Rofe ibn Xadij

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ الأَنْصَارِيِّ، سَمِعَ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا أَكْثَرَ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مُزْدَرَعًا، كُنَّا نُكْرِي الأَرْضَ بِالنَّاحِيَةِ مِنْهَا مُسَمًّى لِسَيِّدِ الأَرْضِ، قَالَ فَمِمَّا يُصَابُ ذَلِكَ وَتَسْلَمُ الأَرْضُ، وَمِمَّا يُصَابُ الأَرْضُ وَيَسْلَمُ ذَلِكَ، فَنُهِينَا، وَأَمَّا الذَّهَبُ وَالْوَرِقُ فَلَمْ يَكُنْ يَوْمَئِذٍ‏.‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Madinada (boshqa) hammadan koʻproq dalalarda ishlar edik. Biz yerni — uning maʼlum, belgilangan bir qismining hosili yer egasiga beriladigan (sharti) bilan — ijaraga olar edik. Baʼzan oʻsha qismning ekini ofat (kasallik) bilan zararlanar, qolgani esa sogʻ qolar edi yoki aksincha boʻlar edi; shuning uchun Paygʻambar ﷺ bu (odat)dan qaytardi. Oʻsha paytda (yer ijarasi uchun) oltin yoki kumush ishlatilmas edi. Agar ular urugʻni (yer egasi) bersa, ular shuncha-shuncha (hosil) olar edi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Мадинада (бошқа) ҳаммадан кўпроқ далаларда ишлар эдик. Биз ерни — унинг маълум, белгиланган бир қисмининг ҳосили ер эгасига бериладиган (шарти) билан — ижарага олар эдик. Баъзан ўша қисмнинг экини офат (касаллик) билан зарарланар, қолгани эса соғ қолар эди ёки аксинча бўлар эди; шунинг учун Пайғамбар ﷺ бу (одат)дан қайтарди. Ўша пайтда (ер ижараси учун) олтин ёки кумуш ишлатилмас эди. Агар улар уруғни (ер эгаси) берса, улар шунча-шунча (ҳосил) олар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ، مَوْلَى رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ عَمِّهِ، ظُهَيْرِ بْنِ رَافِعٍ قَالَ ظُهَيْرٌ لَقَدْ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ بِنَا رَافِقًا‏.‏ قُلْتُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهْوَ حَقٌّ‏.‏ قَالَ دَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا تَصْنَعُونَ بِمَحَاقِلِكُمْ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نُؤَاجِرُهَا عَلَى الرُّبُعِ وَعَلَى الأَوْسُقِ مِنَ التَّمْرِ وَالشَّعِيرِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لا تَفْعَلُوا ازْرَعُوهَا أَوْ أَزْرِعُوهَا أَوْ أَمْسِكُوهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ رَافِعٌ قُلْتُ سَمْعًا وَطَاعَةً‏.‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mening amakim Zuhayr: «Allohning Rasuli ﷺ bizni — bizga foydali boʻlgan bir (ish)dan qaytardi», — dedi. Men: «Allohning Rasuli ﷺ aytgan har bir narsa toʻgʻri(dir)», — dedim. U: «Allohning Rasuli ﷺ meni (chaqirib) yubordi va: ‹Dalalaringizni nima qilyapsizlar?› — deb soʻradi. Men: ‹Biz dalalarimizni — suv (ariq, daryo) boʻylarida yetishgan hosilni ijara (haqi) sifatida olish, yoki bir necha vasq arpa va xurmoga — ijaraga beramiz›, — dedim. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Bunday qilma; balki uni oʻzlaringiz ekinglar, yoki boshqalarga tekinga ekkizinglar, yoki uni boʻsh (ekilmagan) qoldiringlar›, — dedi. Men: ‹Biz eshitdik va itoat qilamiz›, — dedim», — dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менинг амаким Зуҳайр: «Аллоҳнинг Расули ﷺ бизни — бизга фойдали бўлган бир (иш)дан қайтарди», — деди. Мен: «Аллоҳнинг Расули ﷺ айтган ҳар бир нарса тўғри(дир)», — дедим. У: «Аллоҳнинг Расули ﷺ мени (чақириб) юборди ва: ‹Далаларингизни нима қиляпсизлар?› — деб сўради. Мен: ‹Биз далаларимизни — сув (ариқ, дарё) бўйларида етишган ҳосилни ижара (ҳақи) сифатида олиш, ёки бир неча васқ арпа ва хурмога — ижарага берамиз›, — дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Бундай қилма; балки уни ўзларингиз экинглар, ёки бошқаларга текинга эккизинглар, ёки уни бўш (экилмаган) қолдиринглар›, — деди. Мен: ‹Биз эшитдик ва итоат қиламиз›, — дедим», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّجَاشِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْعَصْرَ فَنَنْحَرُ جَزُورًا، فَتُقْسَمُ عَشْرَ قِسَمٍ، فَنَأْكُلُ لَحْمًا نَضِيجًا قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ‏.‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan asr namozini oʻqir va bir tuyani soʻyar edik; uning goʻshti oʻn boʻlakka boʻlinar edi. Biz pishgan goʻshtni — quyosh botishdan oldin — yer edik.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан аср намозини ўқир ва бир туяни сўяр эдик; унинг гўшти ўн бўлакка бўлинар эди. Биз пишган гўштни — қуёш ботишдан олдин — ер эдик.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَنْظَلَةَ الزُّرَقِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كُنَّا أَكْثَرَ الأَنْصَارِ حَقْلاً، فَكُنَّا نُكْرِي الأَرْضَ، فَرُبَّمَا أَخْرَجَتْ هَذِهِ وَلَمْ تُخْرِجْ ذِهِ، فَنُهِينَا عَنْ ذَلِكَ، وَلَمْ نُنْهَ عَنِ الْوَرِقِ‏.‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz boshqa ansorlardan koʻra koʻproq dalalarda ishlar edik va biz yerni — (uning) maʼlum bir qismining hosili (evaziga) — ijaraga berar edik. Lekin baʼzan oʻsha qism yoki yerning qolgan qismi hech hosil bermas edi; shuning uchun biz (Paygʻambar ﷺ tomonidan) bunday (usul)dan qaytarildik, lekin bizga — yerni pulga ijaraga berish — joiz qilindi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз бошқа ансорлардан кўра кўпроқ далаларда ишлар эдик ва биз ерни — (унинг) маълум бир қисмининг ҳосили (эвазига) — ижарага берар эдик. Лекин баъзан ўша қисм ёки ернинг қолган қисми ҳеч ҳосил бермас эди; шунинг учун биз (Пайғамбар ﷺ томонидан) бундай (усул)дан қайтарилдик, лекин бизга — ерни пулга ижарага бериш — жоиз қилинди.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْحُمَّى مِنْ فَوْرِ جَهَنَّمَ، فَأَبْرِدُوهَا عَنْكُمْ بِالْمَاءِ ‏"‏‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Isitma — doʻzax (olovi)ning issiqligidandir; bas, uni suv bilan sovitinglar».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Иситма — дўзах (олови)нинг иссиқлигидандир; бас, уни сув билан совитинглар».

حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذِي الْحُلَيْفَةِ، فَأَصَابَ النَّاسَ جُوعٌ، فَأَصَبْنَا إِبِلاً وَغَنَمًا، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي أُخْرَيَاتِ النَّاسِ، فَعَجِلُوا فَنَصَبُوا الْقُدُورَ، فَدُفِعَ إِلَيْهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِالْقُدُورِ فَأُكْفِئَتْ، ثُمَّ قَسَمَ فَعَدَلَ عَشَرَةً مِنَ الْغَنَمِ بِبَعِيرٍ، فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ، وَكَانَ فِي الْقَوْمِ خَيْلٌ يَسِيرَةٌ فَطَلَبُوهُ فَأَعْيَاهُمْ، فَأَهْوَى إِلَيْهِ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ اللَّهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ، فَمَا نَدَّ عَلَيْكُمْ فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَالَ جَدِّي إِنَّا لَنَرْجُو ـ أَوْ نَخَافُ ـ أَنْ نَلْقَى الْعَدُوَّ غَدًا، وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى، أَفَنَذْبَحُ بِالْقَصَبِ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ، لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ، وَسَأُخْبِرُكُمْ عَنْهُ، أَمَّا السِّنُّ عَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) Zul-Hulayfada edik; odamlarni ochlik tutdi; biz (oʻ ljadan) tuya va qoʻ y oldik. Paygʻambar ﷺ esa odamlarning eng ortida (oxirida) edilar. Ular shoshilib, qozonlarni (oʻ choqqa) tikladi. Paygʻambar ﷺ ularga yetib keldilar va qozonlar haqida buyurdilar — ular toʻ nkarib (toʻ kib) tashlandi. Soʻng u zot (oʻ ljani) taqsimladilar; oʻ n qoʻ yni bir tuyaga teng (qilib) hisobladilar. (Shu payt) ulardan bir tuya qochdi; qavm ichida oz (sonli) ot bor edi; ular uni quvdi; (lekin) u ularni holdan toydirdi. Bir kishi unga oʻq otdi; Alloh uni (oʻq bilan) toʻ xtatdi. Paygʻambar ﷺ: «Albatta bu hayvonlarning — yovvoyi (hayvon)larning qochqoqlari kabi — qochqoqlari bordir; bas, ulardan biror (narsa) sizlarga (nisbatan) qochsa, unga mana shunday qilinglar» dedilar. (Rofiʼ:) Bobom: «Biz — ertaga dushman bilan toʻ qnashishni umid qilamiz — yoki qoʻ rqamiz; bizda esa pichoqlar (mudya) yoʻq; biz qamish (qasab) bilan soʻ ysak (boʻ ladimi)?» dedi. U zot: «Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tish va tirnoqdan boshqa (bilan); senga u haqda xabar beraman: tishga (kelsa) — u suyak; tirnoqqa (kelsa) — u habashalarning pichogʻ i» dedilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) Зул-Ҳулайфада эдик; одамларни очлик тутди; биз (ў лжадан) туя ва қў й олдик. Пайғамбар ﷺ эса одамларнинг энг ортида (охирида) эдилар. Улар шошилиб, қозонларни (ў чоққа) тиклади. Пайғамбар ﷺ уларга етиб келдилар ва қозонлар ҳақида буюрдилар — улар тў нкариб (тў киб) ташланди. Сўнг у зот (ў лжани) тақсимладилар; ў н қў йни бир туяга тенг (қилиб) ҳисобладилар. (Шу пайт) улардан бир туя қочди; қавм ичида оз (сонли) от бор эди; улар уни қувди; (лекин) у уларни ҳолдан тойдирди. Бир киши унга ўқ отди; Аллоҳ уни (ўқ билан) тў хтатди. Пайғамбар ﷺ: «Албатта бу ҳайвонларнинг — ёввойи (ҳайвон)ларнинг қочқоқлари каби — қочқоқлари бордир; бас, улардан бирор (нарса) сизларга (нисбатан) қочса, унга мана шундай қилинглар» дедилар. (Рофиъ:) Бобом: «Биз — эртага душман билан тў қнашишни умид қиламиз — ёки қў рқамиз; бизда эса пичоқлар (мудя) йўқ; биз қамиш (қасаб) билан сў йсак (бў ладими)?» деди. У зот: «Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тиш ва тирноқдан бошқа (билан); сенга у ҳақда хабар бераман: тишга (келса) — у суяк; тирноққа (келса) — у ҳабашаларнинг пичоғ и» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ لَنَا مُدًى‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ فَكُلْ، لَيْسَ الظُّفُرَ وَالسِّنَّ، أَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ، وَأَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ ‏"‏‏.‏ وَنَدَّ بَعِيرٌ فَحَبَسَهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الإِبِلِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا هَكَذَا ‏"‏‏.‏

(Abaya ibn Rofiʼ, bobosi (Rofiʼ ibn Xadij) (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildi)ki,) u: «Ey Allohning Rasuli, bizda pichoqlar (mudya) yoʻq» dedi. U zot: «Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tirnoq va tishdan boshqa (bilan); tirnoqqa (kelsa) — u habashalarning pichogʻ i; tishga (kelsa) — u suyak(dir)» dedilar. (Shu payt) bir tuya qochdi; u (Rofiʼ) uni (otib) toʻ xtatdi. U zot: «Albatta bu tuyalarning — yovvoyi (hayvon)larning qochqoqlari kabi — qochqoqlari bordir; bas, ulardan qaysi biri sizlarni yengsa (qochsa), unga mana shunday qilinglar» dedilar.(Абая ибн Рофиъ, бобоси (Рофиъ ибн Хадиж) (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди)ки,) у: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизда пичоқлар (мудя) йўқ» деди. У зот: «Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тирноқ ва тишдан бошқа (билан); тирноққа (келса) — у ҳабашаларнинг пичоғ и; тишга (келса) — у суяк(дир)» дедилар. (Шу пайт) бир туя қочди; у (Рофиъ) уни (отиб) тў хтатди. У зот: «Албатта бу туяларнинг — ёввойи (ҳайвон)ларнинг қочқоқлари каби — қочқоқлари бордир; бас, улардан қайси бири сизларни енгса (қочса), унга мана шундай қилинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلْ ـ يَعْنِي ـ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ إِلاَّ السِّنَّ وَالظُّفُرَ ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Qonni oqizgan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tish va tirnoqdan boshqa (bilan)» dedilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Қонни оқизган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тиш ва тирноқдан бошқа (билан)» дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لاَقُو الْعَدُوِّ غَدًا، وَلَيْسَتْ مَعَنَا مُدًى فَقَالَ ‏"‏ اعْجَلْ أَوْ أَرِنْ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ فَكُلْ، لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ، وَسَأُحَدِّثُكَ، أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ، وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ ‏"‏‏.‏ وَأَصَبْنَا نَهْبَ إِبِلٍ وَغَنَمٍ فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ، فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الإِبِلِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ، فَإِذَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا شَىْءٌ، فَافْعَلُوا بِهِ هَكَذَا ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, biz ertaga dushman bilan toʻ qnashamiz; bizda esa pichoqlar (mudya) yoʻq» dedim. U zot: «Shoshil (yoki: qonini toʻ liq oqiz)! Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tish va tirnoqdan boshqa (bilan); senga (sababini) aytaman: tishga (kelsa) — u suyak; tirnoqqa (kelsa) — u habashalarning pichogʻ i» dedilar. (Shu payt) biz oʻ ljadan (bir necha) tuya va qoʻ y olgan edik; ulardan bir tuya qochdi; bir kishi uni oʻq bilan otdi; (shunda) u (tuya) toʻ xtadi. Rasululloh ﷺ: «Albatta bu tuyalarning — yovvoyi (hayvon)larning qochqoqlari kabi — qochqoqlari bordir; bas, ulardan biror (narsa) sizlarni yengsa (qochsa), unga mana shunday qilinglar» dedilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз эртага душман билан тў қнашамиз; бизда эса пичоқлар (мудя) йўқ» дедим. У зот: «Шошил (ёки: қонини тў лиқ оқиз)! Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тиш ва тирноқдан бошқа (билан); сенга (сабабини) айтаман: тишга (келса) — у суяк; тирноққа (келса) — у ҳабашаларнинг пичоғ и» дедилар. (Шу пайт) биз ў лжадан (бир неча) туя ва қў й олган эдик; улардан бир туя қочди; бир киши уни ўқ билан отди; (шунда) у (туя) тў хтади. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта бу туяларнинг — ёввойи (ҳайвон)ларнинг қочқоқлари каби — қочқоқлари бордир; бас, улардан бирор (нарса) сизларни енгса (қочса), унга мана шундай қилинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَنَدَّ بَعِيرٌ مِنَ الإِبِلِ ـ قَالَ ـ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ، قَالَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ لَهَا أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَكُونُ فِي الْمَغَازِي وَالأَسْفَارِ فَنُرِيدُ أَنْ نَذْبَحَ فَلاَ تَكُونُ مُدًى قَالَ ‏"‏ أَرِنْ مَا نَهَرَ ـ أَوْ أَنْهَرَ ـ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ فَكُلْ، غَيْرَ السِّنِّ وَالظُّفُرِ، فَإِنَّ السِّنَّ عَظْمٌ، وَالظُّفُرَ مُدَى الْحَبَشَةِ ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) bir safarda edik; (shu payt) tuyalardan bir tuya qochdi. Bir kishi unga oʻq otdi; (shunda) u (tuya) toʻ xtadi. Soʻng u zot: «Albatta ularning — yovvoyi (hayvon)larning qochqoqlari kabi — qochqoqlari bordir; bas, ulardan qaysi biri sizlarni yengsa (qochsa), unga mana shunday qilinglar» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, biz gʻ azot va safarlarda boʻ lamiz; (hayvonni) soʻ ymoqchi boʻ lamiz, (lekin) pichoqlar (mudya) boʻ lmaydi» dedim. U zot: «Qonni oqizgan — yoki: oqizgan — va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tish va tirnoqdan boshqa (bilan); chunki tish — suyak, tirnoq esa — habashalarning pichogʻ i(dir)» dedilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) бир сафарда эдик; (шу пайт) туялардан бир туя қочди. Бир киши унга ўқ отди; (шунда) у (туя) тў хтади. Сўнг у зот: «Албатта уларнинг — ёввойи (ҳайвон)ларнинг қочқоқлари каби — қочқоқлари бордир; бас, улардан қайси бири сизларни енгса (қочса), унга мана шундай қилинглар» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз ғ азот ва сафарларда бў ламиз; (ҳайвонни) сў ймоқчи бў ламиз, (лекин) пичоқлар (мудя) бў лмайди» дедим. У зот: «Қонни оқизган — ёки: оқизган — ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тиш ва тирноқдан бошқа (билан); чунки тиш — суяк, тирноқ эса — ҳабашаларнинг пичоғ и(дир)» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْحُمَّى مِنْ فَوْحِ جَهَنَّمَ، فَابْرُدُوهَا بِالْمَاءِ ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni: «Isitma — jahannamning qaynogʻ idan(dir); bas, uni suv bilan sovutinglar» deganlarini eshitdim.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни: «Иситма — жаҳаннамнинг қайноғ идан(дир); бас, уни сув билан совутинглар» деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّجَاشِيِّ، صُهَيْبٌ مَوْلَى رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، يَقُولُ كُنَّا نُصَلِّي الْمَغْرِبَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْصَرِفُ أَحَدُنَا وَإِنَّهُ لَيُبْصِرُ مَوَاقِعَ نَبْلِهِ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan shom namozini oʻqir edik; namozni tugatgach, birovimiz (uyiga) ketsa ham, kamondan otilgan oʻq tushadigan joygacha (masofani hali) koʻra olar edi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан шом намозини ўқир эдик; намозни тугатгач, бировимиз (уйига) кеца ҳам, камондан отилган ўқ тушадиган жойгача (масофани ҳали) кўра олар эди.