حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي الْعَلَاءِ بْنِ الشِّخِّيرِ أَنَّ عُثْمَانَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَالَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ صَلَاتِي وَبَيْنَ قِرَاءَتِي قَالَ ذَاكَ شَيْطَانٌ يُقَالُ لَهُ خَنْزَبٌ فَإِذَا أَنْتَ حَسَسْتَهُ فَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْهُ وَاتْفُلْ عَنْ يَسَارِكَ ثَلَاثًاقَالَ فَفَعَلْتُ ذَاكَ فَأَذْهَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنِّي حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَن سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ عَن يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَن عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ الثَّقَفِيِّ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَالَ الشَّيْطَانُ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu) aytdi: «Yo Rasululloh, shayton men bilan namozim orasiga, qiroatim orasiga toʻsiq boʻldi», dedim. U zot: «U — Xanzab deb ataladigan shaytondir. Qachon uni sezsang, undan Allohga panoh soʻra va chap tomoningga uch marta tupur», dedilar. (Usmon) aytdi: Men shunday qildim, Alloh azza va jalla uni mendan ketkazdi. Boshqa (rivoyatda) Usmon ibn Abul-Os as-Saqafiy: «Yo Rasululloh, shayton toʻsiq boʻldi», dedim, deb shu maʼnoni zikr qildi.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ё Расулуллоҳ, шайтон мен билан намозим орасига, қироатим орасига тўсиқ бўлди», дедим. У зот: «У — Ханзаб деб аталадиган шайтондир. Қачон уни сезсанг, ундан Аллоҳга паноҳ сўра ва чап томонингга уч марта тупур», дедилар. (Усмон) айтди: Мен шундай қилдим, Аллоҳ азза ва жалла уни мендан кетказди. Бошқа (ривоятда) Усмон ибн Абул-Ос ас-Сақафий: «Ё Расулуллоҳ, шайтон тўсиқ бўлди», дедим, деб шу маънони зикр қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ طَلْحَةَ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ أَبِي الْعَاصِ حَدَّثَهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ أَنْ يَؤُمَّ قَوْمَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ مَنْ أَمَّ قَوْمًا فَلْيُخَفِّفْ فَإِنَّ فِيهِمْ الضَّعِيفَ وَالْكَبِيرَ وَالْمَرِيضَ وَذَا الْحَاجَةِ فَإِذَا صَلَّى وَحْدَهُ فَلْيُصَلِّ كَيْفَ شَاءَ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga oʻz qavmiga imomlik qilishni buyurdilar. Soʻng: «Kim bir qavmga imomlik qilsa, (namozni) yengil qilsin, chunki ular ichida zaif, keksa, kasal va hojati bor kishilar boʻladi. Yolgʻiz oʻzi namoz oʻqiganida esa xohlaganicha oʻqiyversin», dedilar.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга ўз қавмига имомлик қилишни буюрдилар. Сўнг: «Ким бир қавмга имомлик қилса, (намозни) енгил қилсин, чунки улар ичида заиф, кекса, касал ва ҳожати бор кишилар бўлади. Ёлғиз ўзи намоз ўқиганида эса хоҳлаганича ўқийверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَن عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَن أَبِي نَضْرَةَ قَالَأَتَيْنَا عُثْمَانَ بْنَ أَبِي الْعَاصِ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ لِنَعْرِضَ عَلَيْهِ مُصْحَفًا لَنَا عَلَى مُصْحَفِهِ فَلَمَّا حَضَرَتْ الْجُمُعَةُ أَمَرَنَا فَاغْتَسَلْنَا ثُمَّ أُتِينَا بِطِيبٍ فَتَطَيَّبْنَا ثُمَّ جِئْنَا الْمَسْجِدَ فَجَلَسْنَا إِلَى رَجُلٍ فَحَدَّثَنَا عَنْ الدَّجَّالِ ثُمَّ جَاءَ عُثْمَانُ بْنُ أَبِي الْعَاصِ فَقُمْنَا إِلَيْهِ فَجَلَسْنَا فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَكُونُ لِلْمُسْلِمِينَ ثَلَاثَةُ أَمْصَارٍ مِصْرٌ بِمُلْتَقَى الْبَحْرَيْنِ وَمِصْرٌ بِالْحِيرَةِ وَمِصْرٌ بِالشَّامِ فَيَفْزَعُ النَّاسُ ثَلَاثَ فَزَعَاتٍ فَيَخْرُجُ الدَّجَّالُ فِي أَعْرَاضِ النَّاسِ فَيَهْزِمُ مَنْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ فَأَوَّلُ مِصْرٍ يَرِدُهُ الْمِصْرُ الَّذِي بِمُلْتَقَى الْبَحْرَيْنِ فَيَصِيرُ أَهْلُهُ ثَلَاثَ فِرَقٍ فِرْقَةٌ تَقُولُ نُشَامُّهُ نَنْظُرُ مَا هُوَ وَفِرْقَةٌ تَلْحَقُ بالْأَعْرَابِ وَفِرْقَةٌ تَلْحَقُ بِالْمِصْرِ الَّذِي يَلِيهِمْ وَمَعَ الدَّجَّالِ سَبْعُونَ أَلْفًا عَلَيْهِمْ السِّيجَانُ وَأَكْثَرُ تَبَعِهِ الْيَهُودُ وَالنِّسَاءُ ثُمَّ يَأْتِي الْمِصْرَ الَّذِي يَلِيهِ فَيَصِيرُ أَهْلُهُ ثَلَاثَ فِرَقٍ فِرْقَةٌ تَقُولُ نُشَامُّهُ وَنَنْظُرُ مَا هُوَ وَفِرْقَةٌ تَلْحَقُ بالْأَعْرَابِ وَفِرْقَةٌ تَلْحَقُ بِالْمِصْرِ الَّذِي يَلِيهِمْ بِغَرْبِيِّ الشَّامِ وَيَنْحَازُ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَقَبَةِ أَفِيقٍ فَيَبْعَثُونَ سَرْحًا لَهُمْ فَيُصَابُ سَرْحُهُمْ فَيَشْتَدُّ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ وَتُصِيبُهُمْ مَجَاعَةٌ شَدِيدَةٌ وَجَهْدٌ شَدِيدٌ حَتَّى إِنَّ أَحَدَهُمْ لَيُحْرِقُ وَتَرَ قَوْسِهِ

Abu Nazra aytdi: Biz juma kuni Usmon ibn Abul-Os huzuriga oʻz mushafimizni uning mushafiga solishtirish uchun bordik. Juma vaqti kirganida, u bizga buyurdi, biz gʻusl qildik. Soʻng bizga xushboʻylik keltirildi, biz xushboʻylandik. Soʻng masjidga keldik va bir kishining yoniga oʻtirdik, u bizga Dajjol haqida soʻzlab berdi. Soʻng Usmon ibn Abul-Os keldi, biz uning oldiga turib bordik va oʻtirdik. U dedi: Men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Musulmonlar uchun uchta shahar boʻladi: bir shahar ikki dengiz qoʻshilgan joyda, bir shahar Hiyrada va bir shahar Shomda. Odamlar uch marta dahshatga tushadilar. Soʻng Dajjol odamlarning chekkalarida chiqadi va mashriq tomondagilarni magʻlub qiladi. U kiradigan birinchi shahar ikki dengiz qoʻshilgan joydagi shahar boʻladi. Uning ahli uch firqaga boʻlinadi: bir firqa: ‹Uni bir sinab, u nima ekanini koʻramiz›, deydi; bir firqa aʼrobiylarga qoʻshilib ketadi; bir firqa esa oʻzlariga yaqin shaharga qoʻshiladi. Dajjol bilan birga ustlariga chopon kiygan yetmish ming (kishi) boʻladi, unga ergashuvchilarning koʻpi yahudiylar va ayollardir. Soʻng u keyingi shaharga keladi, uning ahli ham uch firqaga boʻlinadi: bir firqa: ‹Uni sinab, u nima ekanini koʻramiz›, deydi; bir firqa aʼrobiylarga qoʻshiladi; bir firqa esa Shomning gʻarbidagi oʻzlariga yaqin shaharga qoʻshiladi. Musulmonlar Afiq dovoniga chekinadilar va chorvalarini (oʻtlashga) yuboradilar, chorvalari (dushman qoʻliga) tushadi. Bu ularga ogʻir botadi. Ularni qattiq ochlik va shiddatli mashaqqat qamrab oladi, hatto ulardan biri kamonining ipini kuydiradigan (holga tushadi)», dedilar.Абу Назра айтди: Биз жума куни Усмон ибн Абул-Ос ҳузурига ўз мушафимизни унинг мушафига солиштириш учун бордик. Жума вақти кирганида, у бизга буюрди, биз ғусл қилдик. Сўнг бизга хушбўйлик келтирилди, биз хушбўйландик. Сўнг масжидга келдик ва бир кишининг ёнига ўтирдик, у бизга Дажжол ҳақида сўзлаб берди. Сўнг Усмон ибн Абул-Ос келди, биз унинг олдига туриб бордик ва ўтирдик. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Мусулмонлар учун учта шаҳар бўлади: бир шаҳар икки денгиз қўшилган жойда, бир шаҳар Ҳийрада ва бир шаҳар Шомда. Одамлар уч марта даҳшатга тушадилар. Сўнг Дажжол одамларнинг чеккаларида чиқади ва машриқ томондагиларни мағлуб қилади. У кирадиган биринчи шаҳар икки денгиз қўшилган жойдаги шаҳар бўлади. Унинг аҳли уч фирқага бўлинади: бир фирқа: ‹Уни бир синаб, у нима эканини кўрамиз›, дейди; бир фирқа аъробийларга қўшилиб кетади; бир фирқа эса ўзларига яқин шаҳарга қўшилади. Дажжол билан бирга устларига чопон кийган етмиш минг (киши) бўлади, унга эргашувчиларнинг кўпи яҳудийлар ва аёллардир. Сўнг у кейинги шаҳарга келади, унинг аҳли ҳам уч фирқага бўлинади: бир фирқа: ‹Уни синаб, у нима эканини кўрамиз›, дейди; бир фирқа аъробийларга қўшилади; бир фирқа эса Шомнинг ғарбидаги ўзларига яқин шаҳарга қўшилади. Мусулмонлар Афиқ довонига чекинадилар ва чорваларини (ўтлашга) юборадилар, чорвалари (душман қўлига) тушади. Бу уларга оғир ботади. Уларни қаттиқ очлик ва шиддатли машаққат қамраб олади, ҳатто улардан бири камонининг ипини куйдирадиган (ҳолга тушади)», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَن سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ أَنَّ مُطَرِّفًا رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ حَدَّثَهُأَنَّ عُثْمَانَ بْنَ أَبِي الْعَاصِ الثَّقَفِيَّ دَعَا لَهُ بِلَبَنٍ لِيَسْقِيَهُ قَالَ مُطَرِّفٌ إِنِّي صَائِمٌ فَقَالَ عُثْمَانُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الصِّيَامُ جُنَّةٌ مِنْ النَّارِ كَجُنَّةِ أَحَدِكُمْ مِنْ الْقِتَالِ وَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ صِيَامٌ حَسَنٌ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ مِنْ الشَّهْرِ

Usmon ibn Abul-Os as-Saqafiy (roziyallohu anhu) Mutarrifga ichirish uchun sut keltirishni buyurdi. Mutarrif: «Men roʻzadorman», dedi. Shunda Usmon dedi: Men Rasululloh ﷺ: «Roʻza otashdan saqlovchi qalqondir, xuddi biringizni jangda saqlovchi qalqon kabidir», deganlarini eshitdim. Yana men Rasululloh ﷺ: «Har oydan uch kun (tutilgan) roʻza yaxshi roʻzadir», deganlarini eshitdim.Усмон ибн Абул-Ос ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу) Мутаррифга ичириш учун сут келтиришни буюрди. Мутарриф: «Мен рўзадорман», деди. Шунда Усмон деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Рўза оташдан сақловчи қалқондир, худди бирингизни жангда сақловчи қалқон кабидир», деганларини эшитдим. Яна мен Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар ойдан уч кун (тутилган) рўза яхши рўзадир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَن عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يُنَادِي كُلَّ لَيْلَةٍ سَاعَةً فِيهَا مُنَادٍ هَلْ مِنْ دَاعٍ فَأَسْتَجِيبَ لَهُ هَلْ مِنْ سَائِلٍ فَأُعْطِيَهُ هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ فَأَغْفِرَ لَهُ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Har kechada bir soat borki, unda bir nido qiluvchi: ‹Duo qiluvchi bormi — Men unga ijobat qilsam? Soʻrovchi bormi — Men unga bersam? Magʻfirat soʻrovchi bormi — Men uni magʻfirat qilsam?› deb nido qiladi.»Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ҳар кечада бир соат борки, унда бир нидо қилувчи: ‹Дуо қилувчи борми — Мен унга ижобат қилсам? Сўровчи борми — Мен унга берсам? Мағфират сўровчи борми — Мен уни мағфират қилсам?› деб нидо қилади.»

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَن سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ عَن أَبِي الْعَلَاءِ عَن عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ وَامْرَأَةٍ مِنْ قَيْسٍأَنَّهُمَا سَمِعَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَحَدُهُمَا سَمِعْتُهُ يَقُولُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي خَطَئِي وَعَمْدِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَهْدِيكَ لِأَرْشَدِ أَمْرِي وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِي

Usmon ibn Abul-Os va Qays (qabilasi)dan boʻlgan bir ayol — ikkalasi ham Nabiy ﷺni eshitganlar. Ulardan biri aytdi: Men u zotning: «Allohim, gunohimni — bilmay qilganimni ham, qasddan qilganimni ham magʻfirat qilgin. Allohim, ishimning eng toʻgʻrisiga meni hidoyat qilishingni soʻrayman va nafsimning yomonligidan Senga panoh soʻrayman», deb aytganlarini eshitdim.Усмон ибн Абул-Ос ва Қайс (қабиласи)дан бўлган бир аёл — иккаласи ҳам Набий ﷺни эшитганлар. Улардан бири айтди: Мен у зотнинг: «Аллоҳим, гуноҳимни — билмай қилганимни ҳам, қасддан қилганимни ҳам мағфират қилгин. Аллоҳим, ишимнинг энг тўғрисига мени ҳидоят қилишингни сўрайман ва нафсимнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ сўрайман», деб айтганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَن سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ عَن أَبِي الْعَلَاءِ عَن مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ عُثْمَانَ بْنَ أَبِي الْعَاصِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اجْعَلْنِي إِمَامَ قَوْمِي قَالَ اقْتَدِ بِأَضْعَفِهِمْ وَاتَّخِذْ مُؤَذِّنًا لَا يَأْخُذُ عَلَى أَذَانِهِ أَجْرًا

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu) aytdi: «Yo Rasululloh, meni qavmimga imom qiling», dedim. U zot: «Ularning eng zaifiga qarab ish tut va azoniga haq olmaydigan muazzin tut», dedilar.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ё Расулуллоҳ, мени қавмимга имом қилинг», дедим. У зот: «Уларнинг энг заифига қараб иш тут ва азонига ҳақ олмайдиган муаззин тут», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْهَاشِمِيُّ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ الْمَدِينِيَّ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ يَعْنِي ابْنَ خُصَيْفَةَ عَن عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ السُّلَمِيِّ أَنَّ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ أَخْبَرَهُأَنَّ عُثْمَانَ بْنَ أَبِي الْعَاصِ قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ أَخَذَهُ وَجَعٌ قَدْ كَادَ يُبْطِلُهُ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَزَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ ضَعْ يَمِينَكَ عَلَى مَكَانِكَ الَّذِي تَشْتَكِي فَامْسَحْ بِهَا سَبْعَ مَرَّاتٍ وَقُلْ أَعُوذُ بِعِزَّةِ اللَّهِ وَقُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا أَجِدُ فِي كُلِّ مَسْحَةٍ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ huzurlariga keldi, uni deyarli holdan toydiradigan bir ogʻriq tutgan edi. U buni Nabiy ﷺga aytdi. Nabiy ﷺ unga: «Oʻng qoʻlingni ogʻriyotgan joyingga qoʻy va u bilan yetti marta siypa, har siypaganingda: ‹Sezayotgan narsamning yomonligidan Allohning izzati va qudrati bilan panoh soʻrayman›, deb ayt», dedilar.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ ҳузурларига келди, уни деярли ҳолдан тойдирадиган бир оғриқ тутган эди. У буни Набий ﷺга айтди. Набий ﷺ унга: «Ўнг қўлингни оғриётган жойингга қўй ва у билан етти марта сийпа, ҳар сийпаганингда: ‹Сезаётган нарсамнинг ёмонлигидан Аллоҳнинг иззати ва қудрати билан паноҳ сўрайман›, деб айт», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ عَن ابْنِ إِسْحَاقَ يَعْنِي مُحَمَّدًا عَنْ عُبَيِدِ اللَّهِ أَوْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ كَرِيزٍ عَنِ الْحَسَنِ قَالَدُعِيَ عُثْمَانُ بْنُ أَبِي الْعَاصِ إِلَى خِتَانٍ فَأَبَى أَنْ يُجِيبَ فَقِيلَ لَهُ فَقَالَ إِنَّا كُنَّا لَا نَأْتِي الْخِتَانَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا نُدْعَى لَهُ

Hasan aytdi: Usmon ibn Abul-Os xatna (ziyofati)ga chaqirildi, u borishdan bosh tortdi. Bu haqda unga (soʻz) aytilganida, u: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida xatnaga bormas edik va unga chaqirilmas ham edik», dedi.Ҳасан айтди: Усмон ибн Абул-Ос хатна (зиёфати)га чақирилди, у боришдан бош тортди. Бу ҳақда унга (сўз) айтилганида, у: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида хатнага бормас эдик ва унга чақирилмас ҳам эдик», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ الْجُرَيْرِيُّ عَن أَبِي الْعَلَاءِ عَن مُطَرِّفٍ قَالَدَخَلْتُ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ فَأَمَرَ لِي بِلَبَنِ لِقْحَةٍ فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الصَّوْمُ جُنَّةٌ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ كَجُنَّةِ أَحَدِكُمْ مِنْ الْقِتَالِ وَصِيَامٌ حَسَنٌ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ قَالَ وَكَانَ آخِرُ شَيْءٍ عَهِدَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيَّ أَنْ قَالَ جَوِّزْ فِي صَلَاتِكَ وَاقْدُرْ النَّاسَ بِأَضْعَفِهِمْ فَإِنَّ مِنْهُمْ الصَّغِيرَ وَالْكَبِيرَ وَالضَّعِيفَ وَذَا الْحَاجَةِحَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَن الْجُرَيْرِيِّ عَن أَبِي الْعَلَاءِ عَن مُطَرِّفٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Mutarrif aytdi: Men Usmon ibn Abul-Os huzuriga kirdim, u menga sogʻin tuyaning sutini keltirishni buyurdi. Men: «Men roʻzadorman», dedim. U dedi: Men Rasululloh ﷺ: «Roʻza Allohning azobidan saqlovchi qalqondir, xuddi biringizni jangda saqlovchi qalqon kabidir. Har oydan uch kun (tutilgan) roʻza yaxshi roʻzadir», deganlarini eshitdim. U aytdi: Nabiy ﷺ menga tayinlagan eng oxirgi narsa: «Namozingni yengil qil va odamlarni ularning eng zaifiga qarab oʻlchagin, chunki ular orasida kichik, katta, zaif va hojati bor kishilar boʻladi», deganlari boʻldi. Yunus (rivoyatida) Mutarrif: «Men Usmon ibn Abul-Os huzuriga kirdim», deb, shu maʼnoni zikr qildi.Мутарриф айтди: Мен Усмон ибн Абул-Ос ҳузурига кирдим, у менга соғин туянинг сутини келтиришни буюрди. Мен: «Мен рўзадорман», дедим. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Рўза Аллоҳнинг азобидан сақловчи қалқондир, худди бирингизни жангда сақловчи қалқон кабидир. Ҳар ойдан уч кун (тутилган) рўза яхши рўзадир», деганларини эшитдим. У айтди: Набий ﷺ менга тайинлаган энг охирги нарса: «Намозингни енгил қил ва одамларни уларнинг энг заифига қараб ўлчагин, чунки улар орасида кичик, катта, заиф ва ҳожати бор кишилар бўлади», деганлари бўлди. Юнус (ривоятида) Мутарриф: «Мен Усмон ибн Абул-Ос ҳузурига кирдим», деб, шу маънони зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ وَعَفَّانُ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِأَنَّ ابْنَ عَامِرٍ اسْتَعْمَلَ كِلَابَ بْنَ أُمَيَّةَ عَلَى الَأَيْلَةِ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي الْعَاصِ فِي أَرْضِهِ فَأَتَاهُ عُثْمَانُ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَبْدُ الصَّمَدِ فِي حَدِيثِهِ يَقُولُ إِنَّ فِي اللَّيْلِ سَاعَةً تُفْتَحُ فِيهَا أَبْوَابُ السَّمَاءِ يُنَادِي مُنَادٍ هَلْ مِنْ سَائِلٍ فَأُعْطِيَهُ هَلْ مِنْ دَاعٍ فَأَسْتَجِيبَ لَهُ هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ فَأَغْفِرَ لَهُ قَالَا جَمِيعًا وَإِنَّ دَاوُدَ خَرَجَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ لَا يَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَحَدٌ شَيْئًا إِلَّا أَعْطَاهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ سَاحِرًا أَوْ عَشَّارًا فَدَعَا كِلَابٌ بِقُرْقُورٍ فَرَكِبَ فِيهِ وَانْحَدَرَ إِلَى ابْنِ عَامِرٍ فَقَالَ دُونَكَ عَمَلَكَ قَالَ لِمَ قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بِكَذَا وَكَذَا

Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Omir Kilob ibn Umayyani Aylaga amaldor qilib tayinladi, Usmon ibn Abul-Os esa oʻz yerida edi. Usmon uning oldiga kelib dedi: Men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim — Abdussamad oʻz hadisida: «shunday der edilar», dedi —: «Albatta, kechada bir soat borki, unda osmon eshiklari ochiladi va bir nido qiluvchi: ‹Soʻrovchi bormi — Men unga bersam? Duo qiluvchi bormi — Men unga ijobat qilsam? Magʻfirat soʻrovchi bormi — Men uni magʻfirat qilsam?› deb nido qiladi.» Ikkovlari ham (shunday) dedilar: «Albatta, Dovud bir kecha chiqib: ‹Alloh azza va jalladan kim biror narsa soʻrasa, albatta unga beradi — sehrgar yoki soliq yigʻuvchi boʻlmasa›, dedi.» Shunda Kilob bir qayiq keltirishni buyurib, unga mindi va Ibn Omirning huzuriga tushib bordi-da: «Amalingni oʻzingga ol», dedi. U: «Nega?» dedi. U: «Bizga Usmon shunday-shunday deb rivoyat qildi», dedi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Омир Килоб ибн Умайяни Айлага амалдор қилиб тайинлади, Усмон ибн Абул-Ос эса ўз ерида эди. Усмон унинг олдига келиб деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим — Абдуссамад ўз ҳадисида: «шундай дер эдилар», деди —: «Албатта, кечада бир соат борки, унда осмон эшиклари очилади ва бир нидо қилувчи: ‹Сўровчи борми — Мен унга берсам? Дуо қилувчи борми — Мен унга ижобат қилсам? Мағфират сўровчи борми — Мен уни мағфират қилсам?› деб нидо қилади.» Икковлари ҳам (шундай) дедилар: «Албатта, Довуд бир кеча чиқиб: ‹Аллоҳ азза ва жалладан ким бирор нарса сўраса, албатта унга беради — сеҳргар ёки солиқ йиғувчи бўлмаса›, деди.» Шунда Килоб бир қайиқ келтиришни буюриб, унга минди ва Ибн Омирнинг ҳузурига тушиб борди-да: «Амалингни ўзингга ол», деди. У: «Нега?» деди. У: «Бизга Усмон шундай-шундай деб ривоят қилди», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِأَنَّ وَفْدَ ثَقِيفٍ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْزَلَهُمْ الْمَسْجِدَ لِيَكُونَ أَرَقَّ لِقُلُوبِهِمْ فَاشْتَرَطُوا عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا يُحْشَرُوا وَلَا يُعْشَرُوا وَلَا يُجَبُّوا وَلَا يُسْتَعْمَلَ عَلَيْهِمْ غَيْرُهُمْ قَالَ فَقَالَ إِنَّ لَكُمْ أَنْ لَا تُحْشَرُوا وَلَا تُعْشَرُوا وَلَا يُسْتَعْمَلَ عَلَيْكُمْ غَيْرُكُمْ وَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا خَيْرَ فِي دِينٍ لَا رُكُوعَ فِيهِ قَالَ وَقَالَ عُثْمَانُ بْنُ أَبِي الْعَاصِ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي الْقُرْآنَ وَاجْعَلْنِي إِمَامَ قَوْمِي

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Saqif elchilari Rasululloh ﷺ huzurlariga kelganlarida, u zot ularning qalblari yumshoqroq boʻlsin deb, ularni masjidga tushirdilar. Ular Nabiy ﷺdan: jangga toʻplanmasliklarini, ulardan ushr olinmasligini, ruku qilmasliklarini va ustlariga oʻzlaridan boshqasi amaldor qilinmasligini shart qilib soʻradilar. Shunda u zot: «Sizlarga jangga toʻplanmaslik, ushr olinmaslik va ustingizga oʻzingizdan boshqasi amaldor qilinmasligi bordir», dedilar. Nabiy ﷺ: «Ichida ruku boʻlmagan dinda yaxshilik yoʻq», dedilar. (Roviy) aytdi: Usmon ibn Abul-Os: «Yo Rasululloh, menga Qurʼonni oʻrgating va meni qavmimga imom qiling», dedi.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Сақиф элчилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келганларида, у зот уларнинг қалблари юмшоқроқ бўлсин деб, уларни масжидга туширдилар. Улар Набий ﷺдан: жангга тўпланмасликларини, улардан ушр олинмаслигини, руку қилмасликларини ва устларига ўзларидан бошқаси амалдор қилинмаслигини шарт қилиб сўрадилар. Шунда у зот: «Сизларга жангга тўпланмаслик, ушр олинмаслик ва устингизга ўзингиздан бошқаси амалдор қилинмаслиги бордир», дедилар. Набий ﷺ: «Ичида руку бўлмаган динда яхшилик йўқ», дедилар. (Ровий) айтди: Усмон ибн Абул-Ос: «Ё Расулуллоҳ, менга Қуръонни ўргатинг ва мени қавмимга имом қилинг», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي عَاصِمٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِأَنَّ آخِرَ مَا فَارَقَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا صَلَّيْتَ بِقَوْمٍ فَخَفِّفْ بِهِمْ حَتَّى وَقَّتَ لِي اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ undan ajralganlarida aytgan eng oxirgi (soʻzlari): «Qachon bir qavmga namoz oʻqib bersang, ularga yengil qil», deganlari boʻldi — hatto menga «Iqraʼ bismi robbikallaziy xalaq»ni belgilab berdilar.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ундан ажралганларида айтган энг охирги (сўзлари): «Қачон бир қавмга намоз ўқиб берсанг, уларга енгил қил», деганлари бўлди — ҳатто менга «Иқраъ бисми роббикаллазий халақ»ни белгилаб бердилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يُنَادِي كُلَّ لَيْلَةٍ مُنَادٍ هَلْ مِنْ سَائِلٍ فَأُعْطِيَهُ هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ فَأَغْفِرَ لَهُ هَلْ مِنْ دَاعٍ فَأَسْتَجِيبَ لَهُ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Har kechada bir nido qiluvchi: ‹Soʻrovchi bormi — Men unga bersam? Magʻfirat soʻrovchi bormi — Men uni magʻfirat qilsam? Duo qiluvchi bormi — Men unga ijobat qilsam?› deb nido qiladi», dedilar.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар кечада бир нидо қилувчи: ‹Сўровчи борми — Мен унга берсам? Мағфират сўровчи борми — Мен уни мағфират қилсам? Дуо қилувчи борми — Мен унга ижобат қилсам?› деб нидо қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خُثَيْمٍ قَالَ حَدَّثَنِي دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ الثَّقَفِيُّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِأَنَّ آخِرَ كَلَامٍ كَلَّمَنِي بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ اسْتَعْمَلَنِي عَلَى الطَّائِفِ فَقَالَ خَفِّفْ الصَّلَاةَ عَلَى النَّاسِ حَتَّى وَقَّتَ لِي اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ وَأَشْبَاهَهَا مِنْ الْقُرْآنِ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ meni Toifga amaldor qilib tayinlaganlarida menga aytgan eng oxirgi soʻzlari shu boʻldi: «Odamlarga namozni yengil qil» — hatto menga «Iqraʼ bismi robbikallaziy xalaq»ni va Qurʼondan unga oʻxshashlarini belgilab berdilar.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ мени Тоифга амалдор қилиб тайинлаганларида менга айтган энг охирги сўзлари шу бўлди: «Одамларга намозни енгил қил» — ҳатто менга «Иқраъ бисми роббикаллазий халақ»ни ва Қуръондан унга ўхшашларини белгилаб бердилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْلَى الطَّائِفِيَّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ أَبِي الْعَاصِ يَقُولُاسْتَعْمَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الطَّائِفِ وَكَانَ آخِرُ مَا عَهِدَهُ إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَفِّفْ عَلَى النَّاسِ الصَّلَاةَ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ meni Toifga amaldor qilib tayinladilar. Rasululloh ﷺning menga tayinlagan eng oxirgi (soʻzlari): «Odamlarga namozni yengil qil», deganlari boʻldi.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени Тоифга амалдор қилиб тайинладилар. Расулуллоҳ ﷺнинг менга тайинлаган энг охирги (сўзлари): «Одамларга намозни енгил қил», деганлари бўлди.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا هُرَيْمٌ عَنْ لَيْثٍ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ قَالَكُنْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسًا إِذْ شَخَصَ بِبَصَرِهِ ثُمَّ صَوَّبَهُ حَتَّى كَادَ أَنْ يُلْزِقَهُ بِالْأَرْضِ قَالَ ثُمَّ شَخَصَ بِبَصَرِهِ فَقَالَ أَتَانِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَأَمَرَنِي أَنْ أَضَعَ هَذِهِ الْآيَةَ بِهَذَا الْمَوْضِعِ مِنْ هَذِهِ السُّورَةِ {إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنْ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning huzurlarida oʻtirgan edim. Shu payt u zot nigohlarini tikdilar, soʻng uni pastga tushirdilar, hatto uni deyarli yerga yaqinlashtirdilar. Soʻng nigohlarini yana koʻtardilar va: «Menga Jibril alayhissalom kelib, bu oyatni ushbu suraning shu oʻrniga qoʻyishimni buyurdi: ‹Albatta, Alloh adolatga, ehsonga va qarindoshlarga (yaxshilik qilib) berishga buyuradi, fahsh ishlardan, munkardan va zulmdan qaytaradi. U sizlarga nasihat qiladi, shoyad eslatma olsangiz›», dedilar.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдим. Шу пайт у зот нигоҳларини тикдилар, сўнг уни пастга туширдилар, ҳатто уни деярли ерга яқинлаштирдилар. Сўнг нигоҳларини яна кўтардилар ва: «Менга Жибрил алайҳиссалом келиб, бу оятни ушбу суранинг шу ўрнига қўйишимни буюрди: ‹Албатта, Аллоҳ адолатга, эҳсонга ва қариндошларга (яхшилик қилиб) беришга буюради, фаҳш ишлардан, мункардан ва зулмдан қайтаради. У сизларга насиҳат қилади, шояд эслатма олсангиз›», дедилар.