حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّيْتُ خَلْفَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَا وَعِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ،، فَكَانَ إِذَا سَجَدَ كَبَّرَ، وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ كَبَّرَ، وَإِذَا نَهَضَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ، فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ أَخَذَ بِيَدِي عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ فَقَالَ قَدْ ذَكَّرَنِي هَذَا صَلاَةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم. أَوْ قَالَ لَقَدْ صَلَّى بِنَا صَلاَةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم.
Mutarrif ibn Abdulloh (Imron ibn Husayndan) rivoyat qiladi: Men va Imron ibn Husayn Ali ibn Abu Tolib orqasida namoz oʻqidik. Ali sajda qilganda takbir aytar, boshini koʻtarganda takbir aytar, uchinchi rakatga turganda takbir aytar edi. Namozni tugatgach, Imron mening qoʻlimdan ushlab: «Bu (yaʼni Ali) menga Muhammad ﷺ ning namozini esga soldi», — dedi. Yoki: «U bizga Muhammad ﷺ ning namoziga oʻxshash namoz oʻqidi», — dedi.Мутарриф ибн Абдуллоҳ (Имрон ибн Ҳусайндан) ривоят қилади: Мен ва Имрон ибн Ҳусайн Али ибн Абу Толиб орқасида намоз ўқидик. Али сажда қилганда такбир айтар, бошини кўтарганда такбир айтар, учинчи ракатга турганда такбир айтар эди. Намозни тугатгач, Имрон менинг қўлимдан ушлаб: «Бу (яъни Али) менга Муҳаммад ﷺ нинг намозини эсга солди», — деди. Ёки: «У бизга Муҳаммад ﷺ нинг намозига ўхшаш намоз ўқиди», — деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ بْنَ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ " . قُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَدْ خَابُوا وَخَسِرُوا فَقَالَ " الْمَنَّانُ وَالْمُسْبِلُ إِزَارَهُ وَالْمُنْفِقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ الْكَاذِبِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ بْنِ ثَعْلَبَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Uch (toifa kishi) borki, Alloh qiyomat kuni ularga (rahmat nazari bilan) qaramaydi, ularni poklamaydi va ular uchun alamli azob bordir», dedilar. Men: «Ular kimlar, ey Allohning Rasuli? Ular albatta noumid boʻlib, ziyon koʻribdilar», dedim. U zot: «Bergan narsasini minnat qiluvchi, izorini (toʻpigʻidan past) suzdirib yuruvchi va molini yolgʻon qasam bilan oʻtkazuvchidir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Abu Hurayra, Abu Umoma ibn Saʼlaba, Imron ibn Husayn va Maʼqil ibn Yasordan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Zarrning hadisi hasan sahihdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Уч (тоифа киши) борки, Аллоҳ қиёмат куни уларга (раҳмат назари билан) қарамайди, уларни покламайди ва улар учун аламли азоб бордир», дедилар. Мен: «Улар кимлар, эй Аллоҳнинг Расули? Улар албатта ноумид бўлиб, зиён кўрибдилар», дедим. У зот: «Берган нарсасини миннат қилувчи, изорини (тўпиғидан паст) суздириб юрувчи ва молини ёлғон қасам билан ўтказувчидир», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Абу Ҳурайра, Абу Умома ибн Саълаба, Имрон ибн Ҳусайн ва Маъқил ибн Ясордан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Заррнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ، أَنَّ جَعْفَرَ بْنَ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَهُمْ عَنْ يَزِيدَ الرِّشْكِ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ، سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ، يُطَلِّقُ امْرَأَتَهُ ثُمَّ يَقَعُ بِهَا وَلَمْ يُشْهِدْ عَلَى طَلاَقِهَا وَلاَ عَلَى رَجْعَتِهَا فَقَالَ طَلَّقْتَ لِغَيْرِ سُنَّةٍ . وَرَاجَعْتَ لِغَيْرِ سُنَّةٍ أَشْهِدْ عَلَى طَلاَقِهَا وَعَلَى رَجْعَتِهَا وَلاَ تَعُدْ .
Mutarrif ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan: xotinini taloq qiladigan, soʻngra (qaytarib olmay turib) u bilan jinsiy aloqada boʻladigan, ammo na taloqiga, na qaytarib olganiga guvoh chaqirmaydigan kishi haqida soʻraldi. U shunday dedi: «Sunnatga xilof (oʻlaroq) taloq qilibsan va sunnatga xilof (oʻlaroq) qaytarib olibsan. (Endi) taloqiga va qaytarib olganingga guvoh chaqir va (bunday qilishni boshqa) qaytarma».Мутарриф ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан: хотинини талоқ қиладиган, сўнгра (қайтариб олмай туриб) у билан жинсий алоқада бўладиган, аммо на талоқига, на қайтариб олганига гувоҳ чақирмайдиган киши ҳақида сўралди. У шундай деди: «Суннатга хилоф (ўлароқ) талоқ қилибсан ва суннатга хилоф (ўлароқ) қайтариб олибсан. (Энди) талоқига ва қайтариб олганингга гувоҳ чақир ва (бундай қилишни бошқа) қайтарма».
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً مُعْتَزِلاً لَمْ يُصَلِّ مَعَ الْقَوْمِ فَقَالَ " يَا فُلاَنُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تُصَلِّيَ مَعَ الْقَوْمِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَابَتْنِي جَنَابَةٌ وَلاَ مَاءَ . قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّعِيدِ فَإِنَّهُ يَكْفِيكَ " .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir odamni chetda, jamoat bilan namoz oʻqimay turganini koʻrib qoldilar va: «Ey falonchi, seni jamoat bilan namoz oʻqishdan nima toʻsdi?», dedilar. U: «Ey Rasululloh, menga janobat yetdi, suv esa yoʻq», dedi. Shunda: «Sen tuproqni ixtiyor qil, u senga kifoya qiladi», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир одамни четда, жамоат билан намоз ўқимай турганини кўриб қолдилар ва: «Эй фалончи, сени жамоат билан намоз ўқишдан нима тўсди?», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, менга жанобат етди, сув эса йўқ», деди. Шунда: «Сен тупроқни ихтиёр қил, у сенга кифоя қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ يَزِيدَ الرِّشْكِ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ الْحُصَيْنِ، سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، يُطَلِّقُ امْرَأَتَهُ ثُمَّ يَقَعُ بِهَا وَلَمْ يُشْهِدْ عَلَى طَلاَقِهَا وَلاَ عَلَى رَجْعَتِهَا . فَقَالَ عِمْرَانُ طَلَّقْتَ بِغَيْرِ سُنَّةٍ وَرَاجَعْتَ بِغَيْرِ سُنَّةٍ أَشْهِدْ عَلَى طَلاَقِهَا وَعَلَى رَجْعَتِهَا .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: undan xotinini taloq qilib, soʻng u bilan yaqinlik qilgan, ammo taloqiga ham, qaytarib olishiga ham guvoh keltirmagan kishi haqida soʻralganida, Imron: «Sunnatga xilof taloq qilibsan, sunnatga xilof qaytarib olibsan. Xotiningni taloq qilganingga va qaytarib olganingga guvoh keltir», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ундан хотинини талоқ қилиб, сўнг у билан яқинлик қилган, аммо талоқига ҳам, қайтариб олишига ҳам гувоҳ келтирмаган киши ҳақида сўралганида, Имрон: «Суннатга хилоф талоқ қилибсан, суннатга хилоф қайтариб олибсан. Хотинингни талоқ қилганингга ва қайтариб олганингга гувоҳ келтир», деди.
- عن عمران بن الحصين رضي الله عنهما أن امراة من جهينة أتت النبي صلى الله عليه وسلمى الله عليه وسلم الله عليه وسلم الله عليه وسلم وهي حبلي من الزنا، فقالت: يا رسول الله، أصبت حداً فأقمه علي ، فدعا رسول الله صلى الله عليه وسلم وليها، فقال: "أحسن إليها فإذا وضعت فأتني بها” ففعل، فأمر بها النبي صلى الله عليه وسلم الله عليه وسلمى الله عليه وسلم الله عليه وسلم ، فشدت عليها ثيابها، ثم أمر بها فرجمت، ثم صلى عليها" ((رواه مسلم)).
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Juhayna (qabilasi)dan bir ayol zinodan homilador holda Allohning Nabiysi ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Nabiysi, men had (jazo)ga (sazovor) ish qildim, mening ustimda uni ado eting», — dedi. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ uning valiysini chaqirib: «Unga yaxshilik qil, tugʻsa, uni menga olib kel», — dedilar. U shunday qildi. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ u haqida buyruq berdilar, uning kiyimlari (tanasiga) mahkamlandi, soʻng u zot buyurdilar va u toshboʻron qilindi, keyin u zot unga janoza oʻqidilar. Shunda Umar u zotga: «Ey Allohning Nabiysi, u zino qilgani holda unga janoza oʻqiyapsizmi?» — dedi. U zot: «U shunday bir tavba qildiki, agar u Madina ahlidan yetmish kishi orasida boʻlinsa, ularga yetardi. Oʻzini Alloh taologa (fido qilib) saxiylik qilganidan afzalroq tavbani topdingmi?» — dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жуҳайна (қабиласи)дан бир аёл зинодан ҳомиладор ҳолда Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен ҳад (жазо)га (сазовор) иш қилдим, менинг устимда уни адо этинг», — деди. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ унинг валийсини чақириб: «Унга яхшилик қил, туғса, уни менга олиб кел», — дедилар. У шундай қилди. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ у ҳақида буйруқ бердилар, унинг кийимлари (танасига) маҳкамланди, сўнг у зот буюрдилар ва у тошбўрон қилинди, кейин у зот унга жаноза ўқидилар. Шунда Умар у зотга: «Эй Аллоҳнинг Набийси, у зино қилгани ҳолда унга жаноза ўқияпсизми?» — деди. У зот: «У шундай бир тавба қилдики, агар у Мадина аҳлидан етмиш киши орасида бўлинса, уларга етарди. Ўзини Аллоҳ таолога (фидо қилиб) сахийлик қилганидан афзалроқ тавбани топдингми?» — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، قَالَ: حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ نُجَيْدِ بْنِ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ الْخُزَاعِيُّ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي نُجَيْدٌ، أَنَّ شَاعِرًا جَاءَ إِلَى عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ فَأَعْطَاهُ، فَقِيلَ لَهُ: تُعْطِي شَاعِرًا؟ فَقَالَ: أُبْقِي عَلَى عِرْضِي.
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir shoir uning oldiga keldi, u esa unga (biror narsa) berdi. Unga: «Shoirga berayapsizmi?» deyildi. U: «Obroʻyimni (uning hajvidan) saqlab qolayapman», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир шоир унинг олдига келди, у эса унга (бирор нарса) берди. Унга: «Шоирга бераяпсизми?» дейилди. У: «Обрўйимни (унинг ҳажвидан) сақлаб қолаяпман», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ ـ وَكَانَ رَجُلاً مَبْسُورًا ـ وَقَالَ أَبُو مَعْمَرٍ مَرَّةً عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ الرَّجُلِ وَهْوَ قَاعِدٌ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى قَائِمًا فَهْوَ أَفْضَلُ، وَمَنْ صَلَّى قَاعِدًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ، وَمَنْ صَلَّى نَائِمًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَاعِدِ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ نَائِمًا عِنْدِي مُضْطَجِعًا هَا هُنَا.
Abdulloh ibn Burayda (Imron ibn Husayndan) rivoyat qiladi: Imron ibn Husayn bavosir (kasalligiga giriftor) edi. Bir kuni Abu Maʼmar Imron ibn Husayndan (rivoyat qilib) aytdi: «Men Paygʻambar ﷺ dan kishining oʻtirgan holda namoz oʻqishi haqida soʻradim. U zot: ‹Kishi uchun tik turib namoz oʻqish yaxshiroq; oʻtirib namoz oʻqigan kishi tik turib oʻqigan (kishi)ning savobining yarmiga (erishadi); yonboshlab namoz oʻqigan kishi esa oʻtirib oʻqigan (kishi)ning savobining yarmiga (erishadi)›, — dedilar».Абдуллоҳ ибн Бурайда (Имрон ибн Ҳусайндан) ривоят қилади: Имрон ибн Ҳусайн бавосир (касаллигига гирифтор) эди. Бир куни Абу Маъмар Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилиб) айтди: «Мен Пайғамбар ﷺ дан кишининг ўтирган ҳолда намоз ўқиши ҳақида сўрадим. У зот: ‹Киши учун тик туриб намоз ўқиш яхшироқ; ўтириб намоз ўқиган киши тик туриб ўқиган (киши)нинг савобининг ярмига (эришади); ёнбошлаб намоз ўқиган киши эса ўтириб ўқиган (киши)нинг савобининг ярмига (эришади)›, — дедилар».
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ وَهُوَ فِيهَا فَاجِرٌ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ " . فَقَالَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فِيَّ وَاللَّهِ لَقَدْ كَانَ ذَلِكَ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ أَرْضٌ فَجَحَدَنِي فَقَدَّمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلَكَ بَيِّنَةٌ " . قُلْتُ لاَ . فَقَالَ لِلْيَهُودِيِّ " احْلِفْ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذًا يَحْلِفَ فَيَذْهَبَ بِمَالِي . فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: (إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً ) . إِلَى آخِرِ الآيَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي أُمَامَةَ بْنِ ثَعْلَبَةَ الأَنْصَارِيِّ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . وَحَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki bir musulmonning molini nohaqdan olib qoʻyish uchun yolgʻon qasam ichsa, Allohga gunohkor holida yoʻliqadi va Alloh unga gʻazablangan boʻladi», dedilar. Shunda Ashʼas ibn Qays: «Vallohi, bu men haqimda boʻlgan. Men bilan yahudiylardan boʻlgan bir kishi oʻrtasida bir yer (mojaroli) edi, u meni inkor qildi. Men uni Paygʻambar ﷺ huzuriga olib bordim. Rasululloh ﷺ menga: ‹Sening daliling bormi?› dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. Shunda u zot yahudiyga: ‹Qasam ich›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, unday boʻlsa u qasam ichib, molimni olib ketadi-ku!› dedim. Shunda Alloh taolo: {Albatta, Allohga bergan ahdlari va qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar…} (Oli Imron 77) oyatini oxirigacha nozil qildi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Voil ibn Hujr, Abu Muso, Abu Umoma ibn Saʼlaba al-Ansoriy va Imron ibn Husayndan ham (rivoyatlar) bor. Ibn Masʼudning hadisi hasan sahih hadisdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки бир мусулмоннинг молини ноҳақдан олиб қўйиш учун ёлғон қасам ичса, Аллоҳга гуноҳкор ҳолида йўлиқади ва Аллоҳ унга ғазабланган бўлади», дедилар. Шунда Ашъас ибн Қайс: «Валлоҳи, бу мен ҳақимда бўлган. Мен билан яҳудийлардан бўлган бир киши ўртасида бир ер (можароли) эди, у мени инкор қилди. Мен уни Пайғамбар ﷺ ҳузурига олиб бордим. Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Сенинг далилинг борми?› дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. Шунда у зот яҳудийга: ‹Қасам ич›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, ундай бўлса у қасам ичиб, молимни олиб кетади-ку!› дедим. Шунда Аллоҳ таоло: {Албатта, Аллоҳга берган аҳдлари ва қасамларини арзон баҳога сотадиганлар…} (Оли Имрон 77) оятини охиригача нозил қилди», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Воил ибн Ҳужр, Абу Мусо, Абу Умома ибн Саълаба ал-Ансорий ва Имрон ибн Ҳусайндан ҳам (ривоятлар) бор. Ибн Масъуднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ الْهَيَّاجِ بْنِ عِمْرَانَ، أَنَّ عِمْرَانَ، أَبَقَ لَهُ غُلاَمٌ فَجَعَلَ لِلَّهِ عَلَيْهِ لَئِنْ قَدَرَ عَلَيْهِ لَيَقْطَعَنَّ يَدَهُ فَأَرْسَلَنِي لأَسْأَلَ لَهُ فَأَتَيْتُ سَمُرَةَ بْنَ جُنْدَبٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحُثُّنَا عَلَى الصَّدَقَةِ وَيَنْهَانَا عَنِ الْمُثْلَةِ فَأَتَيْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحُثُّنَا عَلَى الصَّدَقَةِ وَيَنْهَانَا عَنِ الْمُثْلَةِ .
Hayyoj ibn Imrondan rivoyat qilinishicha, Imronning bir quli qochib ketdi. (Imron) Allohga: «Agar uni qoʻlga olsam, qoʻlini kesaman», deb (atalgan ishni) oʻziga lozim qilib oldi. Soʻng meni bu haqda (savol) soʻrab kelishimga yubordi. Men Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)ning oldiga keldim va undan soʻradim. U: «Allohning Nabiysi ﷺ bizni sadaqaga undar va murdani buzishdan (maslalashdan) qaytarar edilar», dedi. Soʻng men Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)ning oldiga keldim va undan soʻradim. U: «Rasululloh ﷺ bizni sadaqaga undar va murdani buzishdan (maslalashdan) qaytarar edilar», dedi.Ҳайёж ибн Имрондан ривоят қилинишича, Имроннинг бир қули қочиб кетди. (Имрон) Аллоҳга: «Агар уни қўлга олсам, қўлини кесаман», деб (аталган ишни) ўзига лозим қилиб олди. Сўнг мени бу ҳақда (савол) сўраб келишимга юборди. Мен Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдим ва ундан сўрадим. У: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ бизни садақага ундар ва мурдани бузишдан (маслалашдан) қайтарар эдилар», деди. Сўнг мен Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдим ва ундан сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺ бизни садақага ундар ва мурдани бузишдан (маслалашдан) қайтарар эдилар», деди.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، قَالَ صَلَّيْتُ أَنَا وَعِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ، خَلْفَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ فَكَانَ إِذَا سَجَدَ كَبَّرَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ كَبَّرَ وَإِذَا نَهَضَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ أَخَذَ عِمْرَانُ بِيَدِي فَقَالَ لَقَدْ ذَكَّرَنِي هَذَا - قَالَ كَلِمَةً يَعْنِي - صَلاَةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mutarrif aytdi: «Men va Imron ibn Husayn Ali ibn Abu Tolibning orqasida namoz oʻqidik. U sajdaga borganda takbir aytar, sajdadan boshini koʻtarganda takbir aytar, ikki rakatdan keyin turganda takbir aytardi. Namozini tugatgach, Imron qoʻlimdan ushlab: ‹Bu menga Muhammad ﷺning namozlarini eslatib yubordi›, dedi».Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мутарриф айтди: «Мен ва Имрон ибн Ҳусайн Али ибн Абу Толибнинг орқасида намоз ўқидик. У саждага борганда такбир айтар, саждадан бошини кўтарганда такбир айтар, икки ракатдан кейин турганда такбир айтарди. Намозини тугатгач, Имрон қўлимдан ушлаб: ‹Бу менга Муҳаммад ﷺнинг намозларини эслатиб юборди›, деди».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ ذَكَرُوا تَفْرِيطَهُمْ فِي النَّوْمِ فَقَالَ نَامُوا حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ فَإِذَا نَسِيَ أَحَدُكُمْ صَلاَةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا وَلِوَقْتِهَا مِنَ الْغَدِ " .
قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبَاحٍ فَسَمِعَنِي عِمْرَانُ بْنُ الْحُصَيْنِ، وَأَنَا أُحَدِّثُ، بِالْحَدِيثِ فَقَالَ يَا فَتًى انْظُرْ كَيْفَ تُحَدِّثُ فَإِنِّي شَاهِدٌ لِلْحَدِيثِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ . قَالَ فَمَا أَنْكَرَ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا .
Abu Qatada (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Sahobalar) uyquda oʻtkazib yuborganlarini eslashdi va: «Ular quyosh chiqquncha uxlab qolishibdi», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uyquda gʻaflat boʻlmaydi, gʻaflat faqat uygʻoqlikda boʻladi. Bas, biringiz biror namozni unutsa yoki uni uxlab oʻtkazib yuborsa, uni eslagan vaqtida hamda ertangi kunda uning oʻz vaqtida oʻqisin», dedilar. (Roviy) Abdulloh ibn Raboh aytdi: «Imron ibn Husayn men bu hadisni soʻzlab turganimni eshitib qoldi-da: ‹Ey yigit, hadisni qanday soʻzlayotganingga qara, men bu hadis paytida Rasululloh ﷺ bilan birga hozir edim›, dedi. Ammo u mening hadisimdan hech narsani inkor qilmadi».Абу Қатада (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Саҳобалар) уйқуда ўтказиб юборганларини эслашди ва: «Улар қуёш чиққунча ухлаб қолишибди», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уйқуда ғафлат бўлмайди, ғафлат фақат уйғоқликда бўлади. Бас, бирингиз бирор намозни унутса ёки уни ухлаб ўтказиб юборса, уни эслаган вақтида ҳамда эртанги кунда унинг ўз вақтида ўқисин», дедилар. (Ровий) Абдуллоҳ ибн Рабоҳ айтди: «Имрон ибн Ҳусайн мен бу ҳадисни сўзлаб турганимни эшитиб қолди-да: ‹Эй йигит, ҳадисни қандай сўзлаётганингга қара, мен бу ҳадис пайтида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳозир эдим›, деди. Аммо у менинг ҳадисимдан ҳеч нарсани инкор қилмади».
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعَ مُطَرِّفًا قَالَ: صَحِبْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ مِنَ الْكُوفَةِ إِلَى الْبَصْرَةِ، فَقَلَّ مَنْزِلٌ يَنْزِلُهُ إِلاَّ وَهُوَ يُنْشِدُنِي شِعْرًا، وَقَالَ: إِنَّ فِي الْمَعَارِيضِ لَمَنْدُوحَةٌ عَنِ الْكَذِبِ.
Mutarrif (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) bilan Kufadan Basraga birga safar qildim. U kishi tushgan deyarli har bir manzilda menga sheʼr oʻqib berardilar va: «Kinoyali soʻzlarda yolgʻondan qochish uchun keng imkon bordir», dedilar.Мутарриф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) билан Куфадан Басрага бирга сафар қилдим. У киши тушган деярли ҳар бир манзилда менга шеър ўқиб берардилар ва: «Кинояли сўзларда ёлғондан қочиш учун кенг имкон бордир», дедилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ زَهْدَمَ بْنَ مُضَرِّبٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُكُمْ قَرْنِي، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ". قَالَ عِمْرَانُ لاَ أَدْرِي أَذَكَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعْدُ قَرْنَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ بَعْدَكُمْ قَوْمًا يَخُونُونَ وَلاَ يُؤْتَمَنُونَ، وَيَشْهَدُونَ، وَلاَ يُسْتَشْهَدُونَ وَيَنْذِرُونَ وَلاَ يَفُونَ، وَيَظْهَرُ فِيهِمُ السِّمَنُ ".
Zahdam ibn Muzrib (Imron ibn Husayndan) rivoyat qiladi: Men Imron ibn Husaynning shunday deganini eshitdim: «Paygʻambar ﷺ: ‹Eng yaxshi odamlar — mening avlodimda (asrimda) yashayotganlar, soʻng ulardan keyin keladiganlar, soʻng (ikkinchi avloddan) keyin keladiganlar(dir)›, — dedilar». Imron: «Men — Paygʻambar ﷺ oʻz avlodingizdan keyin ikki yoki uch avlodni zikr qildimi — bilmayman», — dedi.Заҳдам ибн Музриб (Имрон ибн Ҳусайндан) ривоят қилади: Мен Имрон ибн Ҳусайннинг шундай деганини эшитдим: «Пайғамбар ﷺ: ‹Энг яхши одамлар — менинг авлодимда (асримда) яшаётганлар, сўнг улардан кейин келадиганлар, сўнг (иккинчи авлоддан) кейин келадиганлар(дир)›, — дедилар». Имрон: «Мен — Пайғамбар ﷺ ўз авлодингиздан кейин икки ёки уч авлодни зикр қилдими — билмайман», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ سَكْتَتَانِ حَفِظْتُهُمَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ وَقَالَ حَفِظْنَا سَكْتَةً . فَكَتَبْنَا إِلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ بِالْمَدِينَةِ فَكَتَبَ أُبَىٌّ أَنْ حَفِظَ سَمُرَةُ . قَالَ سَعِيدٌ فَقُلْنَا لِقَتَادَةَ مَا هَاتَانِ السَّكْتَتَانِ قَالَ إِذَا دَخَلَ فِي صَلاَتِهِ وَإِذَا فَرَغَ مِنَ الْقِرَاءَةِ . ثُمَّ قَالَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِذَا قَرَأَ : (وَلاَ الضَّالِّينَ ) . قَالَ وَكَانَ يُعْجِبُهُ إِذَا فَرَغَ مِنَ الْقِرَاءَةِ أَنْ يَسْكُتَ حَتَّى يَتَرَادَّ إِلَيْهِ نَفَسُهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ لِلإِمَامِ أَنْ يَسْكُتَ بَعْدَ مَا يَفْتَتِحُ الصَّلاَةَ وَبَعْدَ الْفَرَاغِ مِنَ الْقِرَاءَةِ . وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ وَأَصْحَابُنَا .
Hasan (al-Basriy rahimahulloh), Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Men Rasululloh ﷺdan ikkita sukutni yodlab oldim», dedi. Imron ibn Husayn buni inkor qilib: «Biz bitta sukutni yodlaganmiz», dedi. Shunda biz Madinaga Ubay ibn Kaʼbga xat yozdik. Ubay: «Samura toʻgʻri yodlabdi», deb (javob) yozdi. Said aytdi: Biz Qatodaga: «Bu ikki sukut nima?» dedik. U: «Namozga kirganida va qiroatdan boʻshaganida (qiladigan sukut)dir», dedi. Soʻng shundan keyin: «Hamda {adashganlarning (yoʻliga) emas} (Fotiha 7) ni oʻqiganida (ham)», dedi. (Qatoda) aytdi: U (Samura) qiroatdan boʻshaganida nafasi joyiga tushguncha sukut qilishni maʼqul koʻrar edi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Samuraning hadisi hasan hadisdir. Bu ilm ahlidan bir nechtasining soʻzidir — ular imom namozni boshlaganidan keyin va qiroatdan boʻshagandan keyin sukut qilishini mustahab sanaydilar. Ahmad, Ishoq va bizning ashoblarimiz ham shuni aytadilar.Ҳасан (ал-Басрий раҳимаҳуллоҳ), Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан иккита сукутни ёдлаб олдим», деди. Имрон ибн Ҳусайн буни инкор қилиб: «Биз битта сукутни ёдлаганмиз», деди. Шунда биз Мадинага Убай ибн Каъбга хат ёздик. Убай: «Самура тўғри ёдлабди», деб (жавоб) ёзди. Саид айтди: Биз Қатодага: «Бу икки сукут нима?» дедик. У: «Намозга кирганида ва қироатдан бўшаганида (қиладиган сукут)дир», деди. Сўнг шундан кейин: «Ҳамда {адашганларнинг (йўлига) эмас} (Фотиҳа 7) ни ўқиганида (ҳам)», деди. (Қатода) айтди: У (Самура) қироатдан бўшаганида нафаси жойига тушгунча сукут қилишни маъқул кўрар эди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Самуранинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу илм аҳлидан бир нечтасининг сўзидир — улар имом намозни бошлаганидан кейин ва қироатдан бўшагандан кейин сукут қилишини мустаҳаб санайдилар. Аҳмад, Ишоқ ва бизнинг ашобларимиз ҳам шуни айтадилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ قَالَ سَمُرَةُ حَفِظْتُ سَكْتَتَيْنِ فِي الصَّلاَةِ سَكْتَةً إِذَا كَبَّرَ الإِمَامُ حَتَّى يَقْرَأَ وَسَكْتَةً إِذَا فَرَغَ مِنْ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَةٍ عِنْدَ الرُّكُوعِ قَالَ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهِ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ قَالَ فَكَتَبُوا فِي ذَلِكَ إِلَى الْمَدِينَةِ إِلَى أُبَىٍّ فَصَدَّقَ سَمُرَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا قَالَ حُمَيْدٌ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَسَكْتَةً إِذَا فَرَغَ مِنَ الْقِرَاءَةِ .
Yaʼqub ibn Ibrohim bizga rivoyat qildi: Ismoil bizga Yunusdan, u Hasandan rivoyat qildi. U aytdi: Samura (roziyallohu anhu) aytdi: Men namozda ikkita jim turishni yodlab oldim: biri imom takbir aytganida toki qiroat qilguncha, ikkinchisi Fotihatul-Kitobni va surani oʻqib boʻlib, rukuʼ oldidan. (Roviy) aytdi: Imron ibn Husoyn buni unga inkor qildi. (Roviy) aytdi: Shunda ular bu haqda Madinaga, Ubayyga xat yozdilar, u Samurani tasdiqladi. Abu Dovud aytdi: Humayd ham bu hadisda shunday dedi: «Va qiroatni tugatganida bir jim turish».Яъқуб ибн Иброҳим бизга ривоят қилди: Исмоил бизга Юнусдан, у Ҳасандан ривоят қилди. У айтди: Самура (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен намозда иккита жим туришни ёдлаб олдим: бири имом такбир айтганида токи қироат қилгунча, иккинчиси Фотиҳатул-Китобни ва сурани ўқиб бўлиб, рукуъ олдидан. (Ровий) айтди: Имрон ибн Ҳусойн буни унга инкор қилди. (Ровий) айтди: Шунда улар бу ҳақда Мадинага, Убаййга хат ёздилар, у Самурани тасдиқлади. Абу Довуд айтди: Ҳумайд ҳам бу ҳадисда шундай деди: «Ва қироатни тугатганида бир жим туриш».
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَكَانَ يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ يُتِمُّ التَّكْبِيرَ . فَقَالَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ لَقَدْ ذَكَّرَنِي هَذَا صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib namoz oʻqidi va u har egilganda hamda koʻtarilganda takbirni toʻliq aytardi. Shunda Imron ibn Husayn: «Bu menga Rasululloh ﷺning namozlarini eslatdi», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб намоз ўқиди ва у ҳар эгилганда ҳамда кўтарилганда такбирни тўлиқ айтарди. Шунда Имрон ибн Ҳусайн: «Бу менга Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини эслатди», деди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَمَّالُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ الْخَلِيلِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، وَأَبِي الدَّرْدَاءِ، وَأَبِي، هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ كُلُّهُمْ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ أَرْسَلَ بِنَفَقَةٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَقَامَ فِي بَيْتِهِ فَلَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ دِرْهَمٍ وَمَنْ غَزَا بِنَفْسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَنْفَقَ فِي وَجْهِ ذَلِكَ فَلَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ " . ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ {وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ} .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida sarf-xarajat joʻnatib, oʻzi uyida qolsa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz dirham boʻladi. Kim esa Alloh yoʻlida oʻzi gʻazot qilib, oʻsha yoʻlda sarflasa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz ming dirham boʻladi», dedilar. Soʻng bu oyatni tilovat qildilar: {Alloh xohlagan kishiga koʻpaytirib beradi} (Baqara 261).Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида сарф-харажат жўнатиб, ўзи уйида қолса, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз дирҳам бўлади. Ким эса Аллоҳ йўлида ўзи ғазот қилиб, ўша йўлда сарфласа, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз минг дирҳам бўлади», дедилар. Сўнг бу оятни тиловат қилдилар: {Аллоҳ хоҳлаган кишига кўпайтириб беради} (Бақара 261).
حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ الشِّخِّيرِ قَالَ: صَحِبْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ إِلَى الْبَصْرَةِ، فَمَا أَتَى عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلاَّ أَنْشَدْنَا فِيهِ الشِّعْرَ، وَقَالَ: إِنَّ فِي مَعَارِيضِ الْكَلاَمِ لَمَنْدُوحَةٌ عَنِ الْكَذِبِ.
Mutarrif ibn Abdulloh ibn Shixxiyr otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺning oldilariga yetib bordi, u zot {Koʻpaytirishga ruju qilish (boylik toʻplashga berilish) sizlarni gʻofil qildi} (Takosur 1) (surasini) oʻqiyotgan edilar. U zot dedilar: «Odam farzandi: ‹Molim, molim›, deydi. Holbuki, molingdan senga sadaqa qilib oʻtkazganing, yo yeb tugatganing, yoki kiyib eskirtganingdan boshqa narsa boʻlarmidi?» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Мутарриф ибн Абдуллоҳ ибн Шиххийр отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Набий ﷺнинг олдиларига етиб борди, у зот {Кўпайтиришга ружу қилиш (бойлик тўплашга берилиш) сизларни ғофил қилди} (Такосур 1) (сурасини) ўқиётган эдилар. У зот дедилар: «Одам фарзанди: ‹Молим, молим›, дейди. Ҳолбуки, молингдан сенга садақа қилиб ўтказганинг, ё еб тугатганинг, ёки кийиб эскиртганингдан бошқа нарса бўлармиди?» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي السَّوَّارِ الْعَدَوِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْحَيَاءُ لاَ يَأْتِي إِلاَّ بِخَيْرٍ ". فَقَالَ بُشَيْرُ بْنُ كَعْبٍ مَكْتُوبٌ فِي الْحِكْمَةِ إِنَّ مِنَ الْحَيَاءِ وَقَارًا، وَإِنَّ مِنَ الْحَيَاءِ سَكِينَةً. فَقَالَ لَهُ عِمْرَانُ أُحَدِّثُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتُحَدِّثُنِي عَنْ صَحِيفَتِكَ.
(Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) (Abu Savvor al-Adaviy aytdi: Men Imron ibn Husaynning (shunday) deganini eshitdim:) Paygʻambar ﷺ: «Hayo (uyat-ibo) faqat yaxshilik keltiradi» dedilar. Shunda Bushayr ibn Kaʼb: «Hikmat (kitoblari)da yozilganki: albatta, hayoning (baʼzisi) viqor (salobat)dir, hayoning (baʼzisi esa) sokinlik (xotirjamlik)dir» dedi. Imron unga: «Men senga Rasululloh ﷺdan (hadis) aytib beryapman, sen esa menga oʻz sahifangdan (kitobingdan) aytib beryapsanmi?» dedi.(Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) (Абу Саввор ал-Адавий айтди: Мен Имрон ибн Ҳусайннинг (шундай) деганини эшитдим:) Пайғамбар ﷺ: «Ҳаё (уят-ибо) фақат яхшилик келтиради» дедилар. Шунда Бушайр ибн Каъб: «Ҳикмат (китоблари)да ёзилганки: албатта, ҳаёнинг (баъзиси) виқор (салобат)дир, ҳаёнинг (баъзиси эса) сокинлик (хотиржамлик)дир» деди. Имрон унга: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан (ҳадис) айтиб беряпман, сен эса менга ўз саҳифангдан (китобингдан) айтиб беряпсанми?» деди.
وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلاَّ أَنَّهُ يَقُولُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ الْمَرِيضِ فَقَالَ " صَلِّ قَائِمًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَقَاعِدًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَعَلَى جَنْبٍ " . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ بِهَذَا الْحَدِيثِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَى عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ . وَقَدْ رَوَى أَبُو أُسَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ عِيسَى بْنِ يُونُسَ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي صَلاَةِ التَّطَوُّعِ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنِ الْحَسَنِ قَالَ إِنْ شَاءَ الرَّجُلُ صَلَّى صَلاَةَ التَّطَوُّعِ قَائِمًا وَجَالِسًا وَمُضْطَجِعًا . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي صَلاَةِ الْمَرِيضِ إِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ جَالِسًا فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلِّي عَلَى جَنْبِهِ الأَيْمَنِ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّي مُسْتَلْقِيًا عَلَى قَفَاهُ وَرِجْلاَهُ إِلَى الْقِبْلَةِ . وَقَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ " مَنْ صَلَّى جَالِسًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ " . قَالَ هَذَا لِلصَّحِيحِ وَلِمَنْ لَيْسَ لَهُ عُذْرٌ . يَعْنِي فِي النَّوَافِلِ فَأَمَّا مَنْ كَانَ لَهُ عُذْرٌ مِنْ مَرَضٍ أَوْ غَيْرِهِ فَصَلَّى جَالِسًا فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ الْقَائِمِ . وَقَدْ رُوِيَ فِي بَعْضِ هَذَا الْحَدِيثِ مِثْلُ قَوْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ .
Bu hadis Ibrohim ibn Tahmondan, shu isnod bilan rivoyat qilingan; biroq u: «Imron ibn Husaynidan (rivoyat qilib), u aytdi: Men Rasululloh ﷺdan kasal kishining namozi haqida soʻradim. U zot: ‹Tik turgan holda oʻqi; agar qodir boʻlmasang, oʻtirgan holda; agar (unga ham) qodir boʻlmasang, yon (boqib yotgan) holda (oʻqi)›, dedilar», deydi. Buni bizga Hannod aytib berdi, Vakiyʼ bizga aytib berdi, u Ibrohim ibn Tahmondan, u Husayn al-Muallimdan ushbu hadisni (rivoyat qildi). Abu Iso aytdi: Biz Husayn al-Muallimdan Ibrohim ibn Tahmonning rivoyati kabi rivoyat qilgan birortasini bilmaymiz. Abu Usoma va boshqa bir necha (rovi) esa Husayn al-Muallimdan Iso ibn Yunusning rivoyati kabi rivoyat qilganlar. Bu hadisning maʼnosi ahli ilmdan baʼzilari nazdida nafl namozi haqidadir. Bizga Muhammad ibn Bashshor aytib berdi, Ibn Abu Adiy bizga aytib berdi, u Ashʼas ibn Abdulmalikdan, u al-Hasandan (rivoyat qildi). U aytdi: «Kishi xohlasa, nafl namozini tik turgan, oʻtirgan va yonboshlab yotgan holda oʻqishi (mumkin)». Ahli ilm kasal kishining namozi haqida — agar oʻtirgan holda oʻqishga qodir boʻlmasa — ixtilof qilganlar. Ahli ilmdan baʼzilari: «Oʻng yoni bilan (yonboshlab) oʻqiydi», dedi. Baʼzilari: «Chalqancha yotgan holda, oyoqlari qiblaga qaratilgan holda oʻqiydi», dedi. Sufyon as-Savriy bu hadis haqida: «Kim oʻtirgan holda namoz oʻqisa, unga tik turuvchining ajridan yarmi (bor)» (deganini sharhlab) aytdiki, bu sogʻlom va uzri yoʻq kishi haqida, yaʼni nafllarda (shunday). Ammo kimga kasallik yoki boshqa (sabab)dan uzr boʻlib, oʻtirgan holda oʻqisa, unga tik turuvchining ajri kabi (toʻliq ajr bor). Bu hadisning baʼzisida Sufyon as-Savriyning soʻziga oʻxshash (rivoyat) ham kelgan.Бу ҳадис Иброҳим ибн Таҳмондан, шу иснод билан ривоят қилинган; бироқ у: «Имрон ибн Ҳусайнидан (ривоят қилиб), у айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан касал кишининг намози ҳақида сўрадим. У зот: ‹Тик турган ҳолда ўқи; агар қодир бўлмасанг, ўтирган ҳолда; агар (унга ҳам) қодир бўлмасанг, ён (боқиб ётган) ҳолда (ўқи)›, дедилар», дейди. Буни бизга Ҳаннод айтиб берди, Вакийъ бизга айтиб берди, у Иброҳим ибн Таҳмондан, у Ҳусайн ал-Муаллимдан ушбу ҳадисни (ривоят қилди). Абу Исо айтди: Биз Ҳусайн ал-Муаллимдан Иброҳим ибн Таҳмоннинг ривояти каби ривоят қилган бирортасини билмаймиз. Абу Усома ва бошқа бир неча (рови) эса Ҳусайн ал-Муаллимдан Исо ибн Юнуснинг ривояти каби ривоят қилганлар. Бу ҳадиснинг маъноси аҳли илмдан баъзилари наздида нафл намози ҳақидадир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор айтиб берди, Ибн Абу Адий бизга айтиб берди, у Ашъас ибн Абдулмаликдан, у ал-Ҳасандан (ривоят қилди). У айтди: «Киши хоҳласа, нафл намозини тик турган, ўтирган ва ёнбошлаб ётган ҳолда ўқиши (мумкин)». Аҳли илм касал кишининг намози ҳақида — агар ўтирган ҳолда ўқишга қодир бўлмаса — ихтилоф қилганлар. Аҳли илмдан баъзилари: «Ўнг ёни билан (ёнбошлаб) ўқийди», деди. Баъзилари: «Чалқанча ётган ҳолда, оёқлари қиблага қаратилган ҳолда ўқийди», деди. Суфён ас-Саврий бу ҳадис ҳақида: «Ким ўтирган ҳолда намоз ўқиса, унга тик турувчининг ажридан ярми (бор)» (деганини шарҳлаб) айтдики, бу соғлом ва узри йўқ киши ҳақида, яъни нафлларда (шундай). Аммо кимга касаллик ёки бошқа (сабаб)дан узр бўлиб, ўтирган ҳолда ўқиса, унга тик турувчининг ажри каби (тўлиқ ажр бор). Бу ҳадиснинг баъзисида Суфён ас-Саврийнинг сўзига ўхшаш (ривоят) ҳам келган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنِ الْحَسَنِ، أَنَّ سَمُرَةَ بْنَ جُنْدُبٍ، وَعِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ، تَذَاكَرَا فَحَدَّثَ سَمُرَةُ بْنُ جُنْدُبٍ، أَنَّهُ حَفِظَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَكْتَتَيْنِ سَكْتَةً إِذَا كَبَّرَ وَسَكْتَةً إِذَا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ { غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ } فَحَفِظَ ذَلِكَ سَمُرَةُ وَأَنْكَرَ عَلَيْهِ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ فَكَتَبَا فِي ذَلِكَ إِلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَكَانَ فِي كِتَابِهِ إِلَيْهِمَا أَوْ فِي رَدِّهِ عَلَيْهِمَا أَنَّ سَمُرَةَ قَدْ حَفِظَ .
Musaddad bizga rivoyat qildi: Yazid bizga rivoyat qildi: Said bizga rivoyat qildi: Qatoda bizga Hasandan rivoyat qildiki, Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) va Imron ibn Husoyn (oʻzaro) suhbatlashdilar. Shunda Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u Rasululloh ﷺdan ikkita jim turishni yodlab olgan: biri takbir aytganlarida, ikkinchisi {gʻoyril-magʻzubi alayhim valaz-zollin} qiroatini tugatganlarida. Samura buni yodlab oldi, Imron ibn Husoyn esa unga inkor qildi. Shunda ular bu haqda Ubayy ibn Kaʼbga xat yozdilar. Uning ikkalovlariga yozgan xatida — yoki ikkalovlariga bergan javobida — Samura toʻgʻri yodlab olgani (qayd etilgan edi).Мусаддад бизга ривоят қилди: Язид бизга ривоят қилди: Саид бизга ривоят қилди: Қатода бизга Ҳасандан ривоят қилдики, Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) ва Имрон ибн Ҳусойн (ўзаро) суҳбатлашдилар. Шунда Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у Расулуллоҳ ﷺдан иккита жим туришни ёдлаб олган: бири такбир айтганларида, иккинчиси {ғойрил-мағзуби алайҳим валаз-золлин} қироатини тугатганларида. Самура буни ёдлаб олди, Имрон ибн Ҳусойн эса унга инкор қилди. Шунда улар бу ҳақда Убайй ибн Каъбга хат ёздилар. Унинг иккаловларига ёзган хатида — ёки иккаловларига берган жавобида — Самура тўғри ёдлаб олгани (қайд этилган эди).
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَوْتَرَ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا تَابَعَ شَبَابَةَ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ . خَالَفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ vitrni {Rabbingizning eng oliy nomini poklab yod eting}ni oʻqib ado etdilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ витрни {Раббингизнинг энг олий номини поклаб ёд этинг}ни ўқиб адо этдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ، يَزِيدَ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنْ أَخِيهِ، مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ قَالَ قَالَ لِي عِمْرَانُ بْنُ الْحُصَيْنِ إِنِّي أُحَدِّثُكَ حَدِيثًا لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَنْفَعَكَ بِهِ بَعْدَ الْيَوْمِ اعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَدْ أَعْمَرَ طَائِفَةً مِنْ أَهْلِهِ فِي الْعَشْرِ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ وَلَمْ يَنْهَ عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَلَمْ يَنْزِلْ نَسْخُهُ قَالَ فِي ذَلِكَ بَعْدُ رَجُلٌ بِرَأْيِهِ مَا شَاءَ أَنْ يَقُولَ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U shunday dedi: «Men senga bir hadis aytib beraman, shoyad Alloh bu kundan keyin uning bilan senga naf bersa. Bilki, Rasululloh ﷺ zulhijja oyining oʻn kunligida oila aʼzolaridan bir guruhini umra qildirdilar va Rasululloh ﷺ undan qaytarmadilar, uni bekor qiluvchi oyat ham nozil boʻlmadi. Keyinchalik bir kishi bu haqda oʻz raʼyi bilan xohlaganini gapirdi».Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У шундай деди: «Мен сенга бир ҳадис айтиб бераман, шояд Аллоҳ бу кундан кейин унинг билан сенга наф берса. Билки, Расулуллоҳ ﷺ зулҳижжа ойининг ўн кунлигида оила аъзоларидан бир гуруҳини умра қилдирдилар ва Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтармадилар, уни бекор қилувчи оят ҳам нозил бўлмади. Кейинчалик бир киши бу ҳақда ўз раъйи билан хоҳлаганини гапирди».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِحْدَى صَلاَتَىِ الْعَشِيِّ ـ قَالَ ابْنُ سِيرِينَ سَمَّاهَا أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَكِنْ نَسِيتُ أَنَا ـ قَالَ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ، فَقَامَ إِلَى خَشَبَةٍ مَعْرُوضَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَاتَّكَأَ عَلَيْهَا، كَأَنَّهُ غَضْبَانُ، وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى الْيُسْرَى، وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ، وَوَضَعَ خَدَّهُ الأَيْمَنَ عَلَى ظَهْرِ كَفِّهِ الْيُسْرَى، وَخَرَجَتِ السَّرَعَانُ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَقَالُوا قَصُرَتِ الصَّلاَةُ. وَفِي الْقَوْمِ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ، فَهَابَا أَنْ يُكَلِّمَاهُ، وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ فِي يَدَيْهِ طُولٌ يُقَالُ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنَسِيتَ أَمْ قَصُرَتِ الصَّلاَةُ قَالَ " لَمْ أَنْسَ، وَلَمْ تُقْصَرْ ". فَقَالَ " أَكَمَا يَقُولُ ذُو الْيَدَيْنِ ". فَقَالُوا نَعَمْ. فَتَقَدَّمَ فَصَلَّى مَا تَرَكَ، ثُمَّ سَلَّمَ، ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ، ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ. فَرُبَّمَا سَأَلُوهُ ثُمَّ سَلَّمَ فَيَقُولُ نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ.
Ibn Sirin (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Abu Hurayra dedi: «Rasululloh ﷺ bizga ikki xufton (oqshom) namozining biriga imomlik qildilar (Abu Hurayra oʻsha namozni nomladi, lekin men unutibman)». Abu Hurayra qoʻshimcha qildi: «U zot ikki rakat oʻqib, salom bilan namozni tugatdilar. Soʻng masjid koʻndalangida yotgan bir parcha yogʻoch yonida turib, goʻyo gʻazablangandek unga suyandilar. Soʻng oʻng qoʻllarini chap (qoʻl) ustiga qoʻyib, barmoqlarini bir-biriga kiritib qoʻllarini chalishtirdilar va oʻng yuzlarini chap qoʻl ortiga qoʻydilar. Shoshganlar masjid eshiklaridan chiqib ketdi. Ular: ‹Namoz qisqartirildimi?› — deb hayron boʻldi. Ular ichida Abu Bakr va Umar ham bor edi, lekin Paygʻambardan soʻrashga hadiksiradi. Zul-Yadayn deb atalgan uzun qoʻlli bir kishi Paygʻambar ﷺ ga: ‹Yo Rasululloh, unutdingizmi yoki namoz qisqartirildimi?› — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹Na unutdim, na namoz qisqartirildi›, — dedilar. Soʻng u zot: ‹Zul-Yadayn aytgan (gap) rostmi?› — dedilar. Ular (odamlar): ‹Ha, rost›, — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ yana turib, qolgan (unutgan) namozni oʻqib tugatdilar, salom berdilar, soʻng ‹Allohu akbar› deb odatdagidek (yoki undan uzunroq) sajda qildilar. Soʻng ‹Allohu akbar› deb boshlarini koʻtardilar; yana ‹Allohu akbar› deb odatdagidek (yoki undan uzunroq) sajda qildilar. Soʻng ‹Allohu akbar› deb boshlarini koʻtardilar». (Roviy qoʻshimcha qildi: ‹Menimcha, ular Ibn Sirindan: Paygʻambar ﷺ namozni salom bilan tugatdilarmi, deb soʻradi. U: Men Imron ibn Husaynning: ‹Soʻng u (Paygʻambar) salom berdilar›, — deganini eshitdim, dedi›.)Ибн Сирин (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Абу Ҳурайра деди: «Расулуллоҳ ﷺ бизга икки хуфтон (оқшом) намозининг бирига имомлик қилдилар (Абу Ҳурайра ўша намозни номлади, лекин мен унутибман)». Абу Ҳурайра қўшимча қилди: «У зот икки ракат ўқиб, салом билан намозни тугатдилар. Сўнг масжид кўндалангида ётган бир парча ёғоч ёнида туриб, гўё ғазаблангандек унга суяндилар. Сўнг ўнг қўлларини чап (қўл) устига қўйиб, бармоқларини бир-бирига киритиб қўлларини чалиштирдилар ва ўнг юзларини чап қўл ортига қўйдилар. Шошганлар масжид эшикларидан чиқиб кетди. Улар: ‹Намоз қисқартирилдими?› — деб ҳайрон бўлди. Улар ичида Абу Бакр ва Умар ҳам бор эди, лекин Пайғамбардан сўрашга ҳадиксиради. Зул-Ядайн деб аталган узун қўлли бир киши Пайғамбар ﷺ га: ‹Ё Расулуллоҳ, унутдингизми ёки намоз қисқартирилдими?› — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹На унутдим, на намоз қисқартирилди›, — дедилар. Сўнг у зот: ‹Зул-Ядайн айтган (гап) ростми?› — дедилар. Улар (одамлар): ‹Ҳа, рост›, — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ яна туриб, қолган (унутган) намозни ўқиб тугатдилар, салом бердилар, сўнг ‹Аллоҳу акбар› деб одатдагидек (ёки ундан узунроқ) сажда қилдилар. Сўнг ‹Аллоҳу акбар› деб бошларини кўтардилар; яна ‹Аллоҳу акбар› деб одатдагидек (ёки ундан узунроқ) сажда қилдилар. Сўнг ‹Аллоҳу акбар› деб бошларини кўтардилар». (Ровий қўшимча қилди: ‹Менимча, улар Ибн Сириндан: Пайғамбар ﷺ намозни салом билан тугатдиларми, деб сўради. У: Мен Имрон ибн Ҳусайннинг: ‹Сўнг у (Пайғамбар) салом бердилар›, — деганини эшитдим, деди›.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْعَثُ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِمْ فَسَهَا فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ تَشَهَّدَ ثُمَّ سَلَّمَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثُ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ وَهُوَ عَمُّ أَبِي قِلاَبَةَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ . وَرَوَى مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ . وَأَبُو الْمُهَلَّبِ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ أَيْضًا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَهُشَيْمٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ بِطُولِهِ وَهُوَ حَدِيثُ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَلَّمَ فِي ثَلاَثِ رَكَعَاتٍ مِنَ الْعَصْرِ فَقَامَ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ الْخِرْبَاقُ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي التَّشَهُّدِ فِي سَجْدَتَىِ السَّهْوِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ يَتَشَهَّدُ فِيهِمَا وَيُسَلِّمُ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَيْسَ فِيهِمَا تَشَهُّدٌ وَتَسْلِيمٌ وَإِذَا سَجَدَهُمَا قَبْلَ السَّلاَمِ لَمْ يَتَشَهَّدْ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالاَ إِذَا سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ قَبْلَ السَّلاَمِ لَمْ يَتَشَهَّدْ .
Abu Muhallab (rahimahulloh) Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ ularga namoz oʻqib berdilar-da, sahv qildilar (yanglishdilar), shunda ikki sajda qildilar, soʻng tashahhud (oʻqi)dilar, soʻng salom berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Muhammad ibn Siyrin Abu Muhallabdan — u Abu Qilobaning amakisidir — bu hadisdan boshqasini rivoyat qilgan. Muhammad bu hadisni Xolid al-Hazzodan, u Abu Qilobadan, u Abu Muhallabdan rivoyat qilgan. Abu Muhallabning ismi Abdurrahmon ibn Amr boʻlib, Muoviya ibn Amr ham deyiladi. Abdulvahhob as-Saqafiy, Hushaym va boshqa bir necha (rovi) bu hadisni Xolid al-Hazzodan, u Abu Qilobadan toʻliq holda rivoyat qilgan; u Imron ibn Husayn hadisi boʻlib, unda Paygʻambar ﷺ asrning uch rakaatida salom berib qoʻyganlari, shunda al-Xirboq deb ataladigan bir kishi turgani (zikr qilinadi). Ilm ahli sahvning ikki sajdasida tashahhud (oʻqish) haqida ixtilof qilishgan. Baʼzilari: «Ularda tashahhud oʻqib, salom beradi», dedi. Baʼzilari esa: «Ularda tashahhud va salom yoʻq; agar ularni salomdan avval qilsa, tashahhud oʻqimaydi», dedi. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzi boʻlib, ular: «Agar sahvning ikki sajdasini salomdan avval qilsa, tashahhud oʻqimaydi», dedilar.Абу Муҳаллаб (раҳимаҳуллоҳ) Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ уларга намоз ўқиб бердилар-да, саҳв қилдилар (янглишдилар), шунда икки сажда қилдилар, сўнг ташаҳҳуд (ўқи)дилар, сўнг салом бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Муҳаммад ибн Сийрин Абу Муҳаллабдан — у Абу Қилобанинг амакисидир — бу ҳадисдан бошқасини ривоят қилган. Муҳаммад бу ҳадисни Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан, у Абу Муҳаллабдан ривоят қилган. Абу Муҳаллабнинг исми Абдурраҳмон ибн Амр бўлиб, Муовия ибн Амр ҳам дейилади. Абдулваҳҳоб ас-Сақафий, Ҳушайм ва бошқа бир неча (рови) бу ҳадисни Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан тўлиқ ҳолда ривоят қилган; у Имрон ибн Ҳусайн ҳадиси бўлиб, унда Пайғамбар ﷺ асрнинг уч ракаатида салом бериб қўйганлари, шунда ал-Хирбоқ деб аталадиган бир киши тургани (зикр қилинади). Илм аҳли саҳвнинг икки саждасида ташаҳҳуд (ўқиш) ҳақида ихтилоф қилишган. Баъзилари: «Уларда ташаҳҳуд ўқиб, салом беради», деди. Баъзилари эса: «Уларда ташаҳҳуд ва салом йўқ; агар уларни саломдан аввал қилса, ташаҳҳуд ўқимайди», деди. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзи бўлиб, улар: «Агар саҳвнинг икки саждасини саломдан аввал қилса, ташаҳҳуд ўқимайди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا صُرَدُ بْنُ أَبِي الْمَنَازِلِ، قَالَ سَمِعْتُ حَبِيبًا الْمَالِكِيَّ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ يَا أَبَا نُجَيْدٍ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونَنَا بِأَحَادِيثَ مَا نَجِدُ لَهَا أَصْلاً فِي الْقُرْآنِ . فَغَضِبَ عِمْرَانُ وَقَالَ لِلرَّجُلِ أَوَجَدْتُمْ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمٌ وَمِنْ كُلِّ كَذَا وَكَذَا شَاةً شَاةٌ وَمِنْ كُلِّ كَذَا وَكَذَا بَعِيرًا كَذَا وَكَذَا أَوَجَدْتُمْ هَذَا فِي الْقُرْآنِ قَالَ لاَ . قَالَ فَعَنْ مَنْ أَخَذْتُمْ هَذَا أَخَذْتُمُوهُ عَنَّا وَأَخَذْنَاهُ عَنْ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَ أَشْيَاءَ نَحْوَ هَذَا .
Habib al-Molikiy (rahimahulloh) aytadi: Bir kishi Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)ga: «Ey Abu Nujayd, siz bizga shunday hadislarni soʻzlaysizki, biz ularga Qurʼonda asl topa olmaymiz», dedi. Shunda Imron gʻazablanib, oʻsha kishiga: «Har qirq dirhamda bir dirham, har shuncha-shuncha qoʻyda bir qoʻy va har shuncha-shuncha tuyada shuncha-shuncha (zakot) borligini topdingizmi? Buni Qurʼonda topdingizmi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. (Imron): «Bas, buni kimdan oldingiz? Buni bizdan oldingiz, biz esa uni Allohning Nabiysi ﷺdan oldik», dedi va shunga oʻxshash narsalarni zikr qildi.Ҳабиб ал-Моликий (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Бир киши Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)га: «Эй Абу Нужайд, сиз бизга шундай ҳадисларни сўзлайсизки, биз уларга Қуръонда асл топа олмаймиз», деди. Шунда Имрон ғазабланиб, ўша кишига: «Ҳар қирқ дирҳамда бир дирҳам, ҳар шунча-шунча қўйда бир қўй ва ҳар шунча-шунча туяда шунча-шунча (закот) борлигини топдингизми? Буни Қуръонда топдингизми?» деди. У: «Йўқ», деди. (Имрон): «Бас, буни кимдан олдингиз? Буни биздан олдингиз, биз эса уни Аллоҳнинг Набийси ﷺдан олдик», деди ва шунга ўхшаш нарсаларни зикр қилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ فَقَرَأَ رَجُلٌ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } فَلَمَّا صَلَّى قَالَ " مَنْ قَرَأَ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } " . قَالَ رَجُلٌ أَنَا . قَالَ " قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ بَعْضَهُمْ خَالَجَنِيهَا " .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ peshin namozini oʻqidilar. Bir kishi {Rabbingizning eng oliy nomini poklab yod eting}ni oʻqidi. Namozni tugatganlarida: «{Rabbingizning eng oliy nomini poklab yod eting}ni kim oʻqidi?» dedilar. Bir kishi: «Men», dedi. U zot: «Uni birontangiz men bilan tortishayotganini bilgan edim», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини ўқидилар. Бир киши {Раббингизнинг энг олий номини поклаб ёд этинг}ни ўқиди. Намозни тугатганларида: «{Раббингизнинг энг олий номини поклаб ёд этинг}ни ким ўқиди?» дедилар. Бир киши: «Мен», деди. У зот: «Уни биронтангиз мен билан тортишаётганини билган эдим», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ حَفْصٍ الأُبُلِّيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ السُّمَيْطِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي سَرِيَّةٍ فَحَمَلَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَزَادَ فِيهِ فَنَبَذَتْهُ الأَرْضُ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقَالَ " إِنَّ الأَرْضَ لَتَقْبَلُ مَنْ هُوَ أَشَرُّ مِنْهُ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَحَبَّ أَنْ يُرِيَكُمْ تَعْظِيمَ حُرْمَةِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni bir sariyyada joʻnatdilar. Musulmonlardan bir kishi mushriklardan biriga hujum qildi (soʻng u hadisni soʻzladi va unga shuni qoʻshdi): Yer uni tashqariga otib chiqarardi. Buni Nabiy ﷺga xabar qilishdi. Shunda u zot: «Yer, albatta, undan ham yomonroq kishilarni qabul qiladi. Lekin Alloh sizlarga ‹Lo ilaha illalloh› kalimasi hurmatining naqadar ulugʻligini koʻrsatishni istadi», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийяда жўнатдилар. Мусулмонлардан бир киши мушриклардан бирига ҳужум қилди (сўнг у ҳадисни сўзлади ва унга шуни қўшди): Ер уни ташқарига отиб чиқарарди. Буни Набий ﷺга хабар қилишди. Шунда у зот: «Ер, албатта, ундан ҳам ёмонроқ кишиларни қабул қилади. Лекин Аллоҳ сизларга ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› калимаси ҳурматининг нақадар улуғлигини кўрсатишни истади», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَمْرَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي زَهْدَمُ بْنُ مُضَرِّبٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَيْرُكُمْ قَرْنِي، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ". قَالَ عِمْرَانُ فَمَا أَدْرِي قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ قَوْلِهِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا " ثُمَّ يَكُونُ بَعْدَهُمْ قَوْمٌ يَشْهَدُونَ وَلاَ يُسْتَشْهَدُونَ، وَيَخُونُونَ وَلاَ يُؤْتَمَنُونَ، وَيَنْذِرُونَ وَلاَ يَفُونَ وَيَظْهَرُ فِيهِمُ السِّمَنُ ".
(Zahdam ibn Muzarrib rivoyat qiladiki,) Men Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)ning Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilib aytganini) eshitdim: «Sizlarning eng yaxshilaringiz mening avlodim (asrim), soʻng ularga ergashganlar, soʻng ularga ergashganlardir». Imron: «Bilmayman, Paygʻambar ﷺ bu soʻzlaridan keyin (avlodni) ikki yoki uch marta (zikr qildilarmi)», dedi. U zot (yana): «Soʻng ulardan keyin shunday qavm keladiki, ular guvohlik beradilar, lekin (ulardan) guvohlik soʻralmaydi; xiyonat qiladilar, ishonib boʻlmaydi; nazr qiladilar, (lekin) vafo qilmaydilar; va ular orasida semizlik paydo boʻladi», dedilar.(Заҳдам ибн Музарриб ривоят қиладики,) Мен Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)нинг Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилиб айтганини) эшитдим: «Сизларнинг энг яхшиларингиз менинг авлодим (асрим), сўнг уларга эргашганлар, сўнг уларга эргашганлардир». Имрон: «Билмайман, Пайғамбар ﷺ бу сўзларидан кейин (авлодни) икки ёки уч марта (зикр қилдиларми)», деди. У зот (яна): «Сўнг улардан кейин шундай қавм келадики, улар гувоҳлик берадилар, лекин (улардан) гувоҳлик сўралмайди; хиёнат қиладилар, ишониб бўлмайди; назр қиладилар, (лекин) вафо қилмайдилар; ва улар орасида семизлик пайдо бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ فِيمَا أَحَبَّ وَكَرِهَ مَا لَمْ يُؤْمَرْ بِمَعْصِيَةٍ فَإِنْ أُمِرَ بِمَعْصِيَةٍ فَلاَ سَمْعَ عَلَيْهِ وَلاَ طَاعَةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَالْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishi ustiga, u yoqtirgan va yoqtirmagan narsada (boʻysunish) — eshitish va itoat qilish (vojibdir), agar maʼsiyat (gunoh)ga buyurilmasa. Bordi-yu maʼsiyatga buyurilsa, u holda eshitish ham, itoat qilish ham (vojib) boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Imron ibn Husayn va Hakam ibn Amr al-Gʻiforiydan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон киши устига, у ёқтирган ва ёқтирмаган нарсада (бўйсуниш) — эшитиш ва итоат қилиш (вожибдир), агар маъсият (гуноҳ)га буюрилмаса. Борди-ю маъсиятга буюрилса, у ҳолда эшитиш ҳам, итоат қилиш ҳам (вожиб) бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Имрон ибн Ҳусайн ва Ҳакам ибн Амр ал-Ғифорийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا أَبِي، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَطَاءٍ، مَوْلَى عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ زِيَادًا، أَوْ بَعْضَ الأُمَرَاءِ بَعَثَ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ عَلَى الصَّدَقَةِ فَلَمَّا رَجَعَ قَالَ لِعِمْرَانَ أَيْنَ الْمَالُ قَالَ وَلِلْمَالِ أَرْسَلْتَنِي أَخَذْنَاهَا مِنْ حَيْثُ كُنَّا نَأْخُذُهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَضَعْنَاهَا حَيْثُ كُنَّا نَضَعُهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ibrohim ibn Ato — Imron ibn Husaynning mavlosi — oʻz otasidan rivoyat qilishicha, Ziyod yoki amirlardan biri Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)ni sadaqa (zakot) yigʻishga yubordi. U qaytib kelganida, Imronga: «Mol-mulk qani?» dedi. (Imron) dedi: «Meni mol uchun yuborganmiding?! Biz uni Rasululloh ﷺ davrlarida olib turgan joyimizdan oldik va Rasululloh ﷺ davrlarida qoʻyib turgan joyimizga qoʻydik».Иброҳим ибн Ато — Имрон ибн Ҳусайннинг мавлоси — ўз отасидан ривоят қилишича, Зиёд ёки амирлардан бири Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)ни садақа (закот) йиғишга юборди. У қайтиб келганида, Имронга: «Мол-мулк қани?» деди. (Имрон) деди: «Мени мол учун юборганмидинг?! Биз уни Расулуллоҳ ﷺ даврларида олиб турган жойимиздан олдик ва Расулуллоҳ ﷺ даврларида қўйиб турган жойимизга қўйдик».
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صُبَيْحٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ سِيرِينَ، يَقُولُ ذُكِرَ عِنْدَ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ فَقَالَ عِمْرَانُ قَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning huzurida marhum tiriklarning yigʻlashi sababli azoblanishi zikr qilinganida, u: «Buni Rasululloh ﷺ aytganlar», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг ҳузурида марҳум тирикларнинг йиғлаши сабабли азобланиши зикр қилинганида, у: «Буни Расулуллоҳ ﷺ айтганлар», деди.
حَدَّثَنَا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ جَمِيلٍ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، قَالَ سَكْتَتَانِ حَفِظْتُهُمَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ . فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عِمْرَانُ بْنُ الْحُصَيْنِ فَكَتَبْنَا إِلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ بِالْمَدِينَةِ فَكَتَبَ أَنَّ سَمُرَةَ قَدْ حَفِظَ . قَالَ سَعِيدٌ فَقُلْنَا لِقَتَادَةَ مَا هَاتَانِ السَّكْتَتَانِ قَالَ إِذَا دَخَلَ فِي صَلاَتِهِ وَإِذَا فَرَغَ مِنَ الْقِرَاءَةِ . ثُمَّ قَالَ بَعْدُ وَإِذَا قَرَأَ {غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ} . قَالَ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ إِذَا فَرَغَ مِنَ الْقِرَاءَةِ أَنْ يَسْكُتَ حَتَّى يَتَرَادَّ إِلَيْهِ نَفَسُهُ .
Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan ikkita sukut (jim turishni) yodlab oldim». Imron ibn Husayn buni inkor qildi, shunda biz Madinaga Ubay ibn Kaʼbga xat yozdik, u esa Samura toʻgʻri yodlaganini yozib yubordi. Said dedi: Biz Qatodaga: «Bu ikki sukut nima?» dedik. U: «Namozini boshlaganda va qiroatdan bemalol boʻlganda», dedi. Soʻng keyinroq: «Va {gʻayril-magʻzubi alayhim va lazzoollin} deb oʻqiganda», dedi. U dedi: Ular qiroatdan bemalol boʻlgach, nafasi joyiga qaytguncha jim turishni yaxshi koʻrar edilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан иккита сукут (жим туришни) ёдлаб олдим». Имрон ибн Ҳусайн буни инкор қилди, шунда биз Мадинага Убай ибн Каъбга хат ёздик, у эса Самура тўғри ёдлаганини ёзиб юборди. Саид деди: Биз Қатодага: «Бу икки сукут нима?» дедик. У: «Намозини бошлаганда ва қироатдан бемалол бўлганда», деди. Сўнг кейинроқ: «Ва {ғайрил-мағзуби алайҳим ва лаззооллин} деб ўқиганда», деди. У деди: Улар қироатдан бемалол бўлгач, нафаси жойига қайтгунча жим туришни яхши кўрар эдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حُرِّمَ لِبَاسُ الْحَرِيرِ وَالذَّهَبِ عَلَى ذُكُورِ أُمَّتِي وَأُحِلَّ لإِنَاثِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَنَسٍ وَحُذَيْفَةَ وَأُمِّ هَانِئٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَجَابِرٍ وَأَبِي رَيْحَانَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ . وَحَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ipak va oltin (kiyim) ummatimning erkaklariga harom, ayollariga esa halol qilindi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Uqba ibn Omir, Anas, Ummu Honiʼ, Huzayfa, Abdulloh ibn Amr, Imron ibn Husayn, Abdulloh ibn az-Zubayr, Jobir, Abu Rayhona, Ibn Umar va Vosila ibn al-Asqaʼdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Musoning hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ипак ва олтин (кийим) умматимнинг эркакларига ҳаром, аёлларига эса ҳалол қилинди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Али, Уқба ибн Омир, Анас, Умму Ҳониъ, Ҳузайфа, Абдуллоҳ ибн Амр, Имрон ибн Ҳусайн, Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр, Жобир, Абу Райҳона, Ибн Умар ва Восила ибн ал-Асқаъдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Мусонинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَاسِعٍ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لِي عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ تَمَتَّعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ ثَلاَثَةٌ هَذَا أَحَدُهُمْ لاَ بَأْسَ بِهِ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ شَيْخٌ يَرْوِي عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ لاَ بَأْسَ بِهِ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ يَرْوِي عَنِ الزُّهْرِيِّ وَالْحَسَنِ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga tamattuʼ qildik».Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга таматтуъ қилдик».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خِدَاشٍ، وَعَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ إِشْكَابَ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ قَالَ سَمُرَةُ حَفِظْتُ سَكْتَتَيْنِ فِي الصَّلاَةِ سَكْتَةً قَبْلَ الْقِرَاءَةِ وَسَكْتَةً عِنْدَ الرُّكُوعِ . فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهِ عِمْرَانُ بْنُ الْحُصَيْنِ فَكَتَبُوا إِلَى الْمَدِينَةِ إِلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ فَصَدَّقَ سَمُرَةَ .
Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men namozda ikki toʻxtashni yodda saqladim: qiroatdan oldingi toʻxtash va rukuʼ oldidagi toʻxtash». Imron ibn Husayn buni inkor qildi. Shunda ular Madinaga, Ubay ibn Kaʼbga xat yozishdi, u esa Samuraning gapini tasdiqladi.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен намозда икки тўхташни ёдда сақладим: қироатдан олдинги тўхташ ва рукуъ олдидаги тўхташ». Имрон ибн Ҳусайн буни инкор қилди. Шунда улар Мадинага, Убай ибн Каъбга хат ёзишди, у эса Самуранинг гапини тасдиқлади.
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ زَاذَانَ، يَقُولُ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَمَّا نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الأَوْعِيَةِ أَخْبِرْنَاهُ بِلُغَتِكُمْ وَفَسِّرْهُ لَنَا بِلُغَتِنَا . فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَنْتَمَةِ وَهِيَ الْجَرَّةُ وَنَهَى عَنِ الدُّبَّاءِ وَهِيَ الْقَرْعَةُ وَنَهَى عَنِ النَّقِيرِ وَهُوَ أَصْلُ النَّخْلِ يُنْقَرُ نَقْرًا أَوْ يُنْسَحُ نَسْحًا وَنَهَى عَنِ الْمُزَفَّتِ وَهِيَ الْمُقَيَّرُ وَأَمَرَ أَنْ يُنْبَذَ فِي الأَسْقِيَةِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْمُرَ وَسَمُرَةَ وَأَنَسٍ وَعَائِشَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَائِذِ بْنِ عَمْرٍو وَالْحَكَمِ الْغِفَارِيِّ وَمَيْمُونَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Zazon aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan Rasululloh ﷺ qaytargan idishlar haqida soʻrab: «Bizga uni oʻz tilingiz bilan ayting va biz uchun bizning tilimizda tushuntiring», dedim. U: «Rasululloh ﷺ hantamadan qaytardilar, u — sopol kuvadir; dubbodan qaytardilar, u — quritilgan qovoqdir; naqirdan qaytardilar, u — oʻyib yoki yoʻnib tayyorlangan xurmo daraxtining tagi (ildizi)dir; muzaffatdan qaytardilar, u — qatron surtilgan idishdir; va meshlarda (terilarda) nabiz tayyorlashga buyurdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Зазон айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан Расулуллоҳ ﷺ қайтарган идишлар ҳақида сўраб: «Бизга уни ўз тилингиз билан айтинг ва биз учун бизнинг тилимизда тушунтиринг», дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳантамадан қайтардилар, у — сопол кувадир; дуббодан қайтардилар, у — қуритилган қовоқдир; нақирдан қайтардилар, у — ўйиб ёки йўниб тайёрланган хурмо дарахтининг таги (илдизи)дир; музаффатдан қайтардилар, у — қатрон суртилган идишдир; ва мешларда (териларда) набиз тайёрлашга буюрдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَاسِعٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، قَالَ قَالَ لِي عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ تَمَتَّعَ وَتَمَتَّعْنَا مَعَهُ قَالَ فِيهَا قَائِلٌ بِرَأْيِهِ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ tamattuʼ qildilar va biz ham u zot bilan tamattuʼ qildik. Bunga qarshi biror soʻz aytgan kishi oʻz raʼyi bilan aytadi, xolos.»Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ таматтуъ қилдилар ва биз ҳам у зот билан таматтуъ қилдик. Бунга қарши бирор сўз айтган киши ўз раъйи билан айтади, холос.»
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، جَمِيعًا عَنْ يُونُسَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " إِنَّ أَخَاكُمُ النَّجَاشِيَّ قَدْ مَاتَ فَصَلُّوا عَلَيْهِ " . قَالَ فَقَامَ فَصَلَّيْنَا خَلْفَهُ وَإِنِّي لَفِي الصَّفِّ الثَّانِي فَصَلَّى عَلَيْهِ صفَّين.
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, birodaringiz Najoshiy vafot etdi, unga janoza namozini oʻqinglar», dedilar. Soʻng u zot turdilar va biz ularning orqasida namoz oʻqidik. Men ikkinchi safda edim. U zot unga ikki saf boʻlib janoza namozini oʻqidilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, биродарингиз Нажоший вафот этди, унга жаноза намозини ўқинглар», дедилар. Сўнг у зот турдилар ва биз уларнинг орқасида намоз ўқидик. Мен иккинчи сафда эдим. У зот унга икки саф бўлиб жаноза намозини ўқидилар.