وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْنٍ: أَنَّ نَافِعًا كَتَبَ إِلَيْهِ يُخْبِرُهُ أَنَّ ابْنَ عمر أخبرهُ أَن ابْن عمر أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَغَارَ عَلَى بَنِي الْمُصْطَلِقِ غَارِّينِ فِي نَعَمِهِمْ بِالْمُرَيْسِيعِ فَقتل الْمُقَاتلَة وسبى الذُّرِّيَّة
Ibn Avn (Nofiʼdan, Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Nofiʼga bir maktub yozdim va Nofiʼ mening maktubimga javoban yozdiki, Paygʻambar ﷺ Bani Mustaliqqa — ular gʻofil va chorvalari suv (joylari)da sugʻorilayotgan paytda — ogohlantirishsiz birdan hujum qildi. Ularning jangchilari oʻldirildi va ularning ayollari hamda bolalari asir olindi; Paygʻambar ﷺ oʻsha kuni Juvayriyani (oʻzlariga oldi). Nofiʼ aytdiki, Ibn Umar unga yuqoridagi rivoyatni aytgan va Ibn Umar oʻsha qoʻshinda (ishtirok etgan) edi.Ибн Авн (Нофиъдан, Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Нофиъга бир мактуб ёздим ва Нофиъ менинг мактубимга жавобан ёздики, Пайғамбар ﷺ Бани Мусталиққа — улар ғофил ва чорвалари сув (жойлари)да суғорилаётган пайтда — огоҳлантиришсиз бирдан ҳужум қилди. Уларнинг жангчилари ўлдирилди ва уларнинг аёллари ҳамда болалари асир олинди; Пайғамбар ﷺ ўша куни Жувайрияни (ўзларига олди). Нофиъ айтдики, Ибн Умар унга юқоридаги ривоятни айтган ва Ибн Умар ўша қўшинда (иштирок этган) эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ سُئِلَ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنِ الْمُحَصَّبِ، فَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ،، قَالَ نَزَلَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعُمَرُ وَابْنُ عُمَرَ. وَعَنْ نَافِعٍ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يُصَلِّي بِهَا ـ يَعْنِي الْمُحَصَّبَ ـ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ ـ أَحْسِبُهُ قَالَ وَالْمَغْرِبَ. قَالَ خَالِدٌ لاَ أَشُكُّ فِي الْعِشَاءِ، وَيَهْجَعُ هَجْعَةً، وَيَذْكُرُ ذَلِكَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Xolid ibn Horis (Ubaydullohdan) rivoyat qiladi: Ubaydullohdan Muhassab haqida soʻraldi. Ubaydulloh rivoyat qildi: Nofiʼ dedi: «Rasululloh ﷺ, Umar va Ibn Umar u yerda qoʻndi». Nofiʼ qoʻshdi: «Ibn Umar u yerda (Muhassabda) peshin va asr namozini oʻqir edi». Menimcha, u shom namozini ham (zikr) qildi. Men: «Men xufton (namozi) haqida ham shubha qilmayman (yaʼni u uni ham u yerda oʻqir edi) va u u yerda bir oz uxlar edi. U: ‹Paygʻambar ﷺ ham shunday qilar edilar›, — der edi», — dedim.Холид ибн Ҳорис (Убайдуллоҳдан) ривоят қилади: Убайдуллоҳдан Муҳассаб ҳақида сўралди. Убайдуллоҳ ривоят қилди: Нофиъ деди: «Расулуллоҳ ﷺ, Умар ва Ибн Умар у ерда қўнди». Нофиъ қўшди: «Ибн Умар у ерда (Муҳассабда) пешин ва аср намозини ўқир эди». Менимча, у шом намозини ҳам (зикр) қилди. Мен: «Мен хуфтон (намози) ҳақида ҳам шубҳа қилмайман (яъни у уни ҳам у ерда ўқир эди) ва у у ерда бир оз ухлар эди. У: ‹Пайғамбар ﷺ ҳам шундай қилар эдилар›, — дер эди», — дедим.
وَحَدَّثَنَاهُ قُتَيْبَةُ، وَابْنُ، رُمْحٍ عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، - يَعْنِي ابْنَ حَازِمٍ - جَمِيعًا عَنْ نَافِعٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ، بْنُ مُسْهِرٍ ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي جَمِيعًا، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، - رضى الله عنهما - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . بِمِثْلِ حَدِيثِ مَالِكٍ وَابْنِ جُرَيْجٍ وَلَمْ يَقُلْ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ - رضى الله عنهما - سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم . إِلاَّ ابْنُ جُرَيْجٍ وَحْدَهُ وَقَدْ تَابَعَ ابْنَ جُرَيْجٍ عَلَى ذَلِكَ ابْنُ إِسْحَاقَ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺ dan Molik va Ibn Jurayjning hadisi misolida rivoyat qilinadi. Roviylardan hech biri: «Men Nabiy ﷺ ni eshitdim» demadi, faqat Ibn Jurayjgina (shunday dedi). Bunda Ibn Jurayjga Ibn Isʼhoq ham mutobaat qildi (qoʻshildi).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺ дан Молик ва Ибн Журайжнинг ҳадиси мисолида ривоят қилинади. Ровийлардан ҳеч бири: «Мен Набий ﷺ ни эшитдим» демади, фақат Ибн Журайжгина (шундай деди). Бунда Ибн Журайжга Ибн Исъҳоқ ҳам мутобаат қилди (қўшилди).
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، أَنَّ نَافِعًا، أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ . قَالَ نَافِعٌ وَقَدْ أَرَانِي عَبْدُ اللَّهِ الْمَكَانَ الَّذِي يَعْتَكِفُ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَسْجِدِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunligida eʼtikof oʻtirar edilar. Nofiʼ aytdi: Abdulloh menga masjidda Rasululloh ﷺ eʼtikof oʻtiradigan joyni koʻrsatib bergan edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунлигида эътикоф ўтирар эдилар. Нофиъ айтди: Абдуллоҳ менга масжидда Расулуллоҳ ﷺ эътикоф ўтирадиган жойни кўрсатиб берган эди.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ أَصَابَ عُمَرُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَصَبْتُ أَرْضًا لَمْ أُصِبْ مَالاً قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي فَكَيْفَ تَأْمُرُ بِهِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ حَبَّسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا " . فَتَصَدَّقَ بِهَا - عَلَى أَنْ لاَ تُبَاعَ وَلاَ تُوهَبَ وَلاَ تُورَثَ - فِي الْفُقَرَاءِ وَالْقُرْبَى وَالرِّقَابِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالضَّيْفِ وَابْنِ السَّبِيلِ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ وَيُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar Xaybarda bir yerga ega boʻldi va Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men bir yerga ega boʻldim, mendagi eng qadrli mol shu, uni nima qilishga buyurasiz?» dedi. U zot: «Xohlasang, uning aslini ushlab qolib, oʻzini sadaqa qilgin», dedilar. Shunda u sotilmaydigan, hadya qilinmaydigan va meros qilinmaydigan qilib, faqirlarga, qarindoshlarga, qullarni ozod qilishga, Alloh yoʻlida, mehmonlarga va yoʻlovchilarga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi mol toʻplashni koʻzlamagan holda undan maʼruf yoʻsinda yeyishi va bir doʻstiga yedirishida gunoh yoʻqdir.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар Хайбарда бир ерга эга бўлди ва Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен бир ерга эга бўлдим, мендаги энг қадрли мол шу, уни нима қилишга буюрасиз?» деди. У зот: «Хоҳласанг, унинг аслини ушлаб қолиб, ўзини садақа қилгин», дедилар. Шунда у сотилмайдиган, ҳадя қилинмайдиган ва мерос қилинмайдиган қилиб, фақирларга, қариндошларга, қулларни озод қилишга, Аллоҳ йўлида, меҳмонларга ва йўловчиларга садақа қилди. Уни бошқарган киши мол тўплашни кўзламаган ҳолда ундан маъруф йўсинда ейиши ва бир дўстига едиришида гуноҳ йўқдир.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُنْذِرِ، زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ التَّمِيمِيُّ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " إِنَّ لِلَّهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا مِائَةً إِلاَّ وَاحِدًا إِنَّهُ وِتْرٌ يُحِبُّ الْوِتْرَ مَنْ حَفِظَهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ وَهِيَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ الأَوَّلُ الآخِرُ الظَّاهِرُ الْبَاطِنُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ الْمَلِكُ الْحَقُّ السَّلاَمُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ الْعَلِيمُ الْعَظِيمُ الْبَارُّ الْمُتَعَالِ الْجَلِيلُ الْجَمِيلُ الْحَىُّ الْقَيُّومُ الْقَادِرُ الْقَاهِرُ الْعَلِيُّ الْحَكِيمُ الْقَرِيبُ الْمُجِيبُ الْغَنِيُّ الْوَهَّابُ الْوَدُودُ الشَّكُورُ الْمَاجِدُ الْوَاجِدُ الْوَالِي الرَّاشِدُ الْعَفُوُّ الْغَفُورُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ التَّوَّابُ الرَّبُّ الْمَجِيدُ الْوَلِيُّ الشَّهِيدُ الْمُبِينُ الْبُرْهَانُ الرَّءُوفُ الرَّحِيمُ الْمُبْدِئُ الْمُعِيدُ الْبَاعِثُ الْوَارِثُ الْقَوِيُّ الشَّدِيدُ الضَّارُّ النَّافِعُ الْبَاقِي الْوَاقِي الْخَافِضُ الرَّافِعُ الْقَابِضُ الْبَاسِطُ الْمُعِزُّ الْمُذِلُّ الْمُقْسِطُ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ الْقَائِمُ الدَّائِمُ الْحَافِظُ الْوَكِيلُ الْفَاطِرُ السَّامِعُ الْمُعْطِي الْمُحْيِي الْمُمِيتُ الْمَانِعُ الْجَامِعُ الْهَادِي الْكَافِي الأَبَدُ الْعَالِمُ الصَّادِقُ النُّورُ الْمُنِيرُ التَّامُّ الْقَدِيمُ الْوِتْرُ الأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ " . قَالَ زُهَيْرٌ فَبَلَغَنَا عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ أَوَّلَهَا يُفْتَحُ بِقَوْلِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لَهُ الأَسْمَاءُ الْحُسْنَى .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Allohning toʻqson toʻqqizta — bittasi kam yuzta — ismi bordir. Albatta, U toqdir va toqni yaxshi koʻradi. Kim ularni yod olsa, jannatga kiradi», dedilar. Ular quyidagilardir: Alloh, al-Vohid, as-Samad, al-Avval, al-Oxir, az-Zohir, al-Botin, al-Xoliq, al-Bori, al-Musavvir, al-Malik, al-Haqq, as-Salom, al-Muʼmin, al-Muhaymin, al-Aziz, al-Jabbor, al-Mutakabbir, ar-Rahmon, ar-Rahiym, al-Latiyf, al-Xabir, as-Samiʼ, al-Basir, al-Aliym, al-Aziym, al-Barr, al-Mutaol, al-Jaliyl, al-Jamiyl, al-Hayy, al-Qayyum, al-Qodir, al-Qohir, al-Aliy, al-Hakiym, al-Qorib, al-Mujib, al-Gʻaniy, al-Vahhob, al-Vadud, ash-Shakur, al-Mojid, al-Vojid, al-Voliy, ar-Roshid, al-Afuvv, al-Gʻafur, al-Haliym, al-Kariym, at-Tavvob, ar-Rabb, al-Majid, al-Valiy, ash-Shahid, al-Mubin, al-Burhon, ar-Rauf, ar-Rahiym, al-Mubdi, al-Muʼid, al-Boʻis, al-Voris, al-Qaviy, ash-Shadid, az-Zorr, an-Nofiʼ, al-Boqiy, al-Voqiy, al-Xofiz, ar-Rofiʼ, al-Qobiz, al-Bosit, al-Muizz, al-Muzill, al-Muqsit, ar-Razzoq, zul-Quvvatil-Matin, al-Qoim, ad-Doim, al-Hofiz, al-Vakil, al-Fotir, as-Somiʼ, al-Muʼtiy, al-Muhyiy, al-Mumit, al-Moniʼ, al-Jomiʼ, al-Hodiy, al-Kofiy, al-Abad, al-Olim, as-Sodiq, an-Nur, al-Munir, at-Tomm, al-Qadim, al-Vitr, al-Ahad, as-Samad, tugʻmagan va tugʻilmagan hamda hech kim Unga teng boʻlmagan Zot.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳнинг тўқсон тўққизта — биттаси кам юзта — исми бордир. Албатта, У тоқдир ва тоқни яхши кўради. Ким уларни ёд олса, жаннатга киради», дедилар. Улар қуйидагилардир: Аллоҳ, ал-Воҳид, ас-Самад, ал-Аввал, ал-Охир, аз-Зоҳир, ал-Ботин, ал-Холиқ, ал-Бори, ал-Мусаввир, ал-Малик, ал-Ҳаққ, ас-Салом, ал-Муъмин, ал-Муҳаймин, ал-Азиз, ал-Жаббор, ал-Мутакаббир, ар-Раҳмон, ар-Раҳийм, ал-Латийф, ал-Хабир, ас-Самиъ, ал-Басир, ал-Алийм, ал-Азийм, ал-Барр, ал-Мутаол, ал-Жалийл, ал-Жамийл, ал-Ҳайй, ал-Қайюм, ал-Қодир, ал-Қоҳир, ал-Алий, ал-Ҳакийм, ал-Қориб, ал-Мужиб, ал-Ғаний, ал-Ваҳҳоб, ал-Вадуд, аш-Шакур, ал-Можид, ал-Вожид, ал-Волий, ар-Рошид, ал-Афувв, ал-Ғафур, ал-Ҳалийм, ал-Карийм, ат-Таввоб, ар-Рабб, ал-Мажид, ал-Валий, аш-Шаҳид, ал-Мубин, ал-Бурҳон, ар-Рауф, ар-Раҳийм, ал-Мубди, ал-Муъид, ал-Бўис, ал-Ворис, ал-Қавий, аш-Шадид, аз-Зорр, ан-Нофиъ, ал-Боқий, ал-Воқий, ал-Хофиз, ар-Рофиъ, ал-Қобиз, ал-Босит, ал-Муизз, ал-Музилл, ал-Муқсит, ар-Раззоқ, зул-Қувватил-Матин, ал-Қоим, ад-Доим, ал-Ҳофиз, ал-Вакил, ал-Фотир, ас-Сомиъ, ал-Муътий, ал-Муҳйий, ал-Мумит, ал-Мониъ, ал-Жомиъ, ал-Ҳодий, ал-Кофий, ал-Абад, ал-Олим, ас-Содиқ, ан-Нур, ал-Мунир, ат-Томм, ал-Қадим, ал-Витр, ал-Аҳад, ас-Самад, туғмаган ва туғилмаган ҳамда ҳеч ким Унга тенг бўлмаган Зот.
وَعَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَى عَنِ الْقَزَعِ. قِيلَ لِنَافِعٍ: مَا الْقَزَعُ؟ قَالَ: يُحْلَقُ بعضُ رَأس الصبيِّ وَيتْرك البعضُ
وَألْحق بَعضهم التَّفْسِير بِالْحَدِيثِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Ehromda koʻylaklar, ishtonlar, sallalar, burnuslar va mahsilarni kiymanglar», deganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Эҳромда кўйлаклар, иштонлар, саллалар, бурнуслар ва маҳсиларни кийманглар», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمُتَبَايِعَيْنِ بِالْخِيَارِ فِي بَيْعِهِمَا، مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، أَوْ يَكُونُ الْبَيْعُ خِيَارًا ". قَالَ نَافِعٌ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا اشْتَرَى شَيْئًا يُعْجِبُهُ فَارَقَ صَاحِبَهُ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular bir-biridan ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega; yoki (savdo) ixtiyorli (shartli) boʻlsa (ham shunday)», — dedilar. Nofiʼ: «Ibn Umar oʻziga yoqgan biror narsani sotib olsa, sotuvchidan tezda ajrar (uzoqlashar) edi», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар бир-биридан ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга; ёки (савдо) ихтиёрли (шартли) бўлса (ҳам шундай)», — дедилар. Нофиъ: «Ибн Умар ўзига ёқган бирор нарсани сотиб олса, сотувчидан тезда ажрар (узоқлашар) эди», — деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفَاضَ يَوْمَ النَّحْرِ ثُمَّ رَجَعَ فَصَلَّى الظُّهْرَ بِمِنًى . قَالَ نَافِعٌ فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يُفِيضُ يَوْمَ النَّحْرِ ثُمَّ يَرْجِعُ فَيُصَلِّي الظُّهْرَ بِمِنًى وَيَذْكُرُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَعَلَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Nahr kuni (Baytni) ifoza qildilar (tavof qildilar), soʻng qaytib, Minoda peshin namozini oʻqidilar. Nofeʼ dedi: Ibn Umar ham Nahr kuni ifoza qilar, soʻng qaytib, Minoda peshin namozini oʻqir va Nabiy ﷺ ham shunday qilganlarini eslatar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Наҳр куни (Байтни) ифоза қилдилар (тавоф қилдилар), сўнг қайтиб, Минода пешин намозини ўқидилар. Нофеъ деди: Ибн Умар ҳам Наҳр куни ифоза қилар, сўнг қайтиб, Минода пешин намозини ўқир ва Набий ﷺ ҳам шундай қилганларини эслатар эди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا كَانَ ثَلاَثَةٌ فِي سَفَرٍ فَلْيُؤَمِّرُوا أَحَدَهُمْ " . قَالَ نَافِعٌ فَقُلْنَا لأَبِي سَلَمَةَ فَأَنْتَ أَمِيرُنَا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch kishi safarda boʻlsa, ulardan birini amir qilib tayinlasinlar», dedilar. Nofiʼ aytadi: Shunda biz Abu Salamaga: «Sen bizning amirimizsan», dedik.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч киши сафарда бўлса, улардан бирини амир қилиб тайинласинлар», дедилар. Нофиъ айтади: Шунда биз Абу Саламага: «Сен бизнинг амиримизсан», дедик.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، قَالَ وَأَنْبَأَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَصَابَ عُمَرُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْمَرَهُ فِيهَا فَقَالَ إِنِّي أَصَبْتُ أَرْضًا كَثِيرًا لَمْ أُصِبْ مَالاً قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ فَمَا تَأْمُرُ فِيهَا قَالَ " إِنْ شِئْتَ حَبَّسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا " . فَتَصَدَّقَ بِهَا - عَلَى أَنَّهُ لاَ تُبَاعُ وَلاَ تُوهَبُ - فَتَصَدَّقَ بِهَا فِي الْفُقَرَاءِ وَالْقُرْبَى وَفِي الرِّقَابِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَالضَّيْفِ لاَ جُنَاحَ - يَعْنِي - عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ أَوْ يُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ اللَّفْظُ لإِسْمَاعِيلَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar Xaybarda bir yerga ega boʻldi va Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u haqda maslahat soʻrab: «Men koʻp yerga ega boʻldim, undan koʻra menga qadrliroq mol hech qachon nasib etmagan, uni nima qilishga buyurasiz?» dedi. U zot: «Xohlasang, uning aslini ushlab qolib, oʻzini sadaqa qilgin», dedilar. Shunda u sotilmaydigan va hadya qilinmaydigan qilib, faqirlarga, qarindoshlarga, qullarni ozod qilishga, Alloh yoʻlida, yoʻlovchilarga va mehmonlarga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi mol toʻplashni koʻzlamagan holda undan yeyishi yoki bir doʻstiga yedirishida gunoh yoʻqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар Хайбарда бир ерга эга бўлди ва Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у ҳақда маслаҳат сўраб: «Мен кўп ерга эга бўлдим, ундан кўра менга қадрлироқ мол ҳеч қачон насиб этмаган, уни нима қилишга буюрасиз?» деди. У зот: «Хоҳласанг, унинг аслини ушлаб қолиб, ўзини садақа қилгин», дедилар. Шунда у сотилмайдиган ва ҳадя қилинмайдиган қилиб, фақирларга, қариндошларга, қулларни озод қилишга, Аллоҳ йўлида, йўловчиларга ва меҳмонларга садақа қилди. Уни бошқарган киши мол тўплашни кўзламаган ҳолда ундан ейиши ёки бир дўстига едиришида гуноҳ йўқдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ الْمِقْدَامِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ إِذَا رَأَى سَحَابًا مُقْبِلاً مِنْ أُفُقٍ مِنَ الآفَاقِ تَرَكَ مَا هُوَ فِيهِ وَإِنْ كَانَ فِي صَلاَتِهِ حَتَّى يَسْتَقْبِلَهُ فَيَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا أُرْسِلَ بِهِ " . فَإِنْ أَمْطَرَ قَالَ " اللَّهُمَّ سَيْبًا نَافِعًا " . مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً وَإِنْ كَشَفَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَلَمْ يُمْطِرْ حَمِدَ اللَّهَ عَلَى ذَلِكَ .
Oisha (roziyallohu anho) xabar berishicha, Nabiy ﷺ ufqlardan birortasidan bulut yaqinlashib kelayotganini koʻrsalar, hatto namozda boʻlsalar ham, oʻzlari mashgʻul boʻlgan ishni tark etib, unga yuzlanardilar va: «Allohumma innaa naʼuuzu bika min sharri maa ursila bihi (Ey Alloh, u bilan yuborilgan narsaning yomonligidan Senga panoh tilaymiz)», deb aytardilar. Agar yomgʻir yogʻsa: «Allohumma sayyiban naafian (Ey Alloh, foydali yomgʻir qilgin)», deb ikki yoki uch marta aytardilar. Agar Alloh azza va jalla uni tarqatib yuborsa-yu, yomgʻir yogʻmasa, buning uchun Allohga hamd aytardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар беришича, Набий ﷺ уфқлардан бирортасидан булут яқинлашиб келаётганини кўрсалар, ҳатто намозда бўлсалар ҳам, ўзлари машғул бўлган ишни тарк этиб, унга юзланардилар ва: «Аллоҳумма иннаа наъуузу бика мин шарри маа урсила биҳи (Эй Аллоҳ, у билан юборилган нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилаймиз)», деб айтардилар. Агар ёмғир ёғса: «Аллоҳумма саййибан наафиан (Эй Аллоҳ, фойдали ёмғир қилгин)», деб икки ёки уч марта айтардилар. Агар Аллоҳ азза ва жалла уни тарқатиб юборса-ю, ёмғир ёғмаса, бунинг учун Аллоҳга ҳамд айтардилар.
وَعَنْ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ قَالَ: إِنَّ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ أَرْسَلَهُ إِلَى السَّائِبِ يَسْأَلُهُ عَنْ شَيْءٍ رَآهُ مِنْهُ مُعَاوِيَةُ فِي الصَّلَاةِ فَقَالَ: نَعَمْ صَلَّيْتُ مَعَهُ الْجُمُعَةَ فِي الْمَقْصُورَةِ فَلَمَّا سَلَّمَ الْإِمَامُ قُمْتُ فِي مَقَامِي فَصَلَّيْتُ فَلَمَّا دَخَلَ أَرْسَلَ إِلَيَّ فَقَالَ: لَا تَعُدْ لِمَا فَعَلْتَ إِذَا صَلَّيْتَ الْجُمُعَةَ فَلَا تَصِلْهَا بِصَلَاةٍ حَتَّى تكلم أوتخرج فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَنَا بِذَلِكَ أَنْ لَا نُوصِلَ بِصَلَاةٍ حَتَّى نتكلم أَو نخرج. رَوَاهُ مُسلم
Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U (bir kishiga) shunday dedi: «Jumʼa namozini oʻqiganingda, gaplashmaguningcha yoki (masjiddan) chiqmaguningcha unga (boshqa) namozni ulamagin. Chunki Rasululloh ﷺ bizni shunga — gaplashmagunimizcha yoki chiqmagunimizcha bir namozni (boshqasiga) ulamaslikka buyurganlar».Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У (бир кишига) шундай деди: «Жумъа намозини ўқиганингда, гаплашмагунингча ёки (масжиддан) чиқмагунингча унга (бошқа) намозни уламагин. Чунки Расулуллоҳ ﷺ бизни шунга — гаплашмагунимизча ёки чиқмагунимизча бир намозни (бошқасига) уламасликка буюрганлар».
حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ أَبِي عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ سَاوَمَتْ بَرِيرَةَ فَخَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ، فَلَمَّا جَاءَ قَالَتْ إِنَّهُمْ أَبَوْا أَنْ يَبِيعُوهَا، إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطُوا الْوَلاَءَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ". قُلْتُ لِنَافِعٍ حُرًّا كَانَ زَوْجُهَا أَوْ عَبْدًا فَقَالَ مَا يُدْرِينِي
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Oisha Barira(ni) sotib olmoqchi boʻldi va u (Paygʻambar ﷺ) namozga chiqdilar. U zot qaytganda, u (Oisha) u zotga — ular (Bariraning egalari) uni — valoʼ (vala) oʻzlariga (qolishi) sharti bilangina sotishni — istaganini aytdi. Paygʻambar ﷺ: «Valoʼ — uni ozod qilgan kishiga(dir)», — deb javob berdilar. Hammom Nofiʼdan — uning (Bariraning) eri ozod (kishi)mi yoki qulmi, deb — soʻradi. U: «Bilmayman», — deb javob berdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Оиша Барира(ни) сотиб олмоқчи бўлди ва у (Пайғамбар ﷺ) намозга чиқдилар. У зот қайтганда, у (Оиша) у зотга — улар (Бариранинг эгалари) уни — валў (вала) ўзларига (қолиши) шарти билангина сотишни — истаганини айтди. Пайғамбар ﷺ: «Валў — уни озод қилган кишига(дир)», — деб жавоб бердилар. Ҳаммом Нофиъдан — унинг (Бариранинг) эри озод (киши)ми ёки қулми, деб — сўради. У: «Билмайман», — деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ طَلَّقْتُ امْرَأَتِي عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْىَ حَائِضٌ فَذَكَرَ ذَلِكَ عُمَرُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ثُمَّ لْيَدَعْهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ تَحِيضَ حَيْضَةً أُخْرَى فَإِذَا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْهَا قَبْلَ أَنْ يُجَامِعَهَا أَوْ يُمْسِكْهَا فَإِنَّهَا الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ يُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ " . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ قُلْتُ لِنَافِعٍ مَا صَنَعَتِ التَّطْلِيقَةُ قَالَ وَاحِدَةٌ اعْتَدَّ بِهَا .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u dedi: «Rasululloh ﷺ zamonida xotinimni hayz koʻrib turgan paytida taloq qildim. Shunda Umar buni Rasululloh ﷺ ga aytdi». Rasululloh ﷺ: «Unga buyur, xotinini qaytib olsin, soʻng uni qoʻyib tursin, toki u poklansin, soʻng yana boshqa bir hayz koʻrsin. Poklangach, jima qilishidan oldin taloq qilsin, yoki uni ushlab tursin. Zero, mana shu Alloh ayollarni shu (paytda) taloq qilishni buyurgan iddadir», — dedilar. Ubaydulloh dedi: men Nofeʼga: «Oʻsha taloq nima boʻldi?» dedim. U: «Bir taloq deb hisoblandi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у деди: «Расулуллоҳ ﷺ замонида хотинимни ҳайз кўриб турган пайтида талоқ қилдим. Шунда Умар буни Расулуллоҳ ﷺ га айтди». Расулуллоҳ ﷺ: «Унга буюр, хотинини қайтиб олсин, сўнг уни қўйиб турсин, токи у поклансин, сўнг яна бошқа бир ҳайз кўрсин. Поклангач, жима қилишидан олдин талоқ қилсин, ёки уни ушлаб турсин. Зеро, мана шу Аллоҳ аёлларни шу (пайтда) талоқ қилишни буюрган иддадир», — дедилар. Убайдуллоҳ деди: мен Нофеъга: «Ўша талоқ нима бўлди?» дедим. У: «Бир талоқ деб ҳисобланди», — деди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ كَتَبْتُ إِلَى نَافِعٍ أَسْأَلُهُ عَنْ دُعَاءِ الْمُشْرِكِينَ، عِنْدَ الْقِتَالِ فَكَتَبَ إِلَىَّ أَنَّ ذَلِكَ كَانَ فِي أَوَّلِ الإِسْلاَمِ وَقَدْ أَغَارَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَنِي الْمُصْطَلِقِ وَهُمْ غَارُّونَ وَأَنْعَامُهُمْ تُسْقَى عَلَى الْمَاءِ فَقَتَلَ مُقَاتِلَتَهُمْ وَسَبَى سَبْيَهُمْ وَأَصَابَ يَوْمَئِذٍ جُوَيْرِيَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ حَدَّثَنِي بِذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ وَكَانَ فِي ذَلِكَ الْجَيْشِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا حَدِيثٌ نَبِيلٌ رَوَاهُ ابْنُ عَوْنٍ عَنْ نَافِعٍ وَلَمْ يُشْرِكْهُ فِيهِ أَحَدٌ .
Ibn Avn (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Nofeʼga jang paytida mushriklarni (Islomga) chaqirish haqida soʻrab xat yozdim. U menga shunday deb yozdi: Bu Islomning dastlabki davrida boʻlgan edi. Allohning Nabiysi ﷺ Banu Mustaliqqa, ular gʻofil holatda turib, chorvalari suvga sugʻorilayotgan paytda hujum qildilar. Bas, ularning jangchilarini oʻldirdilar va (xotin-bolalarini) asir oldilar. Oʻsha kuni Juvayriya binti Horisni ham asir oldilar. Buni menga Abdulloh aytib berdi, u oʻsha qoʻshinda boʻlgan edi. Abu Dovud aytdi: Bu zoʻr (nodir) hadisdir, uni Ibn Avn Nofeʼdan rivoyat qilgan va unda hech kim unga sherik boʻlmagan.Ибн Авн (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Нофеъга жанг пайтида мушрикларни (Исломга) чақириш ҳақида сўраб хат ёздим. У менга шундай деб ёзди: Бу Исломнинг дастлабки даврида бўлган эди. Аллоҳнинг Набийси ﷺ Бану Мусталиққа, улар ғофил ҳолатда туриб, чорвалари сувга суғорилаётган пайтда ҳужум қилдилар. Бас, уларнинг жангчиларини ўлдирдилар ва (хотин-болаларини) асир олдилар. Ўша куни Жувайрия бинти Ҳорисни ҳам асир олдилар. Буни менга Абдуллоҳ айтиб берди, у ўша қўшинда бўлган эди. Абу Довуд айтди: Бу зўр (нодир) ҳадисдир, уни Ибн Авн Нофеъдан ривоят қилган ва унда ҳеч ким унга шерик бўлмаган.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ، أَصَابَ أَرْضًا بِخَيْبَرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْمِرُهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ " إِنْ شِئْتَ حَبَّسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا " . فَحَبَّسَ أَصْلَهَا أَنْ لاَ تُبَاعَ وَ لاَ تُوهَبَ وَلاَ تُورَثَ فَتَصَدَّقَ بِهَا عَلَى الْفُقَرَاءِ وَالْقُرْبَى وَالرِّقَابِ وَفِي الْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَالضَّيْفِ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ أَوْ يُطْعِمَ صَدِيقَهُ غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar Xaybarda bir yerga ega boʻldi va Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u haqda maslahat soʻradi. U zot: «Xohlasang, uning aslini ushlab qolib, oʻzini sadaqa qilgin», dedilar. Shunda u uning aslini sotilmaydigan, hadya qilinmaydigan va meros qilinmaydigan qilib ushlab qolib, faqirlarga, qarindoshlarga, qullarni ozod qilishga, miskinlarga, yoʻlovchilarga va mehmonlarga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi mol toʻplashni koʻzlamagan holda undan maʼruf yoʻsinda yeyishi yoki bir doʻstiga yedirishida gunoh yoʻqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар Хайбарда бир ерга эга бўлди ва Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у ҳақда маслаҳат сўради. У зот: «Хоҳласанг, унинг аслини ушлаб қолиб, ўзини садақа қилгин», дедилар. Шунда у унинг аслини сотилмайдиган, ҳадя қилинмайдиган ва мерос қилинмайдиган қилиб ушлаб қолиб, фақирларга, қариндошларга, қулларни озод қилишга, мискинларга, йўловчиларга ва меҳмонларга садақа қилди. Уни бошқарган киши мол тўплашни кўзламаган ҳолда ундан маъруф йўсинда ейиши ёки бир дўстига едиришида гуноҳ йўқдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ مَوْلًى، لأُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَقُولُ إِذَا صَلَّى الصُّبْحَ حِينَ يُسَلِّمُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ عِلْمًا نَافِعًا، وَرِزْقًا طَيِّبًا، وَعَمَلاً مُتَقَبَّلاً " .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bomdodni oʻqib salom berganlarida: «Allohumma inni asʼaluka ilman nofian, va rizqan toyyiban, va amalan mutaqabbalan», der edilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бомдодни ўқиб салом берганларида: «Аллоҳумма инни асъалука илман нофиан, ва ризқан тоййибан, ва амалан мутақаббалан», дер эдилар.
عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِبَلَ نَجْدٍ فَوَازَيْنَا الْعَدُوَّ فَصَافَفْنَا لَهُمْ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي لَنَا فَقَامَتْ طَائِفَةٌ مَعَهُ وَأَقْبَلَتْ طَائِفَةٌ عَلَى الْعَدُوِّ وَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَنْ مَعَهُ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفُوا مَكَانَ الطَّائِفَةِ الَّتِي لم تصل فجاؤوا فَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بهم رَكْعَةً وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَرَوَى نَافِعٌ نَحْوَهُ وَزَادَ: فَإِن كَانَ خوف هُوَ أَشَدُّ مِنْ ذَلِكَ صَلَّوْا رِجَالًا قِيَامًا عَلَى أَقْدَامِهِمْ أَوْ رُكْبَانًا مُسْتَقْبِلِي الْقِبْلَةِ أَوْ غَيْرَ مُسْتَقْبِلِيهَا قَالَ نَافِعٌ: لَا أُرَى ابْنَ عُمَرَ ذَكَرَ ذَلِكَ إِلَّا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ البُخَارِيّ
Shuayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Zuhriydan: «Paygʻambar ﷺ biror marta xavf namozini oʻqiganlarmi?» — deb soʻradim. Zuhriy: «Menga Solim — Abdulloh ibn Umar shunday degan deb — aytdi: ‹Men Rasululloh ﷺ bilan Najdda bir gʻazotda ishtirok etdim. Biz dushmanga roʻbaroʻ keldik va saflar tuzdik. Soʻng Rasululloh ﷺ namozga imomlik qilishga turdilar; bir guruh u zot bilan namoz oʻqish uchun turdi, boshqa (guruh) esa dushmanga qarab turdi. Rasululloh ﷺ va birinchi guruh rukuʼ qildi va ikki sajda qildi. Soʻng oʻsha guruh ketib, namoz oʻqimagan (guruh)ning oʻrniga turdi. Rasululloh ﷺ (ikkinchi guruh bilan) bir rakat (oʻqib), ikki sajda qildilar va namozni salom bilan tugatdilar. Soʻng ularning har biri (oʻzi) bir martadan rukuʼ qildi va ikki sajdadan (alohida) qildi›», — dedi.Шуайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Зуҳрийдан: «Пайғамбар ﷺ бирор марта хавф намозини ўқиганларми?» — деб сўрадим. Зуҳрий: «Менга Солим — Абдуллоҳ ибн Умар шундай деган деб — айтди: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Наждда бир ғазотда иштирок этдим. Биз душманга рўбарў келдик ва сафлар туздик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ намозга имомлик қилишга турдилар; бир гуруҳ у зот билан намоз ўқиш учун турди, бошқа (гуруҳ) эса душманга қараб турди. Расулуллоҳ ﷺ ва биринчи гуруҳ рукуъ қилди ва икки сажда қилди. Сўнг ўша гуруҳ кетиб, намоз ўқимаган (гуруҳ)нинг ўрнига турди. Расулуллоҳ ﷺ (иккинчи гуруҳ билан) бир ракат (ўқиб), икки сажда қилдилар ва намозни салом билан тугатдилар. Сўнг уларнинг ҳар бири (ўзи) бир мартадан рукуъ қилди ва икки саждадан (алоҳида) қилди›», — деди.
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يُخْبِرُ عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ أَنَّ أَيُّمَا، نَخْلٍ بِيعَتْ قَدْ أُبِّرَتْ لَمْ يُذْكَرِ الثَّمَرُ، فَالثَّمَرُ لِلَّذِي أَبَّرَهَا، وَكَذَلِكَ الْعَبْدُ وَالْحَرْثُ. سَمَّى لَهُ نَافِعٌ هَؤُلاَءِ الثَّلاَثَ.
Nofiʼ (Ibn Umarning ozod qilingan quli) rivoyat qiladi: Agar changlatilgan (chetilgan) xurmo daraxtlari sotilsa va (shartnomada) ularning mevasi haqida hech narsa aytilmasa, meva — uni changlatgan (chetgan) kishiga (sotuvchiga) qoladi; qul va ekinchi (yer)da ham shunday. Nofiʼ shu uch narsani zikr qildi.Нофиъ (Ибн Умарнинг озод қилинган қули) ривоят қилади: Агар чанглатилган (четилган) хурмо дарахтлари сотилса ва (шартномада) уларнинг меваси ҳақида ҳеч нарса айтилмаса, мева — уни чанглатган (четган) кишига (сотувчига) қолади; қул ва экинчи (ер)да ҳам шундай. Нофиъ шу уч нарсани зикр қилди.
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ قَوْلَ عُبَيْدِ اللَّهِ لِنَافِعٍ . قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى فِي رِوَايَتِهِ فَلْيَرْجِعْهَا . وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَلْيُرَاجِعْهَا .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan mana shu isnod bilan shunga oʻxshash (rivoyat) keltiriladi. Biroq u Ubaydullohning Nofeʼga aytgan soʻzini zikr qilmadi. Ibn al-Musanno oʻz rivoyatida «falyarjiʼho (uni qaytarib olsin)» dedi, Abu Bakr esa «falyurojiʼho (uni qaytib olsin)» dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан мана шу иснод билан шунга ўхшаш (ривоят) келтирилади. Бироқ у Убайдуллоҳнинг Нофеъга айтган сўзини зикр қилмади. Ибн ал-Мусанно ўз ривоятида «фаляржиъҳо (уни қайтариб олсин)» деди, Абу Бакр эса «фалюрожиъҳо (уни қайтиб олсин)» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ فَتَخَتَّمَ بِهِ فِي يَمِينِهِ ثُمَّ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " إِنِّي كُنْتُ اتَّخَذْتُ هَذَا الْخَاتَمَ فِي يَمِينِي " . ثُمَّ نَبَذَهُ وَنَبَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوَ هَذَا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَنَّهُ تَخَتَّمَ فِي يَمِينِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oltindan uzuk yasatdilar va uni oʻng qoʻllariga taqdilar, soʻngra minbarga oʻtirib: «Men bu uzukni oʻng qoʻlimga taqib yurardim», dedilar. Soʻng uni tashlab yubordilar, odamlar ham oʻz uzuklarini tashlab yuborishdi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Jobir, Abdulloh ibn Jaʼfar, Ibn Abbos, Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis Nofiʼdan, undan Ibn Umardan boshqa vajh bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan, ammo unda uzukni oʻng qoʻliga taqqani zikr qilinmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ олтиндан узук ясатдилар ва уни ўнг қўлларига тақдилар, сўнгра минбарга ўтириб: «Мен бу узукни ўнг қўлимга тақиб юрардим», дедилар. Сўнг уни ташлаб юбордилар, одамлар ҳам ўз узукларини ташлаб юборишди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Жобир, Абдуллоҳ ибн Жаъфар, Ибн Аббос, Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис Нофиъдан, ундан Ибн Умардан бошқа важҳ билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган, аммо унда узукни ўнг қўлига таққани зикр қилинмаган.
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ سُهَيْلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي زَائِدَةَ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ غُلاَمًا، لاِبْنِ عُمَرَ أَبَقَ إِلَى الْعَدُوِّ فَظَهَرَ عَلَيْهِ الْمُسْلِمُونَ فَرَدَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى ابْنِ عُمَرَ وَلَمْ يُقْسَمْ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ غَيْرُهُ رَدَّهُ عَلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umarning bir quli qochib dushman tomonga oʻtib ketgan edi. Soʻng musulmonlar ular ustidan gʻolib keldilar. Rasululloh ﷺ uni Ibn Umarga qaytarib berdilar, u (oʻlja sifatida) taqsim qilinmadi. Abu Dovud aytadi: Boshqasi: «Uni unga Xolid ibn al-Valid qaytarib berdi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Ибн Умарнинг бир қули қочиб душман томонга ўтиб кетган эди. Сўнг мусулмонлар улар устидан ғолиб келдилар. Расулуллоҳ ﷺ уни Ибн Умарга қайтариб бердилар, у (ўлжа сифатида) тақсим қилинмади. Абу Довуд айтади: Бошқаси: «Уни унга Холид ибн ал-Валид қайтариб берди», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَوْلَهُ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan xuddi shu maʼnoda rivoyat qilinadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан худди шу маънода ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ قَالَ ابْنُ عُمَرَ رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِلنِّسَاءِ فِي التَّصْفِيقِ وَلِلرِّجَالِ فِي التَّسْبِيحِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdilar: Rasululloh ﷺ ayollarga chapak chalishga, erkaklarga esa tasbeh aytishga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ аёлларга чапак чалишга, эркакларга эса тасбеҳ айтишга рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانُوا يَتَبَايَعُونَ الْجَزُورَ إِلَى حَبَلِ الْحَبَلَةِ، فَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ. فَسَّرَهُ نَافِعٌ أَنْ تُنْتَجَ النَّاقَةُ مَا فِي بَطْنِهَا.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar tuyalarni ‹Habal ul-habala› asosida sotar edi. Paygʻambar ﷺ bunday savdodan qaytardi. Nofiʼ ‹Habal ul-habala›ni shunday izohladi: «Tuya — urgʻochi tuya tugʻgandan keyin — xaridorga topshiriladi (yaʼni hali tugʻilmagan tuyani sotish)».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар туяларни ‹Ҳабал ул-ҳабала› асосида сотар эди. Пайғамбар ﷺ бундай савдодан қайтарди. Нофиъ ‹Ҳабал ул-ҳабала›ни шундай изоҳлади: «Туя — урғочи туя туғгандан кейин — харидорга топширилади (яъни ҳали туғилмаган туяни сотиш)».
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ مَالِكٍ وَعُبَيْدِ اللَّهِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺ dan Molik va Ubaydulloh hadisining oʻxshashi rivoyat qilinadi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺ дан Молик ва Убайдуллоҳ ҳадисининг ўхшаши ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ " . قَالَ نَافِعٌ الْوَشْمُ فِي اللَّثَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَمُعَاوِيَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh soch ulaydigan va soch ulatadigan ayolni hamda tatu chizadigan va tatu chizdiradigan ayolni laʼnatladi», dedilar. Nofeʼ: «Tatu (chizish) milkda boʻlardi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oisha, Ibn Masʼud, Asmo bint Abu Bakr, Ibn Abbos, Maʼqil ibn Yasor va Muoviyadan ham (rivoyat) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ соч улайдиган ва соч улатадиган аёлни ҳамда тату чизадиган ва тату чиздирадиган аёлни лаънатлади», дедилар. Нофеъ: «Тату (чизиш) милкда бўларди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оиша, Ибн Масъуд, Асмо бинт Абу Бакр, Ибн Аббос, Маъқил ибн Ясор ва Муовиядан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ عُتْبَةَ الدِّمَشْقِيُّ، قَالَ قَالَ الْوَلِيدُ - يَعْنِي ابْنَ مُسْلِمٍ - حَدَّثْتُ ابْنَ الْمُبَارَكِ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قُلْتُ وَكَذَا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فَرْوَةَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ لاَ تَعْدِلْ مَنْ سَمَّيْتَ بِمَالِكٍ هَكَذَا أَوْ نَحْوَهُ يَعْنِي مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ .
Validdan — yaʼni ibn Muslimdan — rivoyat qilinadi, u aytdi: Men bu hadisni Ibnul-Muborakka aytib berdim va: «Shuningdek, bizga Ibn Abu Farva ham Nofeʼdan rivoyat qildi» dedim. U (Ibnul-Muborak): «Sen nomlarini aytgan kishilaringni Molik bilan teng qila olmaysan» — shunday yoki shunga oʻxshash dedi — yaʼni Molik ibn Anasni (nazarda tutdi).Валиддан — яъни ибн Муслимдан — ривоят қилинади, у айтди: Мен бу ҳадисни Ибнул-Муборакка айтиб бердим ва: «Шунингдек, бизга Ибн Абу Фарва ҳам Нофеъдан ривоят қилди» дедим. У (Ибнул-Муборак): «Сен номларини айтган кишиларингни Молик билан тенг қила олмайсан» — шундай ёки шунга ўхшаш деди — яъни Молик ибн Анасни (назарда тутди).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ عُمُومَتَهُ، جَاءُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعُوا فَأَخْبَرُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَدْ عَلِمْنَا أَنَّهُ كَانَ كُلُّ صَاحِبَ مَزْرَعَةٍ يُكْرِيهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنَّ لَهُ مَا عَلَى الرَّبِيعِ السَّاقِي الَّذِي يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْمَاءُ وَطَائِفَةٌ مِنَ التِّبْنِ لاَ أَدْرِي كَمْ هِيَ. رَوَاهُ ابْنُ عَوْنٍ عَنْ نَافِعٍ فَقَالَ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Abdulloh ibn Umarga amakilari Rasululloh ﷺ huzuriga borib, soʻng qaytib kelib, Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytarganlarini xabar berganlarini aytdi. Abdulloh: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida har bir ekinzor egasi oʻz yerini ariq boʻyida suv otilib chiqadigan joyda oʻsadigan hosilga va bir hovuch somonga — qancha ekanini bilmayman — ijaraga berishini bilardik», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Абдуллоҳ ибн Умарга амакилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига бориб, сўнг қайтиб келиб, Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтарганларини хабар берганларини айтди. Абдуллоҳ: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида ҳар бир экинзор эгаси ўз ерини ариқ бўйида сув отилиб чиқадиган жойда ўсадиган ҳосилга ва бир ҳовуч сомонга — қанча эканини билмайман — ижарага беришини билардик», деди.
حَدَّثَنَا مُحْرِزُ بْنُ سَلَمَةَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ الْجُمَحِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلاَةَ الْكُسُوفِ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ " لَقَدْ دَنَتْ مِنِّي الْجَنَّةُ حَتَّى لَوِ اجْتَرَأْتُ عَلَيْهَا لَجِئْتُكُمْ بِقِطَافٍ مِنْ قِطَافِهَا وَدَنَتْ مِنِّي النَّارُ حَتَّى قُلْتُ أَىْ رَبِّ وَأَنَا فِيهِمْ " .
قَالَ نَافِعٌ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ " وَرَأَيْتُ امْرَأَةً تَخْدِشُهَا هِرَّةٌ لَهَا فَقُلْتُ مَا شَأْنُ هَذِهِ قَالُوا حَبَسَتْهَا حَتَّى مَاتَتْ جُوعًا لاَ هِيَ أَطْعَمَتْهَا وَلاَ هِيَ أَرْسَلَتْهَا تَأْكُلُ مِنْ خِشَاشِ الأَرْضِ " .
Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kusuf (quyosh tutilishi) namozini oʻqidilar. U zot uzoq qiyomda turdilar, soʻng uzoq ruku qildilar, soʻng bosh koʻtarib uzoq qiyomda turdilar, soʻng uzoq ruku qildilar, soʻng bosh koʻtardilar, soʻng sajda qilib uzoq sajdada turdilar, soʻng bosh koʻtardilar, soʻng sajda qilib uzoq sajdada turdilar, soʻng bosh koʻtardilar; keyin qiyomda turib uzoq turdilar, soʻng uzoq ruku qildilar, soʻng bosh koʻtarib uzoq qiyomda turdilar, soʻng uzoq ruku qildilar, soʻng bosh koʻtardilar, soʻng sajda qilib uzoq sajdada turdilar, soʻng bosh koʻtardilar, soʻng sajda qilib uzoq sajdada turdilar, soʻng namozdan chiqdilar va: «Jannat menga shu qadar yaqinlashdiki, agar unga qoʻl choʻzishga jurʼat qilganimda edi, uning mevalaridan bir shingilini sizlarga keltirgan boʻlar edim. Doʻzax ham menga yaqinlashdi, hatto men: ‹Ey Robbim, men ular bilan birgamanmi?› dedim», dedilar. Nofeʼ aytdi: «Uʼzot: ‹Men bir ayolni koʻrdim, uni mushugi tirnayotgan edi. Men: ‹Buning holi nima?› desam, ‹U mushukni ochlikdan oʻlguncha bogʻlab qoʻygan; unga na yem bergan, na uni qoʻyib yuborgan — toki u yer hasharotlaridan yeb tirikchilik qilsa›, dedilar›, degan deb oʻylayman», dedi.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кусуф (қуёш тутилиши) намозини ўқидилар. У зот узоқ қиёмда турдилар, сўнг узоқ руку қилдилар, сўнг бош кўтариб узоқ қиёмда турдилар, сўнг узоқ руку қилдилар, сўнг бош кўтардилар, сўнг сажда қилиб узоқ саждада турдилар, сўнг бош кўтардилар, сўнг сажда қилиб узоқ саждада турдилар, сўнг бош кўтардилар; кейин қиёмда туриб узоқ турдилар, сўнг узоқ руку қилдилар, сўнг бош кўтариб узоқ қиёмда турдилар, сўнг узоқ руку қилдилар, сўнг бош кўтардилар, сўнг сажда қилиб узоқ саждада турдилар, сўнг бош кўтардилар, сўнг сажда қилиб узоқ саждада турдилар, сўнг намоздан чиқдилар ва: «Жаннат менга шу қадар яқинлашдики, агар унга қўл чўзишга журъат қилганимда эди, унинг меваларидан бир шингилини сизларга келтирган бўлар эдим. Дўзах ҳам менга яқинлашди, ҳатто мен: ‹Эй Роббим, мен улар билан биргаманми?› дедим», дедилар. Нофеъ айтди: «Уъзот: ‹Мен бир аёлни кўрдим, уни мушуги тирнаётган эди. Мен: ‹Бунинг ҳоли нима?› десам, ‹У мушукни очликдан ўлгунча боғлаб қўйган; унга на ем берган, на уни қўйиб юборган — токи у ер ҳашаротларидан еб тирикчилик қилса›, дедилар›, деган деб ўйлайман», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ أَنْ يَعْمَلُوهَا وَيَزْرَعُوهَا وَلَهُمْ شَطْرُ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا، وَأَنَّ ابْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ الْمَزَارِعَ كَانَتْ تُكْرَى عَلَى شَىْءٍ سَمَّاهُ نَافِعٌ لاَ أَحْفَظُهُ. وَأَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ حَدَّثَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ. وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ حَتَّى أَجْلاَهُمْ عُمَرُ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Xaybar yerini — yahudiylar unda ishlab, dehqonchilik qilishi va hosilning yarmini olishi (sharti bilan) — berdilar. Ibn Umar qoʻshdi: «Yer (hosilning) maʼlum bir qismiga ijaraga berilar edi». Nofiʼ oʻsha qismning miqdorini zikr qildi, lekin men uni unutdim. Rofeʼ ibn Xadij: «Paygʻambar ﷺ dalalarni ijaraga berishdan qaytardi», — dedi. Ubaydulloh, Nofiʼdan rivoyat qildi: Ibn Umar: «(Xaybar shartnomasi) — to Umar yahudiylarni (Xaybardan) koʻchirib yuborguncha — davom etdi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Хайбар ерини — яҳудийлар унда ишлаб, деҳқончилик қилиши ва ҳосилнинг ярмини олиши (шарти билан) — бердилар. Ибн Умар қўшди: «Ер (ҳосилнинг) маълум бир қисмига ижарага берилар эди». Нофиъ ўша қисмнинг миқдорини зикр қилди, лекин мен уни унутдим. Рофеъ ибн Хадиж: «Пайғамбар ﷺ далаларни ижарага беришдан қайтарди», — деди. Убайдуллоҳ, Нофиъдан ривоят қилди: Ибн Умар: «(Хайбар шартномаси) — то Умар яҳудийларни (Хайбардан) кўчириб юборгунча — давом этди», — деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، وَأَبُو كَامِلٍ قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنِيهِ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، كِلاَهُمَا عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِخَرْصِهَا .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ araya savdosida (mevani daraxt boshidagi) taxminiy oʻlchovi bilan (sotishga) ruxsat berdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ арая савдосида (мевани дарахт бошидаги) тахминий ўлчови билан (сотишга) рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا أَبُو زَكَرِيَّا، يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ وَمَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فِي الدُّنْيَا فَمَاتَ وَهُوَ يُدْمِنُهَا لَمْ يَشْرَبْهَا فِي الآخِرَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعُبَادَةَ وَأَبِي مَالِكٍ الأَشْعَرِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا فَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa — xamr (aroq)dir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir. Kim dunyoda xamr ichib, unga berilgan holida (tavba qilmay) oʻlsa, oxiratda uni icholmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis bir necha yoʻl bilan Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. Molik ibn Anas uni Nofeʼdan, u Ibn Umardan mavquf (sahobiy soʻzi) sifatida rivoyat qilib, uni (Nabiyga) marfuʼ qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса — хамр (ароқ)дир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир. Ким дунёда хамр ичиб, унга берилган ҳолида (тавба қилмай) ўлса, охиратда уни ичолмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис бир неча йўл билан Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилинган. Молик ибн Анас уни Нофеъдан, у Ибн Умардан мавқуф (саҳобий сўзи) сифатида ривоят қилиб, уни (Набийга) марфуъ қилмаган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ فَبَلَغَتْ سُهْمَانُنَا اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا وَنَفَّلَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعِيرًا بَعِيرًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ بُرْدُ بْنُ سِنَانٍ عَنْ نَافِعٍ مِثْلَ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَرَوَاهُ أَيُّوبُ عَنْ نَافِعٍ مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ وَنُفِّلْنَا بَعِيرًا بَعِيرًا . لَمْ يَذْكُرِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم .
Musaddad bizga aytib berdi, Yahyo bizga Ubaydullohdan aytib berdi, u: Nofeʼ menga aytib berdi, dedi. U Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ bizni bir saryya tarkibida joʻnatdilar. Bizning ulushimiz oʻn ikkitadan tuyaga yetdi va Rasululloh ﷺ bizga birtadan tuyani nafl qilib berdilar. Abu Dovud dedi: Buni Burd ibn Sinon Nofeʼdan Ubaydulloh hadisi kabi rivoyat qildi. Ayyub ham buni Nofeʼdan xuddi shunday rivoyat qildi, faqat u: «Bizga birtadan tuya nafl qilib berildi», dedi va Nabiy ﷺ ni zikr qilmadi.Мусаддад бизга айтиб берди, Яҳё бизга Убайдуллоҳдан айтиб берди, у: Нофеъ менга айтиб берди, деди. У Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарйя таркибида жўнатдилар. Бизнинг улушимиз ўн иккитадан туяга етди ва Расулуллоҳ ﷺ бизга биртадан туяни нафл қилиб бердилар. Абу Довуд деди: Буни Бурд ибн Синон Нофеъдан Убайдуллоҳ ҳадиси каби ривоят қилди. Айюб ҳам буни Нофеъдан худди шундай ривоят қилди, фақат у: «Бизга биртадан туя нафл қилиб берилди», деди ва Набий ﷺ ни зикр қилмади.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَأْخُذُ كِرَاءَ الأَرْضِ فَبَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، شَىْءٌ فَأَخَذَ بِيَدِي فَمَشَى إِلَى رَافِعٍ وَأَنَا مَعَهُ فَحَدَّثَهُ رَافِعٌ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ. فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ بَعْدُ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar yerni ijaraga berib turardi. Unga Rofiʼ ibn Xadijdan bir narsa yetib borgach, u qoʻlimdan ushlab, Rofiʼ huzuriga bordi, men ham u bilan birga edim. Rofiʼ unga baʼzi amakilaridan Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berdi. Shundan soʻng Abdulloh buni tark etdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Умар ерни ижарага бериб турарди. Унга Рофиъ ибн Хадиждан бир нарса етиб боргач, у қўлимдан ушлаб, Рофиъ ҳузурига борди, мен ҳам у билан бирга эдим. Рофиъ унга баъзи амакиларидан Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берди. Шундан сўнг Абдуллоҳ буни тарк этди.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا صَلَّى يَوْمَ عِيدٍ أَوْ غَيْرَهُ نُصِبَتِ الْحَرْبَةُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَيُصَلِّي إِلَيْهَا وَالنَّاسُ مِنْ خَلْفِهِ . قَالَ نَافِعٌ فَمِنْ ثَمَّ اتَّخَذَهَا الأُمَرَاءُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ iyd kuni yoki boshqa kuni namoz oʻqiganlarida, oldilariga nayza tikib qoʻyilar, ular unga qarab namoz oʻqirdilar, odamlar esa orqalarida boʻlardi». Nofeʼ: «Amirlar buni ana shu yerdan olishgan», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ ийд куни ёки бошқа куни намоз ўқиганларида, олдиларига найза тикиб қўйилар, улар унга қараб намоз ўқирдилар, одамлар эса орқаларида бўларди». Нофеъ: «Амирлар буни ана шу ердан олишган», деди.