qilsangiz, uni eshiting va itoat qiling. Men bilamanki, baʼzi odamlar bu ishga eʼtiroz bildiradilar. Men islom uchun mana shu qoʻlim bilan ular bilan jang qilganman. Ular Allohning dushmanlari, kofir va adashganlardir. Allohga qasamki, Robbim menga topshirgan va oʻrniga qoldirgan narsalar ichida menga kalaladan (aka-uka merosidan) koʻra muhimroq narsa qolmadi. Allohga qasamki, Allohning Paygʻambari ﷺ men u zotga hamroh boʻlganimdan beri hech narsada menga kalala masalasidagichalik qattiq gapirmaganlar, hatto barmoqlarini koʻkragimga sanchib: ‹Senga Niso surasining oxirida nozil boʻlgan yoz oyati kifoya qiladi›, dedilar. Agar men tirik qolsam, bu haqda oʻqiydigan ham, oʻqimaydigan ham biladigan qaror chiqaraman. Men shaharlar amirlari ustidan Allohni guvoh qilamanki, men ularni faqat odamlarga dinlarini oʻrgatsinlar, Paygʻambarlari ﷺ ning sunnatini bayon qilsinlar va ularga mavhum boʻlgan narsalarni menga koʻtarib kelsinlar, deb yubordim. Soʻng, ey odamlar, sizlar ikki oʻsimlikdan yeyapsizlarki, men ularni faqat yomon deb bilaman: bular sarimsoq va piyozdir. Allohga qasamki, men Allohning Paygʻambari ﷺ bir kishidan bularning hidini sezsalar, uni buyurar edilar, shunda uning qoʻlidan ushlanib, masjiddan chiqarilar va Baqiegacha olib borilar edi. Kim ularni yeyishga majbur boʻlsa, ularni pishirib (hidini) oʻldirsin», dedi. U juma kuni odamlarga xutba qildi va chorshanba kuni (jarohat yetkazilib) shahid boʻldi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У жума куни минбарга чиқиб, Аллоҳга ҳамду сано айтди, сўнг Расулуллоҳ ﷺ ни зикр қилди ва Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)ни зикр қилди. Сўнг: «Мен бир туш кўрдим, уни ажалим яқинлашганидан бошқа маънога йўймайман. Гўё бир хўроз мени икки марта чўқигандек кўрдим, ва менга унинг қизил хўроз экани айтилди. Мен буни Абу Бакрнинг хотини Асмо бинт Умайс (розияллоҳу анҳумо)га сўзлаб бердим, у: ‹Сени ажамлардан бир киши ўлдиради›, деди. Одамлар мендан ўрнимга халифа тайинлашимни сўрамоқдалар. Аллоҳ Ўз Пайғамбари ﷺ ни юборган динини ва халифалигини зое қилмагай. Агар менга бир иш тез келиб қолса (ўлсам), шуро Пайғамбар ﷺ вафот этганида у зот розилигини билдирган мана шу олти кишида бўлсин. Улардан қайсинисига баят қилсангиз, уни эшитинг ва итоат қилинг. Мен биламанки, баъзи одамлар бу ишга эътироз билдирадилар. Мен ислом учун мана шу қўлим билан улар билан жанг қилганман. Улар Аллоҳнинг душманлари, кофир ва адашганлардир. Аллоҳга қасамки, Роббим менга топширган ва ўрнига қолдирган нарсалар ичида менга калаладан (ака-ука меросидан) кўра муҳимроқ нарса қолмади. Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ мен у зотга ҳамроҳ бўлганимдан бери ҳеч нарсада менга калала масаласидагичалик қаттиқ гапирмаганлар, ҳатто бармоқларини кўкрагимга санчиб: ‹Сенга Нисо сурасининг охирида нозил бўлган ёз ояти кифоя қилади›, дедилар. Агар мен тирик қолсам, бу ҳақда ўқийдиган ҳам, ўқимайдиган ҳам биладиган қарор чиқараман. Мен шаҳарлар амирлари устидан Аллоҳни гувоҳ қиламанки, мен уларни фақат одамларга динларини ўргатсинлар, Пайғамбарлари ﷺ нинг суннатини баён қилсинлар ва уларга мавҳум бўлган нарсаларни менга кўтариб келсинлар, деб юбордим. Сўнг, эй одамлар, сизлар икки ўсимликдан еяпсизларки, мен уларни фақат ёмон деб биламан: булар саримсоқ ва пиёздир. Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ бир кишидан буларнинг ҳидини сезсалар, уни буюрар эдилар, шунда унинг қўлидан ушланиб, масжиддан чиқарилар ва Бақиэгача олиб борилар эди. Ким уларни ейишга мажбур бўлса, уларни пишириб (ҳидини) ўлдирсин», деди. У жума куни одамларга хутба қилди ва чоршанба куни (жароҳат етказилиб) шаҳид бўлди.
وَفِي حَدِيثِ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ عِنْدَ أَبِي دَاوُدَ: { لِتَجْلِسْ فِي مِرْكَنٍ, فَإِذَا رَأَتْ صُفْرَةً فَوْقَ اَلْمَاءِ, فَلْتَغْتَسِلْ لِلظُّهْرِ وَالْعَصْرِ غُسْلاً وَاحِدًا, وَتَغْتَسِلْ لِلْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ غُسْلاً وَاحِدًا, وَتَغْتَسِلْ لِلْفَجْرِ غُسْلاً, وَتَتَوَضَّأْ فِيمَا بَيْنَ ذَلِكَ } 1 .
Asmo binti Umays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, Fotima binti Abu Hubaysh shuncha vaqtdan beri istihoza boʻlib, namoz oʻqimadi», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Subhanalloh! Bu — shaytondandir. U bir leganda (togʻorada) oʻtirsin; suv ustida sariqlik koʻrsa, peshin va asr uchun bir marta gʻusl qilsin, shom va xufton uchun bir marta gʻusl qilsin, bomdod uchun bir marta gʻusl qilsin va ular orasida tahorat olsin», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Mujohid Ibn Abbosdan: «Unga gʻusl ogʻir kelganda, u zot unga ikki namozni jamlashni buyurdilar», — deb rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Buni Ibrohim ham Ibn Abbosdan rivoyat qilgan; bu — Ibrohim an-Naxaʼiy va Abdulloh ibn Shaddodning soʻzidir.Асмо бинти Умайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, Фотима бинти Абу Ҳубайш шунча вақтдан бери истиҳоза бўлиб, намоз ўқимади», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Субҳаналлоҳ! Бу — шайтондандир. У бир леганда (тоғорада) ўтирсин; сув устида сариқлик кўрса, пешин ва аср учун бир марта ғусл қилсин, шом ва хуфтон учун бир марта ғусл қилсин, бомдод учун бир марта ғусл қилсин ва улар орасида таҳорат олсин», — дедилар. Абу Довуд айтди: Мужоҳид Ибн Аббосдан: «Унга ғусл оғир келганда, у зот унга икки намозни жамлашни буюрдилар», — деб ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Буни Иброҳим ҳам Ибн Аббосдан ривоят қилган; бу — Иброҳим ан-Нахаъий ва Абдуллоҳ ибн Шаддоднинг сўзидир.
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ بِالْمَدِينَةِ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ بالحجِّ فِي الْعَاشِرَةِ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: كَيْفَ أصنعُ؟ قَالَ: «اغتسِلي واستثقري بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي» فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ أَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ «لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ» . قَالَ جَابِرٌ: لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَطَافَ سَبْعًا فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ تَقَدَّمَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَرَأَ: (وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبراهيمَ مُصَلَّى)
فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ وَفِي رِوَايَةٍ: أَنَّهُ قَرَأَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ: (قُلْ هوَ اللَّهُ أَحَدٌ و (قُلْ يَا أيُّها الكافِرونَ)
ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنَ الصَّفَا قَرَأَ: (إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شعائِرِ اللَّهِ)
أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ» . ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ وَمَشَى إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدْنَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافٍ عَلَى الْمَرْوَةِ نَادَى وَهُوَ عَلَى الْمَرْوَةِ وَالنَّاسُ تَحْتَهُ فَقَالَ: «لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أسق الهَدْيَ وجعلتُها عُمْرةً فمنْ كانَ مِنْكُم لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً» . فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدٍ؟ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الْأُخْرَى وَقَالَ: «دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ» . وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ: «مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ؟» قَالَ: قُلْتُ: اللهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أهلَّ بهِ رسولُكَ قَالَ: «فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ» . قَالَ: فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةً قَالَ: فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم وَمن كَانَ مَعَه من هدي فَمَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأجَاز رَسُول الله صلى حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ: «إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا كُلُّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَكَانَ مُسْتَرْضَعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ مِنْ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنِ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ؟» قَالُوا: نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ. فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ: «اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ» ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَذَهَبَتِ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ وَدَفَعَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعَشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ حَتَّى أَتَى بَطْنَ مُحَسِّرٍ فَحَرَّكَ قَلِيلًا ثُمَّ سَلَكَ الطَّرِيقَ الْوُسْطَى الَّتِي
تَخْرُجُ
عَلَى الْجَمْرَةِ الْكُبْرَى حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَرَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا مِثْلَ حَصَى الْخَذْفِ رَمَى مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمَنْحَرِ فَنَحَرَ ثَلَاثًا وَسِتِّينَ بَدَنَةً بِيَدِهِ ثُمَّ أَعْطَى عَلِيًّا فَنَحَرَ مَا غَبَرَ وَأَشْرَكَهُ فِي هَدْيِهِ ثُمَّ أَمَرَ مِنْ كُلِّ بَدَنَةٍ بِبَضْعَةٍ فَجُعِلَتْ فِي قِدْرٍ فَطُبِخَتْ فَأَكَلَا مِنْ لَحْمِهَا وَشَرِبَا مِنْ مَرَقِهَا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَفَاضَ إِلَى الْبَيْتِ فَصَلَّى بِمَكَّةَ الظُّهْرَ فَأَتَى عَلَى بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَسْقُونَ عَلَى زَمْزَمَ فَقَالَ: «انْزِعُوا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَوْلَا أَنْ يَغْلِبَكُمُ النَّاسُ عَلَى سِقَايَتِكُمْ لَنَزَعْتُ مَعَكُمْ» . فَنَاوَلُوهُ دَلْوًا فَشَرِبَ مِنْهُ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ toʻqqiz yil (Madinada) turdilar, haj qilmadilar, soʻng oʻninchi yili odamlar orasiga: ‹Rasululloh ﷺ haj qilmoqdalar› deb jar solindi. Shunda Madinaga koʻp odam keldi, ularning hammasi Rasululloh ﷺ ga ergashishni va u zot qilgan amalning oʻxshashini qilishni istar edilar. Biz u zot bilan birga chiqdik, toki Zul-Hulayfaga keldik. Shu yerda Asmo bint Umays Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi va Rasululloh ﷺ ga: ‹Qanday qilay?› deb (odam) yubordi. U zot: ‹Gʻusl qil, mato bilan (qonni) bogʻla va ihrom bogʻla› dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ masjidda namoz oʻqidilar, keyin Qasvo (tuya)ga mindilar. Tuyalari u zotni koʻtarib Baydoga chiqqanida, men u zotning oldilarida — koʻzim yetgan masofagacha — minganu piyoda (odamlarni) koʻrdim, oʻng tomonlarida ham shunday, chap tomonlarida ham shunday, ortlarida ham shunday edi. Rasululloh ﷺ esa bizning oramizda edilar, u zotga Qurʼon nozil boʻlar, u zot uning taʼvilini bilar edilar; u zot biror narsani amal qilsalar, biz ham uni amal qilar edik. Soʻng u zot tavhid bilan (talbiya aytib) boshladilar: ‹Labbayka, Allohumma, labbayka, labbayka, Sening sheriging yoʻq, labbayka. Albatta hamd ham, neʼmat ham Senikidir, mulk ham (Senikidir), Sening sheriging yoʻq›. Odamlar ham oʻzlari talbiya aytadigan narsa bilan (talbiya aytdilar). Rasululloh ﷺ ulardan hech narsani rad qilmadilar, balki Rasululloh ﷺ oʻz talbiyalarida sobit qoldilar». Jobir dedi: «Biz hajdan boshqa narsani niyat qilmas edik, umrani (bu mavsumda qilishni) bilmas edik. Toki u zot bilan birga Baytga keldik, u zot Ruknni (Hajarul-asvadni) silab, uch (aylanishda) yelka silkitib yugurib, toʻrt (aylanishda) yurdilar. Soʻng Maqomi Ibrohimga oʻtib: {Ibrohim maqomidan namozgoh tutinglar} ni oʻqidilar va Maqomni oʻzlari bilan Bayt orasiga qildilar». Otam: «Buni Nabiy ﷺ dan boshqadan zikr qilganini bilmayman» deb aytar edi: «(U zot) ikki rakatda {Qul huvallohu ahad} ni va {Qul yo ayyuhal-kofirun} ni oʻqir edilar». Soʻng u zot Ruknga qaytib, uni siladilar, keyin (Safo) eshigidan Safoga chiqdilar. Safoga yaqinlashganlarida: {Albatta Safo va Marva Allohning (dini) belgilaridandir} ni oʻqib: ‹Alloh nimadan boshlagan boʻlsa, men ham shundan boshlayman› dedilar. Va Safodan boshlab, unga chiqdilar, toki Baytni koʻrdilar; qiblaga yuzlanib, Allohga tavhid aytib, Uni ulugʻlab: ‹Lo ilaha illalloh, yolgʻiz Oʻzidir, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir. Lo ilaha illalloh, yolgʻiz Oʻzidir, vaʼdasini ado etdi, bandasiga nusrat berdi va (kofir) guruhlarni yakka Oʻzi mahv etdi› dedilar. Soʻng shu orada duo qildilar; mana shunday (soʻzni) uch marta aytdilar. Keyin Marvaga (qarab) tushdilar, toki ikki oyoqlari vodiy oʻrtasiga yetganida yugurdilar, (yana) koʻtarilganlarida yurdilar, toki Marvaga keldilar va Marvada Safoda qilganlaridek qildilar. Marvadagi oxirgi tavofi (aylanishi) boʻlganida: ‹Agar men ishimning (boshini) keyin bilgan narsamni oldindan bilganimda, hadiy (qurbonlik) haydab kelmas edim va uni umra qilar edim. Bas, sizlardan kimning yonida hadiy boʻlmasa, ihromdan chiqsin va uni umra qilsin› dedilar. Shunda Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum turib: ‹Yo Rasululloh! Bu (hukm) shu yilimizgami yoki abadgami?› dedi. Rasululloh ﷺ bir qoʻllari barmoqlarini ikkinchisiga kiritib (chalkashtirib): ‹Umra hajga kirdi› — ikki marta — ‹yoʻq, balki abadul-abad› dedilar. Ali Yamandan Nabiy ﷺ ning hadiy (qurbonlik)lari bilan keldi va Fotimani ihromdan chiqqanlar qatorida, boʻyalgan kiyimlar kiygan va surma surtgan holda topdi. U buni inkor qildi (rad etdi). Shunda (Fotima): ‹Menga buni otam buyurdi› dedi. (Roviy) dedi: Ali Iroqda shunday deydi: ‹Men Fotimaning qilgan ishidan unga eʼtiroz bildirgan holimda, u (Fotima) undan (Nabiy ﷺ dan) naql qilgan narsa haqida Rasululloh ﷺ dan fatvo soʻrab, Rasululloh ﷺ ning oldlariga bordim va unga eʼtiroz qilganimni xabar berdim. Shunda u zot: ‹Rost aytibdi, rost aytibdi. Haj niyat qilganingda nima deding?› dedilar. (Ali) dedi: Men: ‹Allohumma, men Rasuling ihrom bogʻlagan narsa bilan ihrom bogʻladim› dedim. U zot: ‹Albatta mening yonimda hadiy bor, shuning uchun ihromdan chiqma› dedilar. (Jobir) dedi: Ali Yamandan keltirgan hadiy bilan Nabiy ﷺ keltirgan (hadiy)ning jami yuzta edi. (Jobir) dedi: Soʻng odamlarning hammasi ihromdan chiqib, (sochlarini) qisqartirdilar, Nabiy ﷺ va yonida hadiy boʻlganlardan boshqa. Tarviya kuni boʻlganida, Minoga yuzlandilar va haj uchun ihrom bogʻladilar. Rasululloh ﷺ (tuyaga) mindilar va u yerda peshin, asr, shom, xufton va bomdod namozlarini oʻqidilar, soʻng quyosh chiqquncha biroz turdilar va Namirada oʻzlari uchun junli (qildan) chodir tikilishiga buyurdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ yoʻlga chiqdilar; Quraysh u zot — johiliyatda Quraysh qilganidek — Mashʼarul-Haram yonida toʻxtaydilar deb shubha qilmas edi. Lekin Rasululloh ﷺ oʻtib ketib, toki Arafaga keldilar va chodir oʻzlari uchun Namirada tikilganini topdilar va unda tushdilar. Quyosh ogʻganida, Qasvoga buyurdilar va u zot uchun u jihozlandi. Soʻng vodiy oʻrtasiga kelib, odamlarga xutba qildilar va dedilar: ‹Albatta qonlaringiz va mollaringiz sizlarga — shu kuningizning shu oyingizdagi, shu shahringizdagi hurmati kabi — harom (taʼqiqlangan)dir. Ogoh boʻlinglar! Johiliyat ishidan boʻlgan har bir narsa mening ikki oyogʻim ostida (bekor) qoʻyilgandir. Johiliyat qonlari ham (bekor) qoʻyilgandir; bizning qonlarimizdan men bekor qiladigan birinchi qon — Ibn Rabia ibn al-Horisning qonidir — u Banu Saʼdda emizilayotgan edi, uni Huzayl (qabilasi) oʻldirgan edi. Johiliyat ribosi ham (bekor) qoʻyilgandir; men bekor qiladigan birinchi ribo — bizning ribomiz, Abbos ibn Abdulmuttalibning ribosidir — u butunlay bekor qilingandir. Ayollar haqida Allohdan qoʻrqinglar, zero sizlar ularni Allohning omonati bilan oldingiz va ularning farjlarini Allohning kalimasi bilan oʻzingizga halol qildingiz. Sizlarning ular ustingizdagi haqqingiz — yotogʻingizga siz yomon koʻrgan birovni qoʻymasliklaridir. Agar shuni qilsalar, ularni ozor bermaydigan tarzda uringlar. Ularning sizlar ustingizdagi haqqi — yaxshilik bilan ularning rizqi va kiyimini (taʼminlash)dir. Men sizlarga (shunday narsani) qoldirdimki, agar unga mahkam yopishsangiz, undan keyin hech adashmaysiz — Allohning Kitobini. Sizlardan men haqimda soʻraladi, bas, nima deysizlar?› U zot ﷺ dedilar. Ular: ‹Sizning (risolatni) yetkazganingizga, (uni) ado qilganingizga va nasihat qilganingizga guvohlik beramiz› dedilar. Shunda u zot koʻrsatkich barmoqlari bilan uni osmonga koʻtarib, odamlarga (qaratib) qoqib: ‹Allohumma, guvoh boʻl! Allohumma, guvoh boʻl!› — uch marta — dedilar. Soʻng (Bilol) azon aytdi, keyin iqomat aytdi, u zot peshinni oʻqidilar. Soʻng (Bilol) iqomat aytdi, u zot asrni oʻqidilar va ikkisi orasida boshqa (nafl) namoz oʻqimadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ mindilar, toki (Arafadagi) toʻxtash joyiga keldilar va Qasvo tuyalarining qornini toshlarga (qaratib) qildilar, piyodalar yoʻlini oʻzlarining oldilariga qildilar va qiblaga yuzlandilar. Quyosh botib, sargʻishlik biroz ketib, (quyosh) qursi gʻoyib boʻlguncha tik turaverdilar. Usomani orqalariga mindirdilar va Rasululloh ﷺ (Arafadan) joʻnab, Qasvoning jilovini shunday tortdilarki, uning boshi egarining (oldingi qoshi) tagiga tegar edi. U zot oʻng qoʻllari bilan: ‹Ey odamlar, sokinlik! Sokinlik!› deb (ishora qilar) edilar. Har gal tepalik (qum)lardan biriga kelganlarida, koʻtarilishi uchun unga (jilovni) biroz boʻshatar edilar, toki Muzdalifaga keldilar va u yerda shom va xufton (namozlarini) bitta azon va ikki iqomat bilan oʻqidilar va ikkisi orasida hech (nafl) oʻqimadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ fajr (tonggi)gacha yotdilar va tong yorishgani aniq boʻlganida fajr (bomdod)ni bitta azon va iqomat bilan oʻqidilar. Soʻng Qasvoga minib, Mashʼarul-Haramga keldilar va qiblaga yuzlanib, Unga duo qildilar, Uni ulugʻladilar, takbir aytdilar va tavhid aytdilar. Kun yaxshigina yorishguncha tik turaverdilar, soʻng quyosh chiqishidan oldin (u yerdan) joʻnadilar va Fazl ibn Abbosni orqalariga mindirdilar — u chiroyli sochli, oq tanli, koʻhlik kishi edi. Rasululloh ﷺ joʻnaganlarida, yonlaridan (ayollar mingan) kajavalar yurib oʻtdi, Fazl ularga (qarab) tikila boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini Fazlning yuziga qoʻydilar, Fazl yuzini boshqa tomonga burib qarayverdi, Rasululloh ﷺ qoʻllarini boshqa tomondan Fazlning yuziga qoʻyib, uning yuzini boshqa tomondan qaytarar edilar — u qarayverar edi. Toki Botni Muhassirga keldilar, (tuyani) biroz tezlatdilar. Soʻng katta jamraga chiqadigan oʻrtancha yoʻldan yurib, toki daraxt yonidagi jamraga keldilar va unga yetti mayda tosh bilan, har bir tosh bilan takbir aytib, otdilar — barmoq bilan otiladigan mayda tosh kabi; vodiy oʻrtasidan otdilar. Soʻng (qurbonlik) soʻyish joyiga yoʻnaldilar va oʻz qoʻllari bilan oltmish uchta (tuya)ni soʻydilar. Soʻng Aliga (qolganini) berdilar, u qolganini soʻydi va u zot uni oʻz hadiylarida sherik qildilar. Soʻng har bir tuyadan bir parcha (goʻsht) olishga buyurdilar, u qozonga solinib pishirildi, ikkovlari uning goʻshtidan yedilar va shoʻrvasidan ichdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ minib, Baytga (tavof uchun) keldilar va Makkada peshinni oʻqidilar. Soʻng Zamzamdan suv tortib (odamlarga) berayotgan Banu Abdulmuttalibning oldiga keldilar va: ‹Suv torting, ey Banu Abdulmuttalib! Agar odamlar siz suv quyish (xizmati)da sizni yengib qoʻyishi (taʼmasi) boʻlmaganida, men ham siz bilan birga suv tortar edim› dedilar. Shunda unga bir chelak uzatdilar, u zot undan ichdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ тўққиз йил (Мадинада) турдилар, ҳаж қилмадилар, сўнг ўнинчи йили одамлар орасига: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилмоқдалар› деб жар солинди. Шунда Мадинага кўп одам келди, уларнинг ҳаммаси Расулуллоҳ ﷺ га эргашишни ва у зот қилган амалнинг ўхшашини қилишни истар эдилар. Биз у зот билан бирга чиқдик, токи Зул-Ҳулайфага келдик. Шу ерда Асмо бинт Умайс Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди ва Расулуллоҳ ﷺ га: ‹Қандай қилай?› деб (одам) юборди. У зот: ‹Ғусл қил, мато билан (қонни) боғла ва иҳром боғла› дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ масжидда намоз ўқидилар, кейин Қасво (туя)га миндилар. Туялари у зотни кўтариб Байдога чиққанида, мен у зотнинг олдиларида — кўзим етган масофагача — мингану пиёда (одамларни) кўрдим, ўнг томонларида ҳам шундай, чап томонларида ҳам шундай, ортларида ҳам шундай эди. Расулуллоҳ ﷺ эса бизнинг орамизда эдилар, у зотга Қуръон нозил бўлар, у зот унинг таъвилини билар эдилар; у зот бирор нарсани амал қилсалар, биз ҳам уни амал қилар эдик. Сўнг у зот тавҳид билан (талбия айтиб) бошладилар: ‹Лаббайка, Аллоҳумма, лаббайка, лаббайка, Сенинг шеригинг йўқ, лаббайка. Албатта ҳамд ҳам, неъмат ҳам Сеникидир, мулк ҳам (Сеникидир), Сенинг шеригинг йўқ›. Одамлар ҳам ўзлари талбия айтадиган нарса билан (талбия айтдилар). Расулуллоҳ ﷺ улардан ҳеч нарсани рад қилмадилар, балки Расулуллоҳ ﷺ ўз талбияларида собит қолдилар». Жобир деди: «Биз ҳаждан бошқа нарсани ният қилмас эдик, умрани (бу мавсумда қилишни) билмас эдик. Токи у зот билан бирга Байтга келдик, у зот Рукнни (Ҳажарул-асвадни) силаб, уч (айланишда) елка силкитиб югуриб, тўрт (айланишда) юрдилар. Сўнг Мақоми Иброҳимга ўтиб: {Иброҳим мақомидан намозгоҳ тутинглар} ни ўқидилар ва Мақомни ўзлари билан Байт орасига қилдилар». Отам: «Буни Набий ﷺ дан бошқадан зикр қилганини билмайман» деб айтар эди: «(У зот) икки ракатда {Қул ҳуваллоҳу аҳад} ни ва {Қул ё айюҳал-кофирун} ни ўқир эдилар». Сўнг у зот Рукнга қайтиб, уни силадилар, кейин (Сафо) эшигидан Сафога чиқдилар. Сафога яқинлашганларида: {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳнинг (дини) белгиларидандир} ни ўқиб: ‹Аллоҳ нимадан бошлаган бўлса, мен ҳам шундан бошлайман› дедилар. Ва Сафодан бошлаб, унга чиқдилар, токи Байтни кўрдилар; қиблага юзланиб, Аллоҳга тавҳид айтиб, Уни улуғлаб: ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ёлғиз Ўзидир, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир. Ло илаҳа иллаллоҳ, ёлғиз Ўзидир, ваъдасини адо этди, бандасига нусрат берди ва (кофир) гуруҳларни якка Ўзи маҳв этди› дедилар. Сўнг шу орада дуо қилдилар; мана шундай (сўзни) уч марта айтдилар. Кейин Марвага (қараб) тушдилар, токи икки оёқлари водий ўртасига етганида югурдилар, (яна) кўтарилганларида юрдилар, токи Марвага келдилар ва Марвада Сафода қилганларидек қилдилар. Марвадаги охирги тавофи (айланиши) бўлганида: ‹Агар мен ишимнинг (бошини) кейин билган нарсамни олдиндан билганимда, ҳадий (қурбонлик) ҳайдаб келмас эдим ва уни умра қилар эдим. Бас, сизлардан кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, иҳромдан чиқсин ва уни умра қилсин› дедилар. Шунда Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум туриб: ‹Ё Расулуллоҳ! Бу (ҳукм) шу йилимизгами ёки абадгами?› деди. Расулуллоҳ ﷺ бир қўллари бармоқларини иккинчисига киритиб (чалкаштириб): ‹Умра ҳажга кирди› — икки марта — ‹йўқ, балки абадул-абад› дедилар. Али Ямандан Набий ﷺ нинг ҳадий (қурбонлик)лари билан келди ва Фотимани иҳромдан чиққанлар қаторида, бўялган кийимлар кийган ва сурма суртган ҳолда топди. У буни инкор қилди (рад этди). Шунда (Фотима): ‹Менга буни отам буюрди› деди. (Ровий) деди: Али Ироқда шундай дейди: ‹Мен Фотиманинг қилган ишидан унга эътироз билдирган ҳолимда, у (Фотима) ундан (Набий ﷺ дан) нақл қилган нарса ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан фатво сўраб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдларига бордим ва унга эътироз қилганимни хабар бердим. Шунда у зот: ‹Рост айтибди, рост айтибди. Ҳаж ният қилганингда нима дединг?› дедилар. (Али) деди: Мен: ‹Аллоҳумма, мен Расулинг иҳром боғлаган нарса билан иҳром боғладим› дедим. У зот: ‹Албатта менинг ёнимда ҳадий бор, шунинг учун иҳромдан чиқма› дедилар. (Жобир) деди: Али Ямандан келтирган ҳадий билан Набий ﷺ келтирган (ҳадий)нинг жами юзта эди. (Жобир) деди: Сўнг одамларнинг ҳаммаси иҳромдан чиқиб, (сочларини) қисқартирдилар, Набий ﷺ ва ёнида ҳадий бўлганлардан бошқа. Тарвия куни бўлганида, Минога юзландилар ва ҳаж учун иҳром боғладилар. Расулуллоҳ ﷺ (туяга) миндилар ва у ерда пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдод намозларини ўқидилар, сўнг қуёш чиққунча бироз турдилар ва Намирада ўзлари учун жунли (қилдан) чодир тикилишига буюрдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ йўлга чиқдилар; Қурайш у зот — жоҳилиятда Қурайш қилганидек — Машъарул-Ҳарам ёнида тўхтайдилар деб шубҳа қилмас эди. Лекин Расулуллоҳ ﷺ ўтиб кетиб, токи Арафага келдилар ва чодир ўзлари учун Намирада тикилганини топдилар ва унда тушдилар. Қуёш оғганида, Қасвога буюрдилар ва у зот учун у жиҳозланди. Сўнг водий ўртасига келиб, одамларга хутба қилдилар ва дедилар: ‹Албатта қонларингиз ва молларингиз сизларга — шу кунингизнинг шу ойингиздаги, шу шаҳрингиздаги ҳурмати каби — ҳаром (таъқиқланган)дир. Огоҳ бўлинглар! Жоҳилият ишидан бўлган ҳар бир нарса менинг икки оёғим остида (бекор) қўйилгандир. Жоҳилият қонлари ҳам (бекор) қўйилгандир; бизнинг қонларимиздан мен бекор қиладиган биринчи қон — Ибн Рабиа ибн ал-Ҳориснинг қонидир — у Бану Саъдда эмизилаётган эди, уни Ҳузайл (қабиласи) ўлдирган эди. Жоҳилият рибоси ҳам (бекор) қўйилгандир; мен бекор қиладиган биринчи рибо — бизнинг рибомиз, Аббос ибн Абдулмутталибнинг рибосидир — у бутунлай бекор қилингандир. Аёллар ҳақида Аллоҳдан қўрқинглар, зеро сизлар уларни Аллоҳнинг омонати билан олдингиз ва уларнинг фаржларини Аллоҳнинг калимаси билан ўзингизга ҳалол қилдингиз. Сизларнинг улар устингиздаги ҳаққингиз — ётоғингизга сиз ёмон кўрган бировни қўймасликларидир. Агар шуни қилсалар, уларни озор бермайдиган тарзда уринглар. Уларнинг сизлар устингиздаги ҳаққи — яхшилик билан уларнинг ризқи ва кийимини (таъминлаш)дир. Мен сизларга (шундай нарсани) қолдирдимки, агар унга маҳкам ёпишсангиз, ундан кейин ҳеч адашмайсиз — Аллоҳнинг Китобини. Сизлардан мен ҳақимда сўралади, бас, нима дейсизлар?› У зот ﷺ дедилар. Улар: ‹Сизнинг (рисолатни) етказганингизга, (уни) адо қилганингизга ва насиҳат қилганингизга гувоҳлик берамиз› дедилар. Шунда у зот кўрсаткич бармоқлари билан уни осмонга кўтариб, одамларга (қаратиб) қоқиб: ‹Аллоҳумма, гувоҳ бўл! Аллоҳумма, гувоҳ бўл!› — уч марта — дедилар. Сўнг (Билол) азон айтди, кейин иқомат айтди, у зот пешинни ўқидилар. Сўнг (Билол) иқомат айтди, у зот асрни ўқидилар ва иккиси орасида бошқа (нафл) намоз ўқимадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ миндилар, токи (Арафадаги) тўхташ жойига келдилар ва Қасво туяларининг қорнини тошларга (қаратиб) қилдилар, пиёдалар йўлини ўзларининг олдиларига қилдилар ва қиблага юзландилар. Қуёш ботиб, сарғишлик бироз кетиб, (қуёш) қурси ғойиб бўлгунча тик туравердилар. Усомани орқаларига миндирдилар ва Расулуллоҳ ﷺ (Арафадан) жўнаб, Қасвонинг жиловини шундай тортдиларки, унинг боши эгарининг (олдинги қоши) тагига тегар эди. У зот ўнг қўллари билан: ‹Эй одамлар, сокинлик! Сокинлик!› деб (ишора қилар) эдилар. Ҳар гал тепалик (қум)лардан бирига келганларида, кўтарилиши учун унга (жиловни) бироз бўшатар эдилар, токи Муздалифага келдилар ва у ерда шом ва хуфтон (намозларини) битта азон ва икки иқомат билан ўқидилар ва иккиси орасида ҳеч (нафл) ўқимадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ фажр (тонгги)гача ётдилар ва тонг ёришгани аниқ бўлганида фажр (бомдод)ни битта азон ва иқомат билан ўқидилар. Сўнг Қасвога миниб, Машъарул-Ҳарамга келдилар ва қиблага юзланиб, Унга дуо қилдилар, Уни улуғладилар, такбир айтдилар ва тавҳид айтдилар. Кун яхшигина ёришгунча тик туравердилар, сўнг қуёш чиқишидан олдин (у ердан) жўнадилар ва Фазл ибн Аббосни орқаларига миндирдилар — у чиройли сочли, оқ танли, кўҳлик киши эди. Расулуллоҳ ﷺ жўнаганларида, ёнларидан (аёллар минган) кажавалар юриб ўтди, Фазл уларга (қараб) тикила бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини Фазлнинг юзига қўйдилар, Фазл юзини бошқа томонга буриб қарайверди, Расулуллоҳ ﷺ қўлларини бошқа томондан Фазлнинг юзига қўйиб, унинг юзини бошқа томондан қайтарар эдилар — у қарайверар эди. Токи Ботни Муҳассирга келдилар, (туяни) бироз тезлатдилар. Сўнг катта жамрага чиқадиган ўртанча йўлдан юриб, токи дарахт ёнидаги жамрага келдилар ва унга етти майда тош билан, ҳар бир тош билан такбир айтиб, отдилар — бармоқ билан отиладиган майда тош каби; водий ўртасидан отдилар. Сўнг (қурбонлик) сўйиш жойига йўналдилар ва ўз қўллари билан олтмиш учта (туя)ни сўйдилар. Сўнг Алига (қолганини) бердилар, у қолганини сўйди ва у зот уни ўз ҳадийларида шерик қилдилар. Сўнг ҳар бир туядан бир парча (гўшт) олишга буюрдилар, у қозонга солиниб пиширилди, икковлари унинг гўштидан едилар ва шўрвасидан ичдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ миниб, Байтга (тавоф учун) келдилар ва Маккада пешинни ўқидилар. Сўнг Замзамдан сув тортиб (одамларга) бераётган Бану Абдулмутталибнинг олдига келдилар ва: ‹Сув тортинг, эй Бану Абдулмутталиб! Агар одамлар сиз сув қуйиш (хизмати)да сизни енгиб қўйиши (таъмаси) бўлмаганида, мен ҳам сиз билан бирга сув тортар эдим› дедилар. Шунда унга бир челак узатдилар, у зот ундан ичдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ الْعَرْزَمِيِّ ، قَالَ : حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ مَوْلَى أَسْمَاءَ ، قَالَ : " أَخْرَجَتْ إِلَيَّ أَسْمَاءُ جُبَّةً مِنْ طَيَالِسَةٍ عَلَيْهَا لَبِنَةُ شِبْرٍ مِنْ دِيبَاجٍ ، وَإِنَّ فَرْجَيْهَا مَكْفُوفَانِ بِهِ ، فَقَالَتْ : هَذِهِ جُبَّةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كَانَ يَلْبَسُهَا لِلْوُفُودِ ، وَيَوْمَ الْجُمُعَةِ.
Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Asmo menga bir toʻn (jubba) chiqarib koʻrsatdi. Uning yoqasida bir qarich enli dibo (shoyi) hoshiya bor edi, old etaklari ham shu bilan hoshiyalangan edi. U: «Bu — Rasululloh ﷺning jubbalaridir. U zot uni elchi-vakillarni qabul qilganlarida va juma kunlari kiyar edilar», dedi.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Асмо менга бир тўн (жубба) чиқариб кўрсатди. Унинг ёқасида бир қарич энли дибо (шойи) ҳошия бор эди, олд этаклари ҳам шу билан ҳошияланган эди. У: «Бу — Расулуллоҳ ﷺнинг жуббаларидир. У зот уни элчи-вакилларни қабул қилганларида ва жума кунлари кияр эдилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنِ امْرَأَتِهِ، فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهَا قَالَتْ أَتَيْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ، فَإِذَا النَّاسُ قِيَامٌ يُصَلُّونَ، وَإِذَا هِيَ قَائِمَةٌ تُصَلِّي فَقُلْتُ مَا لِلنَّاسِ فَأَشَارَتْ بِيَدِهَا إِلَى السَّمَاءِ، وَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ. فَقُلْتُ آيَةٌ فَأَشَارَتْ أَىْ نَعَمْ. قَالَتْ فَقُمْتُ حَتَّى تَجَلاَّنِي الْغَشْىُ، فَجَعَلْتُ أَصُبُّ فَوْقَ رَأْسِي الْمَاءَ، فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " مَا مِنْ شَىْءٍ كُنْتُ لَمْ أَرَهُ إِلاَّ قَدْ رَأَيْتُهُ فِي مَقَامِي هَذَا حَتَّى الْجَنَّةَ وَالنَّارَ، وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ مِثْلَ ـ أَوْ قَرِيبًا مِنْ ـ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ ـ لاَ أَدْرِي أَيَّتَهُمَا قَالَتْ أَسْمَاءُ ـ يُؤْتَى أَحَدُكُمْ فَيُقَالُ لَهُ مَا عِلْمُكَ بِهَذَا الرَّجُلِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ ـ أَوِ الْمُوقِنُ لاَ أَدْرِي أَىَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ ـ فَيَقُولُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى، فَأَجَبْنَا وَآمَنَّا وَاتَّبَعْنَا. فَيُقَالُ لَهُ نَمْ صَالِحًا، فَقَدْ عَلِمْنَا إِنْ كُنْتَ لَمُوقِنًا. وَأَمَّا الْمُنَافِقُ ـ أَوِ الْمُرْتَابُ لاَ أَدْرِي أَيَّتَهُمَا قَالَتْ أَسْمَاءُ ـ فَيَقُولُ لاَ أَدْرِي، سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ شَيْئًا فَقُلْتُهُ ".
Fotima bint Munzir (Asmo bint Abu Bakrdan) rivoyat qiladi: Asmo bint Abu Bakr dedi: «Men quyosh tutilishi paytida Paygʻambar ﷺ ning zavjasi Oishaning oldiga keldim. Odamlar turib, namoz oʻqiyapti edi, u (Oisha) ham namoz oʻqiyapti edi. Men undan: ‹Odamlarga nima boʻldi?› — dedim. U qoʻli bilan osmonga ishora qildi va: ‹Subhanalloh›, — dedi. Men: ‹(Bu) belgimi?› — dedim. U ‹ha› degan maʼnoda ishora qildi». Asmo yana dedi: «Soʻng men ham — hushimdan ketguncha — namozga turdim, soʻng boshimga suv quydim. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach, Allohga hamd va sano aytib: ‹Men shu joyimda — ilgari koʻrmagan narsani, hatto jannat va doʻzaxni — koʻrdim. Shubhasiz, menga vahiy qilindiki, sizlar qabrlaringizda — Masih Dajjol fitnasidek yoki unga yaqin (fitna bilan) — sinalasizlar. (Asmo ikkisidan qaysini aytganini bilmayman.) (Farishtalar) har biringizning oldingizga kelib: Bu kishi (yaʼni Muhammad) haqida nima bilasan? — deb soʻraydi. Moʻmin — yoki qatʼiy iymonli (kishi) — (Asmo qaysi soʻzni aytganini bilmayman): U — Muhammad, Allohning Rasuli; u bizga ravshan hujjatlar va hidoyat bilan keldi; bas, biz (taʼlimotini) qabul qildik, iymon keltirdik va unga ergashdik, — deydi. Shunda farishtalar unga: Tinch uxla; biz seni qatʼiy moʻmin ekanligingni aniq bildik, — deydi. Munofiq — yoki shubhalanuvchi (kishi) — (Asmo qaysi soʻzni aytganini bilmayman): Bilmayman; men odamlarning biror narsa aytayotganini eshitdim va men ham shunday dedim, — deydi›», — dedi.Фотима бинт Мунзир (Асмо бинт Абу Бакрдан) ривоят қилади: Асмо бинт Абу Бакр деди: «Мен қуёш тутилиши пайтида Пайғамбар ﷺ нинг завжаси Оишанинг олдига келдим. Одамлар туриб, намоз ўқияпти эди, у (Оиша) ҳам намоз ўқияпти эди. Мен ундан: ‹Одамларга нима бўлди?› — дедим. У қўли билан осмонга ишора қилди ва: ‹Субҳаналлоҳ›, — деди. Мен: ‹(Бу) белгими?› — дедим. У ‹ҳа› деган маънода ишора қилди». Асмо яна деди: «Сўнг мен ҳам — ҳушимдан кетгунча — намозга турдим, сўнг бошимга сув қуйдим. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач, Аллоҳга ҳамд ва сано айтиб: ‹Мен шу жойимда — илгари кўрмаган нарсани, ҳатто жаннат ва дўзахни — кўрдим. Шубҳасиз, менга ваҳий қилиндики, сизлар қабрларингизда — Масиҳ Дажжол фитнасидек ёки унга яқин (фитна билан) — синаласизлар. (Асмо иккисидан қайсини айтганини билмайман.) (Фаришталар) ҳар бирингизнинг олдингизга келиб: Бу киши (яъни Муҳаммад) ҳақида нима биласан? — деб сўрайди. Мўмин — ёки қатъий иймонли (киши) — (Асмо қайси сўзни айтганини билмайман): У — Муҳаммад, Аллоҳнинг Расули; у бизга равшан ҳужжатлар ва ҳидоят билан келди; бас, биз (таълимотини) қабул қилдик, иймон келтирдик ва унга эргашдик, — дейди. Шунда фаришталар унга: Тинч ухла; биз сени қатъий мўмин эканлигингни аниқ билдик, — дейди. Мунофиқ — ёки шубҳаланувчи (киши) — (Асмо қайси сўзни айтганини билмайман): Билмайман; мен одамларнинг бирор нарса айтаётганини эшитдим ва мен ҳам шундай дедим, — дейди›», — деди.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، كُلُّهُمْ عَنْ عَبْدَةَ، - قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ نُفِسَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ بِمُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ بِالشَّجَرَةِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا بَكْرٍ يَأْمُرُهَا أَنْ تَغْتَسِلَ وَتُهِلَّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Asmo binti Umays ash-Shajaroda Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi (nifosli boʻldi). Shunda Rasululloh ﷺ Abu Bakrga unga gʻusl qilib, ehrom bogʻlashni buyurishni amr qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Асмо бинти Умайс аш-Шажарода Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди (нифосли бўлди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга унга ғусл қилиб, эҳром боғлашни буюришни амр қилдилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ الْبَارِقِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْخَيْرُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِي الْخَيْلِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الأَجْرُ وَالْمَغْنَمُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَرِيرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَعُرْوَةُ هُوَ ابْنُ أَبِي الْجَعْدِ الْبَارِقِيُّ وَيُقَالُ هُوَ عُرْوَةُ بْنُ الْجَعْدِ . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الْجِهَادَ مَعَ كُلِّ إِمَامٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ .
Urva al-Boriqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaxshilik qiyomat kunigacha otlarning peshonalariga bogʻlangandir — (bu) ajr va gʻanimatdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Abu Said, Jarir, Abu Hurayra, Asmo bint Yazid, Mugʻiyra ibn Shuʼba va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Urva — bu Ibn Abul-Jaʼd al-Boriqiydir, uni Urva ibn al-Jaʼd ham deyiladi. Ahmad ibn Hanbal aytdi: Bu hadisning fiqhi shuki, jihod qiyomat kunigacha har bir imom bilan birgadir.Урва ал-Бориқий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яхшилик қиёмат кунигача отларнинг пешоналарига боғлангандир — (бу) ажр ва ғаниматдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умар, Абу Саид, Жарир, Абу Ҳурайра, Асмо бинт Язид, Муғийра ибн Шуъба ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Урва — бу Ибн Абул-Жаъд ал-Бориқийдир, уни Урва ибн ал-Жаъд ҳам дейилади. Аҳмад ибн Ҳанбал айтди: Бу ҳадиснинг фиқҳи шуки, жиҳод қиёмат кунигача ҳар бир имом билан биргадир.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا أَمَرَتْ أَسْمَاءَ - أَوْ أَسْمَاءُ حَدَّثَتْنِي أَنَّهَا، أَمَرَتْهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ - أَنْ تَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَقْعُدَ الأَيَّامَ الَّتِي كَانَتْ تَقْعُدُ ثُمَّ تَغْتَسِلُ .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلَ وَتُصَلِّيَ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا .2
وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَسَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَيْسَ هَذَا فِي حَدِيثِ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مَا ذَكَرَ سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ وَقَدْ رَوَى الْحُمَيْدِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ " تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا " .1
وَرَوَتْ قَمِيرُ بِنْتُ عَمْرٍو زَوْجُ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتْرُكُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ .3
وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَتْرُكَ الصَّلاَةَ قَدْرَ أَقْرَائِهَا .2
وَرَوَى أَبُو بِشْرٍ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي وَحْشِيَّةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَرَوَى شَرِيكٌ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْتَحَاضَةُ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي " .1
وَرَوَى الْعَلاَءُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ أَنَّ سَوْدَةَ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا مَضَتْ أَيَّامُهَا اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .1
وَرَوَى سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ " الْمُسْتَحَاضَةُ تَجْلِسُ أَيَّامَ قُرْئِهَا " .1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَطَلْقُ بْنُ حَبِيبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ 1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَعْقِلٌ الْخَثْعَمِيُّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ 4
وَكَذَلِكَ رَوَى الشَّعْبِيُّ عَنْ قَمِيرَ امْرَأَةِ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ قَوْلُ الْحَسَنِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٍ وَمَكْحُولٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَسَالِمٍ وَالْقَاسِمِ إِنَّ الْمُسْتَحَاضَةَ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا . 1
Urva ibn Zubayr aytadi: Menga Fotima binti Abu Hubaysh rivoyat qildiki, u Asmoʼ (binti Abu Bakr)ga (topshirgan) — yoki Asmoʼ menga rivoyat qildiki, Fotima binti Abu Hubaysh unga topshirgan — Rasululloh ﷺ dan soʻrashni; shunda u zot unga (avval) oʻtirgan (namozni tark etgan) kunlaricha oʻtirishni, soʻng gʻusl qilishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Qatoda Urva ibn Zubayrdan, u Zaynab binti Umm Salamadan (rivoyat qilib): «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga hayz kunlarida namozni tark etishni, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan. Ibn Uyayna esa Zuhriyning hadisida — u Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba istihoza boʻlar edi, u Paygʻambar ﷺ dan soʻradi; u zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Ibn Uyaynaning vahmidir; bu (soʻz) Zuhriydan (rivoyat qilgan) huffozlarning hadisida — Suhayl ibn Abu Solih zikr qilganidan boshqa (oʻrinda) — yoʻq. Humaydiy bu hadisni Ibn Uyaynadan rivoyat qilib, unda «hayz kunlarida namozni tark etadi» (degan soʻzni) keltirmagan. Masruqning xotini Qamiyr binti Amr Oishadan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qiladi», — deb rivoyat qilgan. Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan: «Paygʻambar ﷺ unga hayzi miqdoricha namozni tark etishni buyurdilar», — degan. Abu Bishr Jaʼfar ibn Abu Vahshiyya Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi», — deb shunga oʻxshash zikr qilgan. Sharik Abul-Yaqzondan, u Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u bobosidan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Aloʼ ibn al-Musayyab Hakamdan, u Abu Jaʼfardan: «Savda istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga, kunlari oʻtganda, gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — deb rivoyat qilgan. Said ibn Jubayr Ali va Ibn Abbosdan: «Mustahoza ayol hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilgan. Buni Banu Hoshimning mavlosi Ammor va Talq ibn Habib ham Ibn Abbosdan shunday rivoyat qilishgan. Buni Maʼqil al-Xasʼamiy ham Alidan shunday rivoyat qilgan. Shaʼbiy ham Masruqning xotini Qamiyrdan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hasan (al-Basriy), Said ibn al-Musayyab, Ato, Makhul, Ibrohim, Solim va Qosimning soʻzidir: mustahoza ayol hayzi kunlarida namozni tark etadi. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan.Урва ибн Зубайр айтади: Менга Фотима бинти Абу Ҳубайш ривоят қилдики, у Асмоъ (бинти Абу Бакр)га (топширган) — ёки Асмоъ менга ривоят қилдики, Фотима бинти Абу Ҳубайш унга топширган — Расулуллоҳ ﷺ дан сўрашни; шунда у зот унга (аввал) ўтирган (намозни тарк этган) кунларича ўтиришни, сўнг ғусл қилишни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Қатода Урва ибн Зубайрдан, у Зайнаб бинти Умм Саламадан (ривоят қилиб): «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни, сўнг ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деган. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган. Ибн Уяйна эса Зуҳрийнинг ҳадисида — у Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба истиҳоза бўлар эди, у Пайғамбар ﷺ дан сўради; у зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир; бу (сўз) Зуҳрийдан (ривоят қилган) ҳуффозларнинг ҳадисида — Суҳайл ибн Абу Солиҳ зикр қилганидан бошқа (ўринда) — йўқ. Ҳумайдий бу ҳадисни Ибн Уяйнадан ривоят қилиб, унда «ҳайз кунларида намозни тарк этади» (деган сўзни) келтирмаган. Масруқнинг хотини Қамийр бинти Амр Оишадан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилади», — деб ривоят қилган. Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан: «Пайғамбар ﷺ унга ҳайзи миқдорича намозни тарк этишни буюрдилар», — деган. Абу Бишр Жаъфар ибн Абу Ваҳшийя Икримадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди», — деб шунга ўхшаш зикр қилган. Шарик Абул-Яқзондан, у Адий ибн Собитдан, у отасидан, у бобосидан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Алоъ ибн ал-Мусайяб Ҳакамдан, у Абу Жаъфардан: «Савда истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга, кунлари ўтганда, ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деб ривоят қилган. Саид ибн Жубайр Али ва Ибн Аббосдан: «Мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилган. Буни Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор ва Талқ ибн Ҳабиб ҳам Ибн Аббосдан шундай ривоят қилишган. Буни Маъқил ал-Хасъамий ҳам Алидан шундай ривоят қилган. Шаъбий ҳам Масруқнинг хотини Қамийрдан, у Оишадан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳасан (ал-Басрий), Саид ибн ал-Мусайяб, Ато, Макҳул, Иброҳим, Солим ва Қосимнинг сўзидир: мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида намозни тарк этади. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ حَجَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ لِخَمْسٍ بَقِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ وَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى إِذَا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ " اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي ثُمَّ أَهِلِّي " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Zul-qaʼdadan besh kun qolganda yoʻlga chiqdilar, biz ham u zot bilan birga chiqdik. U zot Zul-Hulayfaga yetganlarida, Asmo bint Umays Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi. U Rasululloh ﷺga ‹Nima qilay?› deb odam yubordi. U zot: ‹Gʻusl qil, oʻzingni mato bilan bogʻla, soʻng ehromga niyat qilib talbiya ayt›, dedilar.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Зул-қаъдадан беш кун қолганда йўлга чиқдилар, биз ҳам у зот билан бирга чиқдик. У зот Зул-Ҳулайфага етганларида, Асмо бинт Умайс Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди. У Расулуллоҳ ﷺга ‹Нима қилай?› деб одам юборди. У зот: ‹Ғусл қил, ўзингни мато билан боғла, сўнг эҳромга ният қилиб талбия айт›, дедилар.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ صَفِيَّةَ، تُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَسْمَاءَ، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ الْغُسْلِ مِنَ الْمَحِيضِ فَقَالَ " تَأْخُذُ إِحْدَاكُنَّ مَاءَهَا وَسِدْرَهَا فَتَطْهُرُ فَتُحْسِنُ الطُّهُورَ أَوْ تَبْلُغُ فِي الطُّهُورِ ثُمَّ تَصُبُّ عَلَى رَأْسِهَا فَتَدْلُكُهُ دَلْكًا شَدِيدًا حَتَّى تَبْلُغَ شُئُونَ رَأْسِهَا ثُمَّ تَصُبُّ عَلَيْهَا الْمَاءَ ثُمَّ تَأْخُذُ فِرْصَةً مُمَسَّكَةً فَتَطْهُرُ بِهَا " . قَالَتْ أَسْمَاءُ كَيْفَ أَتَطَهَّرُ بِهَا قَالَ " سُبْحَانَ اللَّهِ تَطَهَّرِي بِهَا " . قَالَتْ عَائِشَةُ - كَأَنَّهَا تُخْفِي ذَلِكَ - تَتَبَّعِي بِهَا أَثَرَ الدَّمِ . قَالَتْ وَسَأَلَتْهُ عَنِ الْغُسْلِ مِنَ الْجَنَابَةِ . فَقَالَ " تَأْخُذُ إِحْدَاكُنَّ مَاءَهَا فَتَطْهُرُ فَتُحْسِنُ الطُّهُورَ أَوْ تَبْلُغُ فِي الطُّهُورِ حَتَّى تَصُبَّ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهَا فَتَدْلُكُهُ حَتَّى تَبْلُغَ شُئُونَ رَأْسِهَا ثُمَّ تُفِيضُ الْمَاءَ عَلَى جَسَدِهَا . فَقَالَتْ عَائِشَةُ نِعْمَ النِّسَاءُ نِسَاءُ الأَنْصَارِ لَمْ يَمْنَعْهُنَّ الْحَيَاءُ أَنْ يَتَفَقَّهْنَ فِي الدِّينِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Asmo Rasululloh ﷺdan hayzdan gʻusl qilish haqida soʻradi. U zot: «Sizlardan biringiz suvi va sidr bargini olib, poklansin va poklanishni chiroyli, yaxshilab qilsin, soʻng boshiga suv quyib, sochining tublariga yetguncha uni qattiq ishqalasin, soʻng ustidan suv quysin. Keyin misk surtilgan bir parcha paxta olib, u bilan poklansin», dedilar. Asmo: «Men u bilan qanday poklanay?» dedi. U zot: «Subhanalloh, u bilan poklan!» dedilar. Oisha, xuddi buni yashirgandek: «U bilan qon izlarini kuzatib toza qil», dedi. Asmo: «Yana men u zotdan janobatdan gʻusl qilish haqida soʻradim», dedi. U zot: «Sizlardan biringiz suvini olib poklansin va poklanishni chiroyli, yaxshilab qilsin, hatto boshiga suv quyib, sochining tublariga yetguncha ishqalasin, soʻng badaniga suv quysin», dedilar. Oisha: «Ansor ayollari qanday yaxshi ayollar! Ularni hayo dinni chuqur oʻrganishdan toʻsmagan», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Асмо Расулуллоҳ ﷺдан ҳайздан ғусл қилиш ҳақида сўради. У зот: «Сизлардан бирингиз суви ва сидр баргини олиб, поклансин ва покланишни чиройли, яхшилаб қилсин, сўнг бошига сув қуйиб, сочининг тубларига етгунча уни қаттиқ ишқаласин, сўнг устидан сув қуйсин. Кейин миск суртилган бир парча пахта олиб, у билан поклансин», дедилар. Асмо: «Мен у билан қандай покланай?» деди. У зот: «Субҳаналлоҳ, у билан поклан!» дедилар. Оиша, худди буни яширгандек: «У билан қон изларини кузатиб тоза қил», деди. Асмо: «Яна мен у зотдан жанобатдан ғусл қилиш ҳақида сўрадим», деди. У зот: «Сизлардан бирингиз сувини олиб поклансин ва покланишни чиройли, яхшилаб қилсин, ҳатто бошига сув қуйиб, сочининг тубларига етгунча ишқаласин, сўнг баданига сув қуйсин», дедилар. Оиша: «Ансор аёллари қандай яхши аёллар! Уларни ҳаё динни чуқур ўрганишдан тўсмаган», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، مَوْلَى أَسْمَاءَ قَالَ أَرْسَلَتْنِي أَسْمَاءُ إِلَى ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ بَلَغَهَا أَنَّكَ تُحَرِّمُ أَشْيَاءَ ثَلَاثَةً الْعَلَمَ فِي الثَّوْبِ وَمِيثَرَةَ الْأُرْجُوَانِ وَصَوْمَ رَجَبٍ كُلِّهِ فَقَالَ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ صَوْمِ رَجَبٍ فَكَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ الْأَبَدَ وَأَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ الْعَلَمِ فِي الثَّوْبِ فَإِنِّي سَمِعْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ لَبِسَ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا لَمْ يَلْبَسْهُ فِي الْآخِرَةِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Kim dunyoda ipak kiysa, uni oxiratda kiymaydi›, deganlarini eshitdim.»Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким дунёда ипак кийса, уни охиратда киймайди›, деганларини эшитдим.»
وَعَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا: { أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -حَجَّ, فَخَرَجْنَا مَعَهُ, حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ, فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ, فَقَالَ: " اِغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ, وَأَحْرِمِي " وَصَلَّى رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -فِي اَلْمَسْجِدِ, ثُمَّ رَكِبَ اَلْقَصْوَاءَ 1 حَتَّى إِذَا اِسْتَوَتْ بِهِ عَلَى اَلْبَيْدَاءِ أَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ: " لَبَّيْكَ اَللَّهُمَّ لَبَّيْكَ, لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ, إِنَّ اَلْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ, لَا شَرِيكَ لَكَ ".
حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا اَلْبَيْتَ اِسْتَلَمَ اَلرُّكْنَ, فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا, ثُمَّ أَتَى مَقَامَ إِبْرَاهِيمَ فَصَلَّى, ثُمَّ رَجَعَ إِلَى اَلرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ.
ثُمَّ خَرَجَ مِنَ اَلْبَابِ إِلَى اَلصَّفَا, فَلَمَّا دَنَا مِنَ اَلصَّفَا قَرَأَ: " إِنَّ اَلصَّفَا وَاَلْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اَللَّهِ " " أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اَللَّهُ بِهِ " فَرَقِيَ اَلصَّفَا, حَتَّى رَأَى اَلْبَيْتَ, فَاسْتَقْبَلَ اَلْقِبْلَةَ 2 فَوَحَّدَ اَللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ: " لَا إِلَهَ إِلَّا اَللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ, لَهُ اَلْمُلْكُ, وَلَهُ اَلْحَمْدُ, وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ, لَا إِلَهَ إِلَّا اَللَّهُ [ وَحْدَهُ ] 3 أَنْجَزَ وَعْدَهُ, وَنَصَرَ عَبْدَهُ, وَهَزَمَ اَلْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ". ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ 4 ثَلَاثَ مَرَّاتٍ, ثُمَّ نَزَلَ إِلَى اَلْمَرْوَةِ, حَتَّى 5 اِنْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ اَلْوَادِي [ سَعَى ] 6 حَتَّى إِذَا صَعَدَتَا 7 مَشَى إِلَى اَلْمَرْوَةِ 8 فَفَعَلَ عَلَى اَلْمَرْوَةِ, كَمَا فَعَلَ عَلَى اَلصَّفَا … - فَذَكَرَ اَلْحَدِيثَ. وَفِيهِ:
فَلَمَّا كَانَ يَوْمَ اَلتَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنَى, وَرَكِبَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -فَصَلَّى بِهَا اَلظُّهْرَ, وَالْعَصْرَ, وَالْمَغْرِبَ, وَالْعِشَاءَ, وَالْفَجْرَ, ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلاً حَتَّى طَلَعَتْ اَلشَّمْسُ، فَأَجَازَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ, فَوَجَدَ اَلْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ 9 فَنَزَلَ بِهَا.
حَتَّى إِذَا زَاغَتْ اَلشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ, فَرُحِلَتْ لَهُ, فَأَتَى بَطْنَ اَلْوَادِي, فَخَطَبَ اَلنَّاسَ.
ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ, فَصَلَّى اَلظُّهْرَ, ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى اَلْعَصْرَ, وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا.
ثُمَّ رَكِبَ حَتَّى أَتَى اَلْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ اَلْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ, وَجَعَلَ حَبْلَ اَلْمُشَاةِ 10 بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ اَلْقِبْلَةَ, فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفاً حَتَّى غَرَبَتِ اَلشَّمْسُ, وَذَهَبَتْ اَلصُّفْرَةُ قَلِيلاً, حَتَّى غَابَ اَلْقُرْصُ, وَدَفَعَ, وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ اَلزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ, وَيَقُولُ بِيَدِهِ اَلْيُمْنَى: " أَيُّهَا اَلنَّاسُ, اَلسَّكِينَةَ, اَلسَّكِينَةَ ", كُلَّمَا أَتَى حَبْلاً 11 أَرْخَى لَهَا قَلِيلاً حَتَّى تَصْعَدَ.
حَتَّى أَتَى اَلْمُزْدَلِفَةَ, فَصَلَّى بِهَا اَلْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ, بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ, وَلَمْ يُسَبِّحْ 12 بَيْنَهُمَا شَيْئًا, ثُمَّ اِضْطَجَعَ حَتَّى طَلَعَ اَلْفَجْرُ, فَصَلَّى 13 اَلْفَجْرَ, حِينَ 14 تَبَيَّنَ لَهُ اَلصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ حَتَّى أَتَى اَلْمَشْعَرَ اَلْحَرَامَ, فَاسْتَقْبَلَ اَلْقِبْلَةَ, فَدَعَاهُ, وَكَبَّرَهُ, وَهَلَّلَهُ 15 فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا.
فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ اَلشَّمْسُ, حَتَّى أَتَى بَطْنَ مُحَسِّرَ فَحَرَّكَ قَلِيلاً، ثُمَّ سَلَكَ اَلطَّرِيقَ اَلْوُسْطَى اَلَّتِي تَخْرُجُ عَلَى اَلْجَمْرَةِ اَلْكُبْرَى, حَتَّى أَتَى اَلْجَمْرَةَ اَلَّتِي عِنْدَ اَلشَّجَرَةِ, فَرَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ, يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا, مِثْلَ حَصَى اَلْخَذْفِ, رَمَى مِنْ بَطْنِ اَلْوَادِي، ثُمَّ اِنْصَرَفَ إِلَى اَلْمَنْحَرِ, فَنَحَرَ، ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -فَأَفَاضَ إِلَى اَلْبَيْتِ, فَصَلَّى بِمَكَّةَ اَلظُّهْرَ } رَوَاهُ مُسْلِمٌ مُطَوَّلاً 16 .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ toʻqqiz yil (Madinada) turdilar, haj qilmadilar, soʻng oʻninchi yili odamlar orasiga: ‹Rasululloh ﷺ haj qilmoqdalar› deb jar solindi. Shunda Madinaga koʻp odam keldi, ularning hammasi Rasululloh ﷺ ga ergashishni va u zot qilgan amalning oʻxshashini qilishni istar edilar. Biz u zot bilan birga chiqdik, toki Zul-Hulayfaga keldik. Shu yerda Asmo bint Umays Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi va Rasululloh ﷺ ga: ‹Qanday qilay?› deb (odam) yubordi. U zot: ‹Gʻusl qil, mato bilan (qonni) bogʻla va ihrom bogʻla› dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ masjidda namoz oʻqidilar, keyin Qasvo (tuya)ga mindilar. Tuyalari u zotni koʻtarib Baydoga chiqqanida, men u zotning oldilarida — koʻzim yetgan masofagacha — minganu piyoda (odamlarni) koʻrdim, oʻng tomonlarida ham shunday, chap tomonlarida ham shunday, ortlarida ham shunday edi. Rasululloh ﷺ esa bizning oramizda edilar, u zotga Qurʼon nozil boʻlar, u zot uning taʼvilini bilar edilar; u zot biror narsani amal qilsalar, biz ham uni amal qilar edik. Soʻng u zot tavhid bilan (talbiya aytib) boshladilar: ‹Labbayka, Allohumma, labbayka, labbayka, Sening sheriging yoʻq, labbayka. Albatta hamd ham, neʼmat ham Senikidir, mulk ham (Senikidir), Sening sheriging yoʻq›. Odamlar ham oʻzlari talbiya aytadigan narsa bilan (talbiya aytdilar). Rasululloh ﷺ ulardan hech narsani rad qilmadilar, balki Rasululloh ﷺ oʻz talbiyalarida sobit qoldilar». Jobir dedi: «Biz hajdan boshqa narsani niyat qilmas edik, umrani (bu mavsumda qilishni) bilmas edik. Toki u zot bilan birga Baytga keldik, u zot Ruknni (Hajarul-asvadni) silab, uch (aylanishda) yelka silkitib yugurib, toʻrt (aylanishda) yurdilar. Soʻng Maqomi Ibrohimga oʻtib: {Ibrohim maqomidan namozgoh tutinglar} ni oʻqidilar va Maqomni oʻzlari bilan Bayt orasiga qildilar». Otam: «Buni Nabiy ﷺ dan boshqadan zikr qilganini bilmayman» deb aytar edi: «(U zot) ikki rakatda {Qul huvallohu ahad} ni va {Qul yo ayyuhal-kofirun} ni oʻqir edilar». Soʻng u zot Ruknga qaytib, uni siladilar, keyin (Safo) eshigidan Safoga chiqdilar. Safoga yaqinlashganlarida: {Albatta Safo va Marva Allohning (dini) belgilaridandir} ni oʻqib: ‹Alloh nimadan boshlagan boʻlsa, men ham shundan boshlayman› dedilar. Va Safodan boshlab, unga chiqdilar, toki Baytni koʻrdilar; qiblaga yuzlanib, Allohga tavhid aytib, Uni ulugʻlab: ‹Lo ilaha illalloh, yolgʻiz Oʻzidir, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir. Lo ilaha illalloh, yolgʻiz Oʻzidir, vaʼdasini ado etdi, bandasiga nusrat berdi va (kofir) guruhlarni yakka Oʻzi mahv etdi› dedilar. Soʻng shu orada duo qildilar; mana shunday (soʻzni) uch marta aytdilar. Keyin Marvaga (qarab) tushdilar, toki ikki oyoqlari vodiy oʻrtasiga yetganida yugurdilar, (yana) koʻtarilganlarida yurdilar, toki Marvaga keldilar va Marvada Safoda qilganlaridek qildilar. Marvadagi oxirgi tavofi (aylanishi) boʻlganida: ‹Agar men ishimning (boshini) keyin bilgan narsamni oldindan bilganimda, hadiy (qurbonlik) haydab kelmas edim va uni umra qilar edim. Bas, sizlardan kimning yonida hadiy boʻlmasa, ihromdan chiqsin va uni umra qilsin› dedilar. Shunda Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum turib: ‹Yo Rasululloh! Bu (hukm) shu yilimizgami yoki abadgami?› dedi. Rasululloh ﷺ bir qoʻllari barmoqlarini ikkinchisiga kiritib (chalkashtirib): ‹Umra hajga kirdi› — ikki marta — ‹yoʻq, balki abadul-abad› dedilar. Ali Yamandan Nabiy ﷺ ning hadiy (qurbonlik)lari bilan keldi va Fotimani ihromdan chiqqanlar qatorida, boʻyalgan kiyimlar kiygan va surma surtgan holda topdi. U buni inkor qildi (rad etdi). Shunda (Fotima): ‹Menga buni otam buyurdi› dedi. (Roviy) dedi: Ali Iroqda shunday deydi: ‹Men Fotimaning qilgan ishidan unga eʼtiroz bildirgan holimda, u (Fotima) undan (Nabiy ﷺ dan) naql qilgan narsa haqida Rasululloh ﷺ dan fatvo soʻrab, Rasululloh ﷺ ning oldlariga bordim va unga eʼtiroz qilganimni xabar berdim. Shunda u zot: ‹Rost aytibdi, rost aytibdi. Haj niyat qilganingda nima deding?› dedilar. (Ali) dedi: Men: ‹Allohumma, men Rasuling ihrom bogʻlagan narsa bilan ihrom bogʻladim› dedim. U zot: ‹Albatta mening yonimda hadiy bor, shuning uchun ihromdan chiqma› dedilar. (Jobir) dedi: Ali Yamandan keltirgan hadiy bilan Nabiy ﷺ keltirgan (hadiy)ning jami yuzta edi. (Jobir) dedi: Soʻng odamlarning hammasi ihromdan chiqib, (sochlarini) qisqartirdilar, Nabiy ﷺ va yonida hadiy boʻlganlardan boshqa. Tarviya kuni boʻlganida, Minoga yuzlandilar va haj uchun ihrom bogʻladilar. Rasululloh ﷺ (tuyaga) mindilar va u yerda peshin, asr, shom, xufton va bomdod namozlarini oʻqidilar, soʻng quyosh chiqquncha biroz turdilar va Namirada oʻzlari uchun junli (qildan) chodir tikilishiga buyurdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ yoʻlga chiqdilar; Quraysh u zot — johiliyatda Quraysh qilganidek — Mashʼarul-Haram yonida toʻxtaydilar deb shubha qilmas edi. Lekin Rasululloh ﷺ oʻtib ketib, toki Arafaga keldilar va chodir oʻzlari uchun Namirada tikilganini topdilar va unda tushdilar. Quyosh ogʻganida, Qasvoga buyurdilar va u zot uchun u jihozlandi. Soʻng vodiy oʻrtasiga kelib, odamlarga xutba qildilar va dedilar: ‹Albatta qonlaringiz va mollaringiz sizlarga — shu kuningizning shu oyingizdagi, shu shahringizdagi hurmati kabi — harom (taʼqiqlangan)dir. Ogoh boʻlinglar! Johiliyat ishidan boʻlgan har bir narsa mening ikki oyogʻim ostida (bekor) qoʻyilgandir. Johiliyat qonlari ham (bekor) qoʻyilgandir; bizning qonlarimizdan men bekor qiladigan birinchi qon — Ibn Rabia ibn al-Horisning qonidir — u Banu Saʼdda emizilayotgan edi, uni Huzayl (qabilasi) oʻldirgan edi. Johiliyat ribosi ham (bekor) qoʻyilgandir; men bekor qiladigan birinchi ribo — bizning ribomiz, Abbos ibn Abdulmuttalibning ribosidir — u butunlay bekor qilingandir. Ayollar haqida Allohdan qoʻrqinglar, zero sizlar ularni Allohning omonati bilan oldingiz va ularning farjlarini Allohning kalimasi bilan oʻzingizga halol qildingiz. Sizlarning ular ustingizdagi haqqingiz — yotogʻingizga siz yomon koʻrgan birovni qoʻymasliklaridir. Agar shuni qilsalar, ularni ozor bermaydigan tarzda uringlar. Ularning sizlar ustingizdagi haqqi — yaxshilik bilan ularning rizqi va kiyimini (taʼminlash)dir. Men sizlarga (shunday narsani) qoldirdimki, agar unga mahkam yopishsangiz, undan keyin hech adashmaysiz — Allohning Kitobini. Sizlardan men haqimda soʻraladi, bas, nima deysizlar?› U zot ﷺ dedilar. Ular: ‹Sizning (risolatni) yetkazganingizga, (uni) ado qilganingizga va nasihat qilganingizga guvohlik beramiz› dedilar. Shunda u zot koʻrsatkich barmoqlari bilan uni osmonga koʻtarib, odamlarga (qaratib) qoqib: ‹Allohumma, guvoh boʻl! Allohumma, guvoh boʻl!› — uch marta — dedilar. Soʻng (Bilol) azon aytdi, keyin iqomat aytdi, u zot peshinni oʻqidilar. Soʻng (Bilol) iqomat aytdi, u zot asrni oʻqidilar va ikkisi orasida boshqa (nafl) namoz oʻqimadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ mindilar, toki (Arafadagi) toʻxtash joyiga keldilar va Qasvo tuyalarining qornini toshlarga (qaratib) qildilar, piyodalar yoʻlini oʻzlarining oldilariga qildilar va qiblaga yuzlandilar. Quyosh botib, sargʻishlik biroz ketib, (quyosh) qursi gʻoyib boʻlguncha tik turaverdilar. Usomani orqalariga mindirdilar va Rasululloh ﷺ (Arafadan) joʻnab, Qasvoning jilovini shunday tortdilarki, uning boshi egarining (oldingi qoshi) tagiga tegar edi. U zot oʻng qoʻllari bilan: ‹Ey odamlar, sokinlik! Sokinlik!› deb (ishora qilar) edilar. Har gal tepalik (qum)lardan biriga kelganlarida, koʻtarilishi uchun unga (jilovni) biroz boʻshatar edilar, toki Muzdalifaga keldilar va u yerda shom va xufton (namozlarini) bitta azon va ikki iqomat bilan oʻqidilar va ikkisi orasida hech (nafl) oʻqimadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ fajr (tonggi)gacha yotdilar va tong yorishgani aniq boʻlganida fajr (bomdod)ni bitta azon va iqomat bilan oʻqidilar. Soʻng Qasvoga minib, Mashʼarul-Haramga keldilar va qiblaga yuzlanib, Unga duo qildilar, Uni ulugʻladilar, takbir aytdilar va tavhid aytdilar. Kun yaxshigina yorishguncha tik turaverdilar, soʻng quyosh chiqishidan oldin (u yerdan) joʻnadilar va Fazl ibn Abbosni orqalariga mindirdilar — u chiroyli sochli, oq tanli, koʻhlik kishi edi. Rasululloh ﷺ joʻnaganlarida, yonlaridan (ayollar mingan) kajavalar yurib oʻtdi, Fazl ularga (qarab) tikila boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini Fazlning yuziga qoʻydilar, Fazl yuzini boshqa tomonga burib qarayverdi, Rasululloh ﷺ qoʻllarini boshqa tomondan Fazlning yuziga qoʻyib, uning yuzini boshqa tomondan qaytarar edilar — u qarayverar edi. Toki Botni Muhassirga keldilar, (tuyani) biroz tezlatdilar. Soʻng katta jamraga chiqadigan oʻrtancha yoʻldan yurib, toki daraxt yonidagi jamraga keldilar va unga yetti mayda tosh bilan, har bir tosh bilan takbir aytib, otdilar — barmoq bilan otiladigan mayda tosh kabi; vodiy oʻrtasidan otdilar. Soʻng (qurbonlik) soʻyish joyiga yoʻnaldilar va oʻz qoʻllari bilan oltmish uchta (tuya)ni soʻydilar. Soʻng Aliga (qolganini) berdilar, u qolganini soʻydi va u zot uni oʻz hadiylarida sherik qildilar. Soʻng har bir tuyadan bir parcha (goʻsht) olishga buyurdilar, u qozonga solinib pishirildi, ikkovlari uning goʻshtidan yedilar va shoʻrvasidan ichdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ minib, Baytga (tavof uchun) keldilar va Makkada peshinni oʻqidilar. Soʻng Zamzamdan suv tortib (odamlarga) berayotgan Banu Abdulmuttalibning oldiga keldilar va: ‹Suv torting, ey Banu Abdulmuttalib! Agar odamlar siz suv quyish (xizmati)da sizni yengib qoʻyishi (taʼmasi) boʻlmaganida, men ham siz bilan birga suv tortar edim› dedilar. Shunda unga bir chelak uzatdilar, u zot undan ichdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ тўққиз йил (Мадинада) турдилар, ҳаж қилмадилар, сўнг ўнинчи йили одамлар орасига: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилмоқдалар› деб жар солинди. Шунда Мадинага кўп одам келди, уларнинг ҳаммаси Расулуллоҳ ﷺ га эргашишни ва у зот қилган амалнинг ўхшашини қилишни истар эдилар. Биз у зот билан бирга чиқдик, токи Зул-Ҳулайфага келдик. Шу ерда Асмо бинт Умайс Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди ва Расулуллоҳ ﷺ га: ‹Қандай қилай?› деб (одам) юборди. У зот: ‹Ғусл қил, мато билан (қонни) боғла ва иҳром боғла› дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ масжидда намоз ўқидилар, кейин Қасво (туя)га миндилар. Туялари у зотни кўтариб Байдога чиққанида, мен у зотнинг олдиларида — кўзим етган масофагача — мингану пиёда (одамларни) кўрдим, ўнг томонларида ҳам шундай, чап томонларида ҳам шундай, ортларида ҳам шундай эди. Расулуллоҳ ﷺ эса бизнинг орамизда эдилар, у зотга Қуръон нозил бўлар, у зот унинг таъвилини билар эдилар; у зот бирор нарсани амал қилсалар, биз ҳам уни амал қилар эдик. Сўнг у зот тавҳид билан (талбия айтиб) бошладилар: ‹Лаббайка, Аллоҳумма, лаббайка, лаббайка, Сенинг шеригинг йўқ, лаббайка. Албатта ҳамд ҳам, неъмат ҳам Сеникидир, мулк ҳам (Сеникидир), Сенинг шеригинг йўқ›. Одамлар ҳам ўзлари талбия айтадиган нарса билан (талбия айтдилар). Расулуллоҳ ﷺ улардан ҳеч нарсани рад қилмадилар, балки Расулуллоҳ ﷺ ўз талбияларида собит қолдилар». Жобир деди: «Биз ҳаждан бошқа нарсани ният қилмас эдик, умрани (бу мавсумда қилишни) билмас эдик. Токи у зот билан бирга Байтга келдик, у зот Рукнни (Ҳажарул-асвадни) силаб, уч (айланишда) елка силкитиб югуриб, тўрт (айланишда) юрдилар. Сўнг Мақоми Иброҳимга ўтиб: {Иброҳим мақомидан намозгоҳ тутинглар} ни ўқидилар ва Мақомни ўзлари билан Байт орасига қилдилар». Отам: «Буни Набий ﷺ дан бошқадан зикр қилганини билмайман» деб айтар эди: «(У зот) икки ракатда {Қул ҳуваллоҳу аҳад} ни ва {Қул ё айюҳал-кофирун} ни ўқир эдилар». Сўнг у зот Рукнга қайтиб, уни силадилар, кейин (Сафо) эшигидан Сафога чиқдилар. Сафога яқинлашганларида: {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳнинг (дини) белгиларидандир} ни ўқиб: ‹Аллоҳ нимадан бошлаган бўлса, мен ҳам шундан бошлайман› дедилар. Ва Сафодан бошлаб, унга чиқдилар, токи Байтни кўрдилар; қиблага юзланиб, Аллоҳга тавҳид айтиб, Уни улуғлаб: ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ёлғиз Ўзидир, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир. Ло илаҳа иллаллоҳ, ёлғиз Ўзидир, ваъдасини адо этди, бандасига нусрат берди ва (кофир) гуруҳларни якка Ўзи маҳв этди› дедилар. Сўнг шу орада дуо қилдилар; мана шундай (сўзни) уч марта айтдилар. Кейин Марвага (қараб) тушдилар, токи икки оёқлари водий ўртасига етганида югурдилар, (яна) кўтарилганларида юрдилар, токи Марвага келдилар ва Марвада Сафода қилганларидек қилдилар. Марвадаги охирги тавофи (айланиши) бўлганида: ‹Агар мен ишимнинг (бошини) кейин билган нарсамни олдиндан билганимда, ҳадий (қурбонлик) ҳайдаб келмас эдим ва уни умра қилар эдим. Бас, сизлардан кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, иҳромдан чиқсин ва уни умра қилсин› дедилар. Шунда Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум туриб: ‹Ё Расулуллоҳ! Бу (ҳукм) шу йилимизгами ёки абадгами?› деди. Расулуллоҳ ﷺ бир қўллари бармоқларини иккинчисига киритиб (чалкаштириб): ‹Умра ҳажга кирди› — икки марта — ‹йўқ, балки абадул-абад› дедилар. Али Ямандан Набий ﷺ нинг ҳадий (қурбонлик)лари билан келди ва Фотимани иҳромдан чиққанлар қаторида, бўялган кийимлар кийган ва сурма суртган ҳолда топди. У буни инкор қилди (рад этди). Шунда (Фотима): ‹Менга буни отам буюрди› деди. (Ровий) деди: Али Ироқда шундай дейди: ‹Мен Фотиманинг қилган ишидан унга эътироз билдирган ҳолимда, у (Фотима) ундан (Набий ﷺ дан) нақл қилган нарса ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан фатво сўраб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдларига бордим ва унга эътироз қилганимни хабар бердим. Шунда у зот: ‹Рост айтибди, рост айтибди. Ҳаж ният қилганингда нима дединг?› дедилар. (Али) деди: Мен: ‹Аллоҳумма, мен Расулинг иҳром боғлаган нарса билан иҳром боғладим› дедим. У зот: ‹Албатта менинг ёнимда ҳадий бор, шунинг учун иҳромдан чиқма› дедилар. (Жобир) деди: Али Ямандан келтирган ҳадий билан Набий ﷺ келтирган (ҳадий)нинг жами юзта эди. (Жобир) деди: Сўнг одамларнинг ҳаммаси иҳромдан чиқиб, (сочларини) қисқартирдилар, Набий ﷺ ва ёнида ҳадий бўлганлардан бошқа. Тарвия куни бўлганида, Минога юзландилар ва ҳаж учун иҳром боғладилар. Расулуллоҳ ﷺ (туяга) миндилар ва у ерда пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдод намозларини ўқидилар, сўнг қуёш чиққунча бироз турдилар ва Намирада ўзлари учун жунли (қилдан) чодир тикилишига буюрдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ йўлга чиқдилар; Қурайш у зот — жоҳилиятда Қурайш қилганидек — Машъарул-Ҳарам ёнида тўхтайдилар деб шубҳа қилмас эди. Лекин Расулуллоҳ ﷺ ўтиб кетиб, токи Арафага келдилар ва чодир ўзлари учун Намирада тикилганини топдилар ва унда тушдилар. Қуёш оғганида, Қасвога буюрдилар ва у зот учун у жиҳозланди. Сўнг водий ўртасига келиб, одамларга хутба қилдилар ва дедилар: ‹Албатта қонларингиз ва молларингиз сизларга — шу кунингизнинг шу ойингиздаги, шу шаҳрингиздаги ҳурмати каби — ҳаром (таъқиқланган)дир. Огоҳ бўлинглар! Жоҳилият ишидан бўлган ҳар бир нарса менинг икки оёғим остида (бекор) қўйилгандир. Жоҳилият қонлари ҳам (бекор) қўйилгандир; бизнинг қонларимиздан мен бекор қиладиган биринчи қон — Ибн Рабиа ибн ал-Ҳориснинг қонидир — у Бану Саъдда эмизилаётган эди, уни Ҳузайл (қабиласи) ўлдирган эди. Жоҳилият рибоси ҳам (бекор) қўйилгандир; мен бекор қиладиган биринчи рибо — бизнинг рибомиз, Аббос ибн Абдулмутталибнинг рибосидир — у бутунлай бекор қилингандир. Аёллар ҳақида Аллоҳдан қўрқинглар, зеро сизлар уларни Аллоҳнинг омонати билан олдингиз ва уларнинг фаржларини Аллоҳнинг калимаси билан ўзингизга ҳалол қилдингиз. Сизларнинг улар устингиздаги ҳаққингиз — ётоғингизга сиз ёмон кўрган бировни қўймасликларидир. Агар шуни қилсалар, уларни озор бермайдиган тарзда уринглар. Уларнинг сизлар устингиздаги ҳаққи — яхшилик билан уларнинг ризқи ва кийимини (таъминлаш)дир. Мен сизларга (шундай нарсани) қолдирдимки, агар унга маҳкам ёпишсангиз, ундан кейин ҳеч адашмайсиз — Аллоҳнинг Китобини. Сизлардан мен ҳақимда сўралади, бас, нима дейсизлар?› У зот ﷺ дедилар. Улар: ‹Сизнинг (рисолатни) етказганингизга, (уни) адо қилганингизга ва насиҳат қилганингизга гувоҳлик берамиз› дедилар. Шунда у зот кўрсаткич бармоқлари билан уни осмонга кўтариб, одамларга (қаратиб) қоқиб: ‹Аллоҳумма, гувоҳ бўл! Аллоҳумма, гувоҳ бўл!› — уч марта — дедилар. Сўнг (Билол) азон айтди, кейин иқомат айтди, у зот пешинни ўқидилар. Сўнг (Билол) иқомат айтди, у зот асрни ўқидилар ва иккиси орасида бошқа (нафл) намоз ўқимадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ миндилар, токи (Арафадаги) тўхташ жойига келдилар ва Қасво туяларининг қорнини тошларга (қаратиб) қилдилар, пиёдалар йўлини ўзларининг олдиларига қилдилар ва қиблага юзландилар. Қуёш ботиб, сарғишлик бироз кетиб, (қуёш) қурси ғойиб бўлгунча тик туравердилар. Усомани орқаларига миндирдилар ва Расулуллоҳ ﷺ (Арафадан) жўнаб, Қасвонинг жиловини шундай тортдиларки, унинг боши эгарининг (олдинги қоши) тагига тегар эди. У зот ўнг қўллари билан: ‹Эй одамлар, сокинлик! Сокинлик!› деб (ишора қилар) эдилар. Ҳар гал тепалик (қум)лардан бирига келганларида, кўтарилиши учун унга (жиловни) бироз бўшатар эдилар, токи Муздалифага келдилар ва у ерда шом ва хуфтон (намозларини) битта азон ва икки иқомат билан ўқидилар ва иккиси орасида ҳеч (нафл) ўқимадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ фажр (тонгги)гача ётдилар ва тонг ёришгани аниқ бўлганида фажр (бомдод)ни битта азон ва иқомат билан ўқидилар. Сўнг Қасвога миниб, Машъарул-Ҳарамга келдилар ва қиблага юзланиб, Унга дуо қилдилар, Уни улуғладилар, такбир айтдилар ва тавҳид айтдилар. Кун яхшигина ёришгунча тик туравердилар, сўнг қуёш чиқишидан олдин (у ердан) жўнадилар ва Фазл ибн Аббосни орқаларига миндирдилар — у чиройли сочли, оқ танли, кўҳлик киши эди. Расулуллоҳ ﷺ жўнаганларида, ёнларидан (аёллар минган) кажавалар юриб ўтди, Фазл уларга (қараб) тикила бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини Фазлнинг юзига қўйдилар, Фазл юзини бошқа томонга буриб қарайверди, Расулуллоҳ ﷺ қўлларини бошқа томондан Фазлнинг юзига қўйиб, унинг юзини бошқа томондан қайтарар эдилар — у қарайверар эди. Токи Ботни Муҳассирга келдилар, (туяни) бироз тезлатдилар. Сўнг катта жамрага чиқадиган ўртанча йўлдан юриб, токи дарахт ёнидаги жамрага келдилар ва унга етти майда тош билан, ҳар бир тош билан такбир айтиб, отдилар — бармоқ билан отиладиган майда тош каби; водий ўртасидан отдилар. Сўнг (қурбонлик) сўйиш жойига йўналдилар ва ўз қўллари билан олтмиш учта (туя)ни сўйдилар. Сўнг Алига (қолганини) бердилар, у қолганини сўйди ва у зот уни ўз ҳадийларида шерик қилдилар. Сўнг ҳар бир туядан бир парча (гўшт) олишга буюрдилар, у қозонга солиниб пиширилди, икковлари унинг гўштидан едилар ва шўрвасидан ичдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ миниб, Байтга (тавоф учун) келдилар ва Маккада пешинни ўқидилар. Сўнг Замзамдан сув тортиб (одамларга) бераётган Бану Абдулмутталибнинг олдига келдилар ва: ‹Сув тортинг, эй Бану Абдулмутталиб! Агар одамлар сиз сув қуйиш (хизмати)да сизни енгиб қўйиши (таъмаси) бўлмаганида, мен ҳам сиз билан бирга сув тортар эдим› дедилар. Шунда унга бир челак узатдилар, у зот ундан ичдилар.
وَعَن أسماءَ بنت أبي بكر: أَنَّهَا أَخْرَجَتْ جُبَّةَ طَيَالِسَةٍ كِسْرَوَانِيَّةٍ لَهَا لِبْنَةُ ديباجٍ وفُرجَيْها مكفوفَين بالديباجِ وَقَالَت: هَذِه جبَّةُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتْ عِنْدَ عَائِشَةَ فَلَمَّا قُبِضَتْ قَبَضْتُهَا وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَلْبَسُهَا فَنَحْنُ نَغْسِلُهَا للمَرضى نستشفي بهَا. رَوَاهُ مُسلم
Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Asmo meni Abdulloh ibn Umar huzuriga yuborib: «Menga xabar yetishicha, sen uchta narsani harom qilar emishsan: kiyimdagi (ipak) chiziqni, qizil ipak egar yopinchigʻini va butun rajab oyini roʻza tutishni», dedi. Shunda Abdulloh menga: «Rajab haqida aytganingga kelsak, butun umr roʻza tutadigan kishi haqida nima deysan? Kiyimdagi (ipak) chiziq haqida aytganingga kelsak, men Umar ibn Xattobning shunday deganini eshitganman: Men Rasululloh ﷺ ning ‹Ipakni faqat (oxiratda) nasibasi yoʻq kishi kiyadi› deganlarini eshitganman — shuning uchun men (kiyimdagi ipak) chiziq ham shundan boʻlishidan qoʻrqdim. Qizil egar yopinchigʻiga kelsak, mana bu Abdullohning egar yopinchigʻi» — qarasam, u qizil ipak ekan, dedi. Men Asmo huzuriga qaytib, unga (bularni) xabar qildim. U: «Mana bu Rasululloh ﷺ ning jubbalari (toʻni)», dedi-da, menga forscha tikilgan, dibodan (zarbof shoyidan) yoqasi va etaklari dibo bilan hoshiyalangan bir taylison jubbasini chiqarib koʻrsatdi. Soʻng: «Bu Oishaning huzurida u vafot etgunicha turgan edi, u vafot etgach, men uni oldim. Nabiy ﷺ buni kiyar edilar. Endi biz uni bemorlar uchun yuvib (shifo tilab) beramiz, undan shifo izlanadi», dedi.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Асмо мени Абдуллоҳ ибн Умар ҳузурига юбориб: «Менга хабар етишича, сен учта нарсани ҳаром қилар эмишсан: кийимдаги (ипак) чизиқни, қизил ипак эгар ёпинчиғини ва бутун ражаб ойини рўза тутишни», деди. Шунда Абдуллоҳ менга: «Ражаб ҳақида айтганингга келсак, бутун умр рўза тутадиган киши ҳақида нима дейсан? Кийимдаги (ипак) чизиқ ҳақида айтганингга келсак, мен Умар ибн Хаттобнинг шундай деганини эшитганман: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ‹Ипакни фақат (охиратда) насибаси йўқ киши кияди› деганларини эшитганман — шунинг учун мен (кийимдаги ипак) чизиқ ҳам шундан бўлишидан қўрқдим. Қизил эгар ёпинчиғига келсак, мана бу Абдуллоҳнинг эгар ёпинчиғи» — қарасам, у қизил ипак экан, деди. Мен Асмо ҳузурига қайтиб, унга (буларни) хабар қилдим. У: «Мана бу Расулуллоҳ ﷺ нинг жуббалари (тўни)», деди-да, менга форсча тикилган, дибодан (зарбоф шойидан) ёқаси ва этаклари дибо билан ҳошияланган бир тайлисон жуббасини чиқариб кўрсатди. Сўнг: «Бу Оишанинг ҳузурида у вафот этгунича турган эди, у вафот этгач, мен уни олдим. Набий ﷺ буни кияр эдилар. Энди биз уни беморлар учун ювиб (шифо тилаб) берамиз, ундан шифо изланади», деди.
حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَعَبْدُ اللهِ بْنُ الزُّبَيْرِ عَلَى أَسْمَاءَ، قَبْلَ قَتْلِ عَبْدِ اللهِ بِعَشْرِ لَيَالٍ، وَأَسْمَاءُ وَجِعَةٌ، فَقَالَ لَهَا عَبْدُ اللهِ: كَيْفَ تَجِدِينَكِ؟ قَالَتْ: وَجِعَةٌ، قَالَ: إِنِّي فِي الْمَوْتِ، فَقَالَتْ: لَعَلَّكَ تَشْتَهِي مَوْتِي، فَلِذَلِكَ تَتَمَنَّاهُ؟ فَلاَ تَفْعَلْ، فَوَاللَّهِ مَا أَشْتَهِي أَنْ أَمُوتَ حَتَّى يَأْتِيَ عَلَيَّ أَحَدُ طَرَفَيْكَ، أَوْ تُقْتَلَ فَأَحْتَسِبَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَظْفُرَ فَتَقَرَّ عَيْنِي، فَإِيَّاكَ أَنْ تُعْرَضَ عَلَيْكَ خُطَّةٌ، فَلاَ تُوَافِقُكَ، فَتَقْبَلُهَا كَرَاهِيَةَ الْمَوْتِ. وإنما عنى ابن الزبير ليقتل فيُحزنُها ذلك.
Asma (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Zubayr oʻldirilishidan oʻn kecha oldin betob boʻlib yotgan Asmoning oldiga kirildi. Abdulloh unga: «Oʻzingni qanday his qilyapsan?» — dedi. U: «Betobman», dedi. Abdulloh: «Men oʻlim yoqasidaman», dedi. Shunda u: «Balki sen mening oʻlimimni istarsan-u, shuning uchun uni orzu qilyapsan? Bunday qilma! Allohga qasamki, senga ikki holatdan biri yetmaguncha men oʻlishni istamayman: yo sen oʻldirilasan-u, men seni savob umidida Allohga topshiraman, yo sen gʻalaba qozonasan-u, koʻzim quvnaydi. Senga biror ish taklif qilinib, u senga toʻgʻri kelmasa-yu, oʻlimni yoqtirmaganing uchun uni qabul qilib qoʻyishingdan ehtiyot boʻl!» — dedi.Асма (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Зубайр ўлдирилишидан ўн кеча олдин бетоб бўлиб ётган Асмонинг олдига кирилди. Абдуллоҳ унга: «Ўзингни қандай ҳис қиляпсан?» — деди. У: «Бетобман», деди. Абдуллоҳ: «Мен ўлим ёқасидаман», деди. Шунда у: «Балки сен менинг ўлимимни истарсан-у, шунинг учун уни орзу қиляпсан? Бундай қилма! Аллоҳга қасамки, сенга икки ҳолатдан бири етмагунча мен ўлишни истамайман: ё сен ўлдириласан-у, мен сени савоб умидида Аллоҳга топшираман, ё сен ғалаба қозонасан-у, кўзим қувнайди. Сенга бирор иш таклиф қилиниб, у сенга тўғри келмаса-ю, ўлимни ёқтирмаганинг учун уни қабул қилиб қўйишингдан эҳтиёт бўл!» — деди.
وَقَالَ أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ الْمُنْذِرِ، عَنْ أَسْمَاءَ، قَالَتْ فَانْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَخَطَبَ، فَحَمِدَ اللَّهَ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ ".
Buni Asmo (roziyallohu anho) rivoyat qildi; u dedi: «Rasululloh ﷺ tutilish namozini tugatdilar va oʻshanda quyosh (tutilishi) ochilgan edi. Soʻng u zot xutba qildilar va Allohga loyiq hamd aytdilar, soʻng ‹Ammo baʼdu›, — dedilar».Буни Асмо (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди; у деди: «Расулуллоҳ ﷺ тутилиш намозини тугатдилар ва ўшанда қуёш (тутилиши) очилган эди. Сўнг у зот хутба қилдилар ва Аллоҳга лойиқ ҳамд айтдилар, сўнг ‹Аммо баъду›, — дедилар».
حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ، سَعِيدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - فِي حَدِيثِ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ حِينَ نُفِسَتْ بِذِي الْحُلَيْفَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَبَا بَكْرٍ - رضى الله عنه - فَأَمَرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ وَتُهِلَّ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Asmo binti Umays Zul-Hulayfada nifosli boʻlgan paytidagi hadisida: Rasululloh ﷺ Abu Bakrga buyurdilar, u esa unga gʻusl qilib, ehrom bogʻlashni amr qildi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Асмо бинти Умайс Зул-Ҳулайфада нифосли бўлган пайтидаги ҳадисида: Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга буюрдилар, у эса унга ғусл қилиб, эҳром боғлашни амр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا وَاقِدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، قَالَ قَدِمَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ مَنْ أَنْتَ فَقُلْتُ أَنَا وَاقِدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، . قَالَ فَبَكَى وَقَالَ إِنَّكَ لَشَبِيهٌ بِسَعْدٍ وَإِنَّ سَعْدًا كَانَ مِنْ أَعْظَمِ النَّاسِ وَأَطْوَلِهِمْ وَإِنَّهُ بَعَثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جُبَّةً مِنْ دِيبَاجٍ مَنْسُوجٌ فِيهَا الذَّهَبُ فَلَبِسَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَقَامَ أَوْ قَعَدَ فَجَعَلَ النَّاسُ يَلْمُسُونَهَا فَقَالُوا مَا رَأَيْنَا كَالْيَوْمِ ثَوْبًا قَطُّ . فَقَالَ " أَتَعْجَبُونَ مِنْ هَذِهِ لَمَنَادِيلُ سَعْدٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِمَّا تَرَوْنَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Voqid ibn Amr ibn Saʼd ibn Muoz (rahimahulloh) aytdi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) keldi, men uning oldiga bordim. U: «Sen kimsan?» dedi. Men: «Men Voqid ibn Amr ibn Saʼd ibn Muozman», dedim. (Anas) yigʻladi va dedi: «Sen Saʼdga oʻxshaysan. Saʼd odamlarning eng ulugʻlaridan va eng boʻylilaridan edi. U Nabiy ﷺga ichiga oltin toʻqilgan dibojdan (toʻqilgan) bir jubbani yuborgan edi. Rasululloh ﷺ uni kiyib, minbarga koʻtarildilar va turdilar yoki oʻtirdilar. Shunda odamlar uni paypaslay boshlab: ‹Biz hech qachon bugungidek kiyim koʻrmagan edik›, dedilar. U zot: ‹Bundan hayratlanyapsizmi? Saʼdning jannatdagi roʻmolchalari siz koʻrayotgan narsadan yaxshiroqdir›, dedilar». (Roviy) aytdi: Bu bobda Asmo bint Abu Bakrdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis sahihdir.Воқид ибн Амр ибн Саъд ибн Муоз (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) келди, мен унинг олдига бордим. У: «Сен кимсан?» деди. Мен: «Мен Воқид ибн Амр ибн Саъд ибн Муозман», дедим. (Анас) йиғлади ва деди: «Сен Саъдга ўхшайсан. Саъд одамларнинг энг улуғларидан ва энг бўйлиларидан эди. У Набий ﷺга ичига олтин тўқилган дибождан (тўқилган) бир жуббани юборган эди. Расулуллоҳ ﷺ уни кийиб, минбарга кўтарилдилар ва турдилар ёки ўтирдилар. Шунда одамлар уни пайпаслай бошлаб: ‹Биз ҳеч қачон бугунгидек кийим кўрмаган эдик›, дедилар. У зот: ‹Бундан ҳайратланяпсизми? Саъднинг жаннатдаги рўмолчалари сиз кўраётган нарсадан яхшироқдир›, дедилар». (Ровий) айтди: Бу бобда Асмо бинт Абу Бакрдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَخْبَرَنَا سَلاَّمُ بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَتْ أَسْمَاءُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تَغْتَسِلُ إِحْدَانَا إِذَا طَهُرَتْ مِنَ الْمَحِيضِ قَالَ " تَأْخُذُ سِدْرَهَا وَمَاءَهَا فَتَوَضَّأُ ثُمَّ تَغْسِلُ رَأْسَهَا وَتَدْلُكُهُ حَتَّى يَبْلُغَ الْمَاءُ أُصُولَ شَعْرِهَا ثُمَّ تُفِيضُ عَلَى جَسَدِهَا ثُمَّ تَأْخُذُ فِرْصَتَهَا فَتَطَّهَّرُ بِهَا " . قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أَتَطَهَّرُ بِهَا قَالَتْ عَائِشَةُ فَعَرَفْتُ الَّذِي يَكْنِي عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهَا تَتَّبِعِينَ بِهَا آثَارَ الدَّمِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Asmo (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺning huzurlariga kirib: ‹Ey Rasululloh, bizdan biri hayzdan tozalanganida qanday gʻusl qiladi?› dedi. U zot: ‹U (ayol) sidr (bargi) va suvini olib, taharat qiladi, soʻng boshini yuvib, suv soch tomirlariga yetguncha ishqalaydi, keyin badaniga suv quyadi. Soʻngra mushkli bir parcha mato olib, u bilan tozalanadi›, dedilar. (Asmo): ‹Ey Rasululloh, u bilan qanday tozalanaman?› dedi». Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Men Rasululloh ﷺ kinoya bilan aytgan narsani anglab, unga: ‹U bilan qon izlarini quvib (tozalab) chiqasan›, dedim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Асмо (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига кириб: ‹Эй Расулуллоҳ, биздан бири ҳайздан тозаланганида қандай ғусл қилади?› деди. У зот: ‹У (аёл) сидр (барги) ва сувини олиб, таҳарат қилади, сўнг бошини ювиб, сув соч томирларига етгунча ишқалайди, кейин баданига сув қуяди. Сўнгра мушкли бир парча мато олиб, у билан тозаланади›, дедилар. (Асмо): ‹Эй Расулуллоҳ, у билан қандай тозаланаман?› деди». Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ киноя билан айтган нарсани англаб, унга: ‹У билан қон изларини қувиб (тозалаб) чиқасан›, дедим».
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، وَكَانَتْ، تَكُونُ فِي حِجْرِهَا أَنَّ امْرَأَةً اسْتَفْتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ دَمِ الْحَيْضِ يُصِيبُ الثَّوْبَ فَقَالَ " حُتِّيهِ ثُمَّ اقْرُصِيهِ بِالْمَاءِ ثُمَّ انْضَحِيهِ وَصَلِّي فِيهِ " .
Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Paygʻambar ﷺdan kiyimga tegib qolgan hayz qoni haqida soʻradi. U zot: «Uni qirib tashla, soʻng suv bilan ishqala, soʻng ustidan suv sep va oʻsha kiyimda namoz oʻqiyver», dedilar.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир аёл Пайғамбар ﷺдан кийимга тегиб қолган ҳайз қони ҳақида сўради. У зот: «Уни қириб ташла, сўнг сув билан ишқала, сўнг устидан сув сеп ва ўша кийимда намоз ўқийвер», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ نُفِسَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ بِالشَّجَرَةِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَبَا بَكْرٍ أَنْ يَأْمُرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ وَتُهِلَّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Asmo bint Umays (roziyallohu anho) Shajarada nifos koʻrdi. Shunda Rasululloh ﷺ Abu Bakrga buyurib, unga gʻusl qilib, talbiya aytishini amr qilishni buyurdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Асмо бинт Умайс (розияллоҳу анҳо) Шажарада нифос кўрди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга буюриб, унга ғусл қилиб, талбия айтишини амр қилишни буюрдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هَانِئِ بْنِ هَانِئٍ، وَهُبَيْرَةَ بْنِ يَرِيمَ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لَمَّا خَرَجْنَا مِنْ مَكَّةَ اتَّبَعَتْنَا ابْنَةُ حَمْزَةَ تُنَادِي يَا عَمِّ وَيَا عَمِّ قَالَ فَتَنَاوَلْتُهَا بِيَدِهَا فَدَفَعْتُهَا إِلَى فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقُلْتُ دُونَكِ ابْنَةَ عَمِّكِ قَالَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ اخْتَصَمْنَا فِيهَا أَنَا وَجَعْفَرٌ وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ فَقَالَ جَعْفَرٌ ابْنَةُ عَمِّي وَخَالَتُهَا عِنْدِي يَعْنِي أَسْمَاءَ بِنْتَ عُمَيْسٍ وَقَالَ زَيْدٌ ابْنَةُ أَخِي وَقُلْتُ أَنَا أَخَذْتُهَا وَهِيَ ابْنَةُ عَمِّي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا أَنْتَ يَا جَعْفَرُ فَأَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي وَأَمَّا أَنْتَ يَا عَلِيُّ فَمِنِّي وَأَنَا مِنْكَ وَأَمَّا أَنْتَ يَا زَيْدُ فَأَخُونَا وَمَوْلَانَا وَالْجَارِيَةُ عِنْدَ خَالَتِهَا فَإِنَّ الْخَالَةَ وَالِدَةٌ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا تَزَوَّجُهَا قَالَ إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنْ الرَّضَاعَةِ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Makkadan chiqqanimizda, Hamzaning qizi bizga ergashib: «Ey amaki, ey amaki!» deb baqirdi. Men uni qoʻlidan ushlab, Fotima (roziyallohu anho)ga topshirdim va: «Amakingning qizini ol», dedim. Madinaga kelganimizda, men, Jaʼfar va Zayd ibn Horisa uning haqida talashib qoldik. Jaʼfar: «U amakimning qizi va uning xolasi mening nikohimda», dedi, yaʼni Asmo binti Umaysni. Zayd: «U mening akamning qizi», dedi. Men esa: «Uni men oldim va u mening amakimning qizi», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Jaʼfar, sen esa mening yaratilishimga va xulqimga oʻxshaysan. Ey Ali, sen mendansan va men sendanman. Ey Zayd, sen bizning birodarimiz va mavlomizsan. Qiz esa xolasining oldida qolsin, chunki xola onadir», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, unga uylanmaysizmi?» dedim. U zot: «U mening emishgan birodarimning qizidir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Маккадан чиққанимизда, Ҳамзанинг қизи бизга эргашиб: «Эй амаки, эй амаки!» деб бақирди. Мен уни қўлидан ушлаб, Фотима (розияллоҳу анҳо)га топширдим ва: «Амакингнинг қизини ол», дедим. Мадинага келганимизда, мен, Жаъфар ва Зайд ибн Ҳориса унинг ҳақида талашиб қолдик. Жаъфар: «У амакимнинг қизи ва унинг холаси менинг никоҳимда», деди, яъни Асмо бинти Умайсни. Зайд: «У менинг акамнинг қизи», деди. Мен эса: «Уни мен олдим ва у менинг амакимнинг қизи», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Жаъфар, сен эса менинг яратилишимга ва хулқимга ўхшайсан. Эй Али, сен мендансан ва мен сенданман. Эй Зайд, сен бизнинг биродаримиз ва мавломизсан. Қиз эса холасининг олдида қолсин, чунки хола онадир», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, унга уйланмайсизми?» дедим. У зот: «У менинг эмишган биродаримнинг қизидир», дедилар.
وَعَنْ عَائِشَةَ أَنَّ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْهَا ثِيَاب رقاق فَأَعْرض عَنهُ وَقَالَ: «يَا أَسْمَاءُ إِنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا بَلَغَتِ الْمَحِيضَ لَنْ يَصْلُحَ أَنْ يُرَى مِنْهَا إِلَّا هَذَا وَهَذَا» . وَأَشَارَ إِلَى وَجْهِهِ وَكَفَّيْهِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakrning qizi Asmo Rasululloh ﷺ huzurlariga ustida yupqa kiyimlar bilan kirdi. Shunda Rasululloh ﷺ undan yuzlarini burdilar va: «Ey Asmo, ayol kishi hayz koʻradigan yoshga yetganidan keyin, undan mana bu va mana budan boshqasi koʻrinishi joiz emas», dedilar va yuzlari hamda kaftlariga ishora qildilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis mursaldir, Xolid ibn Durayk Oisha (roziyallohu anho)ga yetishmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Абу Бакрнинг қизи Асмо Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига устида юпқа кийимлар билан кирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ундан юзларини бурдилар ва: «Эй Асмо, аёл киши ҳайз кўрадиган ёшга етганидан кейин, ундан мана бу ва мана будан бошқаси кўриниши жоиз эмас», дедилар ва юзлари ҳамда кафтларига ишора қилдилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис мурсалдир, Холид ибн Дурайк Оиша (розияллоҳу анҳо)га етишмаган.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ قَالَ: مَنْ عَادَ أَخَاهُ كَانَ فِي خُرْفَةِ الْجَنَّةِ، قُلْتُ لأَبِي قِلاَبَةَ: مَا خُرْفَةُ الْجَنَّةِ؟ قَالَ: جَنَاهَا، قُلْتُ لأَبِي قِلاَبَةَ: عَنْ مَنْ حَدَّثَهُ أَبُو أَسْمَاءَ؟ قَالَ: عَنْ ثَوْبَانَ، عَنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم نحوه.
Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim (kasal) birodarini ziyorat qilsa, jannat mevalari ichida boʻladi», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (касал) биродарини зиёрат қилса, жаннат мевалари ичида бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ،، ذَكَرْتُ لِعُرْوَةَ، قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ أَوَّلَ، شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ حِينَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ تَوَضَّأَ، ثُمَّ طَافَ، ثُمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةً، ثُمَّ حَجَّ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ـ رضى الله عنهما ـ مِثْلَهُ، ثُمَّ حَجَجْتُ مَعَ أَبِي الزُّبَيْرِ ـ رضى الله عنه ـ فَأَوَّلُ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ، ثُمَّ رَأَيْتُ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارَ يَفْعَلُونَهُ، وَقَدْ أَخْبَرَتْنِي أُمِّي أَنَّهَا أَهَلَّتْ هِيَ وَأُخْتُهَا وَالزُّبَيْرُ وَفُلاَنٌ وَفُلاَنٌ بِعُمْرَةٍ، فَلَمَّا مَسَحُوا الرُّكْنَ حَلُّوا.
Urva (Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha dedi: «Paygʻambar ﷺ Makkaga yetib kelganda birinchi qilgan ishi — tahorat, soʻng Kaʼbani tavof qilish edi; bu (yolgʻiz) umra emas edi (balki Qiron haji)». Urva qoʻshdi: «Keyin Abu Bakr va Umar ham oʻz hajlarida shunday qildi». Men ham otam Zubayr bilan haj qildim va uning birinchi qilgan ishi — Kaʼbani tavof qilish edi. Keyin men muhojirlar va ansorlarning ham shunday qilganini koʻrdim. Onam (Asmo) menga — u, opasi (Oisha), Zubayr va falon-falonchi (kishilar) umra uchun ehrom bogʻlagani va ular Hajarul-Asvad rukniga qoʻllarini surgach (yaʼni Kaʼbani tavof qilib, Safo-Marva orasida saʼy qilgach), ehromdan chiqganini — aytdi.Урва (Оишадан) ривоят қилади: Оиша деди: «Пайғамбар ﷺ Маккага етиб келганда биринчи қилган иши — таҳорат, сўнг Каъбани тавоф қилиш эди; бу (ёлғиз) умра эмас эди (балки Қирон ҳажи)». Урва қўшди: «Кейин Абу Бакр ва Умар ҳам ўз ҳажларида шундай қилди». Мен ҳам отам Зубайр билан ҳаж қилдим ва унинг биринчи қилган иши — Каъбани тавоф қилиш эди. Кейин мен муҳожирлар ва ансорларнинг ҳам шундай қилганини кўрдим. Онам (Асмо) менга — у, опаси (Оиша), Зубайр ва фалон-фалончи (кишилар) умра учун эҳром боғлагани ва улар Ҳажарул-Асвад рукнига қўлларини сургач (яъни Каъбани тавоф қилиб, Сафо-Марва орасида саъй қилгач), эҳромдан чиқганини — айтди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَدَنِيُّ، - عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنِ الْقَوْمِ، حَتَّى انْتَهَى إِلَىَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، . فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَىَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلاَمٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ . فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلاَةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ " اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي " . فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَىْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ - رضى الله عنه - لَسْنَا نَنْوِي إِلاَّ الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى} فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلاَ أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلاَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} وَ { قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ} ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنَ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ} " أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كَلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " . ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ " لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقِ الْهَدْىَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً " . فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الأُخْرَى وَقَالَ " دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ - مَرَّتَيْنِ - لاَ بَلْ لأَبَدٍ أَبَدٍ " . وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدَ فَاطِمَةَ - رضى الله عنها - مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا . قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ " صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ . قَالَ " فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْىَ فَلاَ تَحِلُّ " . قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْىِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِائَةً - قَالَ - فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلاَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلاً حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلاَّ أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ " إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ كُلُّ شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَىَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لاَ يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ . فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنِ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ . وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ " . قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ . فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ " اللَّهُمَّ اشْهَدِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَذَهَبَتِ الصُّفْرَةُ قَلِيلاً حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى " أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ " . كُلَّمَا أَتَى حَبْلاً مِنَ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلاً حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ - حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ - بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلاً حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّتْ بِهِ ظُعُنٌ يَجْرِينَ فَطَفِقَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهِنَّ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ فَحَوَّلَ الْفَضْلُ وَجْهَهُ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ فَحَوَّلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ يَصْرِفُ وَجْهَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ حَتَّى أَتَى بَطْنَ مُحَسِّرٍ فَحَرَّكَ قَلِيلاً ثُمَّ سَلَكَ الطَّرِيقَ الْوُسْطَى الَّتِي تَخْرُجُ عَلَى الْجَمْرَةِ الْكُبْرَى حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَرَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا مِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ رَمَى مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمَنْحَرِ فَنَحَرَ ثَلاَثًا وَسِتِّينَ بِيَدِهِ ثُمَّ أَعْطَى عَلِيًّا فَنَحَرَ مَا غَبَرَ وَأَشْرَكَهُ فِي هَدْيِهِ ثُمَّ أَمَرَ مِنْ كُلِّ بَدَنَةٍ بِبَضْعَةٍ فَجُعِلَتْ فِي قِدْرٍ فَطُبِخَتْ فَأَكَلاَ مِنْ لَحْمِهَا وَشَرِبَا مِنْ مَرَقِهَا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَفَاضَ إِلَى الْبَيْتِ فَصَلَّى بِمَكَّةَ الظُّهْرَ فَأَتَى بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَسْقُونَ عَلَى زَمْزَمَ فَقَالَ " انْزِعُوا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَوْلاَ أَنْ يَغْلِبَكُمُ النَّاسُ عَلَى سِقَايَتِكُمْ لَنَزَعْتُ مَعَكُمْ " . فَنَاوَلُوهُ دَلْوًا فَشَرِبَ مِنْهُ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ toʻqqiz yil (Madinada) turdilar, haj qilmadilar, soʻng oʻninchi yili odamlar orasiga: ‹Rasululloh ﷺ haj qilmoqdalar› deb jar solindi. Shunda Madinaga koʻp odam keldi, ularning hammasi Rasululloh ﷺ ga ergashishni va u zot qilgan amalning oʻxshashini qilishni istar edilar. Biz u zot bilan birga chiqdik, toki Zul-Hulayfaga keldik. Shu yerda Asmo bint Umays Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi va Rasululloh ﷺ ga: ‹Qanday qilay?› deb (odam) yubordi. U zot: ‹Gʻusl qil, mato bilan (qonni) bogʻla va ihrom bogʻla› dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ masjidda namoz oʻqidilar, keyin Qasvo (tuya)ga mindilar. Tuyalari u zotni koʻtarib Baydoga chiqqanida, men u zotning oldilarida — koʻzim yetgan masofagacha — minganu piyoda (odamlarni) koʻrdim, oʻng tomonlarida ham shunday, chap tomonlarida ham shunday, ortlarida ham shunday edi. Rasululloh ﷺ esa bizning oramizda edilar, u zotga Qurʼon nozil boʻlar, u zot uning taʼvilini bilar edilar; u zot biror narsani amal qilsalar, biz ham uni amal qilar edik. Soʻng u zot tavhid bilan (talbiya aytib) boshladilar: ‹Labbayka, Allohumma, labbayka, labbayka, Sening sheriging yoʻq, labbayka. Albatta hamd ham, neʼmat ham Senikidir, mulk ham (Senikidir), Sening sheriging yoʻq›. Odamlar ham oʻzlari talbiya aytadigan narsa bilan (talbiya aytdilar). Rasululloh ﷺ ulardan hech narsani rad qilmadilar, balki Rasululloh ﷺ oʻz talbiyalarida sobit qoldilar». Jobir dedi: «Biz hajdan boshqa narsani niyat qilmas edik, umrani (bu mavsumda qilishni) bilmas edik. Toki u zot bilan birga Baytga keldik, u zot Ruknni (Hajarul-asvadni) silab, uch (aylanishda) yelka silkitib yugurib, toʻrt (aylanishda) yurdilar. Soʻng Maqomi Ibrohimga oʻtib: {Ibrohim maqomidan namozgoh tutinglar} ni oʻqidilar va Maqomni oʻzlari bilan Bayt orasiga qildilar». Otam: «Buni Nabiy ﷺ dan boshqadan zikr qilganini bilmayman» deb aytar edi: «(U zot) ikki rakatda {Qul huvallohu ahad} ni va {Qul yo ayyuhal-kofirun} ni oʻqir edilar». Soʻng u zot Ruknga qaytib, uni siladilar, keyin (Safo) eshigidan Safoga chiqdilar. Safoga yaqinlashganlarida: {Albatta Safo va Marva Allohning (dini) belgilaridandir} ni oʻqib: ‹Alloh nimadan boshlagan boʻlsa, men ham shundan boshlayman› dedilar. Va Safodan boshlab, unga chiqdilar, toki Baytni koʻrdilar; qiblaga yuzlanib, Allohga tavhid aytib, Uni ulugʻlab: ‹Lo ilaha illalloh, yolgʻiz Oʻzidir, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir. Lo ilaha illalloh, yolgʻiz Oʻzidir, vaʼdasini ado etdi, bandasiga nusrat berdi va (kofir) guruhlarni yakka Oʻzi mahv etdi› dedilar. Soʻng shu orada duo qildilar; mana shunday (soʻzni) uch marta aytdilar. Keyin Marvaga (qarab) tushdilar, toki ikki oyoqlari vodiy oʻrtasiga yetganida yugurdilar, (yana) koʻtarilganlarida yurdilar, toki Marvaga keldilar va Marvada Safoda qilganlaridek qildilar. Marvadagi oxirgi tavofi (aylanishi) boʻlganida: ‹Agar men ishimning (boshini) keyin bilgan narsamni oldindan bilganimda, hadiy (qurbonlik) haydab kelmas edim va uni umra qilar edim. Bas, sizlardan kimning yonida hadiy boʻlmasa, ihromdan chiqsin va uni umra qilsin› dedilar. Shunda Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum turib: ‹Yo Rasululloh! Bu (hukm) shu yilimizgami yoki abadgami?› dedi. Rasululloh ﷺ bir qoʻllari barmoqlarini ikkinchisiga kiritib (chalkashtirib): ‹Umra hajga kirdi› — ikki marta — ‹yoʻq, balki abadul-abad› dedilar. Ali Yamandan Nabiy ﷺ ning hadiy (qurbonlik)lari bilan keldi va Fotimani ihromdan chiqqanlar qatorida, boʻyalgan kiyimlar kiygan va surma surtgan holda topdi. U buni inkor qildi (rad etdi). Shunda (Fotima): ‹Menga buni otam buyurdi› dedi. (Roviy) dedi: Ali Iroqda shunday deydi: ‹Men Fotimaning qilgan ishidan unga eʼtiroz bildirgan holimda, u (Fotima) undan (Nabiy ﷺ dan) naql qilgan narsa haqida Rasululloh ﷺ dan fatvo soʻrab, Rasululloh ﷺ ning oldlariga bordim va unga eʼtiroz qilganimni xabar berdim. Shunda u zot: ‹Rost aytibdi, rost aytibdi. Haj niyat qilganingda nima deding?› dedilar. (Ali) dedi: Men: ‹Allohumma, men Rasuling ihrom bogʻlagan narsa bilan ihrom bogʻladim› dedim. U zot: ‹Albatta mening yonimda hadiy bor, shuning uchun ihromdan chiqma› dedilar. (Jobir) dedi: Ali Yamandan keltirgan hadiy bilan Nabiy ﷺ keltirgan (hadiy)ning jami yuzta edi. (Jobir) dedi: Soʻng odamlarning hammasi ihromdan chiqib, (sochlarini) qisqartirdilar, Nabiy ﷺ va yonida hadiy boʻlganlardan boshqa. Tarviya kuni boʻlganida, Minoga yuzlandilar va haj uchun ihrom bogʻladilar. Rasululloh ﷺ (tuyaga) mindilar va u yerda peshin, asr, shom, xufton va bomdod namozlarini oʻqidilar, soʻng quyosh chiqquncha biroz turdilar va Namirada oʻzlari uchun junli (qildan) chodir tikilishiga buyurdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ yoʻlga chiqdilar; Quraysh u zot — johiliyatda Quraysh qilganidek — Mashʼarul-Haram yonida toʻxtaydilar deb shubha qilmas edi. Lekin Rasululloh ﷺ oʻtib ketib, toki Arafaga keldilar va chodir oʻzlari uchun Namirada tikilganini topdilar va unda tushdilar. Quyosh ogʻganida, Qasvoga buyurdilar va u zot uchun u jihozlandi. Soʻng vodiy oʻrtasiga kelib, odamlarga xutba qildilar va dedilar: ‹Albatta qonlaringiz va mollaringiz sizlarga — shu kuningizning shu oyingizdagi, shu shahringizdagi hurmati kabi — harom (taʼqiqlangan)dir. Ogoh boʻlinglar! Johiliyat ishidan boʻlgan har bir narsa mening ikki oyogʻim ostida (bekor) qoʻyilgandir. Johiliyat qonlari ham (bekor) qoʻyilgandir; bizning qonlarimizdan men bekor qiladigan birinchi qon — Ibn Rabia ibn al-Horisning qonidir — u Banu Saʼdda emizilayotgan edi, uni Huzayl (qabilasi) oʻldirgan edi. Johiliyat ribosi ham (bekor) qoʻyilgandir; men bekor qiladigan birinchi ribo — bizning ribomiz, Abbos ibn Abdulmuttalibning ribosidir — u butunlay bekor qilingandir. Ayollar haqida Allohdan qoʻrqinglar, zero sizlar ularni Allohning omonati bilan oldingiz va ularning farjlarini Allohning kalimasi bilan oʻzingizga halol qildingiz. Sizlarning ular ustingizdagi haqqingiz — yotogʻingizga siz yomon koʻrgan birovni qoʻymasliklaridir. Agar shuni qilsalar, ularni ozor bermaydigan tarzda uringlar. Ularning sizlar ustingizdagi haqqi — yaxshilik bilan ularning rizqi va kiyimini (taʼminlash)dir. Men sizlarga (shunday narsani) qoldirdimki, agar unga mahkam yopishsangiz, undan keyin hech adashmaysiz — Allohning Kitobini. Sizlardan men haqimda soʻraladi, bas, nima deysizlar?› U zot ﷺ dedilar. Ular: ‹Sizning (risolatni) yetkazganingizga, (uni) ado qilganingizga va nasihat qilganingizga guvohlik beramiz› dedilar. Shunda u zot koʻrsatkich barmoqlari bilan uni osmonga koʻtarib, odamlarga (qaratib) qoqib: ‹Allohumma, guvoh boʻl! Allohumma, guvoh boʻl!› — uch marta — dedilar. Soʻng (Bilol) azon aytdi, keyin iqomat aytdi, u zot peshinni oʻqidilar. Soʻng (Bilol) iqomat aytdi, u zot asrni oʻqidilar va ikkisi orasida boshqa (nafl) namoz oʻqimadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ mindilar, toki (Arafadagi) toʻxtash joyiga keldilar va Qasvo tuyalarining qornini toshlarga (qaratib) qildilar, piyodalar yoʻlini oʻzlarining oldilariga qildilar va qiblaga yuzlandilar. Quyosh botib, sargʻishlik biroz ketib, (quyosh) qursi gʻoyib boʻlguncha tik turaverdilar. Usomani orqalariga mindirdilar va Rasululloh ﷺ (Arafadan) joʻnab, Qasvoning jilovini shunday tortdilarki, uning boshi egarining (oldingi qoshi) tagiga tegar edi. U zot oʻng qoʻllari bilan: ‹Ey odamlar, sokinlik! Sokinlik!› deb (ishora qilar) edilar. Har gal tepalik (qum)lardan biriga kelganlarida, koʻtarilishi uchun unga (jilovni) biroz boʻshatar edilar, toki Muzdalifaga keldilar va u yerda shom va xufton (namozlarini) bitta azon va ikki iqomat bilan oʻqidilar va ikkisi orasida hech (nafl) oʻqimadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ fajr (tonggi)gacha yotdilar va tong yorishgani aniq boʻlganida fajr (bomdod)ni bitta azon va iqomat bilan oʻqidilar. Soʻng Qasvoga minib, Mashʼarul-Haramga keldilar va qiblaga yuzlanib, Unga duo qildilar, Uni ulugʻladilar, takbir aytdilar va tavhid aytdilar. Kun yaxshigina yorishguncha tik turaverdilar, soʻng quyosh chiqishidan oldin (u yerdan) joʻnadilar va Fazl ibn Abbosni orqalariga mindirdilar — u chiroyli sochli, oq tanli, koʻhlik kishi edi. Rasululloh ﷺ joʻnaganlarida, yonlaridan (ayollar mingan) kajavalar yurib oʻtdi, Fazl ularga (qarab) tikila boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini Fazlning yuziga qoʻydilar, Fazl yuzini boshqa tomonga burib qarayverdi, Rasululloh ﷺ qoʻllarini boshqa tomondan Fazlning yuziga qoʻyib, uning yuzini boshqa tomondan qaytarar edilar — u qarayverar edi. Toki Botni Muhassirga keldilar, (tuyani) biroz tezlatdilar. Soʻng katta jamraga chiqadigan oʻrtancha yoʻldan yurib, toki daraxt yonidagi jamraga keldilar va unga yetti mayda tosh bilan, har bir tosh bilan takbir aytib, otdilar — barmoq bilan otiladigan mayda tosh kabi; vodiy oʻrtasidan otdilar. Soʻng (qurbonlik) soʻyish joyiga yoʻnaldilar va oʻz qoʻllari bilan oltmish uchta (tuya)ni soʻydilar. Soʻng Aliga (qolganini) berdilar, u qolganini soʻydi va u zot uni oʻz hadiylarida sherik qildilar. Soʻng har bir tuyadan bir parcha (goʻsht) olishga buyurdilar, u qozonga solinib pishirildi, ikkovlari uning goʻshtidan yedilar va shoʻrvasidan ichdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ minib, Baytga (tavof uchun) keldilar va Makkada peshinni oʻqidilar. Soʻng Zamzamdan suv tortib (odamlarga) berayotgan Banu Abdulmuttalibning oldiga keldilar va: ‹Suv torting, ey Banu Abdulmuttalib! Agar odamlar siz suv quyish (xizmati)da sizni yengib qoʻyishi (taʼmasi) boʻlmaganida, men ham siz bilan birga suv tortar edim› dedilar. Shunda unga bir chelak uzatdilar, u zot undan ichdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ тўққиз йил (Мадинада) турдилар, ҳаж қилмадилар, сўнг ўнинчи йили одамлар орасига: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилмоқдалар› деб жар солинди. Шунда Мадинага кўп одам келди, уларнинг ҳаммаси Расулуллоҳ ﷺ га эргашишни ва у зот қилган амалнинг ўхшашини қилишни истар эдилар. Биз у зот билан бирга чиқдик, токи Зул-Ҳулайфага келдик. Шу ерда Асмо бинт Умайс Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди ва Расулуллоҳ ﷺ га: ‹Қандай қилай?› деб (одам) юборди. У зот: ‹Ғусл қил, мато билан (қонни) боғла ва иҳром боғла› дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ масжидда намоз ўқидилар, кейин Қасво (туя)га миндилар. Туялари у зотни кўтариб Байдога чиққанида, мен у зотнинг олдиларида — кўзим етган масофагача — мингану пиёда (одамларни) кўрдим, ўнг томонларида ҳам шундай, чап томонларида ҳам шундай, ортларида ҳам шундай эди. Расулуллоҳ ﷺ эса бизнинг орамизда эдилар, у зотга Қуръон нозил бўлар, у зот унинг таъвилини билар эдилар; у зот бирор нарсани амал қилсалар, биз ҳам уни амал қилар эдик. Сўнг у зот тавҳид билан (талбия айтиб) бошладилар: ‹Лаббайка, Аллоҳумма, лаббайка, лаббайка, Сенинг шеригинг йўқ, лаббайка. Албатта ҳамд ҳам, неъмат ҳам Сеникидир, мулк ҳам (Сеникидир), Сенинг шеригинг йўқ›. Одамлар ҳам ўзлари талбия айтадиган нарса билан (талбия айтдилар). Расулуллоҳ ﷺ улардан ҳеч нарсани рад қилмадилар, балки Расулуллоҳ ﷺ ўз талбияларида собит қолдилар». Жобир деди: «Биз ҳаждан бошқа нарсани ният қилмас эдик, умрани (бу мавсумда қилишни) билмас эдик. Токи у зот билан бирга Байтга келдик, у зот Рукнни (Ҳажарул-асвадни) силаб, уч (айланишда) елка силкитиб югуриб, тўрт (айланишда) юрдилар. Сўнг Мақоми Иброҳимга ўтиб: {Иброҳим мақомидан намозгоҳ тутинглар} ни ўқидилар ва Мақомни ўзлари билан Байт орасига қилдилар». Отам: «Буни Набий ﷺ дан бошқадан зикр қилганини билмайман» деб айтар эди: «(У зот) икки ракатда {Қул ҳуваллоҳу аҳад} ни ва {Қул ё айюҳал-кофирун} ни ўқир эдилар». Сўнг у зот Рукнга қайтиб, уни силадилар, кейин (Сафо) эшигидан Сафога чиқдилар. Сафога яқинлашганларида: {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳнинг (дини) белгиларидандир} ни ўқиб: ‹Аллоҳ нимадан бошлаган бўлса, мен ҳам шундан бошлайман› дедилар. Ва Сафодан бошлаб, унга чиқдилар, токи Байтни кўрдилар; қиблага юзланиб, Аллоҳга тавҳид айтиб, Уни улуғлаб: ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ёлғиз Ўзидир, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир. Ло илаҳа иллаллоҳ, ёлғиз Ўзидир, ваъдасини адо этди, бандасига нусрат берди ва (кофир) гуруҳларни якка Ўзи маҳв этди› дедилар. Сўнг шу орада дуо қилдилар; мана шундай (сўзни) уч марта айтдилар. Кейин Марвага (қараб) тушдилар, токи икки оёқлари водий ўртасига етганида югурдилар, (яна) кўтарилганларида юрдилар, токи Марвага келдилар ва Марвада Сафода қилганларидек қилдилар. Марвадаги охирги тавофи (айланиши) бўлганида: ‹Агар мен ишимнинг (бошини) кейин билган нарсамни олдиндан билганимда, ҳадий (қурбонлик) ҳайдаб келмас эдим ва уни умра қилар эдим. Бас, сизлардан кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, иҳромдан чиқсин ва уни умра қилсин› дедилар. Шунда Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум туриб: ‹Ё Расулуллоҳ! Бу (ҳукм) шу йилимизгами ёки абадгами?› деди. Расулуллоҳ ﷺ бир қўллари бармоқларини иккинчисига киритиб (чалкаштириб): ‹Умра ҳажга кирди› — икки марта — ‹йўқ, балки абадул-абад› дедилар. Али Ямандан Набий ﷺ нинг ҳадий (қурбонлик)лари билан келди ва Фотимани иҳромдан чиққанлар қаторида, бўялган кийимлар кийган ва сурма суртган ҳолда топди. У буни инкор қилди (рад этди). Шунда (Фотима): ‹Менга буни отам буюрди› деди. (Ровий) деди: Али Ироқда шундай дейди: ‹Мен Фотиманинг қилган ишидан унга эътироз билдирган ҳолимда, у (Фотима) ундан (Набий ﷺ дан) нақл қилган нарса ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан фатво сўраб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдларига бордим ва унга эътироз қилганимни хабар бердим. Шунда у зот: ‹Рост айтибди, рост айтибди. Ҳаж ният қилганингда нима дединг?› дедилар. (Али) деди: Мен: ‹Аллоҳумма, мен Расулинг иҳром боғлаган нарса билан иҳром боғладим› дедим. У зот: ‹Албатта менинг ёнимда ҳадий бор, шунинг учун иҳромдан чиқма› дедилар. (Жобир) деди: Али Ямандан келтирган ҳадий билан Набий ﷺ келтирган (ҳадий)нинг жами юзта эди. (Жобир) деди: Сўнг одамларнинг ҳаммаси иҳромдан чиқиб, (сочларини) қисқартирдилар, Набий ﷺ ва ёнида ҳадий бўлганлардан бошқа. Тарвия куни бўлганида, Минога юзландилар ва ҳаж учун иҳром боғладилар. Расулуллоҳ ﷺ (туяга) миндилар ва у ерда пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдод намозларини ўқидилар, сўнг қуёш чиққунча бироз турдилар ва Намирада ўзлари учун жунли (қилдан) чодир тикилишига буюрдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ йўлга чиқдилар; Қурайш у зот — жоҳилиятда Қурайш қилганидек — Машъарул-Ҳарам ёнида тўхтайдилар деб шубҳа қилмас эди. Лекин Расулуллоҳ ﷺ ўтиб кетиб, токи Арафага келдилар ва чодир ўзлари учун Намирада тикилганини топдилар ва унда тушдилар. Қуёш оғганида, Қасвога буюрдилар ва у зот учун у жиҳозланди. Сўнг водий ўртасига келиб, одамларга хутба қилдилар ва дедилар: ‹Албатта қонларингиз ва молларингиз сизларга — шу кунингизнинг шу ойингиздаги, шу шаҳрингиздаги ҳурмати каби — ҳаром (таъқиқланган)дир. Огоҳ бўлинглар! Жоҳилият ишидан бўлган ҳар бир нарса менинг икки оёғим остида (бекор) қўйилгандир. Жоҳилият қонлари ҳам (бекор) қўйилгандир; бизнинг қонларимиздан мен бекор қиладиган биринчи қон — Ибн Рабиа ибн ал-Ҳориснинг қонидир — у Бану Саъдда эмизилаётган эди, уни Ҳузайл (қабиласи) ўлдирган эди. Жоҳилият рибоси ҳам (бекор) қўйилгандир; мен бекор қиладиган биринчи рибо — бизнинг рибомиз, Аббос ибн Абдулмутталибнинг рибосидир — у бутунлай бекор қилингандир. Аёллар ҳақида Аллоҳдан қўрқинглар, зеро сизлар уларни Аллоҳнинг омонати билан олдингиз ва уларнинг фаржларини Аллоҳнинг калимаси билан ўзингизга ҳалол қилдингиз. Сизларнинг улар устингиздаги ҳаққингиз — ётоғингизга сиз ёмон кўрган бировни қўймасликларидир. Агар шуни қилсалар, уларни озор бермайдиган тарзда уринглар. Уларнинг сизлар устингиздаги ҳаққи — яхшилик билан уларнинг ризқи ва кийимини (таъминлаш)дир. Мен сизларга (шундай нарсани) қолдирдимки, агар унга маҳкам ёпишсангиз, ундан кейин ҳеч адашмайсиз — Аллоҳнинг Китобини. Сизлардан мен ҳақимда сўралади, бас, нима дейсизлар?› У зот ﷺ дедилар. Улар: ‹Сизнинг (рисолатни) етказганингизга, (уни) адо қилганингизга ва насиҳат қилганингизга гувоҳлик берамиз› дедилар. Шунда у зот кўрсаткич бармоқлари билан уни осмонга кўтариб, одамларга (қаратиб) қоқиб: ‹Аллоҳумма, гувоҳ бўл! Аллоҳумма, гувоҳ бўл!› — уч марта — дедилар. Сўнг (Билол) азон айтди, кейин иқомат айтди, у зот пешинни ўқидилар. Сўнг (Билол) иқомат айтди, у зот асрни ўқидилар ва иккиси орасида бошқа (нафл) намоз ўқимадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ миндилар, токи (Арафадаги) тўхташ жойига келдилар ва Қасво туяларининг қорнини тошларга (қаратиб) қилдилар, пиёдалар йўлини ўзларининг олдиларига қилдилар ва қиблага юзландилар. Қуёш ботиб, сарғишлик бироз кетиб, (қуёш) қурси ғойиб бўлгунча тик туравердилар. Усомани орқаларига миндирдилар ва Расулуллоҳ ﷺ (Арафадан) жўнаб, Қасвонинг жиловини шундай тортдиларки, унинг боши эгарининг (олдинги қоши) тагига тегар эди. У зот ўнг қўллари билан: ‹Эй одамлар, сокинлик! Сокинлик!› деб (ишора қилар) эдилар. Ҳар гал тепалик (қум)лардан бирига келганларида, кўтарилиши учун унга (жиловни) бироз бўшатар эдилар, токи Муздалифага келдилар ва у ерда шом ва хуфтон (намозларини) битта азон ва икки иқомат билан ўқидилар ва иккиси орасида ҳеч (нафл) ўқимадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ фажр (тонгги)гача ётдилар ва тонг ёришгани аниқ бўлганида фажр (бомдод)ни битта азон ва иқомат билан ўқидилар. Сўнг Қасвога миниб, Машъарул-Ҳарамга келдилар ва қиблага юзланиб, Унга дуо қилдилар, Уни улуғладилар, такбир айтдилар ва тавҳид айтдилар. Кун яхшигина ёришгунча тик туравердилар, сўнг қуёш чиқишидан олдин (у ердан) жўнадилар ва Фазл ибн Аббосни орқаларига миндирдилар — у чиройли сочли, оқ танли, кўҳлик киши эди. Расулуллоҳ ﷺ жўнаганларида, ёнларидан (аёллар минган) кажавалар юриб ўтди, Фазл уларга (қараб) тикила бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини Фазлнинг юзига қўйдилар, Фазл юзини бошқа томонга буриб қарайверди, Расулуллоҳ ﷺ қўлларини бошқа томондан Фазлнинг юзига қўйиб, унинг юзини бошқа томондан қайтарар эдилар — у қарайверар эди. Токи Ботни Муҳассирга келдилар, (туяни) бироз тезлатдилар. Сўнг катта жамрага чиқадиган ўртанча йўлдан юриб, токи дарахт ёнидаги жамрага келдилар ва унга етти майда тош билан, ҳар бир тош билан такбир айтиб, отдилар — бармоқ билан отиладиган майда тош каби; водий ўртасидан отдилар. Сўнг (қурбонлик) сўйиш жойига йўналдилар ва ўз қўллари билан олтмиш учта (туя)ни сўйдилар. Сўнг Алига (қолганини) бердилар, у қолганини сўйди ва у зот уни ўз ҳадийларида шерик қилдилар. Сўнг ҳар бир туядан бир парча (гўшт) олишга буюрдилар, у қозонга солиниб пиширилди, икковлари унинг гўштидан едилар ва шўрвасидан ичдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ миниб, Байтга (тавоф учун) келдилар ва Маккада пешинни ўқидилар. Сўнг Замзамдан сув тортиб (одамларга) бераётган Бану Абдулмутталибнинг олдига келдилар ва: ‹Сув тортинг, эй Бану Абдулмутталиб! Агар одамлар сиз сув қуйиш (хизмати)да сизни енгиб қўйиши (таъмаси) бўлмаганида, мен ҳам сиз билан бирга сув тортар эдим› дедилар. Шунда унга бир челак узатдилар, у зот ундан ичдилар.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ " . قَالَ نَافِعٌ الْوَشْمُ فِي اللَّثَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَمُعَاوِيَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh soch ulaydigan va soch ulatadigan ayolni hamda tatu chizadigan va tatu chizdiradigan ayolni laʼnatladi», dedilar. Nofeʼ: «Tatu (chizish) milkda boʻlardi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oisha, Ibn Masʼud, Asmo bint Abu Bakr, Ibn Abbos, Maʼqil ibn Yasor va Muoviyadan ham (rivoyat) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ соч улайдиган ва соч улатадиган аёлни ҳамда тату чизадиган ва тату чиздирадиган аёлни лаънатлади», дедилар. Нофеъ: «Тату (чизиш) милкда бўларди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оиша, Ибн Масъуд, Асмо бинт Абу Бакр, Ибн Аббос, Маъқил ибн Ясор ва Муовиядан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، - يَعْنِي ابْنَ مُهَاجِرٍ - عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَسْمَاءَ، سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ قَالَ " فِرْصَةً مُمَسَّكَةً " . قَالَتْ كَيْفَ أَتَطَهَّرُ بِهَا قَالَ " سُبْحَانَ اللَّهِ تَطَهَّرِي بِهَا وَاسْتَتِرِي بِثَوْبٍ " . وَزَادَ وَسَأَلَتْهُ عَنِ الْغُسْلِ مِنَ الْجَنَابَةِ فَقَالَ " تَأْخُذِينَ مَاءَكِ فَتَطَهَّرِينَ أَحْسَنَ الطُّهُورِ وَأَبْلَغَهُ ثُمَّ تَصُبِّينَ عَلَى رَأْسِكِ الْمَاءَ ثُمَّ تَدْلُكِينَهُ حَتَّى يَبْلُغَ شُئُونَ رَأْسِكِ ثُمَّ تُفِيضِينَ عَلَيْكِ الْمَاءَ " . قَالَ وَقَالَتْ عَائِشَةُ نِعْمَ النِّسَاءُ نِسَاءُ الأَنْصَارِ لَمْ يَكُنْ يَمْنَعُهُنَّ الْحَيَاءُ أَنْ يَسْأَلْنَ عَنِ الدِّينِ وَيَتَفَقَّهْنَ فِيهِ .
Ubaydulloh ibn Muoz al-Anbariy bizga aytib berdi: Otam menga xabar berdi: U Shuʼbadan, u Ibrohim — yaʼni ibn Muhojirdan, u Safiyya bint Shaybadan, u Oisha (roziyallohu anho)dan (rivoyat qildi)ki, Asmo (roziyallohu anho) Nabiy ﷺdan (gʻusl haqida) soʻradi — shu maʼnoda (hadis keladi). (Nabiy ﷺ): «Mushk surtilgan bir parcha mato (ol)», dedilar. (Asmo): «U bilan qanday tozalanay?» dedi. (Nabiy ﷺ): «Subhanalloh! U bilan tozalan», dedilar — va u zot bir mato bilan yuzlarini toʻsdilar. (Rovi) shuni ham qoʻshdi: Va (Asmo) u zotdan janobatdan gʻusl qilish haqida ham soʻradi. Shunda (Nabiy ﷺ): «Suvingni olib, eng yaxshi va toʻliq tarzda tozalanasan, soʻng boshingga suv quyasan, soʻng boshing tublariga yetguncha uni ishqalaysan, soʻng oʻzingga suvni moʻl quyasan», dedilar. (Rovi) aytdi: Oisha (roziyallohu anho) dedilar: «Ansor ayollari naqadar yaxshi ayollardir! Hayo ularni din haqida soʻrashdan va uni chuqur bilib olishdan toʻsmas edi».Убайдуллоҳ ибн Муоз ал-Анбарий бизга айтиб берди: Отам менга хабар берди: У Шуъбадан, у Иброҳим — яъни ибн Муҳожирдан, у Сафийя бинт Шайбадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилди)ки, Асмо (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺдан (ғусл ҳақида) сўради — шу маънода (ҳадис келади). (Набий ﷺ): «Мушк суртилган бир парча мато (ол)», дедилар. (Асмо): «У билан қандай тозаланай?» деди. (Набий ﷺ): «Субҳаналлоҳ! У билан тозалан», дедилар — ва у зот бир мато билан юзларини тўсдилар. (Рови) шуни ҳам қўшди: Ва (Асмо) у зотдан жанобатдан ғусл қилиш ҳақида ҳам сўради. Шунда (Набий ﷺ): «Сувингни олиб, энг яхши ва тўлиқ тарзда тозаланасан, сўнг бошингга сув қуясан, сўнг бошинг тубларига етгунча уни ишқалайсан, сўнг ўзингга сувни мўл қуясан», дедилар. (Рови) айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) дедилар: «Ансор аёллари нақадар яхши аёллардир! Ҳаё уларни дин ҳақида сўрашдан ва уни чуқур билиб олишдан тўсмас эди».
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ، تَقُولُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْفِتْنَةَ الَّتِي يُفْتَنُ بِهَا الْمَرْءُ فِي قَبْرِهِ فَلَمَّا ذَكَرَ ذَلِكَ ضَجَّ الْمُسْلِمُونَ ضَجَّةً حَالَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ أَنْ أَفْهَمَ كَلاَمَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا سَكَنَتْ ضَجَّتُهُمْ قُلْتُ لِرَجُلٍ قَرِيبٍ مِنِّي أَىْ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ مَاذَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي آخِرِ قَوْلِهِ قَالَ " قَدْ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ قَرِيبًا مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ " .
Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib, kishi oʻz qabrida sinaladigan fitnani zikr qildilar. U zot buni zikr qilganlarida, musulmonlar shunday hayajonlanib ketishdiki, bu Rasululloh ﷺning kalomlarini tushunishimga toʻsqinlik qildi. Ular tinchlangach, yonimdagi bir kishiga: ‹Alloh senga baraka bersin, Rasululloh ﷺ soʻzlarining oxirida nima dedilar?› dedim. U: ‹Menga vahiy qilindiki, sizlar qabrlaringizda Dajjol fitnasiga yaqin bir fitna bilan sinalasizlar, dedilar›, dedi.»Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб, киши ўз қабрида синаладиган фитнани зикр қилдилар. У зот буни зикр қилганларида, мусулмонлар шундай ҳаяжонланиб кетишдики, бу Расулуллоҳ ﷺнинг каломларини тушунишимга тўсқинлик қилди. Улар тинчлангач, ёнимдаги бир кишига: ‹Аллоҳ сенга барака берсин, Расулуллоҳ ﷺ сўзларининг охирида нима дедилар?› дедим. У: ‹Менга ваҳий қилиндики, сизлар қабрларингизда Дажжол фитнасига яқин бир фитна билан синаласизлар, дедилар›, деди.»
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهُ خَرَجَ حَاجًّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَمَعَهُ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ فَوَلَدَتْ بِالشَّجَرَةِ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَتَى أَبُو بَكْرٍ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَخْبَرَهُ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يَأْمُرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ ثُمَّ تُهِلَّ بِالْحَجِّ وَتَصْنَعَ مَا يَصْنَعُ النَّاسُ إِلاَّ أَنَّهَا لاَ تَطُوفُ بِالْبَيْتِ .
Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ bilan birga hajga chiqqan edi va u bilan birga Asmo bint Umays (roziyallohu anho) ham bor edi. U Shajarada Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi. Shunda Abu Bakr Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, buni xabar qildi. Rasululloh ﷺ unga buyurdilarki, unga (Asmoga) gʻusl qilib, soʻng hajga niyat qilib talbiya aytishni va Baytni tavof qilmasligidan boshqa odamlar qiladigan barcha ishlarni qilishini amr qilsin.Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажга чиққан эди ва у билан бирга Асмо бинт Умайс (розияллоҳу анҳо) ҳам бор эди. У Шажарада Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди. Шунда Абу Бакр Набий ﷺ ҳузурларига келиб, буни хабар қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга буюрдиларки, унга (Асмога) ғусл қилиб, сўнг ҳажга ният қилиб талбия айтишни ва Байтни тавоф қилмаслигидан бошқа одамлар қиладиган барча ишларни қилишини амр қилсин.
وَعَن أسماءَ بنتِ يزيدَ قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْتِي فَذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ: " إِنَّ بَيْنَ يَدَيْهِ ثَلَاث سِنِين سنة تمسلك السَّمَاءُ فِيهَا ثُلُثَ قَطْرِهَا وَالْأَرْضُ ثُلُثَ نَبَاتِهَا. وَالثَّانِيَةُ تُمْسِكُ السَّمَاءُ ثُلُثَيْ قَطْرِهَا وَالْأَرْضُ ثُلُثَيْ نَبَاتِهَا. وَالثَّالِثَةُ تُمْسِكُ السَّمَاءُ قَطْرَهَا كُلَّهُ وَالْأَرْضُ نَبَاتَهَا كُلَّهُ. فَلَا يَبْقَى ذَاتُ ظِلْفٍ وَلَا ذَاتُ ضِرْسٍ مِنَ الْبَهَائِمِ إِلَّا هَلَكَ وَإِنَّ مِنْ أَشَدِّ فِتْنَتِهِ أَنَّهُ يَأْتِي الْأَعْرَابِيَّ فَيَقُولُ: أَرَأَيْتَ إِنْ أَحْيَيْتُ لَكَ إِبِلَكَ أَلَسْتَ تَعْلَمُ أَنِّي رَبُّكَ؟ فَيَقُولُ بَلَى فَيُمَثِّلُ لَهُ الشَّيْطَانَ نَحْوَ إِبِلِهِ كَأَحْسَنِ مَا يَكُونُ ضُرُوعًا وَأَعْظَمِهِ أَسْنِمَةً ". قَالَ: " وَيَأْتِي الرَّجُلَ قَدْ مَاتَ أَخُوهُ وَمَاتَ أَبُوهُ فَيَقُولُ: أَرَأَيْتَ إِنْ أَحْيَيْتُ لَكَ أَبَاكَ وَأَخَاكَ أَلَسْتَ تَعْلَمُ أَنِّي رَبُّكَ؟ فَيَقُولُ: بَلَى فَيُمَثِّلُ لَهُ الشَّيَاطِينَ نَحْوَ أَبِيهِ وَنَحْوَ أَخِيهِ ". قَالَتْ: ثُمَّ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَاجَتِهِ ثُمَّ رَجَعَ وَالْقَوْمُ فِي اهْتِمَامٍ وَغَمٍّ مِمَّا حَدَّثَهُمْ. قَالَتْ: فَأَخَذَ بِلَحْمَتَيِ الْبَابِ فَقَالَ: «مَهْيَمْ أَسْمَاءُ؟» قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ خَلَعْتَ أَفْئِدَتَنَا بِذِكْرِ الدَّجَّالِ. قَالَ: «إِنْ يَخْرُجْ وَأَنَا حَيٌّ فَأَنَا حَجِيجُهُ وَإِلَّا فإِنَّ رَبِّي خليفتي علىكل مُؤْمِنٍ» فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ إِنَّا لَنَعْجِنُ عَجِينَنَا فَمَا نَخْبِزُهُ حَتَّى نَجُوعَ فَكَيْفَ بِالْمُؤْمِنِينَ يَوْمَئِذٍ؟ قَالَ: «يُجْزِئُهُمْ مَا يُجْزِئُ أَهْلَ السماءِ من التسبيحِ والتقديسِ» . رَوَاهُ أَحْمد
Asmo bint Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mening uyimda edilar, Dajjolni zikr qilib, dedilar: «Uning oldida uch yil boʻladi. Bir yili osmon yomgʻirining uchdan birini, yer esa oʻsimligining uchdan birini ushlab qoladi. Ikkinchi yili osmon yomgʻirining uchdan ikkisini, yer oʻsimligining uchdan ikkisini ushlab qoladi. Uchinchi yili osmon butun yomgʻirini, yer butun oʻsimligini ushlab qoladi. Shunda tuyoqli va tishli hayvonlardan biror jonivor qolmay, halok boʻladi. Uning eng qattiq fitnalaridan biri shuki, u aʼrobiyning oldiga kelib: ‹Aytchi, agar men senga tuyalaringni tiriltirib bersam, mening Robbing ekanimni bilmaysanmi?› deydi. U: ‹Ha›, deydi. Shunda shayton unga eng chiroyli yelinli va eng katta oʻrkachli tuyalari suratida koʻrsatiladi». U zot dedilar: «Va akasi oʻlgan, otasi oʻlgan bir odamning oldiga kelib: ‹Aytchi, agar men senga otang va akangni tiriltirib bersam, mening Robbing ekanimni bilmaysanmi?› deydi. U: ‹Ha›, deydi. Shunda shaytonlar unga otasi va akasi suratida koʻrsatiladi». Asmo dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ hojatlari uchun chiqib, keyin qaytdilar, jamoat esa u zot aytgan narsadan tashvish va gʻamda edi. Asmo dedi: U zot eshikning ikki tirgagidan ushlab: «Nima boʻldi, Asmo?» dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, Dajjolni zikr qilib, yuraklarimizni uzib yubordingiz›, dedim. U zot: «Agar u men tirik ekanimda chiqsa, unga men qarshi turaman, agar boʻlmasa, Robbim har bir moʻminning ustidan mening oʻrnimga xalifadir», dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, Allohga qasamki, biz xamirimizni qoramiz-u, uni ochlikdan qiynalgunimizcha yopolmaymiz, u kunda moʻminlar qanday boʻladi?›, dedim. U zot: «Osmon ahlini kifoya qiladigan narsa — tasbeh va taqdis ularni ham kifoya qiladi», dedilar. Buni Ahmad rivoyat qilgan.Асмо бинт Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менинг уйимда эдилар, Дажжолни зикр қилиб, дедилар: «Унинг олдида уч йил бўлади. Бир йили осмон ёмғирининг учдан бирини, ер эса ўсимлигининг учдан бирини ушлаб қолади. Иккинчи йили осмон ёмғирининг учдан иккисини, ер ўсимлигининг учдан иккисини ушлаб қолади. Учинчи йили осмон бутун ёмғирини, ер бутун ўсимлигини ушлаб қолади. Шунда туёқли ва тишли ҳайвонлардан бирор жонивор қолмай, ҳалок бўлади. Унинг энг қаттиқ фитналаридан бири шуки, у аъробийнинг олдига келиб: ‹Айтчи, агар мен сенга туяларингни тирилтириб берсам, менинг Роббинг эканимни билмайсанми?› дейди. У: ‹Ҳа›, дейди. Шунда шайтон унга энг чиройли елинли ва энг катта ўркачли туялари суратида кўрсатилади». У зот дедилар: «Ва акаси ўлган, отаси ўлган бир одамнинг олдига келиб: ‹Айтчи, агар мен сенга отанг ва акангни тирилтириб берсам, менинг Роббинг эканимни билмайсанми?› дейди. У: ‹Ҳа›, дейди. Шунда шайтонлар унга отаси ва акаси суратида кўрсатилади». Асмо деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳожатлари учун чиқиб, кейин қайтдилар, жамоат эса у зот айтган нарсадан ташвиш ва ғамда эди. Асмо деди: У зот эшикнинг икки тиргагидан ушлаб: «Нима бўлди, Асмо?» дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Дажжолни зикр қилиб, юракларимизни узиб юбордингиз›, дедим. У зот: «Агар у мен тирик эканимда чиқса, унга мен қарши тураман, агар бўлмаса, Роббим ҳар бир мўминнинг устидан менинг ўрнимга халифадир», дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга қасамки, биз хамиримизни қорамиз-у, уни очликдан қийналгунимизча ёполмаймиз, у кунда мўминлар қандай бўлади?›, дедим. У зот: «Осмон аҳлини кифоя қиладиган нарса — тасбеҳ ва тақдис уларни ҳам кифоя қилади», дедилар. Буни Аҳмад ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقٍ الثَّقَفِيُّ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي، وَكَانَ لِعَبْدِ اللهِ بْنِ الزُّبَيْرِ فَأَخَذَهُ الْحَجَّاجُ مِنْهُ، قَالَ: كَانَ عَبْدُ اللهِ بْنُ الزُّبَيْرِ بَعَثَنِي إِلَى أُمِّهِ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ فَأُخْبِرُهَا بِمَا يُعَامِلُهُمْ حَجَّاجٌ، وَتَدْعُو لِي، وَتَمْسَحُ رَأْسِي، وَأَنَا يَوْمَئِذٍ وَصِيفٌ.
Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn az-Zubayr bir xizmatkorini onasi Asmo bint Abu Bakrning oldiga yuborib turar, u esa Hajjoj ularga qanday muomala qilayotganini unga xabar berardi. Asmo unga duo qilar va boshini silar edi. U oʻshanda yosh bola edi.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр бир хизматкорини онаси Асмо бинт Абу Бакрнинг олдига юбориб турар, у эса Ҳажжож уларга қандай муомала қилаётганини унга хабар берарди. Асмо унга дуо қилар ва бошини силар эди. У ўшанда ёш бола эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ، مَوْلَى أَسْمَاءَ عَنْ أَسْمَاءَ، أَنَّهَا نَزَلَتْ لَيْلَةَ جَمْعٍ عِنْدَ الْمُزْدَلِفَةِ، فَقَامَتْ تُصَلِّي، فَصَلَّتْ سَاعَةً، ثُمَّ قَالَتْ يَا بُنَىَّ هَلْ غَابَ الْقَمَرُ قُلْتُ لاَ. فَصَلَّتْ سَاعَةً، ثُمَّ قَالَتْ هَلْ غَابَ الْقَمَرُ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَتْ فَارْتَحِلُوا. فَارْتَحَلْنَا، وَمَضَيْنَا حَتَّى رَمَتِ الْجَمْرَةَ، ثُمَّ رَجَعَتْ فَصَلَّتِ الصُّبْحَ فِي مَنْزِلِهَا. فَقُلْتُ لَهَا يَا هَنْتَاهْ مَا أُرَانَا إِلاَّ قَدْ غَلَّسْنَا. قَالَتْ يَا بُنَىَّ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَذِنَ لِلظُّعُنِ.
Abdulloh (Asmoning xizmatkori)dan rivoyat qilinadi: Jamʼ kechasida Asmo Muzdalifada (ulovdan) tushdi va namozga turdi hamda bir muddat namoz oʻqidi, soʻng: «Ey oʻgʻlim, oy botdimi?» — deb soʻradi. Men: «Yoʻq», — dedim va u yana bir muddat namoz oʻqidi, soʻng: «Oy botdimi?» — deb soʻradi. Men: «Ha», — dedim. Bas, u: «(Minoga) yoʻlga chiqaylik», — dedi va biz yoʻlga chiqdik — to u Jamraga (Jamratul-Aqaba) tosh otguncha; soʻng u oʻz manziliga qaytdi va bomdod namozini oʻqidi. Men undan: «Ey (xonim)! Menimcha, biz (Minoga) kechasi erta keldik», — dedim. U: «Ey oʻgʻlim, Rasululloh ﷺ ayollarga shunday qilishga ruxsat berdilar», — dedi.Абдуллоҳ (Асмонинг хизматкори)дан ривоят қилинади: Жамъ кечасида Асмо Муздалифада (уловдан) тушди ва намозга турди ҳамда бир муддат намоз ўқиди, сўнг: «Эй ўғлим, ой ботдими?» — деб сўради. Мен: «Йўқ», — дедим ва у яна бир муддат намоз ўқиди, сўнг: «Ой ботдими?» — деб сўради. Мен: «Ҳа», — дедим. Бас, у: «(Минога) йўлга чиқайлик», — деди ва биз йўлга чиқдик — то у Жамрага (Жамратул-Ақаба) тош отгунча; сўнг у ўз манзилига қайтди ва бомдод намозини ўқиди. Мен ундан: «Эй (хоним)! Менимча, биз (Минога) кечаси эрта келдик», — дедим. У: «Эй ўғлим, Расулуллоҳ ﷺ аёлларга шундай қилишга рухсат бердилар», — деди.
حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ قَالَ لَهُ سَلْ لِي عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ عَنْ رَجُلٍ يُهِلُّ بِالْحَجِّ فَإِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ أَيَحِلُّ أَمْ لاَ فَإِنْ قَالَ لَكَ لاَ يَحِلُّ . فَقُلْ لَهُ إِنَّ رَجُلاً يَقُولُ ذَلِكَ - قَالَ - فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لاَ يَحِلُّ مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ إِلاَّ بِالْحَجِّ . قُلْتُ فَإِنَّ رَجُلاً كَانَ يَقُولُ ذَلِكَ . قَالَ بِئْسَ مَا قَالَ فَتَصَدَّانِي الرَّجُلُ فَسَأَلَنِي فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ فَقُلْ لَهُ فَإِنَّ رَجُلاً كَانَ يُخْبِرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ فَعَلَ ذَلِكَ وَمَا شَأْنُ أَسْمَاءَ وَالزُّبَيْرِ فَعَلاَ ذَلِكَ . قَالَ فَجِئْتُهُ فَذَكَرْتُ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقُلْتُ لاَ أَدْرِي . قَالَ فَمَا بَالُهُ لاَ يَأْتِينِي بِنَفْسِهِ يَسْأَلُنِي أَظُنُّهُ عِرَاقِيًّا . قُلْتُ لاَ أَدْرِي . قَالَ فَإِنَّهُ قَدْ كَذَبَ قَدْ حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ - رضى الله عنها - أَنَّ أَوَّلَ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ أَنَّهُ تَوَضَّأَ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ حَجَّ أَبُو بَكْرٍ فَكَانَ أَوَّلَ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ يَكُنْ غَيْرُهُ ثُمَّ عُمَرُ مِثْلُ ذَلِكَ ثُمَّ حَجَّ عُثْمَانُ فَرَأَيْتُهُ أَوَّلُ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ يَكُنْ غَيْرُهُ ثُمَّ مُعَاوِيَةُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ثُمَّ حَجَجْتُ مَعَ أَبِي الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ فَكَانَ أَوَّلَ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ يَكُنْ غَيْرُهُ ثُمَّ رَأَيْتُ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارَ يَفْعَلُونَ ذَلِكَ ثُمَّ لَمْ يَكُنْ غَيْرُهُ ثُمَّ آخِرُ مَنْ رَأَيْتُ فَعَلَ ذَلِكَ ابْنُ عُمَرَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُضْهَا بِعُمْرَةٍ وَهَذَا ابْنُ عُمَرَ عِنْدَهُمْ أَفَلاَ يَسْأَلُونَهُ وَلاَ أَحَدٌ مِمَّنْ مَضَى مَا كَانُوا يَبْدَءُونَ بِشَىْءٍ حِينَ يَضَعُونَ أَقْدَامَهُمْ أَوَّلَ مِنَ الطَّوَافِ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لاَ يَحِلُّونَ وَقَدْ رَأَيْتُ أُمِّي وَخَالَتِي حِينَ تَقْدَمَانِ لاَ تَبْدَآنِ بِشَىْءٍ أَوَّلَ مِنَ الْبَيْتِ تَطُوفَانِ بِهِ ثُمَّ لاَ تَحِلاَّنِ وَقَدْ أَخْبَرَتْنِي أُمِّي أَنَّهَا أَقْبَلَتْ هِيَ وَأُخْتُهَا وَالزُّبَيْرُ وَفُلاَنٌ وَفُلاَنٌ بِعُمْرَةٍ قَطُّ فَلَمَّا مَسَحُوا الرُّكْنَ حَلُّوا وَقَدْ كَذَبَ فِيمَا ذَكَرَ مِنْ ذَلِكَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Iroq ahlidan bir kishi unga: «Men uchun Urva ibn Zubayrdan soʻrab ber: hajga ehrom bogʻlagan kishi Baytni tavof qilsa, (ehromdan) chiqib halol boʻladimi yo yoʻqmi? Agar u senga: ‹Halol boʻlmaydi›, desa, unga: ‹Bir kishi buni (boshqacha) aytyapti›, degin», dedi. U (Muhammad): «Soʻng men undan (Urvadan) soʻradim. U: ‹Hajga ehrom bogʻlagan kishi faqat haj (ni ado qilish) bilangina (ehromdan) chiqib halol boʻladi›, dedi. Men: ‹Bir kishi shuni (boshqacha) aytyapti›, dedim. U: ‹U yomon (gap) aytibdi›, dedi. Soʻng haligi kishi mening yoʻlimni toʻsib, mendan soʻradi, men unga (Urvaning javobini) aytib berdim. Shunda u: ‹Unga (Urvaga) ayt: bir kishi Rasululloh ﷺ buni qilganlar deb xabar berar edi; Asmo bilan Zubayrning ham buni qilganlari nimasi?› dedi. Men (Urvaning) oldiga kelib, buni unga aytdim. U: ‹Bu kim oʻzi?› dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. U: ‹Nega oʻzi kelib mendan soʻramaydi? Uni iroqlik deb oʻylayman›, dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. U (shunday) dedi: ‹U yolgʻon aytibdi. Rasululloh ﷺ haj qildilar va Oisha menga xabar berdiki, u zot Makkaga kelganlarida birinchi qilgan ishlari tahorat olib, soʻng Baytni tavof qilish boʻldi. Soʻng Abu Bakr haj qildi, uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻldi, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Soʻng Umar ham xuddi shunday (qildi). Soʻng Usmon haj qildi, men uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻlganini, undan boshqasi (avval) boʻlmaganini koʻrdim. Soʻng Muoviya bilan Abdulloh ibn Umar (ham shunday qildi). Soʻng men otam Zubayr ibn al-Avvom bilan haj qildim, uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻldi, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Soʻng muhojirlar va ansorlarning shunday qilayotganlarini koʻrdim, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Shunday qilganini koʻrgan eng oxirgi kishim Ibn Umar boʻldi va u uni (hajni) umra bilan buzmadi. Mana, Ibn Umar ularning yonida, nega undan soʻramaydilar? Oʻtib ketganlardan hech biri (Makkaga) qadam qoʻyganlarida Baytni tavof qilishdan oldin biror ish bilan boshlamaganlar, soʻng (uni qilmaguncha ehromdan) chiqib halol boʻlmaganlar. Men onam bilan xolam (Makkaga) kelganlarida Baytdan oldin biror narsa bilan boshlamaganlarini, uni tavof qilganlarini, soʻng (ehromdan) chiqmaganlarini koʻrganman. Onam menga xabar berdiki, u oʻzi, opasi, Zubayr va falonchi-falonchi umra qilib kelishgan; ruknni (Hajarul-asvadni) silaganlaridan keyin (ehromdan) chiqib halol boʻlishgan. U (haligi kishi) shu zikr qilgan narsasida yolgʻon aytibdi›, dedi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ироқ аҳлидан бир киши унга: «Мен учун Урва ибн Зубайрдан сўраб бер: ҳажга эҳром боғлаган киши Байтни тавоф қилса, (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўладими ё йўқми? Агар у сенга: ‹Ҳалол бўлмайди›, деса, унга: ‹Бир киши буни (бошқача) айтяпти›, дегин», деди. У (Муҳаммад): «Сўнг мен ундан (Урвадан) сўрадим. У: ‹Ҳажга эҳром боғлаган киши фақат ҳаж (ни адо қилиш) билангина (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлади›, деди. Мен: ‹Бир киши шуни (бошқача) айтяпти›, дедим. У: ‹У ёмон (гап) айтибди›, деди. Сўнг ҳалиги киши менинг йўлимни тўсиб, мендан сўради, мен унга (Урванинг жавобини) айтиб бердим. Шунда у: ‹Унга (Урвага) айт: бир киши Расулуллоҳ ﷺ буни қилганлар деб хабар берар эди; Асмо билан Зубайрнинг ҳам буни қилганлари нимаси?› деди. Мен (Урванинг) олдига келиб, буни унга айтдим. У: ‹Бу ким ўзи?› деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. У: ‹Нега ўзи келиб мендан сўрамайди? Уни ироқлик деб ўйлайман›, деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. У (шундай) деди: ‹У ёлғон айтибди. Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилдилар ва Оиша менга хабар бердики, у зот Маккага келганларида биринчи қилган ишлари таҳорат олиб, сўнг Байтни тавоф қилиш бўлди. Сўнг Абу Бакр ҳаж қилди, унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлди, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Сўнг Умар ҳам худди шундай (қилди). Сўнг Усмон ҳаж қилди, мен унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлганини, ундан бошқаси (аввал) бўлмаганини кўрдим. Сўнг Муовия билан Абдуллоҳ ибн Умар (ҳам шундай қилди). Сўнг мен отам Зубайр ибн ал-Аввом билан ҳаж қилдим, унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлди, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Сўнг муҳожирлар ва ансорларнинг шундай қилаётганларини кўрдим, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Шундай қилганини кўрган энг охирги кишим Ибн Умар бўлди ва у уни (ҳажни) умра билан бузмади. Мана, Ибн Умар уларнинг ёнида, нега ундан сўрамайдилар? Ўтиб кетганлардан ҳеч бири (Маккага) қадам қўйганларида Байтни тавоф қилишдан олдин бирор иш билан бошламаганлар, сўнг (уни қилмагунча эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлмаганлар. Мен онам билан холам (Маккага) келганларида Байтдан олдин бирор нарса билан бошламаганларини, уни тавоф қилганларини, сўнг (эҳромдан) чиқмаганларини кўрганман. Онам менга хабар бердики, у ўзи, опаси, Зубайр ва фалончи-фалончи умра қилиб келишган; рукнни (Ҳажарул-асвадни) силаганларидан кейин (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлишган. У (ҳалиги киши) шу зикр қилган нарсасида ёлғон айтибди›, деди», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَبُو يَحْيَى التَّيْمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ أَبُو إِسْحَاقَ الْمَخْزُومِيُّ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ إِنْ كُنْتُ لأَسْأَلُ الرَّجُلَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الآيَاتِ مِنَ الْقُرْآنِ أَنَا أَعْلَمُ بِهَا مِنْهُ مَا أَسْأَلُهُ إِلاَّ لِيُطْعِمَنِي شَيْئًا فَكُنْتُ إِذَا سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ لَمْ يُجِبْنِي حَتَّى يَذْهَبَ بِي إِلَى مَنْزِلِهِ فَيَقُولُ لاِمْرَأَتِهِ يَا أَسْمَاءُ أَطْعِمِينَا شَيْئًا . فَإِذَا أَطْعَمَتْنَا أَجَابَنِي وَكَانَ جَعْفَرٌ يُحِبُّ الْمَسَاكِينَ وَيَجْلِسُ إِلَيْهِمْ وَيُحَدِّثُهُمْ وَيُحَدِّثُونَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَكْنِيهِ بِأَبِي الْمَسَاكِينِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو إِسْحَاقَ الْمَخْزُومِيُّ هُوَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْفَضْلِ الْمَدَنِيُّ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَلَهُ غَرَائِبُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺning sahobalaridan biron kishidan Qurʼon oyatlari haqida, garchi men ularni undan koʻra yaxshiroq bilsam ham, soʻrar edim. Undan faqat menga biror narsa yedirsin deb soʻrardim. Jaʼfar ibn Abu Tolibdan soʻrasam, u meni oʻz uyiga olib bormaguncha javob bermas, soʻng xotiniga: ‹Ey Asmo, bizga biror narsa yedirgin›, der edi. U bizga yedirgach, menga javob berardi. Jaʼfar miskinlarni sevar, ular bilan oʻtirar, ularga gapirar va ular ham unga gapirardilar. Shuning uchun Rasululloh ﷺ uni Abulmasokin (miskinlar otasi) deb kunyalardilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Abu Ishoq al-Maxzumiy — u Ibrohim ibn al-Fazl al-Madaniydir. Ahli hadisning baʼzilari uni hofizasi tomonidan tanqid qilganlar va uning gʻarib (rivoyat)lari bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺнинг саҳобаларидан бирон кишидан Қуръон оятлари ҳақида, гарчи мен уларни ундан кўра яхшироқ билсам ҳам, сўрар эдим. Ундан фақат менга бирор нарса едирсин деб сўрардим. Жаъфар ибн Абу Толибдан сўрасам, у мени ўз уйига олиб бормагунча жавоб бермас, сўнг хотинига: ‹Эй Асмо, бизга бирор нарса едиргин›, дер эди. У бизга едиргач, менга жавоб берарди. Жаъфар мискинларни севар, улар билан ўтирар, уларга гапирар ва улар ҳам унга гапирардилар. Шунинг учун Расулуллоҳ ﷺ уни Абулмасокин (мискинлар отаси) деб кунялардилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Абу Ишоқ ал-Махзумий — у Иброҳим ибн ал-Фазл ал-Маданийдир. Аҳли ҳадиснинг баъзилари уни ҳофизаси томонидан танқид қилганлар ва унинг ғариб (ривоят)лари бор.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ نُفِسَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ بِمُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ بِالشَّجَرَةِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا بَكْرٍ أَنْ تَغْتَسِلَ فَتُهِلَّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Asmo bint Umays Shajara degan joyda Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻib, nifos koʻrdi. Shunda Rasululloh ﷺ Abu Bakrga buyurdilarki, u (Asmo) gʻusl qilib, (soʻng) ehrom bogʻlasin.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Асмо бинт Умайс Шажара деган жойда Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғиб, нифос кўрди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга буюрдиларки, у (Асмо) ғусл қилиб, (сўнг) эҳром боғласин.