Yala ibn Umayya

وَعَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَافَ بِالْبَيْتِ مُضْطَجعا بِبُرْدٍ أَخْضَرَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ yashil burd (yopinchiq) ni izdibo qilib (oʻng qoʻltiqlari ostidan oʻtkazib) Baytni tavof qildilar.» Termiziy, Abu Dovud, Ibn Moja va Dorimiy rivoyat qilgan.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ яшил бурд (ёпинчиқ) ни издибо қилиб (ўнг қўлтиқлари остидан ўтказиб) Байтни тавоф қилдилар.» Термизий, Абу Довуд, Ибн Можа ва Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بالجعرانة إِذْ جَاءَ رَجُلٌ أَعْرَابِيٌّ عَلَيْهِ جُبَّةٌ وَهُوَ مُتَضَمِّخٌ بِالْخَلُوقِ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَحْرَمْتُ بِالْعُمْرَةِ وَهَذِهِ عَلَيَّ. فَقَالَ: «أَمَا الطِّيبُ الَّذِي بِكَ فَاغْسِلْهُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَأَمَّا الْجُبَّةُ فَانْزِعْهَا ثُمَّ اصْنَعْ فِي عُمْرَتِكَ كَمَا تَصْنَعُ فِي حَجِّكَ»

(Safvon ibn Yaʼlo ibn Umayya rivoyat qildi)ki, Yaʼlo (roziyallohu anhu): «Qaniydi men Rasululloh ﷺni — u zotga vahy nozil boʻ layotgan paytda — koʻ rsam», deb aytar edi. Paygʻambar ﷺ Jiʼronada — u zotning ustida (soyaboncha qilib) tutilgan bir kiyim, u zot bilan birga ashobidan baʼzi kishilar (bor) — paytlarida, birdan u zotning oldigʻa xushboʻ y (atir)ga belangan bir kishi kelib: «Ey Allohning Rasuli, atir surkandan keyin — jubbada ihrom (umra niyati) qilgan kishi haqida nima deysiz?» dedi. Paygʻambar ﷺ bir muddat (jim) qarab turdilar; shunda u zotga vahy keldi. Umar Yaʼloga «kel» deb ishora qildi; Yaʼlo kelib, boshini (kiyim ostiga) kiritdi — birdan u zot — yuzlari qizargan, xurrak otgan holda — shunday bir muddat (turdilar), soʻng u zotdan (vahy holati) ketdi (tarqaldi). U zot: «Hozirgina mendan umra haqida soʻragan (kishi) qani?» dedilar. U kishi qidirilib, Paygʻambar ﷺning oldigʻa keltirildi. U zot: «Sendagi atirga kelsak — uni uch marta yuvib (tashla); jubbaga kelsak — uni yechib (tashla); soʻng umrangda — hajingda qiladiganingdek — qil», dedilar.(Сафвон ибн Яъло ибн Умайя ривоят қилди)ки, Яъло (розияллоҳу анҳу): «Қанийди мен Расулуллоҳ ﷺни — у зотга ваҳй нозил бў лаётган пайтда — кў рсам», деб айтар эди. Пайғамбар ﷺ Жиъронада — у зотнинг устида (соябонча қилиб) тутилган бир кийим, у зот билан бирга ашобидан баъзи кишилар (бор) — пайтларида, бирдан у зотнинг олдиға хушбў й (атир)га беланган бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, атир суркандан кейин — жуббада иҳром (умра нияти) қилган киши ҳақида нима дейсиз?» деди. Пайғамбар ﷺ бир муддат (жим) қараб турдилар; шунда у зотга ваҳй келди. Умар Яълога «кел» деб ишора қилди; Яъло келиб, бошини (кийим остига) киритди — бирдан у зот — юзлари қизарган, хуррак отган ҳолда — шундай бир муддат (турдилар), сўнг у зотдан (ваҳй ҳолати) кетди (тарқалди). У зот: «Ҳозиргина мендан умра ҳақида сўраган (киши) қани?» дедилар. У киши қидирилиб, Пайғамбар ﷺнинг олдиға келтирилди. У зот: «Сендаги атирга келсак — уни уч марта ювиб (ташла); жуббага келсак — уни ечиб (ташла); сўнг умрангда — ҳажингда қиладиганингдек — қил», дедилар.

عَن يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «احْتِكَارُ الطَّعَامِ فِي الْحَرَمِ إِلْحَادٌ فِيهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Haram (Makka) ichida taomni (qimmatga sotish uchun) yigʻib-toʻplab saqlash unda (qilingan) ilhod (haqdan ogʻishish)dir», dedilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳарам (Макка) ичида таомни (қимматга сотиш учун) йиғиб-тўплаб сақлаш унда (қилинган) илҳод (ҳақдан оғишиш)дир», дедилар.

وَعَن يَعْلى بن أُميَّةَ قَالَ: أَذِنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بالغزو وَأَن شَيْخٌ كَبِيرٌ لَيْسَ لِي خَادِمٌ فَالْتَمَسْتُ أَجِيرًا يَكْفِينِي فَوَجَدْتُ رَجُلًا سَمَّيْتُ لَهُ ثَلَاثَةَ دَنَانِيرَ فَلَمَّا حَضَرَتْ غَنِيمَةٌ أَرَدْتُ أَنْ أُجْرِيَ لَهُ سَهْمَهُ فَجِئْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ لَهُ فَقَالَ: «مَا أَجِدُ لَهُ فِي غَزْوَتِهِ هَذِهِ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ إِلَّا دَنَانِيرَهُ الَّتِي تسمى» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Yaʼlo ibn Munya (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ gʻazotga (chiqishni) eʼlon qildilar. Men keksaygan, xizmatkori yoʻq chol edim. Shu sababli oʻzimning oʻrnimga kifoya qiladigan bir ijarachi izladim, men unga (gʻanimatdan) ulushini berardim. Bir kishini topdim. Yoʻlga chiqish yaqinlashganida, u oldimga kelib: «Ulushlar qancha boʻlishini va mening ulushim qanchaga yetishini bilmayman. Bas, menga biror narsani belgilab bering, ulush boʻladimi yoki boʻlmaydimi (baribir)», dedi. Men unga uch dinor belgiladim. Uning gʻanimati kelganida, men unga ulushini bermoqchi boʻldim. Soʻng (belgilangan) dinorlarni esladim. Shunda Nabiy ﷺning oldilariga kelib, uning ishini u zotga aytdim. U zot: «Men uning bu gʻazotida unga dunyoda ham, oxiratda ham, oʻzi belgilagan dinorlaridan boshqa narsani topa olmayman», dedilar.Яъло ибн Муня (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ғазотга (чиқишни) эълон қилдилар. Мен кексайган, хизматкори йўқ чол эдим. Шу сабабли ўзимнинг ўрнимга кифоя қиладиган бир ижарачи изладим, мен унга (ғаниматдан) улушини берардим. Бир кишини топдим. Йўлга чиқиш яқинлашганида, у олдимга келиб: «Улушлар қанча бўлишини ва менинг улушим қанчага етишини билмайман. Бас, менга бирор нарсани белгилаб беринг, улуш бўладими ёки бўлмайдими (барибир)», деди. Мен унга уч динор белгиладим. Унинг ғанимати келганида, мен унга улушини бермоқчи бўлдим. Сўнг (белгиланган) динорларни эсладим. Шунда Набий ﷺнинг олдиларига келиб, унинг ишини у зотга айтдим. У зот: «Мен унинг бу ғазотида унга дунёда ҳам, охиратда ҳам, ўзи белгилаган динорларидан бошқа нарсани топа олмайман», дедилар.

وَعَن يعلى بن أُميَّة قَالَ: قلت لعمر بن الْخطاب: إِنَّمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى (أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا) فَقَدْ أَمِنَ النَّاسُ. قَالَ عُمَرُ: عَجِبْتُ مِمَّا عَجِبْتَ مِنْهُ فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَقَالَ: «صَدَقَةٌ تَصَدَّقَ اللَّهُ بِهَا عَلَيْكُمْ فَاقْبَلُوا صدقته» رَوَاهُ مُسلم

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Umar ibn al-Xattobga: «Alloh: {Agar kofir boʻlganlar sizni fitnaga solishidan qoʻrqsangiz, namozni qasr qilib oʻqishingizda gunoh yoʻq} degan-ku, holbuki odamlar (endi) tinchlikka erishdilar», dedim. Shunda Umar: «Men ham sen taajjublangan narsadan taajjublangandim, soʻng buni Rasululloh ﷺga aytsam, u zot: ‹Bu Alloh sizlarga ehson qilgan sadaqadir, bas, Uning sadaqasini qabul qilinglar›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Умар ибн ал-Хаттобга: «Аллоҳ: {Агар кофир бўлганлар сизни фитнага солишидан қўрқсангиз, намозни қаср қилиб ўқишингизда гуноҳ йўқ} деган-ку, ҳолбуки одамлар (энди) тинчликка эришдилар», дедим. Шунда Умар: «Мен ҳам сен таажжубланган нарсадан таажжублангандим, сўнг буни Расулуллоҳ ﷺга айтсам, у зот: ‹Бу Аллоҳ сизларга эҳсон қилган садақадир, бас, Унинг садақасини қабул қилинглар›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ عَلَى الْمِنْبَرِ: (وَنَادَوْا يَا مَالك ليَقْضِ علينا رَبك)

(Yaʼlo (ibn Umayya) (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni minbar ustida ‹Va ular: ‹Ey Molik! Robbing bizning (jonimizni) olib (bizni tugatsin)› deb nido qiladilar› (Zuxruf surasi, 77) (deb) oʻqiyotganlarini eshitdim. (Lugʻ atlar:) Qatoda: ‹masalan lil-oxirin› — ulardan keyingilar uchun ibrat (degani), dedi. Boshqasi: ‹muqrinin› (Zuxruf surasi, 13) — (ulovni) jilovlab ushlovchilar; ‹fulon muqrinun li-fulonin› — uni jilovlab (boshqarib) ushlaydigan (degani); ‹al-akvob› — (ichimlik) idishlari (kuzalar)ki, ularda jumrak (xartum) yoʻq, dedi. Qatoda: ‹fi ummil-kitab› (Zuxruf surasi, 4) — kitobning asli (jumlasi), kitobning manbai; ‹avvalul-obidin› (Zuxruf surasi, 81) — yaʼni ‹(agar shunday) boʻ lganida, men (undan) bosh tortuvchilarning birinchisi (boʻ lar edim)› — ‹obid› va ‹abid› ikki lugʻ at(dir); ‹rajulun obid› va ‹abid›, dedi. Abdulloh (ibn Masʼud) ‹Va Rasul: ‹Ey Robbim...› dedi› (Furqon surasi, 30) deb oʻqidi. ‹Avvalul-obidin›ni ‹inkor qiluvchilarning birinchisi› (deb ham) aytiladi — ‹abida yaʼbadu› (inkor qildi)dan.(Яъло (ибн Умайя) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни минбар устида ‹Ва улар: ‹Эй Молик! Роббинг бизнинг (жонимизни) олиб (бизни тугацин)› деб нидо қиладилар› (Зухруф сураси, 77) (деб) ўқиётганларини эшитдим. (Луғ атлар:) Қатода: ‹масалан лил-охирин› — улардан кейингилар учун ибрат (дегани), деди. Бошқаси: ‹муқринин› (Зухруф сураси, 13) — (уловни) жиловлаб ушловчилар; ‹фулон муқринун ли-фулонин› — уни жиловлаб (бошқариб) ушлайдиган (дегани); ‹ал-аквоб› — (ичимлик) идишлари (кузалар)ки, уларда жумрак (хартум) йўқ, деди. Қатода: ‹фи уммил-китаб› (Зухруф сураси, 4) — китобнинг асли (жумласи), китобнинг манбаи; ‹аввалул-обидин› (Зухруф сураси, 81) — яъни ‹(агар шундай) бў лганида, мен (ундан) бош тортувчиларнинг биринчиси (бў лар эдим)› — ‹обид› ва ‹абид› икки луғ ат(дир); ‹ражулун обид› ва ‹абид›, деди. Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ‹Ва Расул: ‹Эй Роббим...› деди› (Фурқон сураси, 30) деб ўқиди. ‹Аввалул-обидин›ни ‹инкор қилувчиларнинг биринчиси› (деб ҳам) айтилади — ‹абида яъбаду› (инкор қилди)дан.