حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ إِنَّ آخِرَ مَا نَزَلَتْ آيَةُ الرِّبَا وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قُبِضَ وَلَمْ يُفَسِّرْهَا لَنَا فَدَعُوا الرِّبَا وَالرِّيبَةَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: nozil boʻlgan eng oxirgi narsa ribo oyati edi. Rasululloh ﷺ uni bizga tafsir qilib bermay vafot etdilar. Bas, riboni ham, shubhali narsani ham tark qilinglar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: нозил бўлган энг охирги нарса рибо ояти эди. Расулуллоҳ ﷺ уни бизга тафсир қилиб бермай вафот этдилар. Бас, рибони ҳам, шубҳали нарсани ҳам тарк қилинглар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَعُدْ فِي صَدَقَتِكَ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqangni qaytarib olma», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақангни қайтариб олма», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّهُ نَشَدَ النَّاسَ قَضَاءَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ يَعْنِي فِي الْجَنِينِ فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ فَقَالَ كُنْتُ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ لِي فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ فَقَتَلَتْهَا وَقَتَلَتْ جَنِينَهَا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ وَأَنْ تُقْتَلَ بِهَا .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U odamlardan Paygʻambar ﷺ ning bu haqda, yaʼni homila (jenin) toʻgʻrisidagi hukmlarini soʻradi. Shunda Hamal ibn Molik ibn Nobigʻa oʻrnidan turib: «Men ikki xotinim orasida edim. Ulardan biri ikkinchisini chodir qozigʻi bilan urib, uni ham, homilasini ham oʻldirib qoʻydi. Rasululloh ﷺ homila (jenin) toʻgʻrisida bir qul (berish) bilan va u ayolning (qotil ayol) qasos uchun oʻldirilishi bilan hukm qildilar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У одамлардан Пайғамбар ﷺ нинг бу ҳақда, яъни ҳомила (женин) тўғрисидаги ҳукмларини сўради. Шунда Ҳамал ибн Молик ибн Нобиға ўрнидан туриб: «Мен икки хотиним орасида эдим. Улардан бири иккинчисини чодир қозиғи билан уриб, уни ҳам, ҳомиласини ҳам ўлдириб қўйди. Расулуллоҳ ﷺ ҳомила (женин) тўғрисида бир қул (бериш) билан ва у аёлнинг (қотил аёл) қасос учун ўлдирилиши билан ҳукм қилдилар», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يُقْتَلُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Ota farzandi uchun oʻldirilmaydi», deb aytayotganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ота фарзанди учун ўлдирилмайди», деб айтаётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ، قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ثَلاَثٌ لأَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيَّنَهُنَّ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا الْكَلاَلَةُ وَالرِّبَا وَالْخِلاَفَةُ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) dedi: «Uch narsa borki, agar Rasululloh ﷺ ularni bayon qilib bergan boʻlsalar edi, bu menga dunyo va undagi hamma narsadan koʻra sevimliroq boʻlar edi: kalola (varissiz vafot etuvchi), ribo va xalifalik».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) деди: «Уч нарса борки, агар Расулуллоҳ ﷺ уларни баён қилиб берган бўлсалар эди, бу менга дунё ва ундаги ҳамма нарсадан кўра севимлироқ бўлар эди: калола (вариссиз вафот этувчи), рибо ва халифалик».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَسْتَقِلَّ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ حَتَّى يَمُوتَ أَوْ يَرْجِعَ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida gʻozini toʻliq jihozlab qoʻysa, u oʻlgunga yoki qaytgunga qadar unga oʻsha gʻozining ajri kabi ajr boʻladi», deganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида ғозини тўлиқ жиҳозлаб қўйса, у ўлгунга ёки қайтгунга қадар унга ўша ғозининг ажри каби ажр бўлади», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَنْهَى عَنِ الْحَرِيرِ، وَالدِّيبَاجِ، إِلاَّ مَا كَانَ هَكَذَا ثُمَّ أَشَارَ بِإِصْبَعِهِ ثُمَّ الثَّانِيَةِ ثُمَّ الثَّالِثَةِ ثُمَّ الرَّابِعَةِ وَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَانَا عَنْهُ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi ipak va debodan qaytarar, faqat mana buncha boʻlgani bundan mustasno edi. Soʻng barmogʻi bilan, keyin ikkinchisi bilan, keyin uchinchisi bilan, keyin toʻrtinchisi bilan ishora qildi va: «Rasululloh ﷺ bizni undan qaytarar edilar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши ипак ва дебодан қайтарар, фақат мана бунча бўлгани бундан мустасно эди. Сўнг бармоғи билан, кейин иккинчиси билан, кейин учинчиси билан, кейин тўртинчиси билан ишора қилди ва: «Расулуллоҳ ﷺ бизни ундан қайтарар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَإِنَّ الْمُتَابَعَةَ بَيْنَهُمَا تَنْفِي الْفَقْرَ وَالذُّنُوبَ كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ " .
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَحْوَهُ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Haj bilan umrani ketma-ket ado etinglar. Chunki ularni ketma-ket ado etish, xuddi bosqon temirning zangini ketkazgani kabi, faqirlik va gunohlarni ketkazadi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳаж билан умрани кетма-кет адо этинглар. Чунки уларни кетма-кет адо этиш, худди босқон темирнинг зангини кетказгани каби, фақирлик ва гуноҳларни кетказади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، - يَعْنِي دُحَيْمًا - حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي عِكْرِمَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ وَهُوَ بِالْعَقِيقِ " أَتَانِي آتٍ مِنْ رَبِّي فَقَالَ صَلِّ فِي هَذَا الْوَادِي الْمُبَارَكِ وَقُلْ عُمْرَةٌ فِي حَجَّةٍ " . وَاللَّفْظُ لِدُحَيْمٍ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ Aqiqda turib: «Menga Robbimdan bir keluvchi keldi va: ‹Bu muborak vodiyda namoz oʻqi va: umra haj ichida, deb ayt›, dedi», deyayotganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ Ақиқда туриб: «Менга Роббимдан бир келувчи келди ва: ‹Бу муборак водийда намоз ўқи ва: умра ҳаж ичида, деб айт›, деди», деяётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَهْرَمَانُ آلِ الزُّبَيْرِ قَالَ سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " إِنَّ طَعَامَ الْوَاحِدِ يَكْفِي الاِثْنَيْنِ وَإِنَّ طَعَامَ الاِثْنَيْنِ يَكْفِي الثَّلاَثَةَ وَالأَرْبَعَةَ وَإِنَّ طَعَامَ الأَرْبَعَةِ يَكْفِي الْخَمْسَةَ وَالسِّتَّةَ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bir kishining taomi ikki kishiga kifoya qiladi, ikki kishining taomi uch va toʻrt kishiga kifoya qiladi, toʻrt kishining taomi besh va olti kishiga kifoya qiladi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бир кишининг таоми икки кишига кифоя қилади, икки кишининг таоми уч ва тўрт кишига кифоя қилади, тўрт кишининг таоми беш ва олти кишига кифоя қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " اِئْتَدِمُوا بِالزَّيْتِ وَادَّهِنُوا بِهِ فَإِنَّهُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zaytun yogʻini ovqatingizga ziravor qiling va u bilan moylaning, chunki u muborak daraxtdandir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зайтун ёғини овқатингизга зиравор қилинг ва у билан мойланинг, чунки у муборак дарахтдандир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَنْهَى عَنِ الْحَرِيرِ، وَالدِّيبَاجِ، إِلاَّ مَا كَانَ هَكَذَا ثُمَّ أَشَارَ بِإِصْبَعِهِ ثُمَّ الثَّانِيَةِ ثُمَّ الثَّالِثَةِ ثُمَّ الرَّابِعَةِ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَنْهَانَا عَنْهُ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u ipak va shoyini man qilar, faqat mana bunchasidan tashqari, — deb barmogʻi bilan, soʻng ikkinchi, soʻng uchinchi, soʻng toʻrtinchi barmogʻi bilan ishora qildi — va: «Rasululloh ﷺ bizni undan man qilar edilar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ипак ва шойини ман қилар, фақат мана бунчасидан ташқари, — деб бармоғи билан, сўнг иккинчи, сўнг учинчи, сўнг тўртинчи бармоғи билан ишора қилди — ва: «Расулуллоҳ ﷺ бизни ундан ман қилар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " لَئِنْ عِشْتُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لأَنْهَيَنَّ أَنْ يُسَمَّى رَبَاحٌ وَنَجِيحٌ وَأَفْلَحُ وَنَافِعٌ وَيَسَارٌ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar Alloh xohlasa, tirik boʻlsam, Raboh, Najih, Aflah, Nofiʼ va Yasor deb ism qoʻyishni albatta man qilaman», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар Аллоҳ хоҳласа, тирик бўлсам, Рабоҳ, Нажиҳ, Афлаҳ, Нофиъ ва Ясор деб исм қўйишни албатта ман қиламан», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ صُهَيْبٍ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ لِصُهَيْبٍ مَا لَكَ تَكْتَنِي بِأَبِي يَحْيَى وَلَيْسَ لَكَ وَلَدٌ . قَالَ كَنَّانِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِأَبِي يَحْيَى .
Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar unga: «Farzanding boʻlmasa-yu, nega Abu Yahyo deb kunya olasan?» dedi. U: «Rasululloh ﷺ menga Abu Yahyo deb kunya qoʻyganlar», dedi.Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар унга: «Фарзандинг бўлмаса-ю, нега Абу Яҳё деб куня оласан?» деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ менга Абу Яҳё деб куня қўйганлар», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَتَعَوَّذُ مِنَ الْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَأَرْذَلِ الْعُمُرِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَفِتْنَةِ الصَّدْرِ . قَالَ وَكِيعٌ يَعْنِي الرَّجُلَ يَمُوتُ عَلَى فِتْنَةٍ لاَ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ مِنْهَا .
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ qoʻrqoqlikdan, baxillikdan, umrning eng tuban chogʻidan, qabr azobidan va koʻngil fitnasidan panoh soʻrar edilar. Vakiʼ dedi: «Yaʼni kishi bir fitna ustida oʻlib, undan Allohdan magʻfirat soʻramasligini bildiradi.»Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қўрқоқликдан, бахилликдан, умрнинг энг тубан чоғидан, қабр азобидан ва кўнгил фитнасидан паноҳ сўрар эдилар. Вакиъ деди: «Яъни киши бир фитна устида ўлиб, ундан Аллоҳдан мағфират сўрамаслигини билдиради.»
حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عِيسَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّهُ خَرَجَ يَوْمًا إِلَى مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَوَجَدَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ قَاعِدًا عِنْدَ قَبْرِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَبْكِي فَقَالَ مَا يُبْكِيكَ قَالَ يُبْكِينِي شَىْءٌ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " إِنَّ يَسِيرَ الرِّيَاءِ شِرْكٌ وَإِنَّ مَنْ عَادَى لِلَّهِ وَلِيًّا فَقَدْ بَارَزَ اللَّهَ بِالْمُحَارَبَةِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الأَبْرَارَ الأَتْقِيَاءَ الأَخْفِيَاءَ الَّذِينَ إِذَا غَابُوا لَمْ يُفْتَقَدُوا وَإِنْ حَضَرُوا لَمْ يُدْعَوْا وَلَمْ يُعْرَفُوا قُلُوبُهُمْ مَصَابِيحُ الْهُدَى يَخْرُجُونَ مِنْ كُلِّ غَبْرَاءَ مُظْلِمَةٍ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir kuni Rasulullohning ﷺ masjidiga chiqib, Muoz ibn Jabalning Nabiy ﷺ qabri yonida oʻtirib yigʻlayotganini koʻrdi va: «Seni nima yigʻlatyapti?» dedi. U: «Meni Rasulullohdan ﷺ eshitgan bir narsam yigʻlatyapti. Men Rasulullohning ﷺ shunday deganlarini eshitgandim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, ozgina riyo ham shirkdir. Kim Allohning bir doʻstiga dushmanlik qilsa, u Allohga qarshi urush eʼlon qilgan boʻladi. Albatta, Alloh yaxshi, taqvodor va ozoda gʻoyib boʻlganlarni yaxshi koʻradi. Ular oʻzlari yoʻq boʻlsalar izlanmaydilar, hozir boʻlsalar chaqirilmaydilar va tanilmaydilar. Ularning qalblari hidoyat chiroqlaridir. Ular har bir zulmatli sinovdan chiqib ketadilar», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир куни Расулуллоҳнинг ﷺ масжидига чиқиб, Муоз ибн Жабалнинг Набий ﷺ қабри ёнида ўтириб йиғлаётганини кўрди ва: «Сени нима йиғлатяпти?» деди. У: «Мени Расулуллоҳдан ﷺ эшитган бир нарсам йиғлатяпти. Мен Расулуллоҳнинг ﷺ шундай деганларини эшитгандим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, озгина риё ҳам ширкдир. Ким Аллоҳнинг бир дўстига душманлик қилса, у Аллоҳга қарши уруш эълон қилган бўлади. Албатта, Аллоҳ яхши, тақводор ва озода ғойиб бўлганларни яхши кўради. Улар ўзлари йўқ бўлсалар изланмайдилар, ҳозир бўлсалар чақирилмайдилар ва танилмайдилар. Уларнинг қалблари ҳидоят чироқларидир. Улар ҳар бир зулматли синовдан чиқиб кетадилар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَبَّاسِ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ عَلَى حَصِيرٍ قَالَ فَجَلَسْتُ فَإِذَا عَلَيْهِ إِزَارٌ وَلَيْسَ عَلَيْهِ غَيْرُهُ وَإِذَا الْحَصِيرُ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ وَإِذَا أَنَا بِقَبْضَةٍ مِنْ شَعِيرٍ نَحْوَ الصَّاعِ وَقَرَظٍ فِي نَاحِيةٍ فِي الْغُرْفَةِ وَإِذَا إِهَابٌ مُعَلَّقٌ فَابْتَدَرَتْ عَيْنَاىَ فَقَالَ " مَا يُبْكِيكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ " . فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَمَا لِيَ لاَ أَبْكِي وَهَذَا الْحَصِيرُ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِكَ وَهَذِهِ خِزَانَتُكَ لاَ أَرَى فِيهَا إِلاَّ مَا أَرَى وَذَلِكَ كِسْرَى وَقَيْصَرُ فِي الثِّمَارِ وَالأَنْهَارِ وَأَنْتَ نَبِيُّ اللَّهِ وَصَفْوَتُهُ وَهَذِهِ خِزَانَتُكَ . قَالَ " يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أَلاَ تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَنَا الآخِرَةُ وَلَهُمُ الدُّنْيَا " . قُلْتُ بَلَى .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdim, u zot boʻyra ustida edilar. Men oʻtirdim. U zotning egnilarida izor bor edi, undan boshqa narsa yoʻq edi. Boʻyra u zotning yonlarida iz qoldirgan edi. Bir siqim, taxminan bir soʻcha arpani va bir chetda oshlovchi barglarni koʻrdim, osilgan teri ham bor edi. Bas, koʻzlarimdan yosh oqib ketdi. U zot: ‹Nima seni yigʻlatyapti, ey Xattobning oʻgʻli?› dedilar. Men: ‹Ey Allohning Paygʻambari, nega yigʻlamay, mana bu boʻyra yoningizda iz qoldirgan, mana bu xazinangizda esa koʻrayotganimdan boshqa narsani koʻrmayapman. Kisro va Qaysar mevalar va daryolar ichida-yu, siz Allohning Paygʻambari va Uning tanlagan bandasisiz, xazinangiz esa mana shu›, dedim. U zot: ‹Ey Xattobning oʻgʻli, oxirat bizniki, dunyo ularniki boʻlishiga rozi boʻlmaysanmi?› dedilar. Men: ‹Ha, rozi boʻldim›, dedim», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдим, у зот бўйра устида эдилар. Мен ўтирдим. У зотнинг эгниларида изор бор эди, ундан бошқа нарса йўқ эди. Бўйра у зотнинг ёнларида из қолдирган эди. Бир сиқим, тахминан бир сўча арпани ва бир четда ошловчи баргларни кўрдим, осилган тери ҳам бор эди. Бас, кўзларимдан ёш оқиб кетди. У зот: ‹Нима сени йиғлатяпти, эй Хаттобнинг ўғли?› дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, нега йиғламай, мана бу бўйра ёнингизда из қолдирган, мана бу хазинангизда эса кўраётганимдан бошқа нарсани кўрмаяпман. Кисро ва Қайсар мевалар ва дарёлар ичида-ю, сиз Аллоҳнинг Пайғамбари ва Унинг танлаган бандасисиз, хазинангиз эса мана шу›, дедим. У зот: ‹Эй Хаттобнинг ўғли, охират бизники, дунё уларники бўлишига рози бўлмайсанми?› дедилар. Мен: ‹Ҳа, рози бўлдим›, дедим», дедилар.
حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنِ ابْنِ هُبَيْرَةَ، عَنْ أَبِي تَمِيمٍ الْجَيْشَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " لَوْ أَنَّكُمْ تَوَكَّلْتُمْ عَلَى اللَّهِ حَقَّ تَوَكُّلِهِ لَرَزَقَكُمْ كَمَا يَرْزُقُ الطَّيْرَ تَغْدُو خِمَاصًا وَتَرُوحُ بِطَانًا " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Agar sizlar Allohga chin tavakkul bilan tavakkul qilganingizda edi, U sizlarni qushlarni rizqlantirganidek rizqlantirar edi. Ular ertalab och holda ketib, kechqurun toʻq holda qaytadi›, deganlarini eshitdim».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар сизлар Аллоҳга чин таваккул билан таваккул қилганингизда эди, У сизларни қушларни ризқлантирганидек ризқлантирар эди. Улар эрталаб оч ҳолда кетиб, кечқурун тўқ ҳолда қайтади›, деганларини эшитдим».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْجَعْفَرِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ، جَمِيعًا عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ الْعَدَوِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " مَنْ بَنَى مَسْجِدًا يُذْكَرُ فِيهِ اسْمُ اللَّهِ بَنَى اللَّهُ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺni: «Kim ichida Allohning ismi zikr qilinadigan bir masjid qursa, Alloh unga jannatda bir uy quradi», deb aytayotganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺни: «Ким ичида Аллоҳнинг исми зикр қилинадиган бир масжид қурса, Аллоҳ унга жаннатда бир уй қуради», деб айтаётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا جُبَارَةُ بْنُ الْمُغَلِّسِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " مَا سَاءَ عَمَلُ قَوْمٍ قَطُّ إِلاَّ زَخْرَفُوا مَسَاجِدَهُمْ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir qavmning amali buzilsa, albatta ular masjidlarini bezashga tushadilar», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир қавмнинг амали бузилса, албатта улар масжидларини безашга тушадилар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْحُسَيْنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " سَبْعُ مَوَاطِنَ لاَ تَجُوزُ فِيهَا الصَّلاَةُ ظَاهِرُ بَيْتِ اللَّهِ وَالْمَقْبَرَةُ وَالْمَزْبَلَةُ وَالْمَجْزَرَةُ وَالْحَمَّامُ وَعَطَنُ الإِبِلِ وَمَحَجَّةُ الطَّرِيقِ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yetti joy borki, ularda namoz oʻqish joiz emas: Baytullohning usti, qabriston, axlatxona, qassobxona, hammom, tuya qoʻrasi va yoʻlning oʻrtasi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Етти жой борки, уларда намоз ўқиш жоиз эмас: Байтуллоҳнинг усти, қабристон, ахлатхона, қассобхона, ҳаммом, туя қўраси ва йўлнинг ўртаси», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ " مَنْ صَلَّى فِي مَسْجِدٍ جَمَاعَةً أَرْبَعِينَ لَيْلَةً لاَ تَفُوتُهُ الرَّكْعَةُ الأُولَى مِنْ صَلاَةِ الْعِشَاءِ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا عِتْقًا مِنَ النَّارِ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimki masjidda qirq kecha jamoat bilan namoz oʻqisa va xufton namozining birinchi rakatini qoʻldan chiqarmasa, Alloh unga shu bilan doʻzaxdan xalos boʻlishni yozadi», deb aytar edilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимки масжидда қирқ кеча жамоат билан намоз ўқиса ва хуфтон намозининг биринчи ракатини қўлдан чиқармаса, Аллоҳ унга шу билан дўзахдан халос бўлишни ёзади», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عُمَرَ، قَالَ صَلاَةُ السَّفَرِ رَكْعَتَانِ وَالْجُمُعَةُ رَكْعَتَانِ وَالْعِيدُ رَكْعَتَانِ تَمَامٌ غَيْرُ قَصْرٍ عَلَى لِسَانِ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Muhammad ﷺ tili bilan safar namozi ikki rakat, juma namozi ikki rakat, iyd namozi ikki rakat — bular toʻliq boʻlib, qisqartirilgani emas».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Муҳаммад ﷺ тили билан сафар намози икки ракат, жума намози икки ракат, ийд намози икки ракат — булар тўлиқ бўлиб, қисқартирилгани эмас».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، أَنْبَأَنَا يَزِيدُ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ صَلاَةُ السَّفَرِ رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَانِ وَالْفِطْرُ وَالأَضْحَى رَكْعَتَانِ تَمَامٌ غَيْرُ قَصْرٍ عَلَى لِسَانِ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Muhammad ﷺ tili bilan safar namozi ikki rakat, juma namozi ikki rakat, Fitr va Azha namozlari ikki rakat — bular toʻliq boʻlib, qisqartirilgani emas».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Муҳаммад ﷺ тили билан сафар намози икки ракат, жума намози икки ракат, Фитр ва Азҳа намозлари икки ракат — булар тўлиқ бўлиб, қисқартирилгани эмас».
حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " إِذَا دَخَلْتَ عَلَى مَرِيضٍ فَمُرْهُ أَنْ يَدْعُوَ لَكَ فَإِنَّ دُعَاءَهُ كَدُعَاءِ الْمَلاَئِكَةِ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ menga: «Kasalning oldiga kirsang, undan senga duo qilishini soʻra. Zero, uning duosi farishtalarning duosi kabidir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менга: «Касалнинг олдига кирсанг, ундан сенга дуо қилишини сўра. Зеро, унинг дуоси фаришталарнинг дуоси кабидир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَاذَانُ، ح: وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالاَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، ح: وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، وَوَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالُوا: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: " الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِمَا نِيحَ عَلَيْهِ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Marhum unga qilingan yigʻi-sigʻi sababli azoblanadi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Марҳум унга қилинган йиғи-сиғи сабабли азобланади», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الْخَطْمِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ عَلَيْهِ نَذْرُ لَيْلَةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ يَعْتَكِفُهَا فَسَأَلَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَكِفَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning zimmasida johiliyat davrida qilgan bir kecha eʼtikofda oʻtirish nazri bor edi. U Nabiy ﷺdan bu haqda soʻradi. Bas, u zot unga eʼtikofda oʻtirishni buyurdilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг зиммасида жоҳилият даврида қилган бир кеча эътикофда ўтириш назри бор эди. У Набий ﷺдан бу ҳақда сўради. Бас, у зот унга эътикофда ўтиришни буюрдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَضَى بِالْوَلَدِ لِلْفِرَاشِ .
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bola toʻshak egasiniki, deb hukm qildilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бола тўшак эгасиники, деб ҳукм қилдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَجَاءَ رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ شَعَرِ الرَّأْسِ لاَ يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلاَ يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ . قَالَ فَجَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَسْنَدَ رُكْبَتَهُ إِلَى رُكْبَتِهِ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ . ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا الإِسْلاَمُ قَالَ " شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَحَجُّ الْبَيْتِ " . قَالَ صَدَقْتَ . فَعَجِبْنَا مِنْهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ . ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا الإِيمَانُ قَالَ " أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَكُتُبِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ " . قَالَ صَدَقْتَ . فَعَجِبْنَا مِنْهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ . ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا الإِحْسَانُ قَالَ " أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنَّكَ إِنْ لاَ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ " . قَالَ فَمَتَى السَّاعَةُ قَالَ " مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ " . قَالَ فَمَا أَمَارَتُهَا قَالَ " أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا " . قَالَ وَكِيعٌ يَعْنِي تَلِدُ الْعَجَمُ الْعَرَبَ " وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبِنَاءِ " . قَالَ ثُمَّ قَالَ فَلَقِيَنِي النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَعْدَ ثَلاَثٍ فَقَالَ " أَتَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " ذَاكَ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ مَعَالِمَ دِينِكُمْ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺ huzurida oʻtirgan edik, shu payt oldilariga kiyimi juda oq, sochi juda qora bir kishi keldi. Unda safar asari koʻrinmasdi va bizdan hech kim uni tanimasdi. U Nabiy ﷺ oldiga oʻtirib, tizzasini u zotning tizzalariga tiradi va qoʻllarini u zotning sonlariga qoʻydi. Soʻng: ‹Ey Muhammad, Islom nima?› dedi. U zot: ‹Islom — Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va men Allohning elchisi ekanligimga guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish, Ramazon roʻzasini tutish va Baytni haj qilishdir›, dedilar. U: ‹Rost aytding›, dedi. Biz undan hayron qoldik: soʻrayapti-yu, oʻzi tasdiqlayapti. Soʻng: ‹Ey Muhammad, iymon nima?› dedi. U zot: ‹Allohga, Uning farishtalariga, elchilariga, kitoblariga, oxirat kuniga hamda yaxshi va yomon qadarga iymon keltirishingdir›, dedilar. U: ‹Rost aytding›, dedi. Soʻng: ‹Ey Muhammad, ehson nima?› dedi. U zot: ‹Allohga, Uni koʻrayotgandek ibodat qilishingdir. Sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turadi›, dedilar. U: ‹Qiyomat qachon boʻladi?› dedi. U zot: ‹Bu haqda soʻralayotgan kishi soʻrayotgan kishidan koʻra bilguvchiroq emas›, dedilar. U: ‹Uning alomatlari qanaqa?› dedi. U zot: ‹Choʻri oʻz bekasini tugʻishi (Vakiʼ dedi: yaʼni ajamlar arablarni tugʻishidir), yalangoyoq, yalangʻoch, kambagʻal qoʻy choʻponlarining binolar qurishda bir-birlaridan oshib ketishini koʻrishingdir›, dedilar». U dedi: «Soʻng Nabiy ﷺ uch kundan keyin meni uchratib: ‹U kishi kim ekanini bilasanmi?› dedilar. Men: ‹Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir›, dedim. U zot: ‹U Jibril edi, dininglar alomatlarini sizlarga oʻrgatgani kelgan edi›, dedilar».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺ ҳузурида ўтирган эдик, шу пайт олдиларига кийими жуда оқ, сочи жуда қора бир киши келди. Унда сафар асари кўринмасди ва биздан ҳеч ким уни танимасди. У Набий ﷺ олдига ўтириб, тиззасини у зотнинг тиззаларига тиради ва қўлларини у зотнинг сонларига қўйди. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, Ислом нима?› деди. У зот: ‹Ислом — Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва мен Аллоҳнинг элчиси эканлигимга гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш, Рамазон рўзасини тутиш ва Байтни ҳаж қилишдир›, дедилар. У: ‹Рост айтдинг›, деди. Биз ундан ҳайрон қолдик: сўраяпти-ю, ўзи тасдиқлаяпти. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, иймон нима?› деди. У зот: ‹Аллоҳга, Унинг фаришталарига, элчиларига, китобларига, охират кунига ҳамда яхши ва ёмон қадарга иймон келтиришингдир›, дедилар. У: ‹Рост айтдинг›, деди. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, эҳсон нима?› деди. У зот: ‹Аллоҳга, Уни кўраётгандек ибодат қилишингдир. Сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб туради›, дедилар. У: ‹Қиёмат қачон бўлади?› деди. У зот: ‹Бу ҳақда сўралаётган киши сўраётган кишидан кўра билгувчироқ эмас›, дедилар. У: ‹Унинг аломатлари қанақа?› деди. У зот: ‹Чўри ўз бекасини туғиши (Вакиъ деди: яъни ажамлар арабларни туғишидир), ялангоёқ, яланғоч, камбағал қўй чўпонларининг бинолар қуришда бир-бирларидан ошиб кетишини кўришингдир›, дедилар». У деди: «Сўнг Набий ﷺ уч кундан кейин мени учратиб: ‹У киши ким эканини биласанми?› дедилар. Мен: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир›, дедим. У зот: ‹У Жибрил эди, дининглар аломатларини сизларга ўргатгани келган эди›, дедилар».
حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا سَلِيمُ بْنُ حَيَّانَ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ خَطَبَنَا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِينَا عَامَ أَوَّلَ فَقَالَ أَلَا إِنَّهُ لَمْ يُقْسَمْ بَيْنَ النَّاسِ شَيْءٌ أَفْضَلُ مِنْ الْمُعَافَاةِ بَعْدَ الْيَقِينِ أَلَا إِنَّ الصِّدْقَ وَالْبِرَّ فِي الْجَنَّةِ أَلَا إِنَّ الْكَذِبَ وَالْفُجُورَ فِي النَّارِ.
Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi bizga xutba qilib dedilar: «Rasululloh ﷺ oʻtgan yili oramizda turib dedilar: ‹Ogoh boʻlinglar! Odamlarga yaqindan (iymondan) keyin ofiyatdan afzalroq narsa taqsimlab berilmagan. Ogoh boʻlinglar! Rostgoʻylik va yaxshilik jannatdadir. Ogoh boʻlinglar! Yolgʻon va fisqu fujur doʻzaxdadir›».Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши бизга хутба қилиб дедилар: «Расулуллоҳ ﷺ ўтган йили орамизда туриб дедилар: ‹Огоҳ бўлинглар! Одамларга яқиндан (иймондан) кейин офиятдан афзалроқ нарса тақсимлаб берилмаган. Огоҳ бўлинглар! Ростгўйлик ва яхшилик жаннатдадир. Огоҳ бўлинглар! Ёлғон ва фисқу фужур дўзахдадир›».
حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْأَوْزَاعِيُّ، وَغَيْرُهُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ وُلِدَ لِأَخِي أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُلَامٌ فَسَمَّوْهُ الْوَلِيدَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمَّيْتُمُوهُ بِأَسْمَاءِ فَرَاعِنَتِكُمْ لَيَكُونَنَّ فِي هَذِهِ الْأُمَّةِ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ الْوَلِيدُ لَهُوَ شَرٌّ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ مِنْ فِرْعَوْنَ لِقَوْمِهِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning zavjalari Ummu Salamaning akasiga bir oʻgʻil tugʻildi va uni al-Valid deb nomlashdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni oʻz firʼavnlaringizning ismlari bilan atadingiz. Bu ummatda al-Valid deb ataladigan bir kishi boʻlishi muqarrar boʻlib, u bu ummatga Firʼavn oʻz qavmiga boʻlgandan koʻra ashaddiyroq boʻladi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг завжалари Умму Саламанинг акасига бир ўғил туғилди ва уни ал-Валид деб номлашди. Шунда Набий ﷺ: «Уни ўз фиръавнларингизнинг исмлари билан атадингиз. Бу умматда ал-Валид деб аталадиган бир киши бўлиши муқаррар бўлиб, у бу умматга Фиръавн ўз қавмига бўлгандан кўра ашаддийроқ бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا صَلَاةَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ إِلَى طُلُوعِ الشَّمْسِ وَلَا بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغِيبَ الشَّمْسُ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Subh namozidan keyin quyosh chiqquncha va asr namozidan keyin quyosh botguncha namoz yoʻqdir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Субҳ намозидан кейин қуёш чиққунча ва аср намозидан кейин қуёш ботгунча намоз йўқдир», дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، حَدَّثَنِي بُكَيْرٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ هَشَشْتُ يَوْمًا فَقَبَّلْتُ وَأَنَا صَائِمٌ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ صَنَعْتُ الْيَوْمَ أَمْرًا عَظِيمًا فَقَبَّلْتُ وَأَنَا صَائِمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ لَوْ تَمَضْمَضْتَ بِمَاءٍ وَأَنْتَ صَائِمٌ قُلْتُ لَا بَأْسَ بِذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفِيمَ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni koʻnglim yayrab, roʻzador holimda (ayolimni) oʻpib qoʻydim. Soʻng Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Bugun katta bir ish qilib qoʻydim, roʻzador holimda oʻpib qoʻydim», dedim. Rasululloh ﷺ: «Aytchi, agar roʻzador holingda suv bilan ogʻzingni chayqasang (nima boʻladi)?» dedilar. Men: «Bunda hech qanday zarar yoʻq», dedim. Rasululloh ﷺ: «Unda nimadan (xavotirdasan)?» dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни кўнглим яйраб, рўзадор ҳолимда (аёлимни) ўпиб қўйдим. Сўнг Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Бугун катта бир иш қилиб қўйдим, рўзадор ҳолимда ўпиб қўйдим», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Айтчи, агар рўзадор ҳолингда сув билан оғзингни чайқасанг (нима бўлади)?» дедилар. Мен: «Бунда ҳеч қандай зарар йўқ», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Унда нимадан (хавотирдасан)?» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، حَدَّثَنَا بُكَيْرٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَمَضَانَ وَالْفَتْحَ فِي رَمَضَانَ فَأَفْطَرْنَا فِيهِمَا.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga ramazonda gʻazot qildik, Fath ham ramazonda boʻldi, biz ikkalasida ham roʻza tutmadik», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга рамазонда ғазот қилдик, Фатҳ ҳам рамазонда бўлди, биз иккаласида ҳам рўза тутмадик», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، وَحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَا حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَعَوَّذُ مِنْ خَمْسٍ مِنْ الْبُخْلِ وَالْجُبْنِ وَفِتْنَةِ الصَّدْرِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَسُوءِ الْعُمُرِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ besh narsadan: baxillikdan, qoʻrqoqlikdan, koʻngil fitnasidan, qabr azobidan va umrning yomonidan (yomon qariylikdan) panoh soʻrar edilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ беш нарсадан: бахилликдан, қўрқоқликдан, кўнгил фитнасидан, қабр азобидан ва умрнинг ёмонидан (ёмон қарийликдан) паноҳ сўрар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لَهِيعَةَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُقَادُ وَالِدٌ مِنْ وَلَدٍ.
وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرِثُ الْمَالَ مَنْ يَرِثُ الْوَلَاءَ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ota farzandi uchun qasos tariqasida oʻldirilmaydi», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Kim valo (ozod qilingan qulning valosi)ga meros boʻlsa, u molga ham meros boʻladi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ота фарзанди учун қасос тариқасида ўлдирилмайди», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Ким вало (озод қилинган қулнинг валоси)га мерос бўлса, у молга ҳам мерос бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ زَعَمَ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُطْرُونِي كَمَا أَطْرَتْ النَّصَارَى عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّمَا أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nasorolar Iso ibn Maryam (alayhissalom)ni haddan oshirib maqtaganlaridek, meni maqtamanglar. Men faqat Allohning bandasi va Uning elchisiman», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Насоролар Исо ибн Марям (алайҳиссалом)ни ҳаддан ошириб мақтаганларидек, мени мақтаманглар. Мен фақат Аллоҳнинг бандаси ва Унинг элчисиман», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فَقَرَأَ فِيهَا حُرُوفًا لَمْ يَكُنْ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْرَأَنِيهَا قَالَ فَأَرَدْتُ أَنْ أُسَاوِرَهُ وَهُوَ فِي الصَّلَاةِ فَلَمَّا فَرَغَ قُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ الْقِرَاءَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ كَذَبْتَ وَاللَّهِ مَا هَكَذَا أَقْرَأَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ أَقُودُهُ فَانْطَلَقْتُ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ أَقْرَأْتَنِي سُورَةَ الْفُرْقَانِ وَإِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ فِيهَا حُرُوفًا لَمْ تَكُنْ أَقْرَأْتَنِيهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اقْرَأْ يَا هِشَامُ فَقَرَأَ كَمَا كَانَ قَرَأَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ثُمَّ قَالَ اقْرَأْ يَا عُمَرُ فَقَرَأْتُ فَقَالَ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْقُرْآنَ نَزَلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Hishom ibn Hakim ibn Hizomni Furqon surasini qiroat qilayotganini eshitdim, u undagi baʼzi harflarni Allohning Nabiysi ﷺ menga oʻrgatmagan tarzda oʻqidi. Namozda boʻlgani uchun unga tashlanmoqchi boʻldim, u tugatgach: ‹Bu qiroatni senga kim oʻrgatdi?›, dedim. U: ‹Rasululloh ﷺ›, dedi. Men: ‹Yolgʻon aytding, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ senga bunday oʻrgatmaganlar›, dedim. Soʻng uni qoʻlidan ushlab, yetaklab Rasululloh ﷺ huzurlariga olib bordim va: ‹Yo Rasululloh, siz menga Furqon surasini oʻrgatgan edingiz, mana bu kishini undagi baʼzi harflarni siz menga oʻrgatmagan tarzda oʻqiyotganini eshitdim›, dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Oʻqi, ey Hishom›, dedilar. U oʻzi oʻqigan tarzda oʻqidi. Rasululloh ﷺ: ‹Shunday nozil qilingan›, dedilar. Soʻng: ‹Oʻqi, ey Umar›, dedilar. Men oʻqidim. U zot: ‹Shunday nozil qilingan›, dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Qurʼon yetti harf ustiga nozil qilingan›, dedilar.»Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Ҳишом ибн Ҳаким ибн Ҳизомни Фурқон сурасини қироат қилаётганини эшитдим, у ундаги баъзи ҳарфларни Аллоҳнинг Набийси ﷺ менга ўргатмаган тарзда ўқиди. Намозда бўлгани учун унга ташланмоқчи бўлдим, у тугатгач: ‹Бу қироатни сенга ким ўргатди?›, дедим. У: ‹Расулуллоҳ ﷺ›, деди. Мен: ‹Ёлғон айтдинг, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ сенга бундай ўргатмаганлар›, дедим. Сўнг уни қўлидан ушлаб, етаклаб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб бордим ва: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз менга Фурқон сурасини ўргатган эдингиз, мана бу кишини ундаги баъзи ҳарфларни сиз менга ўргатмаган тарзда ўқиётганини эшитдим›, дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ўқи, эй Ҳишом›, дедилар. У ўзи ўқиган тарзда ўқиди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Шундай нозил қилинган›, дедилар. Сўнг: ‹Ўқи, эй Умар›, дедилар. Мен ўқидим. У зот: ‹Шундай нозил қилинган›, дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Қуръон етти ҳарф устига нозил қилинган›, дедилар.»
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُطْرُونِي كَمَا أَطْرَتْ النَّصَارَى عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ فَقُولُوا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ.
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nasorolar Iso ibn Maryam (alayhissalom)ni haddan oshirib maqtaganlaridek, meni maqtamanglar. Men faqat bir bandaman, shuning uchun: Uning bandasi va Uning elchisi, deb ayodinglar», dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Насоролар Исо ибн Марям (алайҳиссалом)ни ҳаддан ошириб мақтаганларидек, мени мақтаманглар. Мен фақат бир бандаман, шунинг учун: Унинг бандаси ва Унинг элчиси, деб аёдинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ وَلِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Amallar faqat niyatlarga bogʻliqdir va har bir kishi uchun oʻzi niyat qilgan narsa boʻladi. Kimning hijrati Alloh azza va jalla uchun boʻlsa, uning hijrati oʻzi hijrat qilgan narsaga (yetadi). Kimning hijrati oʻ ega boʻlmoqchi boʻlgan bir dunyo (foydasi) uchun yoki uylanmoqchi boʻlgan bir ayol uchun boʻlsa, uning hijrati oʻzi hijrat qilgan narsaga boʻladi», deganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллар фақат ниятларга боғлиқдир ва ҳар бир киши учун ўзи ният қилган нарса бўлади. Кимнинг ҳижрати Аллоҳ азза ва жалла учун бўлса, унинг ҳижрати ўзи ҳижрат қилган нарсага (етади). Кимнинг ҳижрати ў эга бўлмоқчи бўлган бир дунё (фойдаси) учун ёки уйланмоқчи бўлган бир аёл учун бўлса, унинг ҳижрати ўзи ҳижрат қилган нарсага бўлади», деганларини эшитдим.