حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لأَبِي كُرَيْبٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم النُّعْمَانُ بْنُ قَوْقَلٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِذَا صَلَّيْتُ الْمَكْتُوبَةَ وَحَرَّمْتُ الْحَرَامَ وَأَحْلَلْتُ الْحَلاَلَ أَأَدْخُلُ الْجَنَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nuʼmon ibn Qavqal Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, ayting-chi, agar men farz namozni oʻqisam, haromni harom (deb), halolni halol (deb) bilsam, jannatga kiramanmi?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Нуъмон ибн Қавқал Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, айтинг-чи, агар мен фарз намозни ўқисам, ҳаромни ҳаром (деб), ҳалолни ҳалол (деб) билсам, жаннатга кираманми?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа», дедилар.
وَحَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا مَعْقِلٌ، - وَهُوَ ابْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ - عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِذَا صَلَّيْتُ الصَّلَوَاتِ الْمَكْتُوبَاتِ وَصُمْتُ رَمَضَانَ وَأَحْلَلْتُ الْحَلاَلَ وَحَرَّمْتُ الْحَرَامَ وَلَمْ أَزِدْ عَلَى ذَلِكَ شَيْئًا أَأَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ وَاللَّهِ لاَ أَزِيدُ عَلَى ذَلِكَ شَيْئًا .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ dan soʻrab: «Ayting-chi, agar men farz namozlarni oʻqisam, Ramazon roʻzasini tutsam, halolni halol (deb), haromni harom (deb) bilsam va bunga hech narsa qoʻshmasam, jannatga kiramanmi?» dedi. (Rasululloh): «Ha», dedilar. (U): «Allohga qasamki, men bunga hech narsa qoʻshmayman», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан сўраб: «Айтинг-чи, агар мен фарз намозларни ўқисам, Рамазон рўзасини тутсам, ҳалолни ҳалол (деб), ҳаромни ҳаром (деб) билсам ва бунга ҳеч нарса қўшмасам, жаннатга кираманми?» деди. (Расулуллоҳ): «Ҳа», дедилар. (У): «Аллоҳга қасамки, мен бунга ҳеч нарса қўшмайман», деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، وَعَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ " . بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ح
وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - قَالاَ جَمِيعًا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ " . ثُمَّ قَرَأَ { إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ * لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُسَيْطِرٍ}
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar «Lo ilaha illalloh» degunlaricha ular bilan jang qilishga buyurilganman; ular «Lo ilaha illalloh» desalar, mendan qonlarini va mollarini — haqqidan boshqa (holatda) — saqlab oladilar, hisoblari esa Allohning zimmasida», dedilar. Soʻng {Albatta sen (faqat) eslatuvchisan; sen ularning ustida (zoʻrlovchi) hukmron emassan} (oyatini) oʻqidilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар «Ло илаҳа иллаллоҳ» дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилганман; улар «Ло илаҳа иллаллоҳ» десалар, мендан қонларини ва молларини — ҳаққидан бошқа (ҳолатда) — сақлаб оладилар, ҳисоблари эса Аллоҳнинг зиммасида», дедилар. Сўнг {Албатта сен (фақат) эслатувчисан; сен уларнинг устида (зўрловчи) ҳукмрон эмассан} (оятини) ўқидилар.
حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، جَمِيعًا عَنْ أَبِي عَاصِمٍ، - قَالَ عَبْدٌ أَنْبَأَنَا أَبُو عَاصِمٍ، - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الزُّبَيْرِ، يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ " .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Musulmon — musulmonlar (kishilar) tilidan va qoʻlidan salomat boʻlgan kishidir».Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Мусулмон — мусулмонлар (кишилар) тилидан ва қўлидан саломат бўлган кишидир».
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ الْمَخْزُومِيُّ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غِلَظُ الْقُلُوبِ وَالْجَفَاءُ فِي الْمَشْرِقِ وَالإِيمَانُ فِي أَهْلِ الْحِجَازِ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qalblarning gʻiltligi (qoʻpolligi) va dagʻallik mashriqdadir; iymon esa Hijoz ahlidadir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қалбларнинг ғилтлиги (қўполлиги) ва дағаллик машриқдадир; иймон эса Ҳижоз аҳлидадир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، كِلاَهُمَا عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ بَيْنَ الرَّجُلِ وَبَيْنَ الشِّرْكِ وَالْكُفْرِ تَرْكَ الصَّلاَةِ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Albatta kishi bilan shirk va kufr orasida(gi farq) — namozni tark etishdir».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Албатта киши билан ширк ва куфр орасида(ги фарқ) — намозни тарк этишдир».
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْمُوجِبَتَانِ فَقَالَ " مَنْ مَاتَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ وَمَنْ مَاتَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ النَّارَ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning oldilariga bir kishi kelib: «Ey Allohning Rasuli, (jannat yoki doʻzaxni) vojib qiladigan ikki narsa nima?» dedi. (Paygʻambar): «Kim Allohga hech narsani sherik qilmagan holda oʻlsa, jannatga kiradi; kim Allohga biror narsani sherik qilgan holda oʻlsa, doʻzaxga kiradi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, (жаннат ёки дўзахни) вожиб қиладиган икки нарса нима?» деди. (Пайғамбар): «Ким Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда ўлса, жаннатга киради; ким Аллоҳга бирор нарсани шерик қилган ҳолда ўлса, дўзахга киради», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ سُلَيْمَانَ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، - حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ الطُّفَيْلَ بْنَ عَمْرٍو الدَّوْسِيَّ، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي حِصْنٍ حَصِينٍ وَمَنَعَةٍ - قَالَ حِصْنٌ كَانَ لِدَوْسٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ - فَأَبَى ذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلَّذِي ذَخَرَ اللَّهُ لِلأَنْصَارِ فَلَمَّا هَاجَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَدِينَةِ هَاجَرَ إِلَيْهِ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو وَهَاجَرَ مَعَهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَمَرِضَ فَجَزِعَ فَأَخَذَ مَشَاقِصَ لَهُ فَقَطَعَ بِهَا بَرَاجِمَهُ فَشَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ فَرَآهُ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فِي مَنَامِهِ فَرَآهُ وَهَيْئَتُهُ حَسَنَةٌ وَرَآهُ مُغَطِّيًا يَدَيْهِ فَقَالَ لَهُ مَا صَنَعَ بِكَ رَبُّكَ فَقَالَ غَفَرَ لِي بِهِجْرَتِي إِلَى نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا لِي أَرَاكَ مُغَطِّيًا يَدَيْكَ قَالَ قِيلَ لِي لَنْ نُصْلِحَ مِنْكَ مَا أَفْسَدْتَ . فَقَصَّهَا الطُّفَيْلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ وَلِيَدَيْهِ فَاغْفِرْ "
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Tufayl ibn Amr ad-Davsiy Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, mustahkam qalʼa va himoya (istasangiz, bor)mi?» dedi — bu Davs (qabilasi)ning johiliyatdagi bir qalʼasi edi —. Ammo Paygʻambar ﷺ Alloh Ansor uchun saqlab qoʻygan (sharaf) sababli buni rad etdilar. Paygʻambar ﷺ Madinaga hijrat qilganlarida, Tufayl ibn Amr ham U Zotning oldiga hijrat qildi; u bilan birga oʻz qavmidan bir kishi (ham) hijrat qildi. Soʻng ular Madina(ning havosi)ni yoqtirmadilar (kasal boʻldilar). (U kishi) kasal boʻldi-da, beqarorlanib (jonsarak boʻlib), oʻzining (keng paykonli) oʻqlarini olib, ular bilan barmoq boʻgʻimlarini kesdi. Shunda ikki qoʻlidan qon (fontan boʻlib) otilib, nihoyat u oʻldi. Tufayl ibn Amr uni tushida koʻrdi — uni koʻrinishi chiroyli holatda koʻrdi va uni ikki qoʻlini yopib (berkitib) olgan holda koʻrdi. (Tufayl) unga: «Rabbing senga nima muomala qildi?» dedi. U: «Paygʻambari ﷺ ga hijrat qilganim sababli (Alloh) meni magʻfirat qildi», dedi. (Tufayl): «Senga nima boʻldi — seni ikki qoʻlingni yopib olganingni koʻraman?» dedi. U: «Menga: ‹Sen oʻzing buzgan narsani biz tuzatmaymiz› deyildi», dedi. Tufayl buni Rasululloh ﷺ ga (rivoyat qilib) aytib berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, uning ikki qoʻliga ham magʻfirat qil», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Туфайл ибн Амр ад-Давсий Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мустаҳкам қалъа ва ҳимоя (истасангиз, бор)ми?» деди — бу Давс (қабиласи)нинг жоҳилиятдаги бир қалъаси эди —. Аммо Пайғамбар ﷺ Аллоҳ Ансор учун сақлаб қўйган (шараф) сабабли буни рад этдилар. Пайғамбар ﷺ Мадинага ҳижрат қилганларида, Туфайл ибн Амр ҳам У Зотнинг олдига ҳижрат қилди; у билан бирга ўз қавмидан бир киши (ҳам) ҳижрат қилди. Сўнг улар Мадина(нинг ҳавоси)ни ёқтирмадилар (касал бўлдилар). (У киши) касал бўлди-да, беқарорланиб (жонсарак бўлиб), ўзининг (кенг пайконли) ўқларини олиб, улар билан бармоқ бўғимларини кесди. Шунда икки қўлидан қон (фонтан бўлиб) отилиб, ниҳоят у ўлди. Туфайл ибн Амр уни тушида кўрди — уни кўриниши чиройли ҳолатда кўрди ва уни икки қўлини ёпиб (беркитиб) олган ҳолда кўрди. (Туфайл) унга: «Раббинг сенга нима муомала қилди?» деди. У: «Пайғамбари ﷺ га ҳижрат қилганим сабабли (Аллоҳ) мени мағфират қилди», деди. (Туфайл): «Сенга нима бўлди — сени икки қўлингни ёпиб олганингни кўраман?» деди. У: «Менга: ‹Сен ўзинг бузган нарсани биз тузатмаймиз› дейилди», деди. Туфайл буни Расулуллоҳ ﷺ га (ривоят қилиб) айтиб берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, унинг икки қўлига ҳам мағфират қил», дедилар.
حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ شُجَاعٍ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَحَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، قَالُوا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي يُقَاتِلُونَ عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ - قَالَ - فَيَنْزِلُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ أَمِيرُهُمْ تَعَالَ صَلِّ لَنَا . فَيَقُولُ لاَ . إِنَّ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ أُمَرَاءُ . تَكْرِمَةَ اللَّهِ هَذِهِ الأُمَّةَ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Ummatimdan bir toifa haq uzra jang qilib, gʻolib holda qiyomat kunigacha (sobit) turishda davom etadi». (Roviy) dedi: Soʻng Iso ibn Maryam — alayhissalom — tushadi. Shunda ularning amiri: «Kel, bizga namoz oʻqitib ber», deydi. U (Iso): «Yoʻq; sizlarning baʼzingiz baʼzingizga amir(sizlar) — Allohning bu ummatga (bergan) ikromi (sharafi) sifatida», deydi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Умматимдан бир тоифа ҳақ узра жанг қилиб, ғолиб ҳолда қиёмат кунигача (собит) туришда давом этади». (Ровий) деди: Сўнг Исо ибн Марям — алайҳиссалом — тушади. Шунда уларнинг амири: «Кел, бизга намоз ўқитиб бер», дейди. У (Исо): «Йўқ; сизларнинг баъзингиз баъзингизга амир(сизлар) — Аллоҳнинг бу умматга (берган) икроми (шарафи) сифатида», дейди.
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " ثُمَّ فَتَرَ الْوَحْىُ عَنِّي فَتْرَةً فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي " ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ " فَجُثِثْتُ مِنْهُ فَرَقًا حَتَّى هَوَيْتُ إِلَى الأَرْضِ " . قَالَ وَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَالرُّجْزُ الأَوْثَانُ قَالَ ثُمَّ حَمِيَ الْوَحْىُ بَعْدُ وَتَتَابَعَ
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdi: «Soʻng vahiy mendan bir muddat toʻxtadi (fatra boʻldi); men yurib ketayotganimda...» — soʻng Yunusning hadisi kabi zikr qildi; faqat u: «Men undan qoʻrqib (dahshatga tushib), hatto yerga yiqildim» dedi. (Roviy) dedi: Abu Salama: «‹ar-Rujz› — butlardir» dedi. (Roviy) dedi: Soʻng vahiy bundan keyin qizib (kuchayib), ketma-ket keldi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитди: «Сўнг ваҳий мендан бир муддат тўхтади (фатра бўлди); мен юриб кетаётганимда...» — сўнг Юнуснинг ҳадиси каби зикр қилди; фақат у: «Мен ундан қўрқиб (даҳшатга тушиб), ҳатто ерга йиқилдим» деди. (Ровий) деди: Абу Салама: «‹ар-Ружз› — бутлардир» деди. (Ровий) деди: Сўнг ваҳий бундан кейин қизиб (кучайиб), кетма-кет келди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عُرِضَ عَلَىَّ الأَنْبِيَاءُ فَإِذَا مُوسَى ضَرْبٌ مِنَ الرِّجَالِ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَرَأَيْتُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَإِذَا أَقْرَبُ مَنْ رَأَيْتُ بِهِ شَبَهًا عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ وَرَأَيْتُ إِبْرَاهِيمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَإِذَا أَقْرَبُ مَنْ رَأَيْتُ بِهِ شَبَهًا صَاحِبُكُمْ - يَعْنِي نَفْسَهُ - وَرَأَيْتُ جِبْرِيلَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَإِذَا أَقْرَبُ مَنْ رَأَيْتُ بِهِ شَبَهًا دِحْيَةُ " . وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ رُمْحٍ " دِحْيَةُ بْنُ خَلِيفَةَ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga paygʻambarlar koʻrsatildi. Shunda Muso — erkaklardan (oʻrta) bir tip(da), goʻyo Shanuʼa erkaklaridan biri kabi (edi); Iso ibn Maryam — alayhissalom — ni koʻrdim — men koʻrgan(lar)dan unga eng oʻxshashi Urva ibn Masʼud (edi); Ibrohim — Allohning salavotlari unga boʻlsin — ni koʻrdim — men koʻrgan(lar)dan unga eng oʻxshashi sizlarning sohibingiz (yaʼni oʻzim edim); va Jibril — alayhissalom — ni koʻrdim — men koʻrgan(lar)dan unga eng oʻxshashi Dihya (edi)», dedilar. Ibn Rumhning rivoyatida: «Dihya ibn Xalifa» (deyilgan).Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга пайғамбарлар кўрсатилди. Шунда Мусо — эркаклардан (ўрта) бир тип(да), гўё Шануъа эркакларидан бири каби (эди); Исо ибн Марям — алайҳиссалом — ни кўрдим — мен кўрган(лар)дан унга энг ўхшаши Урва ибн Масъуд (эди); Иброҳим — Аллоҳнинг салавотлари унга бўлсин — ни кўрдим — мен кўрган(лар)дан унга энг ўхшаши сизларнинг соҳибингиз (яъни ўзим эдим); ва Жибрил — алайҳиссалом — ни кўрдим — мен кўрган(лар)дан унга энг ўхшаши Диҳя (эди)», дедилар. Ибн Румҳнинг ривоятида: «Диҳя ибн Халифа» (дейилган).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمَّا كَذَّبَتْنِي قُرَيْشٌ قُمْتُ فِي الْحِجْرِ فَجَلاَ اللَّهُ لِي بَيْتَ الْمَقْدِسِ فَطَفِقْتُ أُخْبِرُهُمْ عَنْ آيَاتِهِ وَأَنَا أَنْظُرُ إِلَيْهِ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Quraysh meni yolgʻonchi qilganda, men Hijrda turdim. Shunda Alloh men uchun Baytul-Maqdisni (koʻz oldimga) yoyib qoʻydi; men unga qarab turgan holda ularga uning belgilaridan xabar bera boshladim», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қурайш мени ёлғончи қилганда, мен Ҳижрда турдим. Шунда Аллоҳ мен учун Байтул-Мақдисни (кўз олдимга) ёйиб қўйди; мен унга қараб турган ҳолда уларга унинг белгиларидан хабар бера бошладим», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ سَمِعَهُ مِنَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم بِأُذُنِهِ يَقُولُ " إِنَّ اللَّهَ يُخْرِجُ نَاسًا مِنَ النَّارِ فَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — u uni (hadisni) Paygʻambar ﷺ dan oʻz qulogʻi bilan eshitdi: «Albatta Alloh baʼzi kishilarni doʻzaxdan chiqaradi va ularni jannatga kiritadi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — у уни (ҳадисни) Пайғамбар ﷺ дан ўз қулоғи билан эшитди: «Албатта Аллоҳ баъзи кишиларни дўзахдан чиқаради ва уларни жаннатга киритади».
وَحَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَوْمٍ شَدِيدِ الْحَرِّ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَصْحَابِهِ فَأَطَالَ الْقِيَامَ حَتَّى جَعَلُوا يَخِرُّونَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَصَنَعَ نَحْوًا مِنْ ذَاكَ فَكَانَتْ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ثُمَّ قَالَ " إِنَّهُ عُرِضَ عَلَىَّ كُلُّ شَىْءٍ تُولَجُونَهُ فَعُرِضَتْ عَلَىَّ الْجَنَّةُ حَتَّى لَوْ تَنَاوَلْتُ مِنْهَا قِطْفًا أَخَذْتُهُ - أَوْ قَالَ تَنَاوَلْتُ مِنْهَا قِطْفًا - فَقَصُرَتْ يَدِي عَنْهُ وَعُرِضَتْ عَلَىَّ النَّارُ فَرَأَيْتُ فِيهَا امْرَأَةً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ تُعَذَّبُ فِي هِرَّةٍ لَهَا رَبَطَتْهَا فَلَمْ تُطْعِمْهَا وَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ وَرَأَيْتُ أَبَا ثُمَامَةَ عَمْرَو بْنَ مَالِكٍ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ . وَإِنَّهُمْ كَانُوا يَقُولُونَ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَخْسِفَانِ إِلاَّ لِمَوْتِ عَظِيمٍ وَإِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ يُرِيكُمُوهُمَا فَإِذَا خَسَفَا فَصَلُّوا حَتَّى تَنْجَلِيَ " .
وَحَدَّثَنِيهِ أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الصَّبَّاحِ، عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " وَرَأَيْتُ فِي النَّارِ امْرَأَةً حِمْيَرِيَّةً سَوْدَاءَ طَوِيلَةً " . وَلَمْ يَقُلْ " مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ zamonida juda issiq bir kunda quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ ashoblari bilan namoz oʻqidilar va qiyomni shunchalik uzaytirdilarki, hatto (ashoblar holdan toyib) yiqila boshladilar. Soʻng rukuʼ qilib, uni uzaytirdilar, soʻng koʻtarilib, uni uzaytirdilar, soʻng rukuʼ qilib, uni uzaytirdilar, soʻng koʻtarilib, uni uzaytirdilar, soʻng ikki sajda qildilar. Soʻng turib, yana shunga oʻxshash qildilar — shunday qilib (namoz) toʻrt rukuʼ va toʻrt sajda boʻldi. Soʻng dedilar: ‹Sizlar kiradigan har bir narsa menga koʻrsatildi. Menga jannat koʻrsatildi, hatto agar undan bir shingil (uzum) olmoqchi boʻlganimda, uni olardim› — yoki ‹undan bir shingil oldim› dedilar — ‹biroq qoʻlim unga yetmadi. Va menga doʻzax koʻrsatildi, men unda Bani Isroildan boʻlgan bir ayolni koʻrdim, u oʻzi bogʻlab qoʻygan, na ovqat bergan, na yer hasharotlaridan yeyishi uchun boʻsh qoʻygan bir mushuk sababli azoblanar edi. Va men Abu Sumoma Amr ibn Molikni doʻzaxda oʻz ichaklarini sudrab yurganini koʻrdim. Ular (arablar): ‹Albatta, quyosh va oy faqat bironta ulugʻ kishining oʻlimi sababli tutiladi› der edilar. Holbuki, ular Allohning oyatlaridan ikki oyatdir, Alloh ularni sizlarga koʻrsatadi. Bas, ular tutilsa, ochilguncha namoz oʻqinglar›.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ замонида жуда иссиқ бир кунда қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ашоблари билан намоз ўқидилар ва қиёмни шунчалик узайтирдиларки, ҳатто (ашоблар ҳолдан тойиб) йиқила бошладилар. Сўнг рукуъ қилиб, уни узайтирдилар, сўнг кўтарилиб, уни узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, уни узайтирдилар, сўнг кўтарилиб, уни узайтирдилар, сўнг икки сажда қилдилар. Сўнг туриб, яна шунга ўхшаш қилдилар — шундай қилиб (намоз) тўрт рукуъ ва тўрт сажда бўлди. Сўнг дедилар: ‹Сизлар кирадиган ҳар бир нарса менга кўрсатилди. Менга жаннат кўрсатилди, ҳатто агар ундан бир шингил (узум) олмоқчи бўлганимда, уни олардим› — ёки ‹ундан бир шингил олдим› дедилар — ‹бироқ қўлим унга етмади. Ва менга дўзах кўрсатилди, мен унда Бани Исроилдан бўлган бир аёлни кўрдим, у ўзи боғлаб қўйган, на овқат берган, на ер ҳашаротларидан ейиши учун бўш қўйган бир мушук сабабли азобланар эди. Ва мен Абу Сумома Амр ибн Моликни дўзахда ўз ичакларини судраб юрганини кўрдим. Улар (араблар): ‹Албатта, қуёш ва ой фақат биронта улуғ кишининг ўлими сабабли тутилади› дер эдилар. Ҳолбуки, улар Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир, Аллоҳ уларни сизларга кўрсатади. Бас, улар тутилса, очилгунча намоз ўқинглар›.»
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ، اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ مَاتَ إِبْرَاهِيمُ ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّاسُ إِنَّمَا انْكَسَفَتْ لِمَوْتِ إِبْرَاهِيمَ . فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِالنَّاسِ سِتَّ رَكَعَاتٍ بِأَرْبَعِ سَجَدَاتٍ بَدَأَ فَكَبَّرَ ثُمَّ قَرَأَ فَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَقَرَأَ قِرَاءَةً دُونَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَقَرَأَ قِرَاءَةً دُونَ الْقِرَاءَةِ الثَّانِيَةِ ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ ثُمَّ انْحَدَرَ بِالسُّجُودِ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَرَكَعَ أَيْضًا ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ لَيْسَ فِيهَا رَكْعَةٌ إِلاَّ الَّتِي قَبْلَهَا أَطْوَلُ مِنَ الَّتِي بَعْدَهَا وَرُكُوعُهُ نَحْوًا مِنْ سُجُودِهِ ثُمَّ تَأَخَّرَ وَتَأَخَّرَتِ الصُّفُوفُ خَلْفَهُ حَتَّى انْتَهَيْنَا - وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى انْتَهَى إِلَى النِّسَاءِ - ثُمَّ تَقَدَّمَ وَتَقَدَّمَ النَّاسُ مَعَهُ حَتَّى قَامَ فِي مَقَامِهِ فَانْصَرَفَ حِينَ انْصَرَفَ وَقَدْ آضَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَإِنَّهُمَا لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ مِنَ النَّاسِ - وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِمَوْتِ بَشَرٍ - فَإِذَا رَأَيْتُمْ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَصَلُّوا حَتَّى تَنْجَلِيَ مَا مِنْ شَىْءٍ تُوعَدُونَهُ إِلاَّ قَدْ رَأَيْتُهُ فِي صَلاَتِي هَذِهِ لَقَدْ جِيءَ بِالنَّارِ وَذَلِكُمْ حِينَ رَأَيْتُمُونِي تَأَخَّرْتُ مَخَافَةَ أَنْ يُصِيبَنِي مِنْ لَفْحِهَا وَحَتَّى رَأَيْتُ فِيهَا صَاحِبَ الْمِحْجَنِ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ كَانَ يَسْرِقُ الْحَاجَّ بِمِحْجَنِهِ فَإِنْ فُطِنَ لَهُ قَالَ إِنَّمَا تَعَلَّقَ بِمِحْجَنِي . وَإِنْ غُفِلَ عَنْهُ ذَهَبَ بِهِ وَحَتَّى رَأَيْتُ فِيهَا صَاحِبَةَ الْهِرَّةِ الَّتِي رَبَطَتْهَا فَلَمْ تُطْعِمْهَا وَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ حَتَّى مَاتَتْ جُوعًا ثُمَّ جِيءَ بِالْجَنَّةِ وَذَلِكُمْ حِينَ رَأَيْتُمُونِي تَقَدَّمْتُ حَتَّى قُمْتُ فِي مَقَامِي وَلَقَدْ مَدَدْتُ يَدِي وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أَتَنَاوَلَ مِنْ ثَمَرِهَا لِتَنْظُرُوا إِلَيْهِ ثُمَّ بَدَا لِي أَنْ لاَ أَفْعَلَ فَمَا مِنْ شَىْءٍ تُوعَدُونَهُ إِلاَّ قَدْ رَأَيْتُهُ فِي صَلاَتِي هَذِهِ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonida, Rasululloh ﷺ ning oʻgʻli Ibrohim vafot etgan kuni quyosh tutildi. Shunda odamlar: «U faqat Ibrohimning vafoti tufayli tutildi», dedilar. Nabiy ﷺ oʻrinlaridan turib, odamlarga toʻrt sajda bilan olti rukuʼlik namoz oʻqib berdilar: avval boshlab, takbir aytdilar, soʻng (Qurʼon) oʻqidilar va qiroatni uzun qildilar; soʻng qiyomda turgan vaqtiga yaqin (uzunlikda) rukuʼ qildilar; soʻng boshlarini rukuʼdan koʻtarib, birinchi qiroatdan kamroq qiroat qildilar; soʻng qiyomda turgan vaqtiga yaqin (uzunlikda) rukuʼ qildilar; soʻng boshlarini rukuʼdan koʻtarib, ikkinchi qiroatdan kamroq qiroat qildilar; soʻng qiyomda turgan vaqtiga yaqin (uzunlikda) rukuʼ qildilar; soʻng boshlarini rukuʼdan koʻtardilar; soʻng sajdaga engashib, ikki sajda qildilar; soʻng turib, yana shunday uchta rukuʼ qildilar — ulardan har bir rakaat oldingisidan keyingisi kaltaroq boʻlmagani holda, har biri keyingisidan uzunroq edi, va rukuʼlari sajdalariga yaqin (uzunlikda) edi. Soʻng (u zot) orqaga chekindilar, orqalaridagi saflar ham orqaga chekindi, hatto biz oxiriga yetdik. Soʻng (u zot) oldinga yurdilar, odamlar ham u zot bilan birga oldinga yurdilar, hatto oʻz oʻrinlarida turdilar. Tugatish vaqti kelganda namozdan chiqdilar, quyosh esa qaytib (yorishib) boʻlgan edi. Soʻng (u zot): «Ey odamlar! Quyosh va oy Allohning oyatlaridan ikki oyatdir, va albatta ular odamlardan birovning oʻlimi tufayli tutilmaydi; bas, qachon shulardan birortasini koʻrsangiz, ochilguncha (kusuf koʻtarilguncha) namoz oʻqinglar. Sizlarga vaʼda qilingan narsalardan biror narsa yoʻqki, men uni shu namozimda koʻrgan boʻlmasam. Darhaqiqat, doʻzax keltirildi, va u sizlar meni orqaga chekinganimni koʻrgan vaqtingiz edi — uning lovullashidan menga (zarar) yetishidan qoʻrqib (chekindim). Va men unda egri tayoq sohibini koʻrdimki, ichaklarini doʻzaxda sudrar edi; u oʻzining egri tayogʻi bilan hojilarning (narsalarini) oʻgʻirlar edi: agar uni payqab qolishsa, ‹u faqat egri tayogʻimga ilashib qoldi›, der, agar undan gʻofil boʻlsalar, uni olib ketar edi. Va men unda mushuk egasi (ayol)ni ham koʻrdimki, u (mushukni) bogʻlab qoʻyib, na uni boqdi, na uni yerning hasharotlaridan yesin deb qoʻyib yubordi, hatto u (mushuk) ochlikdan oʻldi. Soʻng jannat keltirildi, va u sizlar meni oldinga yurib oʻz oʻrnimda turganimni koʻrgan vaqtingiz edi. Men qoʻlimni choʻzdim — sizlar koʻrishingiz uchun uning mevasidan olmoqchi edim — soʻng buni qilmaslik menga maʼqul boʻldi. Bas, sizlarga vaʼda qilingan narsalardan biror narsa yoʻqki, men uni shu namozimda koʻrgan boʻlmasam», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонида, Расулуллоҳ ﷺ нинг ўғли Иброҳим вафот этган куни қуёш тутилди. Шунда одамлар: «У фақат Иброҳимнинг вафоти туфайли тутилди», дедилар. Набий ﷺ ўринларидан туриб, одамларга тўрт сажда билан олти рукуълик намоз ўқиб бердилар: аввал бошлаб, такбир айтдилар, сўнг (Қуръон) ўқидилар ва қироатни узун қилдилар; сўнг қиёмда турган вақтига яқин (узунликда) рукуъ қилдилар; сўнг бошларини рукуъдан кўтариб, биринчи қироатдан камроқ қироат қилдилар; сўнг қиёмда турган вақтига яқин (узунликда) рукуъ қилдилар; сўнг бошларини рукуъдан кўтариб, иккинчи қироатдан камроқ қироат қилдилар; сўнг қиёмда турган вақтига яқин (узунликда) рукуъ қилдилар; сўнг бошларини рукуъдан кўтардилар; сўнг саждага энгашиб, икки сажда қилдилар; сўнг туриб, яна шундай учта рукуъ қилдилар — улардан ҳар бир ракаат олдингисидан кейингиси калтароқ бўлмагани ҳолда, ҳар бири кейингисидан узунроқ эди, ва рукуълари саждаларига яқин (узунликда) эди. Сўнг (у зот) орқага чекиндилар, орқаларидаги сафлар ҳам орқага чекинди, ҳатто биз охирига етдик. Сўнг (у зот) олдинга юрдилар, одамлар ҳам у зот билан бирга олдинга юрдилар, ҳатто ўз ўринларида турдилар. Тугатиш вақти келганда намоздан чиқдилар, қуёш эса қайтиб (ёришиб) бўлган эди. Сўнг (у зот): «Эй одамлар! Қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир, ва албатта улар одамлардан бировнинг ўлими туфайли тутилмайди; бас, қачон шулардан бирортасини кўрсангиз, очилгунча (кусуф кўтарилгунча) намоз ўқинглар. Сизларга ваъда қилинган нарсалардан бирор нарса йўқки, мен уни шу намозимда кўрган бўлмасам. Дарҳақиқат, дўзах келтирилди, ва у сизлар мени орқага чекинганимни кўрган вақтингиз эди — унинг ловуллашидан менга (зарар) етишидан қўрқиб (чекиндим). Ва мен унда эгри таёқ соҳибини кўрдимки, ичакларини дўзахда судрар эди; у ўзининг эгри таёғи билан ҳожиларнинг (нарсаларини) ўғирлар эди: агар уни пайқаб қолишса, ‹у фақат эгри таёғимга илашиб қолди›, дер, агар ундан ғофил бўлсалар, уни олиб кетар эди. Ва мен унда мушук эгаси (аёл)ни ҳам кўрдимки, у (мушукни) боғлаб қўйиб, на уни боқди, на уни ернинг ҳашаротларидан есин деб қўйиб юборди, ҳатто у (мушук) очликдан ўлди. Сўнг жаннат келтирилди, ва у сизлар мени олдинга юриб ўз ўрнимда турганимни кўрган вақтингиз эди. Мен қўлимни чўздим — сизлар кўришингиз учун унинг мевасидан олмоқчи эдим — сўнг буни қилмаслик менга маъқул бўлди. Бас, сизларга ваъда қилинган нарсалардан бирор нарса йўқки, мен уни шу намозимда кўрган бўлмасам», дедилар.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَحَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يُحَدِّثُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ يَوْمًا فَذَكَرَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِهِ قُبِضَ فَكُفِّنَ فِي كَفَنٍ غَيْرِ طَائِلٍ وَقُبِرَ لَيْلاً فَزَجَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقْبَرَ الرَّجُلُ بِاللَّيْلِ حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهِ إِلاَّ أَنْ يُضْطَرَّ إِنْسَانٌ إِلَى ذَلِكَ وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَفَّنَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيُحَسِّنْ كَفَنَهُ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kuni xutba qildilar va ashoblaridan birini esladilar — u kishi vafot etgan, yetarli boʻlmagan (kichik) kafanga kafanlangan va kechasi dafn qilingan edi. Shunda Nabiy ﷺ kishi kechasi — uning ustiga (janoza) namozi oʻqilmasdan turib — dafn qilinishidan qaytardilar, faqat odam (chorasiz qolib) majbur boʻlsagina (mustasno). Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Biringiz birodarini kafanlasa, uning kafanini chiroyli qilsin.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир куни хутба қилдилар ва ашобларидан бирини эсладилар — у киши вафот этган, етарли бўлмаган (кичик) кафанга кафанланган ва кечаси дафн қилинган эди. Шунда Набий ﷺ киши кечаси — унинг устига (жаноза) намози ўқилмасдан туриб — дафн қилинишидан қайтардилар, фақат одам (чорасиз қолиб) мажбур бўлсагина (мустасно). Набий ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз биродарини кафанласа, унинг кафанини чиройли қилсин.»
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ سَلِيمِ بْنِ حَيَّانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مِينَاءَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Asʼhama Najoshiy (uchun janoza) namozi oʻqib, unga toʻrt marta takbir aytdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Асъҳама Нажоший (учун жаноза) намози ўқиб, унга тўрт марта такбир айтдилар.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَاتَ الْيَوْمَ عَبْدٌ لِلَّهِ صَالِحٌ أَصْحَمَةُ " . فَقَامَ فَأَمَّنَا وَصَلَّى عَلَيْهِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bugun Allohning solih bandasi Asʼhama vafot etdi», — dedilar. Soʻng (oʻrnidan) turib, bizga imom boʻldilar va unga (janoza) namozi oʻqidilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бугун Аллоҳнинг солиҳ бандаси Асъҳама вафот этди», — дедилар. Сўнг (ўрнидан) туриб, бизга имом бўлдилар ва унга (жаноза) намози ўқидилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ، بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ح .
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي، الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَخًا لَكُمْ قَدْ مَاتَ فَقُومُوا فَصَلُّوا عَلَيْهِ " . قَالَ فَقُمْنَا فَصَفَّنَا صَفَّيْنِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birodaringiz vafot etdi, turinglar va unga (janoza) namozini oʻqinglar», — dedilar. (Jobir) dedi: Biz turib, ikki saf boʻlib safga turdik.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биродарингиз вафот этди, туринглар ва унга (жаноза) намозини ўқинглар», — дедилар. (Жобир) деди: Биз туриб, икки саф бўлиб сафга турдик.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي، الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُجَصَّصَ الْقَبْرُ وَأَنْ يُقْعَدَ عَلَيْهِ وَأَنْ يُبْنَى عَلَيْهِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrni ohaklash (suvash)dan, uning ustiga oʻtirishdan va uning ustiga (imorat) qurishdan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрни оҳаклаш (суваш)дан, унинг устига ўтиришдан ва унинг устига (иморат) қуришдан қайтардилар.
وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ، اللَّهِ يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan xuddi shunga oʻxshash hadis rivoyat qilinadi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан худди шунга ўхшаш ҳадис ривоят қилинади.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نُهِيَ عَنْ تَقْصِيصِ الْقُبُورِ، .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Qabrlarni ohaklash (suvash)dan qaytarilgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қабрларни оҳаклаш (суваш)дан қайтарилган.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، وَهَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عِيَاضُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ مِنَ الْوَرِقِ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ مِنَ الإِبِلِ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ مِنَ التَّمْرِ صَدَقَةٌ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Besh oʻqiyadan kam kumushda zakot yoʻq, besh tuyadan kam (chorvada) zakot yoʻq va besh vasqdan kam xurmoda zakot yoʻq».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Беш ўқиядан кам кумушда закот йўқ, беш туядан кам (чорвада) закот йўқ ва беш васқдан кам хурмода закот йўқ».
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ وَهَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ وَعَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ وَالْوَلِيدُ بْنُ شُجَاعٍ كُلُّهُمْ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَبُو الطَّاهِرِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ أَبَا الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ، عَبْدِ اللَّهِ يَذْكُرُ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فِيمَا سَقَتِ الأَنْهَارُ وَالْغَيْمُ الْعُشُورُ وَفِيمَا سُقِيَ بِالسَّانِيَةِ نِصْفُ الْعُشْرِ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: men Nabiy ﷺ ni shunday deyayotganlarini eshitdim: «Daryolar va yomgʻir sugʻorgan (ekin)da (hosilning) oʻndan biri, sugʻorish hayvoni bilan sugʻorilgan (ekin)da (hosilning) yigirmadan biri (zakot boʻladi)».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: мен Набий ﷺ ни шундай деяётганларини эшитдим: «Дарёлар ва ёмғир суғорган (экин)да (ҳосилнинг) ўндан бири, суғориш ҳайвони билан суғорилган (экин)да (ҳосилнинг) йигирмадан бири (закот бўлади)».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ، عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ صَاحِبِ إِبِلٍ لاَ يَفْعَلُ فِيهَا حَقَّهَا إِلاَّ جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرَ مَا كَانَتْ قَطُّ وَقَعَدَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَسْتَنُّ عَلَيْهِ بِقَوَائِمِهَا وَأَخْفَافِهَا وَلاَ صَاحِبِ بَقَرٍ لاَ يَفْعَلُ فِيهَا حَقَّهَا إِلاَّ جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرَ مَا كَانَتْ وَقَعَدَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَنْطِحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِقَوَائِمِهَا وَلاَ صَاحِبِ غَنَمٍ لاَ يَفْعَلُ فِيهَا حَقَّهَا إِلاَّ جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرَ مَا كَانَتْ وَقَعَدَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَنْطِحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِأَظْلاَفِهَا لَيْسَ فِيهَا جَمَّاءُ وَلاَ مُنْكَسِرٌ قَرْنُهَا وَلاَ صَاحِبِ كَنْزٍ لاَ يَفْعَلُ فِيهِ حَقَّهُ إِلاَّ جَاءَ كَنْزُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ يَتْبَعُهُ فَاتِحًا فَاهُ فَإِذَا أَتَاهُ فَرَّ مِنْهُ فَيُنَادِيهِ خُذْ كَنْزَكَ الَّذِي خَبَأْتَهُ فَأَنَا عَنْهُ غَنِيٌّ فَإِذَا رَأَى أَنْ لاَ بُدَّ مِنْهُ سَلَكَ يَدَهُ فِي فِيهِ فَيَقْضَمُهَا قَضْمَ الْفَحْلِ " . قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ هَذَا الْقَوْلَ ثُمَّ سَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ مِثْلَ قَوْلِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ . وَقَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا حَقُّ الإِبِلِ قَالَ " حَلَبُهَا عَلَى الْمَاءِ وَإِعَارَةُ دَلْوِهَا وَإِعَارَةُ فَحْلِهَا وَمَنِيحَتُهَا وَحَمْلٌ عَلَيْهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Tuyaga ega boʻlib, ularda (vojib boʻlgan) haqqini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar (tuyalar) qiyomat kuni hech qachon boʻlmagancha koʻp holda kelib, (egasi) ular uchun tep-tekis maydonga oʻtqaziladi; ular oyoqlari va tuyoqlari bilan uni bosib oʻtadi. Sigirga ega boʻlib, ularda haqqini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar (sigirlar) qiyomat kuni hech qachon boʻlmagancha koʻp holda kelib, (egasi) ular uchun tep-tekis maydonga oʻtqaziladi; ular shoxlari bilan suzadi va oyoqlari bilan bosib oʻtadi. Qoʻyga ega boʻlib, ularda haqqini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar (qoʻylar) qiyomat kuni hech qachon boʻlmagancha koʻp holda kelib, (egasi) ular uchun tep-tekis maydonga oʻtqaziladi; ular shoxlari bilan suzadi va tuyoqlari bilan bosib oʻtadi — ularda na shohsizi, na shoxi singani boʻladi. Xazinaga ega boʻlib, undagi haqqini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar uning xazinasi qiyomat kuni ogʻzini ochgan, kal (zaharli) ilon boʻlib, uning ketidan quvib keladi. Egasiga yetganda, u undan qochadi, ilon esa unga: ‹Sen yashirgan xazinangni ol, men unga muhtoj emasman!› deb chaqiradi. (Egasi) undan qutulib boʻlmasligini koʻrgach, qoʻlini uning ogʻziga soladi, ilon esa erkak tuya chaynagandek uni chaynaydi», dedilar. Abuz-Zubayr aytdi: men Ubayd ibn Umayrning shu soʻzni aytganini eshitdim. Soʻng biz Jobir ibn Abdullohdan bu haqda soʻradik, u ham Ubayd ibn Umayrning soʻzidek aytdi. Va Abuz-Zubayr aytdi: men Ubayd ibn Umayrning shunday deganini eshitdim: bir kishi: «Yo Rasululloh, tuyaning haqqi nima?» dedi. U zot: «Uni suv boshida sogʻib (muhtojlarga berish), chelagini ariyat (vaqtincha) berish, naslli erkagini chatishtirishga berish, sutini sadaqa qilib berish va Alloh yoʻlida unga (yuk yoki odam) ortish», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Туяга эга бўлиб, уларда (вожиб бўлган) ҳаққини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар (туялар) қиёмат куни ҳеч қачон бўлмаганча кўп ҳолда келиб, (эгаси) улар учун теп-текис майдонга ўтқазилади; улар оёқлари ва туёқлари билан уни босиб ўтади. Сигирга эга бўлиб, уларда ҳаққини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар (сигирлар) қиёмат куни ҳеч қачон бўлмаганча кўп ҳолда келиб, (эгаси) улар учун теп-текис майдонга ўтқазилади; улар шохлари билан сузади ва оёқлари билан босиб ўтади. Қўйга эга бўлиб, уларда ҳаққини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар (қўйлар) қиёмат куни ҳеч қачон бўлмаганча кўп ҳолда келиб, (эгаси) улар учун теп-текис майдонга ўтқазилади; улар шохлари билан сузади ва туёқлари билан босиб ўтади — уларда на шоҳсизи, на шохи сингани бўлади. Хазинага эга бўлиб, ундаги ҳаққини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар унинг хазинаси қиёмат куни оғзини очган, кал (заҳарли) илон бўлиб, унинг кетидан қувиб келади. Эгасига етганда, у ундан қочади, илон эса унга: ‹Сен яширган хазинангни ол, мен унга муҳтож эмасман!› деб чақиради. (Эгаси) ундан қутулиб бўлмаслигини кўргач, қўлини унинг оғзига солади, илон эса эркак туя чайнагандек уни чайнайди», дедилар. Абуз-Зубайр айтди: мен Убайд ибн Умайрнинг шу сўзни айтганини эшитдим. Сўнг биз Жобир ибн Абдуллоҳдан бу ҳақда сўрадик, у ҳам Убайд ибн Умайрнинг сўзидек айтди. Ва Абуз-Зубайр айтди: мен Убайд ибн Умайрнинг шундай деганини эшитдим: бир киши: «Ё Расулуллоҳ, туянинг ҳаққи нима?» деди. У зот: «Уни сув бошида соғиб (муҳтожларга бериш), челагини арият (вақтинча) бериш, наслли эркагини чатиштиришга бериш, сутини садақа қилиб бериш ва Аллоҳ йўлида унга (юк ёки одам) ортиш», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ صَاحِبِ إِبِلٍ وَلاَ بَقَرٍ وَلاَ غَنَمٍ لاَ يُؤَدِّي حَقَّهَا إِلاَّ أُقْعِدَ لَهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَطَؤُهُ ذَاتُ الظِّلْفِ بِظِلْفِهَا وَتَنْطِحُهُ ذَاتُ الْقَرْنِ بِقَرْنِهَا لَيْسَ فِيهَا يَوْمَئِذٍ جَمَّاءُ وَلاَ مَكْسُورَةُ الْقَرْنِ " . قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا حَقُّهَا قَالَ " إِطْرَاقُ فَحْلِهَا وَإِعَارَةُ دَلْوِهَا وَمَنِيحَتُهَا وَحَلَبُهَا عَلَى الْمَاءِ وَحَمْلٌ عَلَيْهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلاَ مِنْ صَاحِبِ مَالٍ لاَ يُؤَدِّي زَكَاتَهُ إِلاَّ تَحَوَّلَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ يَتْبَعُ صَاحِبَهُ حَيْثُمَا ذَهَبَ وَهُوَ يَفِرُّ مِنْهُ وَيُقَالُ هَذَا مَالُكَ الَّذِي كُنْتَ تَبْخَلُ بِهِ فَإِذَا رَأَى أَنَّهُ لاَ بُدَّ مِنْهُ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي فِيهِ فَجَعَلَ يَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الْفَحْلُ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Tuya, sigir va qoʻyga ega boʻlib, ularning haqqini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar qiyomat kuni (egasi) ular uchun tep-tekis maydonga oʻtqaziladi; tuyoqlilari tuyoqlari bilan uni bosib oʻtadi, shoxlilari shoxlari bilan suzadi — oʻsha kuni ularda na shohsizi, na shoxi singani boʻladi». Biz: «Yo Rasululloh, ularning haqqi nima?» dedik. U zot: «Naslli erkagini (chatishtirishga) berish, chelagini ariyat berish, sutini sadaqa qilib berish, uni suv boshida sogʻib (berish) va Alloh yoʻlida unga (yuk) ortish. Molga ega boʻlib, uning zakotini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar qiyomat kuni u (mol) ogʻzi ochiq, kal (zaharli) ilonga aylanib, egasi qayoqqa borsa, ortidan quvib boradi; u esa undan qochadi. Unga: ‹Bu — sen baxillik qilgan molingdir!› deyiladi. (Egasi) undan qutulib boʻlmasligini koʻrgach, qoʻlini uning ogʻziga soladi, ilon esa erkak tuya chaynagandek uni chaynay boshlaydi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Туя, сигир ва қўйга эга бўлиб, уларнинг ҳаққини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар қиёмат куни (эгаси) улар учун теп-текис майдонга ўтқазилади; туёқлилари туёқлари билан уни босиб ўтади, шохлилари шохлари билан сузади — ўша куни уларда на шоҳсизи, на шохи сингани бўлади». Биз: «Ё Расулуллоҳ, уларнинг ҳаққи нима?» дедик. У зот: «Наслли эркагини (чатиштиришга) бериш, челагини арият бериш, сутини садақа қилиб бериш, уни сув бошида соғиб (бериш) ва Аллоҳ йўлида унга (юк) ортиш. Молга эга бўлиб, унинг закотини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар қиёмат куни у (мол) оғзи очиқ, кал (заҳарли) илонга айланиб, эгаси қаёққа борса, ортидан қувиб боради; у эса ундан қочади. Унга: ‹Бу — сен бахиллик қилган молингдир!› дейилади. (Эгаси) ундан қутулиб бўлмаслигини кўргач, қўлини унинг оғзига солади, илон эса эркак туя чайнагандек уни чайнай бошлайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هِلاَلٍ الْعَبْسِيُّ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جَاءَ نَاسٌ مِنَ الأَعْرَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّ نَاسًا مِنَ الْمُصَدِّقِينَ يَأْتُونَنَا فَيَظْلِمُونَنَا . قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ارْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ " . قَالَ جَرِيرٌ مَا صَدَرَ عَنِّي مُصَدِّقٌ مُنْذُ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ وَهُوَ عَنِّي رَاضٍ .
Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: aʼrobiylardan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ ning huzuriga kelib: «Sadaqa (zakot) yigʻuvchilardan baʼzilari oldimizga kelib, bizga zulm qilishadi», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Zakot yigʻuvchilaringizni rozi qilinglar», dedilar. Jarir aytdi: men buni Rasululloh ﷺ dan eshitganimdan beri huzurimdan biron zakot yigʻuvchi mendan rozi boʻlmagan holda chiqib ketmadi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: аъробийлардан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига келиб: «Садақа (закот) йиғувчилардан баъзилари олдимизга келиб, бизга зулм қилишади», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Закот йиғувчиларингизни рози қилинглар», дедилар. Жарир айтди: мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганимдан бери ҳузуримдан бирон закот йиғувчи мендан рози бўлмаган ҳолда чиқиб кетмади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَعْتَقَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عُذْرَةَ عَبْدًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ " أَلَكَ مَالٌ غَيْرُهُ " . فَقَالَ لاَ . فَقَالَ " مَنْ يَشْتَرِيهِ مِنِّي " . فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَدَوِيُّ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ فَجَاءَ بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " ابْدَأْ بِنَفْسِكَ فَتَصَدَّقْ عَلَيْهَا فَإِنْ فَضَلَ شَىْءٌ فَلأَهْلِكَ فَإِنْ فَضَلَ عَنْ أَهْلِكَ شَىْءٌ فَلِذِي قَرَابَتِكَ فَإِنْ فَضَلَ عَنْ ذِي قَرَابَتِكَ شَىْءٌ فَهَكَذَا وَهَكَذَا " . يَقُولُ فَبَيْنَ يَدَيْكَ وَعَنْ يَمِينِكَ وَعَنْ شِمَالِكَ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Uzra (qabilasi)dan bir kishi oʻz qulini «mudabbar» (oʻzi oʻlgach ozod boʻladigan) qilib qoʻydi. Bu (xabar) Rasululloh ﷺ ga yetdi. Shunda u zot: «Bundan boshqa moling bormi?» dedilar. (Kishi) «Yoʻq», dedi. (U zot) «Uni mendan kim sotib oladi?» dedilar. Soʻng uni Nuaym ibn Abdulloh al-Adaviy sakkiz yuz dirhamga sotib oldi va uni (pulni) Rasululloh ﷺ ga keltirib, u zotga topshirdi. Soʻng u zot (egasiga) berib, soʻng: «Oʻzingdan boshla, oʻzingga sadaqa qil. Agar biror narsa ortib qolsa, ahling (oilang) uchun. Ahlingdan biror narsa ortib qolsa, qarindoshing uchun. Qarindoshingdan biror narsa ortib qolsa, mana shunday va mana shunday (qil)», dedilar — yaʼni oldingda, oʻngingda va chapingda (turganlarga ber).Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Узра (қабиласи)дан бир киши ўз қулини «мудаббар» (ўзи ўлгач озод бўладиган) қилиб қўйди. Бу (хабар) Расулуллоҳ ﷺ га етди. Шунда у зот: «Бундан бошқа молинг борми?» дедилар. (Киши) «Йўқ», деди. (У зот) «Уни мендан ким сотиб олади?» дедилар. Сўнг уни Нуайм ибн Абдуллоҳ ал-Адавий саккиз юз дирҳамга сотиб олди ва уни (пулни) Расулуллоҳ ﷺ га келтириб, у зотга топширди. Сўнг у зот (эгасига) бериб, сўнг: «Ўзингдан бошла, ўзингга садақа қил. Агар бирор нарса ортиб қолса, аҳлинг (оиланг) учун. Аҳлингдан бирор нарса ортиб қолса, қариндошинг учун. Қариндошингдан бирор нарса ортиб қолса, мана шундай ва мана шундай (қил)», дедилар — яъни олдингда, ўнгингда ва чапингда (турганларга бер).
وَحَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ - يُقَالُ لَهُ أَبُو مَذْكُورٍ - أَعْتَقَ غُلاَمًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ يُقَالُ لَهُ يَعْقُوبُ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ اللَّيْثِ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Ansordan bir kishi — unga Abu Mazkur deyilar edi — oʻz qulini, unga Yaʼqub deyilardi, «mudabbar» (oʻzi oʻlgach ozod boʻladigan) qilib qoʻyibdi. Va u (roviy) hadisni Laysning hadisi maʼnosida (oʻxshashida) keltirdi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Ансордан бир киши — унга Абу Мазкур дейилар эди — ўз қулини, унга Яъқуб дейиларди, «мудаббар» (ўзи ўлгач озод бўладиган) қилиб қўйибди. Ва у (ровий) ҳадисни Лайснинг ҳадиси маъносида (ўхшашида) келтирди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي، الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَتَى رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْجِعْرَانَةِ مُنْصَرَفَهُ مِنْ حُنَيْنٍ وَفِي ثَوْبِ بِلاَلٍ فِضَّةٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْبِضُ مِنْهَا يُعْطِي النَّاسَ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ اعْدِلْ . قَالَ " وَيْلَكَ وَمَنْ يَعْدِلُ إِذَا لَمْ أَكُنْ أَعْدِلُ لَقَدْ خِبْتَ وَخَسِرْتَ إِنْ لَمْ أَكُنْ أَعْدِلُ " . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَقْتُلَ هَذَا الْمُنَافِقَ . فَقَالَ " مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ يَتَحَدَّثَ النَّاسُ أَنِّي أَقْتُلُ أَصْحَابِي إِنَّ هَذَا وَأَصْحَابَهُ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنْهُ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hunayndan qaytayotganlarida Jiʼronada bir kishi Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldi, Bilolning kiyimida (sochib turilgan) kumush bor edi va Rasululloh ﷺ undan hovuchlab odamlarga berayotgan edilar. Shunda u (kishi): «Ey Muhammad, adolat qil!» dedi. U zot: «Shoʻrging qursin! Agar men adolat qilmasam, kim adolat qiladi? Agar men adolat qilmasam, sen mahrum boʻlding va ziyon koʻrding», — dedilar. Shunda Umar ibn Xattob: «Yo Rasululloh! Menga ruxsat bering, mana shu munofiqni oʻldiray», dedi. U zot: «Maʼozalloh! Odamlar men oʻz sahobalarimni oʻldiradi, deb gapirishidan (Allohdan panoh)! Albatta, bu (kishi) va uning hamrohlari Qurʼonni oʻqiydilar, (lekin u) ularning halqumlaridan oʻtmaydi. Ular oʻq nishondan oʻtib ketganidek, undan (islomdan) chiqib ketadilar», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳунайндан қайтаётганларида Жиъронада бир киши Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келди, Билолнинг кийимида (сочиб турилган) кумуш бор эди ва Расулуллоҳ ﷺ ундан ҳовучлаб одамларга бераётган эдилар. Шунда у (киши): «Эй Муҳаммад, адолат қил!» деди. У зот: «Шўргинг қурсин! Агар мен адолат қилмасам, ким адолат қилади? Агар мен адолат қилмасам, сен маҳрум бўлдинг ва зиён кўрдинг», — дедилар. Шунда Умар ибн Хаттоб: «Ё Расулуллоҳ! Менга рухсат беринг, мана шу мунофиқни ўлдирай», деди. У зот: «Маъозаллоҳ! Одамлар мен ўз саҳобаларимни ўлдиради, деб гапиришидан (Аллоҳдан паноҳ)! Албатта, бу (киши) ва унинг ҳамроҳлари Қуръонни ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан ўтмайди. Улар ўқ нишондан ўтиб кетганидек, ундан (исломдан) чиқиб кетадилар», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، ح.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنِي قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْسِمُ مَغَانِمَ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻljalarni taqsimlar edilar. Va u hadisni (yuqoridagidek) keltirdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўлжаларни тақсимлар эдилар. Ва у ҳадисни (юқоридагидек) келтирди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - رضى الله عنه - أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اعْتَزَلَ نِسَاءَهُ شَهْرًا فَخَرَجَ إِلَيْنَا فِي تِسْعٍ وَعِشْرِينَ فَقُلْنَا إِنَّمَا الْيَوْمُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ . فَقَالَ " إِنَّمَا الشَّهْرُ " . وَصَفَّقَ بِيَدَيْهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَحَبَسَ إِصْبَعًا وَاحِدَةً فِي الآخِرَةِ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir oy davomida ayollaridan ajralib (chetga chiqib) turgan edilar, soʻng yigirma toʻqqizinchi (kun)da bizning oldimizga chiqdilar. Biz: «Bugun atigi yigirma toʻqqiz (kun)dir», dedik. Shunda u zot: «Oy faqat (shunday boʻladi)», dedilar va ikki qoʻllari bilan uch marta urishtirib, oxirgisida bir barmoqlarini ushlab qoldilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ой давомида аёлларидан ажралиб (четга чиқиб) турган эдилар, сўнг йигирма тўққизинчи (кун)да бизнинг олдимизга чиқдилар. Биз: «Бугун атиги йигирма тўққиз (кун)дир», дедик. Шунда у зот: «Ой фақат (шундай бўлади)», дедилар ва икки қўллари билан уч марта уриштириб, охиргисида бир бармоқларини ушлаб қолдилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْمَجِيدِ - حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَامَ الْفَتْحِ إِلَى مَكَّةَ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ كُرَاعَ الْغَمِيمِ فَصَامَ النَّاسُ ثُمَّ دَعَا بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ فَرَفَعَهُ حَتَّى نَظَرَ النَّاسُ إِلَيْهِ ثُمَّ شَرِبَ فَقِيلَ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ إِنَّ بَعْضَ النَّاسِ قَدْ صَامَ فَقَالَ " أُولَئِكَ الْعُصَاةُ أُولَئِكَ الْعُصَاةُ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath yili Ramazonda Makka tomon chiqdilar va Kuroʼul-Gʻamimga yetgunlaricha roʻza tutdilar, odamlar ham roʻza tutdilar. Soʻng bir idish suv soʻradilar va odamlar koʻrishi uchun uni koʻtardilar, keyin ichdilar. Shundan soʻng u zotga: «Baʼzi odamlar roʻzasini davom ettiribdi», deyildi. Shunda u zot: «Anavilar — osiylar, anavilar — osiylardir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили Рамазонда Макка томон чиқдилар ва Курўул-Ғамимга етгунларича рўза тутдилар, одамлар ҳам рўза тутдилар. Сўнг бир идиш сув сўрадилар ва одамлар кўриши учун уни кўтардилар, кейин ичдилар. Шундан сўнг у зотга: «Баъзи одамлар рўзасини давом эттирибди», дейилди. Шунда у зот: «Анавилар — осийлар, анавилар — осийлардир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ جَمِيعًا عَنْ مُحَمَّدِ، بْنِ جَعْفَرٍ - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، - عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَرَأَى رَجُلاً قَدِ اجْتَمَعَ النَّاسُ عَلَيْهِ وَقَدْ ظُلِّلَ عَلَيْهِ فَقَالَ " مَا لَهُ " . قَالُوا رَجُلٌ صَائِمٌ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ أَنْ تَصُومُوا فِي السَّفَرِ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir safarda edilar. Bir kishini koʻrdilarki, odamlar uning atrofiga toʻplanib, unga soya qilib turibdi. Shunda u zot: «Bunga nima boʻldi?» deb soʻradilar. Ular: «(Bu) roʻzador kishi», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Safarda roʻza tutishingiz yaxshilikdan emas», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир сафарда эдилар. Бир кишини кўрдиларки, одамлар унинг атрофига тўпланиб, унга соя қилиб турибди. Шунда у зот: «Бунга нима бўлди?» деб сўрадилар. Улар: «(Бу) рўзадор киши», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сафарда рўза тутишингиз яхшиликдан эмас», дедилар.
وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ وَمَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ " .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oyoq kiyimi topa olmasa, maxsi kiysin; kim belbogʻ (izor) topa olmasa, ishton kiysin», — dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким оёқ кийими топа олмаса, махси кийсин; ким белбоғ (изор) топа олмаса, иштон кийсин», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ، سَعِيدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - فِي حَدِيثِ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ حِينَ نُفِسَتْ بِذِي الْحُلَيْفَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَبَا بَكْرٍ - رضى الله عنه - فَأَمَرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ وَتُهِلَّ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Asmo binti Umays Zul-Hulayfada nifosli boʻlgan paytidagi hadisida: Rasululloh ﷺ Abu Bakrga buyurdilar, u esa unga gʻusl qilib, ehrom bogʻlashni amr qildi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Асмо бинти Умайс Зул-Ҳулайфада нифосли бўлган пайтидаги ҳадисида: Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга буюрдилар, у эса унга ғусл қилиб, эҳром боғлашни амр қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، جَمِيعًا عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، - قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، - عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - رضى الله عنه - أَنَّهُ قَالَ أَقْبَلْنَا مُهِلِّينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِحَجٍّ مُفْرَدٍ وَأَقْبَلَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - بِعُمْرَةٍ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِسَرِفَ عَرَكَتْ حَتَّى إِذَا قَدِمْنَا طُفْنَا بِالْكَعْبَةِ وَالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَحِلَّ مِنَّا مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ - قَالَ - فَقُلْنَا حِلُّ مَاذَا قَالَ " الْحِلُّ كُلُّهُ " . فَوَاقَعْنَا النِّسَاءَ وَتَطَيَّبْنَا بِالطِّيبِ وَلَبِسْنَا ثِيَابَنَا وَلَيْسَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ عَرَفَةَ إِلاَّ أَرْبَعُ لَيَالٍ ثُمَّ أَهْلَلْنَا يَوْمَ التَّرْوِيَةِ ثُمَّ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - فَوَجَدَهَا تَبْكِي فَقَالَ " مَا شَانُكِ " . قَالَتْ شَانِي أَنِّي قَدْ حِضْتُ وَقَدْ حَلَّ النَّاسُ وَلَمْ أَحْلِلْ وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَالنَّاسُ يَذْهَبُونَ إِلَى الْحَجِّ الآنَ . فَقَالَ " إِنَّ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ فَاغْتَسِلِي ثُمَّ أَهِلِّي بِالْحَجِّ " . فَفَعَلَتْ وَوَقَفَتِ الْمَوَاقِفَ حَتَّى إِذَا طَهَرَتْ طَافَتْ بِالْكَعْبَةِ وَالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ قَالَ " قَدْ حَلَلْتِ مِنْ حَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ جَمِيعًا " . فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَجِدُ فِي نَفْسِي أَنِّي لَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ حَتَّى حَجَجْتُ . قَالَ " فَاذْهَبْ بِهَا يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ فَأَعْمِرْهَا مِنَ التَّنْعِيمِ " . وَذَلِكَ لَيْلَةَ الْحَصْبَةِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga ifrod haji uchun ehrom bogʻlab keldik, Oisha esa umraga (ehrom bogʻlab) keldi. Sarifga yetganimizda u (Oisha) hayz koʻrdi. (Makkaga) kelganimizda Kaʼbani va Safo bilan Marvani tavof qildik. Shunda Rasululloh ﷺ bizdan kim bilan qurbonlik (hadyi) boʻlmasa, ehromdan chiqishimizni buyurdilar. Biz: ‹Qanday chiqamiz (qaysi chiqish bilan)?› dedik. (Rasululloh ﷺ): ‹Toʻla ehromdan chiqish bilan›, dedilar. Shunda biz ayollarimizga yaqinlik qildik, atir surtdik va kiyimlarimizni kiydik. Biz bilan Arafot orasida toʻrt kechadan boshqa (vaqt) qolmagan edi. Soʻng Tarviya kuni (yana hajga) ehrom bogʻladik. Soʻng Rasululloh ﷺ Oishaning oldiga kirdilar va uni yigʻlayotgan holida topib: ‹Senga nima boʻldi?› dedilar. U: ‹Holim shuki, men hayz koʻrdim, odamlar ehromdan chiqdilar, men chiqmadim va Baytni tavof qilmadim, odamlar esa hozir hajga ketmoqdalar›, dedi. Shunda (Rasululloh ﷺ): ‹Albatta bu Alloh Odam qizlariga yozib qoʻygan ishdir, sen gʻusl qil, soʻng hajga ehrom bogʻla›, dedilar. U shunday qildi va (haj) marosimlarida turdi. Poklanganida esa Kaʼbani va Safo bilan Marvani tavof qildi. Soʻng (Rasululloh ﷺ): ‹Sen hajing va umrang — hammasidan ehromdan chiqding (toʻla ado etding)›, dedilar. U: ‹Yo Rasululloh! Men ichimda haj qilmagunimcha Baytni tavof qilmaganimni (sezib) qiynalyapman›, dedi. (Rasululloh ﷺ): ‹Ey Abdurahmon! Uni olib borib, Tanʼimdan umra qildirib kel›, dedilar. Bu Hasba kechasi edi.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ифрод ҳажи учун эҳром боғлаб келдик, Оиша эса умрага (эҳром боғлаб) келди. Сарифга етганимизда у (Оиша) ҳайз кўрди. (Маккага) келганимизда Каъбани ва Сафо билан Марвани тавоф қилдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ биздан ким билан қурбонлик (ҳадйи) бўлмаса, эҳромдан чиқишимизни буюрдилар. Биз: ‹Қандай чиқамиз (қайси чиқиш билан)?› дедик. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Тўла эҳромдан чиқиш билан›, дедилар. Шунда биз аёлларимизга яқинлик қилдик, атир суртдик ва кийимларимизни кийдик. Биз билан Арафот орасида тўрт кечадан бошқа (вақт) қолмаган эди. Сўнг Тарвия куни (яна ҳажга) эҳром боғладик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Оишанинг олдига кирдилар ва уни йиғлаётган ҳолида топиб: ‹Сенга нима бўлди?› дедилар. У: ‹Ҳолим шуки, мен ҳайз кўрдим, одамлар эҳромдан чиқдилар, мен чиқмадим ва Байтни тавоф қилмадим, одамлар эса ҳозир ҳажга кетмоқдалар›, деди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Албатта бу Аллоҳ Одам қизларига ёзиб қўйган ишдир, сен ғусл қил, сўнг ҳажга эҳром боғла›, дедилар. У шундай қилди ва (ҳаж) маросимларида турди. Покланганида эса Каъбани ва Сафо билан Марвани тавоф қилди. Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Сен ҳажинг ва умранг — ҳаммасидан эҳромдан чиқдинг (тўла адо этдинг)›, дедилар. У: ‹Ё Расулуллоҳ! Мен ичимда ҳаж қилмагунимча Байтни тавоф қилмаганимни (сезиб) қийналяпман›, деди. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Эй Абдураҳмон! Уни олиб бориб, Танъимдан умра қилдириб кел›, дедилар. Бу Ҳасба кечаси эди.»
وَحَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - يَعْنِي ابْنَ هِشَامٍ - حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - فِي حَجَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ اللَّيْثِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً سَهْلاً إِذَا هَوِيَتِ الشَّىْءَ تَابَعَهَا عَلَيْهِ فَأَرْسَلَهَا مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ فَأَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ مِنَ التَّنْعِيمِ . قَالَ مَطَرٌ قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ فَكَانَتْ عَائِشَةُ إِذَا حَجَّتْ صَنَعَتْ كَمَا صَنَعَتْ مَعَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Oisha Nabiy ﷺ ning hajlarida umraga ehrom bogʻladi, deb hadisni Lays hadisi maʼnosida keltirdi va hadisda (shuni) ziyoda qildi: u dedi: «Rasululloh ﷺ moʻmin, koʻngli yumshoq kishi edilar; u (Oisha) bir narsani istasa, unga unda muvofiqlik qilardilar. Shunday qilib uni Abdurahmon ibn Abu Bakr bilan joʻnatdilar va u Tanʼimdan umraga ehrom bogʻladi.» Matar dedi: Abuz-Zubayr dedi: «Oisha haj qilsa, Allohning Nabiysi ﷺ bilan birga qilganidek qilardi.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Оиша Набий ﷺ нинг ҳажларида умрага эҳром боғлади, деб ҳадисни Лайс ҳадиси маъносида келтирди ва ҳадисда (шуни) зиёда қилди: у деди: «Расулуллоҳ ﷺ мўмин, кўнгли юмшоқ киши эдилар; у (Оиша) бир нарсани истаса, унга унда мувофиқлик қилардилар. Шундай қилиб уни Абдураҳмон ибн Абу Бакр билан жўнатдилар ва у Танъимдан умрага эҳром боғлади.» Матар деди: Абуз-Зубайр деди: «Оиша ҳаж қилса, Аллоҳнинг Набийси ﷺ билан бирга қилганидек қиларди.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - رضى الله عنه - ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - رضى الله عنه - قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ مَعَنَا النِّسَاءُ وَالْوِلْدَانُ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ طُفْنَا بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحْلِلْ " . قَالَ قُلْنَا أَىُّ الْحِلِّ قَالَ " الْحِلُّ كُلُّهُ " . قَالَ فَأَتَيْنَا النِّسَاءَ وَلَبِسْنَا الثِّيَابَ وَمَسِسْنَا الطِّيبَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ أَهْلَلْنَا بِالْحَجِّ وَكَفَانَا الطَّوَافُ الأَوَّلُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَشْتَرِكَ فِي الإِبِلِ وَالْبَقَرِ كُلُّ سَبْعَةٍ مِنَّا فِي بَدَنَةٍ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga hajga ehrom bogʻlab chiqdik, biz bilan ayollar va bolalar (ham) bor edi. Makkaga kelganimizda Baytni va Safo bilan Marvani tavof qildik. Shunda Rasululloh ﷺ bizga: ‹Kim bilan qurbonlik (hadyi) boʻlmasa, ehromdan chiqsin›, dedilar. Biz: ‹Qaysi chiqish?› dedik. (Rasululloh ﷺ): ‹Toʻla ehromdan chiqish›, dedilar. Shunday qilib biz ayollarimizga keldik, kiyimlarimizni kiydik va atir surtdik. Tarviya kuni boʻlganida hajga ehrom bogʻladik. Safo va Marva orasidagi avvalgi tavof bizga kifoya qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ bizga tuya va sigirda — har yettoviz bir tuyada (qurbonlikda) sherik boʻlishimizni buyurdilar.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажга эҳром боғлаб чиқдик, биз билан аёллар ва болалар (ҳам) бор эди. Маккага келганимизда Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қилдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга: ‹Ким билан қурбонлик (ҳадйи) бўлмаса, эҳромдан чиқсин›, дедилар. Биз: ‹Қайси чиқиш?› дедик. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Тўла эҳромдан чиқиш›, дедилар. Шундай қилиб биз аёлларимизга келдик, кийимларимизни кийдик ва атир суртдик. Тарвия куни бўлганида ҳажга эҳром боғладик. Сафо ва Марва орасидаги аввалги тавоф бизга кифоя қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга туя ва сигирда — ҳар еттовиз бир туяда (қурбонликда) шерик бўлишимизни буюрдилар.»
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَحْلَلْنَا أَنْ نُحْرِمَ إِذَا تَوَجَّهْنَا إِلَى مِنًى . قَالَ فَأَهْلَلْنَا مِنَ الأَبْطَحِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz ehromdan chiqqanimizdan soʻng Nabiy ﷺ bizga Minoga yoʻnalganimizda (yana) ehrom bogʻlashimizni buyurdilar. Shunday qilib biz Abtahdan ehrom bogʻladik.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз эҳромдан чиққанимиздан сўнг Набий ﷺ бизга Минога йўналганимизда (яна) эҳром боғлашимизни буюрдилар. Шундай қилиб биз Абтаҳдан эҳром боғладик.»