Rofe ibn Xadij

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَارِظٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كَسْبُ الْحَجَّامِ خَبِيثٌ وَمَهْرُ الْبَغِيِّ خَبِيثٌ وَثَمَنُ الْكَلْبِ خَبِيثٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ رَافِعٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا ثَمَنَ الْكَلْبِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ثَمَنِ كَلْبِ الصَّيْدِ ‏.‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qon oluvchining (hajjom) kasbi xabis (nopok)dir, zinokor ayolning mahri xabisdir va itning bahosi xabisdir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Ibn Masʼud, Abu Masʼud, Jobir, Abu Hurayra, Ibn Abbos, Ibn Umar va Abdulloh ibn Jaʼfardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Rofeʼning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahlining koʻpchiligi shunga amal qiladilar, ular itning bahosini makruh sanaganlar. Bu Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ilm ahlidan baʼzilari ov itining bahosiga ruxsat berganlar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қон олувчининг (ҳажжом) касби хабис (нопок)дир, зинокор аёлнинг маҳри хабисдир ва итнинг баҳоси хабисдир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Умар, Али, Ибн Масъуд, Абу Масъуд, Жобир, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Ибн Умар ва Абдуллоҳ ибн Жаъфардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Рофеънинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлининг кўпчилиги шунга амал қиладилар, улар итнинг баҳосини макруҳ санаганлар. Бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Илм аҳлидан баъзилари ов итининг баҳосига рухсат берганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ النَّخَعِيُّ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ زَرَعَ فِي أَرْضِ قَوْمٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِمْ فَلَيْسَ لَهُ مِنَ الزَّرْعِ شَيْءٌ وَلَهُ نَفَقَتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَالَ لاَ أَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ إِلاَّ مِنْ رِوَايَةِ شَرِيكٍ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا مَعْقِلُ بْنُ مَالِكٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ الأَصَمِّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim bir qavmning yeriga ularning ruxsatisiz ekin eksa, uning uchun ekindan hech narsa yoʻq, balki (faqat sarflagan) xarajati boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir; biz uni Abu Ishoqning hadisidan faqat shu yoʻl bilan, Sharik ibn Abdullohning hadisidan bilamiz. Baʼzi ilm ahli shu hadisga amal qiladi, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Men bu hadis haqida Muhammad ibn Ismoildan soʻradim, u: «Bu hasan hadisdir», dedi va: «Men uni Abu Ishoqning hadisidan faqat Sharikning rivoyatidan bilaman», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бир қавмнинг ерига уларнинг рухсатисиз экин экса, унинг учун экиндан ҳеч нарса йўқ, балки (фақат сарфлаган) харажати бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир; биз уни Абу Ишоқнинг ҳадисидан фақат шу йўл билан, Шарик ибн Абдуллоҳнинг ҳадисидан биламиз. Баъзи илм аҳли шу ҳадисга амал қилади, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Мен бу ҳадис ҳақида Муҳаммад ибн Исмоилдан сўрадим, у: «Бу ҳасан ҳадисдир», деди ва: «Мен уни Абу Ишоқнинг ҳадисидан фақат Шарикнинг ривоятидан биламан», деди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا إِذَا كَانَتْ لأَحَدِنَا أَرْضٌ أَنْ يُعْطِيَهَا بِبَعْضِ خَرَاجِهَا أَوْ بِدَرَاهِمَ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَتْ لأَحَدِكُمْ أَرْضٌ فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ أَوْ لِيَزْرَعْهَا ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ bizni biz uchun foydali boʻlgan bir ishdan qaytardilar: birortamizning yeri boʻlsa, uni hosilining bir qismi yoki dirhamlar evaziga (ishlatishga) berishimizdan. Va u zot: «Birortangizning yeri boʻlsa, uni (oʻz) birodariga (bepul) hadya qilsin yoki (oʻzi) ekib-tiksin», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни биз учун фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар: бирортамизнинг ери бўлса, уни ҳосилининг бир қисми ёки дирҳамлар эвазига (ишлатишга) беришимиздан. Ва у зот: «Бирортангизнинг ери бўлса, уни (ўз) биродарига (бепул) ҳадя қилсин ёки (ўзи) экиб-тиксин», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ قَطْعَ فِي ثَمَرٍ وَلاَ كَثَرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ رِوَايَةِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ ‏.‏ وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺning: «Meva va xurmo magʻzi(ni oʻgʻirlash)da (qoʻl) kesish (jazosi) yoʻq», deb aytayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Baʼzilari mana shunday — Yahyo ibn Saiddan, u Muhammad ibn Yahyo ibn Habbondan, u amakisi Vosiʼ ibn Habbondan, u Rofiʼ ibn Xadijdan, u Nabiy ﷺdan — Lays ibn Saʼdning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilishgan. Molik ibn Anas va boshqa bir necha (rovi) bu hadisni Yahyo ibn Saiddan, u Muhammad ibn Yahyo ibn Habbondan, u Rofiʼ ibn Xadijdan, u Nabiy ﷺdan (deb) rivoyat qilishgan va unda Vosiʼ ibn Habbonni zikr qilishmagan.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Мева ва хурмо мағзи(ни ўғирлаш)да (қўл) кесиш (жазоси) йўқ», деб айтаётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Баъзилари мана шундай — Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у амакиси Восиъ ибн Ҳаббондан, у Рофиъ ибн Хадиждан, у Набий ﷺдан — Лайс ибн Саъднинг ривоятига ўхшаш ривоят қилишган. Молик ибн Анас ва бошқа бир неча (рови) бу ҳадисни Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Рофиъ ибн Хадиждан, у Набий ﷺдан (деб) ривоят қилишган ва унда Восиъ ибн Ҳаббонни зикр қилишмаган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، قال حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْحُمَّى فَوْرٌ مِنَ النَّارِ فَأَبْرِدُوهَا بِالْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَامْرَأَةِ الزُّبَيْرِ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Isitma (bezgak) doʻzaxning qaynashidandir, shuning uchun uni suv bilan sovutinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Asmo bint Abu Bakr, Ibn Umar, Zubayrning xotini, Oisha va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Иситма (безгак) дўзахнинг қайнашидандир, шунинг учун уни сув билан совутинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Асмо бинт Абу Бакр, Ибн Умар, Зубайрнинг хотини, Оиша ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ إِسْحَاقَ ابْنِ أَخِي، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا اضْطَجَعَ أَحَدُكُمْ عَلَى جَنْبِهِ الأَيْمَنِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْلَمْتُ نَفْسِي إِلَيْكَ وَوَجَّهْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ أُومِنُ بِكِتَابِكَ وَبِرُسُلِكَ ‏.‏ فَإِنْ مَاتَ مِنْ لَيْلَتِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ رضى الله عنه ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Birortangiz oʻng yonboshiga yotgach: ‹Allohumma inniy aslamtu nafsiy ilayka, va vajjahtu vajhiy ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, la maljaʼa va la manja minka illa ilayka, uʼminu bikitabika va birusulika (Ey Alloh, oʻzimni Senga taslim qildim, yuzimni Senga qaratdim, suyanchimni Senga tayadim, ishimni Senga topshirdim, Sendan boshqa Sendan panoh va najot yoʻq, Kitobingga va rasullaringga iymon keltiraman)›, desa-yu, oʻsha kechasi oʻlsa, jannatga kiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan, Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) hadisidan hasan gʻaribdir.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бирортангиз ўнг ёнбошига ётгач: ‹Аллоҳумма инний асламту нафсий илайка, ва важжаҳту важҳий илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, ва фаввазту амрий илайка, ла малжаъа ва ла манжа минка илла илайка, уъмину бикитабика ва бирусулика (Эй Аллоҳ, ўзимни Сенга таслим қилдим, юзимни Сенга қаратдим, суянчимни Сенга таядим, ишимни Сенга топширдим, Сендан бошқа Сендан паноҳ ва нажот йўқ, Китобингга ва расулларингга иймон келтираман)›, деса-ю, ўша кечаси ўлса, жаннатга киради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан, Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) ҳадисидан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْعَامِلُ عَلَى الصَّدَقَةِ بِالْحَقِّ كَالْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى بَيْتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَيَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ أَصَحُّ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Sadaqani haq bilan yigʻib turuvchi xodim, uyiga qaytguniga qadar, Alloh yoʻlida jihod qilayotgan gʻoziy kabidir›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Rofiʼ ibn Xadijning hadisi hasan sahihdir. Yazid ibn Iyoz esa hadis ahli nazdida zaifdir. Muhammad ibn Ishoqning hadisi (esa) koʻproq sahihdir.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Садақани ҳақ билан йиғиб турувчи ходим, уйига қайтгунига қадар, Аллоҳ йўлида жиҳод қилаётган ғозий кабидир›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Рофиъ ибн Хадижнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Язид ибн Иёз эса ҳадис аҳли наздида заифдир. Муҳаммад ибн Ишоқнинг ҳадиси (эса) кўпроқ саҳиҳдир.