حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، وَمَسْرُوقُ بْنُ الْمَرْزُبَانِ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحِ بْنِ حَىٍّ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ طَلَّقَ حَفْصَةَ ثُمَّ رَاجَعَهَا ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hafsani taloq qildilar, soʻng unga qaytdilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳафсани талоқ қилдилар, сўнг унга қайтдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَلْعَبُونَ بِحُدُودِ اللَّهِ يَقُولُ أَحَدُهُمْ قَدْ طَلَّقْتُكِ قَدْ رَاجَعْتُكِ ‏.‏ قَدْ طَلَّقْتُكِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayrim odamlarga nima boʻldiki, Allohning chegaralari bilan oʻynashadilar? Ulardan biri: ‹Seni taloq qildim, seni qaytardim, seni taloq qildim›, deydi?» dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Айрим одамларга нима бўлдики, Аллоҳнинг чегаралари билан ўйнашадилар? Улардан бири: ‹Сени талоқ қилдим, сени қайтардим, сени талоқ қилдим›, дейди?» дедилар.

حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ الْوَصَّافِيِّ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَبْغَضُ الْحَلاَلِ إِلَى اللَّهِ الطَّلاَقُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohga eng yomon koʻrinadigan halol narsa taloqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга энг ёмон кўринадиган ҳалол нарса талоқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ طَلَّقْتُ امْرَأَتِي وَهِيَ حَائِضٌ فَذَكَرَ ذَلِكَ عُمَرُ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ تَحِيضَ ثُمَّ تَطْهُرَ ثُمَّ إِنْ شَاءَ طَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يُجَامِعَهَا وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَهَا فَإِنَّهَا الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men xotinimni hayzli paytida taloq qildim. Umar buni Rasululloh ﷺga aytdi. Shunda u zot: ‹Unga buyur, xotinini qaytarib olsin, toki u pok boʻlsin, soʻng hayz koʻrsin, soʻng yana pok boʻlsin. Keyin xohlasa, u bilan yaqinlik qilishdan oldin taloq qilsin, xohlasa, ushlab qolsin. Alloh amr qilgan idda ana shudir›, dedilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен хотинимни ҳайзли пайтида талоқ қилдим. Умар буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. Шунда у зот: ‹Унга буюр, хотинини қайтариб олсин, токи у пок бўлсин, сўнг ҳайз кўрсин, сўнг яна пок бўлсин. Кейин хоҳласа, у билан яқинлик қилишдан олдин талоқ қилсин, хоҳласа, ушлаб қолсин. Аллоҳ амр қилган идда ана шудир›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ طَلاَقُ السُّنَّةِ أَنْ يُطَلِّقَهَا طَاهِرًا مِنْ غَيْرِ جِمَاعٍ ‏.‏

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sunnatga muvofiq taloq — xotinni hayzdan pok boʻlgan, yaqinlik qilinmagan holida taloq qilishdir», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Суннатга мувофиқ талоқ — хотинни ҳайздан пок бўлган, яқинлик қилинмаган ҳолида талоқ қилишдир», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ طَلاَقُ السُّنَّةِ يُطَلِّقُهَا عِنْدَ كُلِّ طُهْرٍ تَطْلِيقَةً فَإِذَا طَهُرَتِ الثَّالِثَةَ طَلَّقَهَا وَعَلَيْهَا بَعْدَ ذَلِكَ حَيْضَةٌ ‏.‏

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sunnatga muvofiq taloq — har bir poklik davrida bir marta taloq qilishdir. Uchinchi marta pok boʻlganida taloq qiladi, shundan soʻng unga yana bir hayz muddati bor», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Суннатга мувофиқ талоқ — ҳар бир поклик даврида бир марта талоқ қилишдир. Учинчи марта пок бўлганида талоқ қилади, шундан сўнг унга яна бир ҳайз муддати бор», деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ أَبِي غَلاَّبٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَقَالَ تَعْرِفُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَأَتَى عُمَرُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا ‏.‏ قُلْتُ أَيُعْتَدُّ بِتِلْكَ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ عَجَزَ وَاسْتَحْمَقَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yunus ibn Jubayr Abu Gʻallob unga xotinini hayzli paytida taloq qilgan kishi haqida soʻraganida, u: «Abdulloh ibn Umarni tanaysanmi? U xotinini hayzli paytida taloq qilgan edi. Shunda Umar Nabiy ﷺ huzurlariga keldi va u zot uni xotinini qaytarib olishga buyurdilar», dedi. Men: «U taloq hisobga olinadimi?» dedim. U: «Agar bir kishi ojiz boʻlib, ahmoqlik qilsa, buni qanday deb oʻylaysan?» dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Юнус ибн Жубайр Абу Ғаллоб унга хотинини ҳайзли пайтида талоқ қилган киши ҳақида сўраганида, у: «Абдуллоҳ ибн Умарни танайсанми? У хотинини ҳайзли пайтида талоқ қилган эди. Шунда Умар Набий ﷺ ҳузурларига келди ва у зот уни хотинини қайтариб олишга буюрдилар», деди. Мен: «У талоқ ҳисобга олинадими?» дедим. У: «Агар бир киши ожиз бўлиб, аҳмоқлик қилса, буни қандай деб ўйлайсан?» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَذَكَرَ ذَلِكَ عُمَرُ لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ثُمَّ لِيُطَلِّقْهَا وَهِيَ طَاهِرٌ أَوْ حَامِلٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u xotinini hayzli paytida taloq qildi. Umar buni Nabiy ﷺga aytdi. Shunda u zot: «Unga buyur, xotinini qaytarib olsin, soʻng uni pok yoki homilador holida taloq qilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у хотинини ҳайзли пайтида талоқ қилди. Умар буни Набий ﷺга айтди. Шунда у зот: «Унга буюр, хотинини қайтариб олсин, сўнг уни пок ёки ҳомиладор ҳолида талоқ қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قُلْتُ لِفَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ حَدِّثِينِي عَنْ طَلاَقِكِ، ‏.‏ قَالَتْ طَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلاَثًا وَهُوَ خَارِجٌ إِلَى الْيَمَنِ فَأَجَازَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. Omir ash-Shaʼbiy: «Men Fotima bint Qaysga: ‹Menga taloging haqida gapirib ber›, dedim. U: ‹Erim Yamanga chiqib ketayotib meni uch marta taloq qildi. Rasululloh ﷺ buni joiz deb bildilar›, dedi», dedi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. Омир аш-Шаъбий: «Мен Фотима бинт Қайсга: ‹Менга талогинг ҳақида гапириб бер›, дедим. У: ‹Эрим Яманга чиқиб кетаётиб мени уч марта талоқ қилди. Расулуллоҳ ﷺ буни жоиз деб билдилар›, деди», деди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ يَزِيدَ الرِّشْكِ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ الْحُصَيْنِ، سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، يُطَلِّقُ امْرَأَتَهُ ثُمَّ يَقَعُ بِهَا وَلَمْ يُشْهِدْ عَلَى طَلاَقِهَا وَلاَ عَلَى رَجْعَتِهَا ‏.‏ فَقَالَ عِمْرَانُ طَلَّقْتَ بِغَيْرِ سُنَّةٍ وَرَاجَعْتَ بِغَيْرِ سُنَّةٍ أَشْهِدْ عَلَى طَلاَقِهَا وَعَلَى رَجْعَتِهَا ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: undan xotinini taloq qilib, soʻng u bilan yaqinlik qilgan, ammo taloqiga ham, qaytarib olishiga ham guvoh keltirmagan kishi haqida soʻralganida, Imron: «Sunnatga xilof taloq qilibsan, sunnatga xilof qaytarib olibsan. Xotiningni taloq qilganingga va qaytarib olganingga guvoh keltir», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ундан хотинини талоқ қилиб, сўнг у билан яқинлик қилган, аммо талоқига ҳам, қайтариб олишига ҳам гувоҳ келтирмаган киши ҳақида сўралганида, Имрон: «Суннатга хилоф талоқ қилибсан, суннатга хилоф қайтариб олибсан. Хотинингни талоқ қилганингга ва қайтариб олганингга гувоҳ келтир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ هَيَّاجٍ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، أَنَّهُ كَانَتْ عِنْدَهُ أُمُّ كُلْثُومٍ بِنْتُ عُقْبَةَ فَقَالَتْ لَهُ وَهِيَ حَامِلٌ طَيِّبْ نَفْسِي بِتَطْلِيقَةٍ ‏.‏ فَطَلَّقَهَا تَطْلِيقَةً ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ فَرَجَعَ وَقَدْ وَضَعَتْ ‏.‏ فَقَالَ مَالَهَا خَدَعَتْنِي خَدَعَهَا اللَّهُ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ سَبَقَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ اخْطُبْهَا إِلَى نَفْسِهَا ‏"‏ ‏.‏

Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning nikohida Umm Kulsum bint Uqba bor edi. U homilador holida Zubayrga: «Bir marta taloq berib, koʻnglimni tinchit», dedi. Shunda Zubayr uni bir marta taloq qildi, soʻng namozga chiqdi. Qaytib kelsa, xotini tuqqan edi. U: «Bunga nima boʻldi, meni aldadi-ku, Alloh uni aldasin!» dedi. Soʻng Nabiy ﷺ huzurlariga keldi. U zot: «Kitob (belgilagan) idda muddati oʻz vaqtidan oʻzib ketdi. Endi unga oʻzidan (yangidan) sovchilik qil», dedilar.Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг никоҳида Умм Кулсум бинт Уқба бор эди. У ҳомиладор ҳолида Зубайрга: «Бир марта талоқ бериб, кўнглимни тинчит», деди. Шунда Зубайр уни бир марта талоқ қилди, сўнг намозга чиқди. Қайтиб келса, хотини туққан эди. У: «Бунга нима бўлди, мени алдади-ку, Аллоҳ уни алдасин!» деди. Сўнг Набий ﷺ ҳузурларига келди. У зот: «Китоб (белгилаган) идда муддати ўз вақтидан ўзиб кетди. Энди унга ўзидан (янгидан) совчилик қил», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِي السَّنَابِلِ، قَالَ وَضَعَتْ سُبَيْعَةُ الأَسْلَمِيَّةُ بِنْتُ الْحَارِثِ حَمْلَهَا بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِبِضْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً فَلَمَّا تَعَلَّتْ مِنْ نِفَاسِهَا تَشَوَّفَتْ فَعِيبَ ذَلِكَ عَلَيْهَا وَذُكِرَ أَمْرُهَا لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ تَفْعَلْ فَقَدْ مَضَى أَجَلُهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Sanobil (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Subayʼa al-Aslamiyya bint al-Horis eri vafotidan yigirma necha kun oʻtgach homilasini tugʻdi. Nifosidan pok boʻlganida, (turmushga chiqishga) intildi. Buni undan ayb koʻrishdi va uning ishi Nabiy ﷺga aytildi. Shunda u zot: ‹Agar shunday qilsa, uning idda muddati oʻtib boʻlibdi›, dedilar», dedi.Абу Санобил (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Субайъа ал-Асламийя бинт ал-Ҳорис эри вафотидан йигирма неча кун ўтгач ҳомиласини туғди. Нифосидан пок бўлганида, (турмушга чиқишга) интилди. Буни ундан айб кўришди ва унинг иши Набий ﷺга айтилди. Шунда у зот: ‹Агар шундай қилса, унинг идда муддати ўтиб бўлибди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، وَعَمْرِو بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّهُمَا كَتَبَا إِلَى سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ يَسْأَلاَنِهَا عَنْ أَمْرِهَا، فَكَتَبَتْ إِلَيْهِمَا إِنَّهَا وَضَعَتْ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِخَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ فَتَهَيَّأَتْ تَطْلُبُ الْخَيْرَ فَمَرَّ بِهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ فَقَالَ قَدْ أَسْرَعْتِ اعْتَدِّي آخِرَ الأَجَلَيْنِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏.‏ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمِمَّ ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ وَجَدْتِ زَوْجًا صَالِحًا فَتَزَوَّجِي ‏"‏ ‏.‏

Subayʼa bint al-Horis (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Masruq va Amr ibn Utba unga ishi haqida soʻrab xat yozishdi. U ularga javoban yozdiki, u eri vafotidan yigirma besh kun oʻtgach tugʻgan, soʻng turmushga chiqishni koʻzlab tayyorlangan edi. Abu Sanobil ibn Baʼkak uning yonidan oʻtib: «Shoshildingiku, ikki muddatning uzunrogʻini — toʻrt oy oʻn kunni idda tut», dedi. «Men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim va: ‹Ey Allohning Rasuli, men uchun magʻfirat soʻrang›, dedim. U zot: ‹Nega, nima boʻldi?› dedilar. Men u zotga (voqeani) aytdim. Shunda u zot: ‹Agar solih er topsang, turmushga chiq›, dedilar», dedi.Субайъа бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Масруқ ва Амр ибн Утба унга иши ҳақида сўраб хат ёзишди. У уларга жавобан ёздики, у эри вафотидан йигирма беш кун ўтгач туғган, сўнг турмушга чиқишни кўзлаб тайёрланган эди. Абу Санобил ибн Баъкак унинг ёнидан ўтиб: «Шошилдингику, икки муддатнинг узунроғини — тўрт ой ўн кунни идда тут», деди. «Мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим ва: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен учун мағфират сўранг›, дедим. У зот: ‹Нега, нима бўлди?› дедилар. Мен у зотга (воқеани) айтдим. Шунда у зот: ‹Агар солиҳ эр топсанг, турмушга чиқ›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَرَ سُبَيْعَةَ أَنْ تَنْكِحَ إِذَا تَعَلَّتْ مِنْ نِفَاسِهَا ‏.‏

Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Subayʼani nifosidan pok boʻlganida turmushga chiqishga buyurdilar.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Субайъани нифосидан пок бўлганида турмушга чиқишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ وَاللَّهِ لَمَنْ شَاءَ لاَعَنَّاهُ لأُنْزِلَتْ سُورَةُ النِّسَاءِ الْقُصْرَى بَعْدَ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Alloh nomiga qasamki, xohlagan kishi bilan laʼnatlashishga tayyorman: qisqa Niso surasi (yaʼni Taloq surasi) toʻrt oyu oʻn kunlik idda haqidagi oyatdan keyin nozil qilingan», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳ номига қасамки, хоҳлаган киши билан лаънатлашишга тайёрман: қисқа Нисо сураси (яъни Талоқ сураси) тўрт ою ўн кунлик идда ҳақидаги оятдан кейин нозил қилинган», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، وَكَانَتْ، تَحْتَ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ أُخْتَهُ الْفُرَيْعَةَ بِنْتَ مَالِكٍ، قَالَتْ خَرَجَ زَوْجِي فِي طَلَبِ أَعْلاَجٍ لَهُ فَأَدْرَكَهُمْ بِطَرَفِ الْقَدُومِ فَقَتَلُوهُ فَجَاءَ نَعْىُ زَوْجِي وَأَنَا فِي دَارٍ مِنْ دُورِ الأَنْصَارِ شَاسِعَةٍ عَنْ دَارِ أَهْلِي فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ جَاءَ نَعْىُ زَوْجِي وَأَنَا فِي دَارٍ شَاسِعَةٍ عَنْ دَارِ أَهْلِي وَدَارِ إِخْوَتِي وَلَمْ يَدَعْ مَالاً يُنْفِقُ عَلَىَّ وَلاَ مَالاً وَرِثْتُهُ ‏.‏ وَلاَ دَارًا يَمْلِكُهَا فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَأْذَنَ لِي فَأَلْحَقَ بِدَارِ أَهْلِي وَدَارِ إِخْوَتِي فَإِنَّهُ أَحَبُّ إِلَىَّ وَأَجْمَعُ لِي فِي بَعْضِ أَمْرِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَافْعَلِي إِنْ شِئْتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَخَرَجْتُ قَرِيرَةً عَيْنِي لِمَا قَضَى اللَّهُ لِي عَلَى لِسَانِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَتَّى إِذَا كُنْتُ فِي الْمَسْجِدِ - أَوْ فِي بَعْضِ الْحُجْرَةِ - دَعَانِي فَقَالَ ‏"‏ كَيْفَ زَعَمْتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقَصَصْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ امْكُثِي فِي بَيْتِكِ الَّذِي جَاءَ فِيهِ نَعْىُ زَوْجِكِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَاعْتَدَدْتُ فِيهِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏.‏

Furayʼa binti Molik (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim oʻzidan qochib ketgan qullarni izlab chiqdi va ularni Qadum degan joyning chekkasida quvib yetdi, ammo ular uni oʻldirib qoʻyishdi. Erimning oʻlimi haqidagi xabar menga ansorlarning uylaridan birida, oʻz oilamning uyidan uzoqda boʻlganimda yetib keldi. Men Paygʻambar ﷺ huzurlariga borib: ‹Ey Allohning Rasuli, erimning oʻlimi haqidagi xabar menga oilam va akalarimning uyidan uzoqda boʻlgan bir uyda yetib keldi. U menga nafaqa uchun mol ham, meros qoladigan mol ham, oʻziga qarashli uy ham qoldirgani yoʻq. Agar maʼqul koʻrsangiz, menga oilam va akalarim uyiga borishga izn bersangiz, chunki bu men uchun sevimliroq va baʼzi ishlarimda menga qulayroq boʻladi›, dedim. U zot: ‹Xohlasang, shunday qil›, dedilar. Men Allohning Rasuli ﷺ tili orqali Alloh men uchun hukm qilgan narsadan koʻzim quvonib chiqib ketdim. Masjidga — yoki hujraning bir chetiga yetganimda, u zot meni chaqirib: ‹Nima deyding?› dedilar. Men boʻlgan voqeani soʻzlab berdim. Shunda u zot: ‹Erimning oʻlim xabari yetib kelgan uyingda muddat nihoyasiga yetguncha turgin›, dedilar». U (ayol): «Men oʻsha uyda toʻrt oyu oʻn kun idda oʻtirdim», dedi.Фурайъа бинти Молик (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим ўзидан қочиб кетган қулларни излаб чиқди ва уларни Қадум деган жойнинг чеккасида қувиб етди, аммо улар уни ўлдириб қўйишди. Эримнинг ўлими ҳақидаги хабар менга ансорларнинг уйларидан бирида, ўз оиламнинг уйидан узоқда бўлганимда етиб келди. Мен Пайғамбар ﷺ ҳузурларига бориб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, эримнинг ўлими ҳақидаги хабар менга оилам ва акаларимнинг уйидан узоқда бўлган бир уйда етиб келди. У менга нафақа учун мол ҳам, мерос қоладиган мол ҳам, ўзига қарашли уй ҳам қолдиргани йўқ. Агар маъқул кўрсангиз, менга оилам ва акаларим уйига боришга изн берсангиз, чунки бу мен учун севимлироқ ва баъзи ишларимда менга қулайроқ бўлади›, дедим. У зот: ‹Хоҳласанг, шундай қил›, дедилар. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ тили орқали Аллоҳ мен учун ҳукм қилган нарсадан кўзим қувониб чиқиб кетдим. Масжидга — ёки ҳужранинг бир четига етганимда, у зот мени чақириб: ‹Нима дейдинг?› дедилар. Мен бўлган воқеани сўзлаб бердим. Шунда у зот: ‹Эримнинг ўлим хабари етиб келган уйингда муддат ниҳоясига етгунча тургин›, дедилар». У (аёл): «Мен ўша уйда тўрт ою ўн кун идда ўтирдим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى مَرْوَانَ فَقُلْتُ لَهُ امْرَأَةٌ مِنْ أَهْلِكَ طُلِّقَتْ فَمَرَرْتُ عَلَيْهَا وَهِيَ تَنْتَقِلُ فَقَالَتْ أَمَرَتْنَا فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ وَأَخْبَرَتْنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ ‏.‏ فَقَالَ مَرْوَانُ هِيَ أَمَرَتْهُمْ بِذَلِكَ ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَقُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ لَقَدْ عَابَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ وَقَالَتْ إِنَّ فَاطِمَةَ كَانَتْ فِي مَسْكَنٍ وَحْشٍ فَخِيفَ عَلَيْهَا فَلِذَلِكَ أَرْخَصَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Marvon huzuriga kirib unga: ‹Oilangdan bir ayol taloq qilingan ekan, men uning yonidan oʻtdim, u koʻchib ketayotgan edi. U: Fotima binti Qays bizga shunday buyurdi va bizga Allohning Rasuli ﷺ unga koʻchib ketishni buyurganlarini xabar berdi, dedi›, dedim. Marvon: ‹Ular shunday qilishni Fotimaning oʻzi buyurgan›, dedi. Urva aytadi: Men: ‹Alloh nomiga qasamki, Oisha (roziyallohu anho) buni maʼqul koʻrmagan va: Fotima kimsasiz, huvillagan bir uyda edi, uning xavfsizligidan qoʻrqildi, shuning uchun Allohning Rasuli ﷺ unga ruxsat berdilar, degan›, dedim».Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Марвон ҳузурига кириб унга: ‹Оилангдан бир аёл талоқ қилинган экан, мен унинг ёнидан ўтдим, у кўчиб кетаётган эди. У: Фотима бинти Қайс бизга шундай буюрди ва бизга Аллоҳнинг Расули ﷺ унга кўчиб кетишни буюрганларини хабар берди, деди›, дедим. Марвон: ‹Улар шундай қилишни Фотиманинг ўзи буюрган›, деди. Урва айтади: Мен: ‹Аллоҳ номига қасамки, Оиша (розияллоҳу анҳо) буни маъқул кўрмаган ва: Фотима кимсасиз, ҳувиллаган бир уйда эди, унинг хавфсизлигидан қўрқилди, шунинг учун Аллоҳнинг Расули ﷺ унга рухсат бердилар, деган›, дедим».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُقْتَحَمَ عَلَىَّ ‏.‏ فَأَمَرَهَا أَنْ تَتَحَوَّلَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Fotima binti Qays: ‹Ey Allohning Rasuli, men huzurimga zoʻrlik bilan kimdir bostirib kirishidan qoʻrqaman›, dedi. Shunda u zot ﷺ unga koʻchib ketishni buyurdilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Фотима бинти Қайс: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳузуримга зўрлик билан кимдир бостириб киришидан қўрқаман›, деди. Шунда у зот ﷺ унга кўчиб кетишни буюрдилар».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ طُلِّقَتْ خَالَتِي فَأَرَادَتْ أَنْ تَجُدَّ نَخْلَهَا فَزَجَرَهَا رَجُلٌ أَنْ تَخْرُجَ إِلَيْهِ فَأَتَتِ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ بَلَى فَجُدِّي نَخْلَكِ فَإِنَّكِ عَسَى أَنْ تَصَدَّقِي أَوْ تَفْعَلِي مَعْرُوفًا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Xolam taloq qilingan edi. U xurmosining hosilini yigʻib olmoqchi boʻldi, ammo bir kishi uni chiqishdan qaytardi. Shunda u Paygʻambar ﷺ huzurlariga keldi. U zot: ‹Yoʻq, borib xurmongning hosilini yigʻib ol, boʻlishi mumkinki, sen undan sadaqa qilarsan yoki biror yaxshilik qilarsan›, dedilar».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Холам талоқ қилинган эди. У хурмосининг ҳосилини йиғиб олмоқчи бўлди, аммо бир киши уни чиқишдан қайтарди. Шунда у Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келди. У зот: ‹Йўқ, бориб хурмонгнинг ҳосилини йиғиб ол, бўлиши мумкинки, сен ундан садақа қиларсан ёки бирор яхшилик қиларсан›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ بْنِ صُخَيْرٍ الْعَدَوِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، تَقُولُ إِنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَلَمْ يَجْعَلْ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim uni uch taloq bilan taloq qilgan, Allohning Rasuli ﷺ esa unga na turar joy, na nafaqa belgilamagan edilar».Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим уни уч талоқ билан талоқ қилган, Аллоҳнинг Расули ﷺ эса унга на турар жой, на нафақа белгиламаган эдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قَالَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ طَلَّقَنِي زَوْجِي عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ثَلاَثًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ سُكْنَى لَكِ وَلاَ نَفَقَةَ ‏"‏ ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim meni Allohning Rasuli ﷺ zamonlarida uch taloq bilan taloq qildi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: ‹Sen uchun na turar joy, na nafaqa bor›, dedilar».Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим мени Аллоҳнинг Расули ﷺ замонларида уч талоқ билан талоқ қилди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Сен учун на турар жой, на нафақа бор›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ أَبُو الأَشْعَثِ الْعِجْلِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ عَمْرَةَ بِنْتَ الْجَوْنِ، تَعَوَّذَتْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حِينَ أُدْخِلَتْ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ عُذْتِ بِمُعَاذٍ ‏"‏ ‏.‏ فَطَلَّقَهَا وَأَمَرَ أُسَامَةَ أَوْ أَنَسًا فَمَتَّعَهَا بِثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ رَازِقِيَّةٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Amra binti Javn Allohning Rasuli ﷺ huzurlariga kelin qilib kiritilganda, u zotdan Allohga panoh soʻradi. Shunda u zot: «Sen panoh berguvchi Zotdan panoh soʻrading», dedilar. Soʻng u zot uni taloq qildilar va Usoma yoki Anasga buyurib, unga uch dona oq zigʻir matodan libos hadya qildirdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Амра бинти Жавн Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурларига келин қилиб киритилганда, у зотдан Аллоҳга паноҳ сўради. Шунда у зот: «Сен паноҳ бергувчи Зотдан паноҳ сўрадинг», дедилар. Сўнг у зот уни талоқ қилдилар ва Усома ёки Анасга буюриб, унга уч дона оқ зиғир матодан либос ҳадя қилдирдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ أَبُو حَفْصٍ التَّنِّيسِيُّ، عَنْ زُهَيْرٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا ادَّعَتِ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ زَوْجِهَا فَجَاءَتْ عَلَى ذَلِكَ بِشَاهِدٍ عَدْلٍ اسْتُحْلِفَ زَوْجُهَا فَإِنْ حَلَفَ بَطَلَتْ شَهَادَةُ الشَّاهِدِ وَإِنْ نَكَلَ فَنُكُولُهُ بِمَنْزِلَةِ شَاهِدٍ آخَرَ وَجَازَ طَلاَقُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Agar ayol eri uni taloq qilganini daʼvo qilsa va bunga bir adolatli guvoh keltirsa, erini qasam ichishga chaqiriladi. Agar u qasam ichsa, guvohning guvohligi botil boʻladi. Agar u qasam ichishdan bosh tortsa, uning bosh tortishi ikkinchi bir guvoh oʻrnida boʻladi va taloqi voqe boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Агар аёл эри уни талоқ қилганини даъво қилса ва бунга бир адолатли гувоҳ келтирса, эрини қасам ичишга чақирилади. Агар у қасам ичса, гувоҳнинг гувоҳлиги ботил бўлади. Агар у қасам ичишдан бош тортса, унинг бош тортиши иккинчи бир гувоҳ ўрнида бўлади ва талоқи воқе бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حَبِيبِ بْنِ أَرْدَكَ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ثَلاَثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ النِّكَاحُ وَالطَّلاَقُ وَالرَّجْعَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Uch narsa borki, ularning jiddiysi ham jiddiy, hazili ham jiddiy (deb hisoblanadi): nikoh, taloq va (ayolni) qaytarib olish», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Уч нарса борки, уларнинг жиддийси ҳам жиддий, ҳазили ҳам жиддий (деб ҳисобланади): никоҳ, талоқ ва (аёлни) қайтариб олиш», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، وَعَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، جَمِيعًا عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ لأُمَّتِي عَمَّا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا مَا لَمْ تَعْمَلْ بِهِ أَوْ تَكَلَّمْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh mening ummatimga koʻngillaridan kechirgan narsalarini, toki ularni amalga oshirmas yoki tilga chiqarmas ekan, kechirdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ менинг умматимга кўнгилларидан кечирган нарсаларини, токи уларни амалга оширмас ёки тилга чиқармас экан, кечирди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خِدَاشٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّغِيرِ حَتَّى يَكْبَرَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ أَوْ يُفِيقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ وَعَنِ الْمُبْتَلَى حَتَّى يَبْرَأَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Uch kishidan qalam koʻtarilgan (yaʼni ular masʼul emas): uygʻonguncha uxlab yotgandan, ulgʻayguncha yosh boladan va aqli joyiga kelguncha yoki hushiga kelguncha aqldan ozgandan», dedilar. Abu Bakr oʻz rivoyatida: «Va sogʻayguncha baloga giriftor boʻlgandan», deb qoʻshdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Уч кишидан қалам кўтарилган (яъни улар масъул эмас): уйғонгунча ухлаб ётгандан, улғайгунча ёш боладан ва ақли жойига келгунча ёки ҳушига келгунча ақлдан озгандан», дедилар. Абу Бакр ўз ривоятида: «Ва соғайгунча балога гирифтор бўлгандан», деб қўшди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَنْبَأَنَا الْقَاسِمُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ يُرْفَعُ الْقَلَمُ عَنِ الصَّغِيرِ وَعَنِ الْمَجْنُونِ وَعَنِ النَّائِمِ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Yosh boladan, aqldan ozgandan va uxlab yotgandan qalam koʻtariladi (yaʼni ular masʼul emas)», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ёш боладан, ақлдан озгандан ва ухлаб ётгандан қалам кўтарилади (яъни улар масъул эмас)», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْهُذَلِيُّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ الْغِفَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ عَنْ أُمَّتِي الْخَطَأَ وَالنِّسْيَانَ وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar al-Gʻiforiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Albatta, Alloh mening ummatimdan xato, unutish va majbur qilingan narsalarini kechirdi», dedilar.Абу Зар ал-Ғифорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Албатта, Аллоҳ менинг умматимдан хато, унутиш ва мажбур қилинган нарсаларини кечирди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ لأُمَّتِي عَمَّا تُوَسْوِسُ بِهِ صُدُورُهَا ‏.‏ مَا لَمْ تَعْمَلْ بِهِ أَوْ تَتَكَلَّمْ بِهِ وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh mening ummatimga dillarida vasvasa boʻlgan narsani, toki uni amalga oshirmagunlaricha yoki tilga chiqarmagunlaricha, hamda majbur qilingan ishlarni kechirdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ менинг умматимга дилларида васваса бўлган нарсани, токи уни амалга оширмагунларича ёки тилга чиқармагунларича, ҳамда мажбур қилинган ишларни кечирди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنْ أُمَّتِي الْخَطَأَ وَالنِّسْيَانَ وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh mening ummatimdan xato, unutish va majbur qilingan ishlarni soqit qildi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ менинг умматимдан хато, унутиш ва мажбур қилинган ишларни соқит қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، قَالَتْ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ طَلاَقَ وَلاَ عَتَاقَ فِي إِغْلاَقٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Majburlash holatida taloq ham, ozod qilish ham yoʻqdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мажбурлаш ҳолатида талоқ ҳам, озод қилиш ҳам йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَنْبَأَنَا عَامِرٌ الأَحْوَلُ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، جَمِيعًا عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ طَلاَقَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi ega boʻlmagan narsasida taloq yoʻqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши эга бўлмаган нарсасида талоқ йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ طَلاَقَ قَبْلَ نِكَاحٍ وَلاَ عِتْقَ قَبْلَ مِلْكٍ ‏"‏ ‏.‏

Miswar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Nikohdan oldin taloq yoʻq va egalik qilishdan oldin ozod qilish yoʻqdir», dedilar.Мисwар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Никоҳдан олдин талоқ йўқ ва эгалик қилишдан олдин озод қилиш йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ جُوَيْبِرٍ، عَنِ الضَّحَّاكِ، عَنِ النَّزَّالِ بْنِ سَبْرَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ طَلاَقَ قَبْلَ النِّكَاحِ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Nikohdan oldin taloq yoʻqdir», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Никоҳдан олдин талоқ йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ سَأَلْتُ الزُّهْرِيَّ أَىُّ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ اسْتَعَاذَتْ مِنْهُ فَقَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ ابْنَةَ الْجَوْنِ لَمَّا دَخَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَدَنَا مِنْهَا قَالَتْ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ عُذْتِ بِعَظِيمٍ ‏.‏ الْحَقِي بِأَهْلِكِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Javn qizi Rasululloh ﷺ huzuriga kirganida, u zot unga yaqinlashdilar. Shunda u ayol: «Sizdan Allohga sigʻinaman», dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen Ulugʻ Zotdan panoh soʻrading. Ahling oldiga qaytib bor», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Жавн қизи Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига кирганида, у зот унга яқинлашдилар. Шунда у аёл: «Сиздан Аллоҳга сиғинаман», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен Улуғ Зотдан паноҳ сўрадинг. Аҳлинг олдига қайтиб бор», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَسَأَلَهُ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَرَدْتَ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَاحِدَةً ‏.‏ قَالَ ‏"‏ آللَّهِ مَا أَرَدْتَ بِهَا إِلاَّ وَاحِدَةً قَالَ آللَّهِ مَا أَرَدْتُ بِهَا إِلاَّ وَاحِدَةً ‏.‏ قَالَ فَرَدَّهَا عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ مَاجَهْ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ الطَّنَافِسِيَّ يَقُولُ مَا أَشْرَفَ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ مَاجَهْ أَبُو عُبَيْدٍ تَرَكَهُ نَاحِيَةً وَأَحْمَدُ جَبُنَ عَنْهُ ‏.‏

Rukona ibn Abd Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u xotinini qatʼiy taloq qildi, soʻng Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, undan soʻradi. U zot: «Buning bilan nimani niyat qilding?» dedilar. U: «Bittani», dedi. U zot: «Alloh haqqi, buning bilan faqat bittani niyat qildingmi?» dedilar. U: «Alloh haqqi, buning bilan faqat bittani niyat qildim», dedi. Shunda u zot ayolni unga qaytarib berdilar.Рукона ибн Абд Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у хотинини қатъий талоқ қилди, сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, ундан сўради. У зот: «Бунинг билан нимани ният қилдинг?» дедилар. У: «Биттани», деди. У зот: «Аллоҳ ҳаққи, бунинг билан фақат биттани ният қилдингми?» дедилар. У: «Аллоҳ ҳаққи, бунинг билан фақат биттани ният қилдим», деди. Шунда у зот аёлни унга қайтариб бердилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَاخْتَرْنَاهُ ‏.‏ فَلَمْ نَرَهُ شَيْئًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni ixtiyorli qildilar, biz esa u zotni ixtiyor qildik. Shunda u zot buni hech narsa deb hisoblamadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни ихтиёрли қилдилар, биз эса у зотни ихтиёр қилдик. Шунда у зот буни ҳеч нарса деб ҳисобламадилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}‏ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَعْجَلِي فِيهِ حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ قَالَتْ قَدْ عَلِمَ وَاللَّهِ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ ‏.‏ قَالَتْ فَقَرَأَ عَلَىَّ ‏{يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا }‏ ‏.‏ الآيَاتِ ‏.‏ فَقُلْتُ فِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ قَدِ اخْتَرْتُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: {Agar sizlar Alloh va Uning Rasulini istasangiz} degan oyat nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ huzurimga kirib: «Ey Oisha, men senga bir ishni aytmoqchiman, ota-onang bilan maslahatlashmaguningcha unda shoshilmasang boʻladi», dedilar. U: «Alloh haqqi, u zot ota-onam meni u zotdan ajralishga buyurmasliklarini yaxshi bilar edilar», dedi. Soʻng u zot menga {Ey Nabiy, ayollaringizga ayting: agar sizlar dunyo hayoti va uning ziynatini istasangiz} oyatlarini oʻqib berdilar. Men: «Bu haqda ota-onam bilan maslahatlashamanmi? Men Alloh va Uning Rasulini ixtiyor qildim», dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: {Агар сизлар Аллоҳ ва Унинг Расулини истасангиз} деган оят нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга кириб: «Эй Оиша, мен сенга бир ишни айтмоқчиман, ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча унда шошилмасанг бўлади», дедилар. У: «Аллоҳ ҳаққи, у зот ота-онам мени у зотдан ажралишга буюрмасликларини яхши билар эдилар», деди. Сўнг у зот менга {Эй Набий, аёлларингизга айтинг: агар сизлар дунё ҳаёти ва унинг зийнатини истасангиз} оятларини ўқиб бердилар. Мен: «Бу ҳақда ота-онам билан маслаҳатлашаманми? Мен Аллоҳ ва Унинг Расулини ихтиёр қилдим», дедим.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ أَبُو بِشْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ يَحْيَى بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ عَمِّهِ، عُمَارَةَ بْنِ ثَوْبَانَ عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَسْأَلُ الْمَرْأَةُ زَوْجَهَا الطَّلاَقَ فِي غَيْرِ كُنْهِهِ فَتَجِدَ رِيحَ الْجَنَّةِ ‏.‏ وَإِنَّ رِيحَهَا لَيُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ أَرْبَعِينَ عَامًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi ayol eridan zarurat boʻlmasa ham taloq soʻrasa, jannat hididan mahrum boʻladi. Holbuki, uning hidi qirq yillik masofadan sezilib turadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси аёл эридан зарурат бўлмаса ҳам талоқ сўраса, жаннат ҳидидан маҳрум бўлади. Ҳолбуки, унинг ҳиди қирқ йиллик масофадан сезилиб туради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَيُّمَا امْرَأَةٍ سَأَلَتْ زَوْجَهَا الطَّلاَقَ فِي غَيْرِ مَا بَأْسٍ فَحَرَامٌ عَلَيْهَا رَائِحَةُ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Sawbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi ayol hech qanday zarar boʻlmasa ham eridan taloq soʻrasa, jannat hidi unga harom boʻladi», dedilar.Саwбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси аёл ҳеч қандай зарар бўлмаса ҳам эридан талоқ сўраса, жаннат ҳиди унга ҳаром бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ جَمِيلَةَ بِنْتَ سَلُولَ، أَتَتِ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَعْتِبُ عَلَى ثَابِتٍ فِي دِينٍ وَلاَ خُلُقٍ ‏.‏ وَلَكِنِّي أَكْرَهُ الْكُفْرَ فِي الإِسْلاَمِ لاَ أُطِيقُهُ بُغْضًا ‏.‏ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَتَرُدِّينَ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يَأْخُذَ مِنْهَا حَدِيقَتَهُ وَلاَ يَزْدَادَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Salul qizi Jamila Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Alloh haqqi, men Sobitni dini yoki xulqi borasida ayblamayman. Lekin men Islomda kufrni yomon koʻraman, unga boʻlgan nafratim tufayli u bilan yasholmayman», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Uning bogʻini oʻziga qaytarib berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga ayoldan oʻz bogʻini olishni va undan ortiq olmaslikni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Салул қизи Жамила Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Аллоҳ ҳаққи, мен Собитни дини ёки хулқи борасида айбламайман. Лекин мен Исломда куфрни ёмон кўраман, унга бўлган нафратим туфайли у билан яшолмайман», деди. Набий ﷺ унга: «Унинг боғини ўзига қайтариб берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга аёлдан ўз боғини олишни ва ундан ортиқ олмасликни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كَانَتْ حَبِيبَةُ بِنْتُ سَهْلٍ تَحْتَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ وَكَانَ رَجُلاً دَمِيمًا ‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَوْلاَ مَخَافَةُ اللَّهِ إِذَا دَخَلَ عَلَىَّ لَبَصَقْتُ فِي وَجْهِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَتَرُدِّينَ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَرَدَّتْ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ ‏.‏ قَالَ فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Sahl qizi Habiba, xunuk bir kishi boʻlgan Sobit ibn Qays ibn Shammosning nikohida edi. U: «Ey Rasululloh, Alloh haqqi, agar Allohdan qoʻrqmaganimda, u huzurimga kirganida yuziga tupurgan boʻlar edim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uning bogʻini oʻziga qaytarib berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u ayol uning bogʻini qaytarib berdi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularni ajratib qoʻydilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саҳл қизи Ҳабиба, хунук бир киши бўлган Собит ибн Қайс ибн Шаммоснинг никоҳида эди. У: «Эй Расулуллоҳ, Аллоҳ ҳаққи, агар Аллоҳдан қўрқмаганимда, у ҳузуримга кирганида юзига тупурган бўлар эдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг боғини ўзига қайтариб берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у аёл унинг боғини қайтариб берди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларни ажратиб қўйдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَلَمَةَ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَنِي عُبَادَةُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَ، قَالَ قُلْتُ لَهَا حَدِّثِينِي حَدِيثَكِ، ‏.‏ قَالَتِ اخْتَلَعْتُ مِنْ زَوْجِي ثُمَّ جِئْتُ عُثْمَانَ ‏.‏ فَسَأَلْتُ مَاذَا عَلَىَّ مِنَ الْعِدَّةِ فَقَالَ لاَ عِدَّةَ عَلَيْكِ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ حَدِيثَ عَهْدٍ بِكِ فَتَمْكُثِينَ عِنْدَهُ حَتَّى تَحِيضِينَ حَيْضَةً ‏.‏ قَالَتْ وَإِنَّمَا تَبِعَ فِي ذَلِكَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي مَرْيَمَ الْمَغَالِيَّةِ ‏.‏ وَكَانَتْ تَحْتَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ فَاخْتَلَعَتْ مِنْهُ ‏.‏

Ar-Rubayyi bint Muavviz (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Menga oʻz hadisingni aytib bergin», deyilgan edi. U ayoldi: «Men erimdan xulʼ orqali ajraldim, soʻng Usmon (roziyallohu anhu)ning oldiga borib, zimmamda qanday idda borligini soʻradim. U: ‹Sen bilan yaqinda yaqinlik boʻlgan boʻlsa, bir hayz koʻrguningcha uning huzurida turishingdan boshqa senga hech qanday idda yoʻq›, dedi». U ayol dedi: «Usmon bunda Rasululloh ﷺning Sobit ibn Qays nikohida boʻlib, undan xulʼ qilib ajralgan Maryam al-Magʻoliyya haqidagi hukmlariga ergashgan edi».Ар-Рубаййи бинт Муаввиз (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унга: «Менга ўз ҳадисингни айтиб бергин», дейилган эди. У аёлди: «Мен эримдан хулъ орқали ажралдим, сўнг Усмон (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб, зиммамда қандай идда борлигини сўрадим. У: ‹Сен билан яқинда яқинлик бўлган бўлса, бир ҳайз кўргунингча унинг ҳузурида туришингдан бошқа сенга ҳеч қандай идда йўқ›, деди». У аёл деди: «Усмон бунда Расулуллоҳ ﷺнинг Собит ибн Қайс никоҳида бўлиб, ундан хулъ қилиб ажралган Марям ал-Мағолийя ҳақидаги ҳукмларига эргашган эди».

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الرِّجَالِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَقْسَمَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ لاَ يَدْخُلَ عَلَى نِسَائِهِ شَهْرًا فَمَكَثَ تِسْعَةً وَعِشْرِينَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا كَانَ مَسَاءَ ثَلاَثِينَ دَخَلَ عَلَىَّ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ شَهْرٌ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ يُرْسِلُ أَصَابِعَهُ فِيهَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏"‏ وَشَهْرٌ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ وَأَرْسَلَ أَصَابِعَهُ كُلَّهَا وَأَمْسَكَ إِصْبَعًا وَاحِدًا فِي الثَّالِثَةِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir oy davomida ayollarining oldiga kirmaslikka qasam ichdilar. Yigirma toʻqqiz kun turib, oʻttizinchi kunning kechasi boʻlganda mening oldimga kirdilar. Men: «Siz bir oy davomida bizning oldimizga kirmaslikka qasam ichgan edingiz», dedim. U zot: «Oy mana bunday boʻladi», deb barmoqlarini uch marta yoydilar, «yana oy mana bunday ham boʻladi», deb barmoqlarining hammasini yoyib, uchinchisida bitta barmoqlarini yigʻib qoldilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ой давомида аёлларининг олдига кирмасликка қасам ичдилар. Йигирма тўққиз кун туриб, ўттизинчи куннинг кечаси бўлганда менинг олдимга кирдилар. Мен: «Сиз бир ой давомида бизнинг олдимизга кирмасликка қасам ичган эдингиз», дедим. У зот: «Ой мана бундай бўлади», деб бармоқларини уч марта ёйдилар, «яна ой мана бундай ҳам бўлади», деб бармоқларининг ҳаммасини ёйиб, учинчисида битта бармоқларини йиғиб қолдилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِنَّمَا آلَى لأَنَّ زَيْنَبَ رَدَّتْ عَلَيْهِ هَدِيَّتَهُ ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ لَقَدْ أَقْمَأَتْكَ ‏.‏ فَغَضِبَ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَآلَى مِنْهُنَّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayollaridan iyloʻ qilishlari faqat Zaynab u zotning hadyasini qaytarib yuborgani sababli edi. Oisha: «Zaynab seni xor qildi», dedi. Shunda u zot ﷺ gʻazablandilar va ulardan iyloʻ qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёлларидан ийлў қилишлари фақат Зайнаб у зотнинг ҳадясини қайтариб юборгани сабабли эди. Оиша: «Зайнаб сени хор қилди», деди. Шунда у зот ﷺ ғазабландилар ва улардан ийлў қилдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ آلَى مِنْ بَعْضِ نِسَائِهِ شَهْرًا فَلَمَّا كَانَ تِسْعَةً وَعِشْرِينَ رَاحَ أَوْ غَدَا ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا مَضَى تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ baʼzi ayollaridan bir oy davomida iyloʻ qildilar. Yigirma toʻqqizinchi kun boʻlganda, kechqurun yoki ertalab chiqib keldilar. «Yo Rasululloh, hali yigirma toʻqqiz kungina oʻtdi-ku», deyilgan edi, u zot: «Oy yigirma toʻqqiz kun ham boʻladi», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ баъзи аёлларидан бир ой давомида ийлў қилдилар. Йигирма тўққизинчи кун бўлганда, кечқурун ёки эрталаб чиқиб келдилар. «Ё Расулуллоҳ, ҳали йигирма тўққиз кунгина ўтди-ку», дейилган эди, у зот: «Ой йигирма тўққиз кун ҳам бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ صَخْرٍ الْبَيَاضِيِّ، قَالَ كُنْتُ امْرَأً أَسْتَكْثِرُ مِنَ النِّسَاءِ لاَ أُرَى رَجُلاً كَانَ يُصِيبُ مِنْ ذَلِكَ مَا أُصِيبُ فَلَمَّا دَخَلَ رَمَضَانُ ظَاهَرْتُ مِنِ امْرَأَتِي حَتَّى يَنْسَلِخَ رَمَضَانُ فَبَيْنَمَا هِيَ تُحَدِّثُنِي ذَاتَ لَيْلَةٍ انْكَشَفَ لِي مِنْهَا شَىْءٌ فَوَثَبْتُ عَلَيْهَا فَوَاقَعْتُهَا فَلَمَّا أَصْبَحْتُ غَدَوْتُ عَلَى قَوْمِي فَأَخْبَرْتُهُمْ خَبَرِي وَقُلْتُ لَهُمْ سَلُوا لِي رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ فَقَالُوا مَا كُنَّا لِنَفْعَلَ إِذًا يُنْزِلَ اللَّهُ فِينَا كِتَابًا أَوْ يَكُونَ فِينَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَوْلٌ فَيَبْقَى عَلَيْنَا عَارُهُ وَلَكِنْ سَوْفَ نُسَلِّمُكَ لِجَرِيرَتِكَ اذْهَبْ أَنْتَ فَاذْكُرْ شَأْنَكَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ فَخَرَجْتُ حَتَّى جِئْتُهُ فَأَخْبَرْتُهُ الْخَبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَنْتَ بِذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ أَنَا بِذَاكَ وَهَا أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَابِرٌ لِحُكْمِ اللَّهِ عَلَىَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَعْتِقْ رَقَبَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَصْبَحْتُ أَمْلِكُ إِلاَّ رَقَبَتِي هَذِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهَلْ دَخَلَ عَلَىَّ مَا دَخَلَ مِنَ الْبَلاَءِ إِلاَّ بِالصَّوْمِ قَالَ ‏"‏ فَتَصَدَّقْ وَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَقَدْ بِتْنَا لَيْلَتَنَا هَذِهِ مَا لَنَا عَشَاءٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاذْهَبْ إِلَى صَاحِبِ صَدَقَةِ بَنِي زُرَيْقٍ فَقُلْ لَهُ فَلْيَدْفَعْهَا إِلَيْكَ وَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا وَانْتَفِعْ بِبَقِيَّتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Salama ibn Saxr al-Bayoziy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men ayollarga oʻta ragʻbatli kishi edim, bu borada men erishgan narsaga erishadigan boshqa erkakni koʻrmasdim. Ramazon kirganda, ramazon tugaguncha ayolimdan zihor qildim. Bir kecha u men bilan gaplashib turgan payt, undan biror joyi menga ochilib qoldi, men sakrab ustiga chiqib, u bilan yaqinlik qildim. Tong otganda qavmimning oldiga borib, ularga voqeamni aytib berdim va ularga: «Men uchun Rasululloh ﷺdan soʻrab bergin», dedim. Ular: «Biz buni qilmaymiz, chunki Alloh biz haqimizda oyat nozil qilib qoʻyar yoki Rasululloh ﷺ biz haqimizda bir gap aytar-da, uning ori bizga qolib ketar. Lekin biz seni oʻz jinoyatingga topshiramiz. Sen oʻzing borib, ahvolingni Rasululloh ﷺga aytgin», dedilar. Shunda men chiqib, u zotning oldiga bordim va voqeani aytib berdim. Rasululloh ﷺ: «Buni sen qildingmi?» dedilar. Men: «Ha, buni men qildim va mana men, yo Rasululloh, Allohning menga qiladigan hukmiga sabr qiluvchiman», dedim. U zot: «Bir qul ozod qil», dedilar. Men: «Sizni haq bilan yuborgan Zot ila qasamki, bu boʻynimdan boshqa hech narsaga ega emasman», dedim. U zot: «Ikki oy ketma-ket roʻza tut», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, menga tushgan bu balo faqat roʻza sababli tushmadimi?» dedim. U zot: «Unda sadaqa qilib, oltmish miskinni taomlantir», dedilar. Men: «Sizni haq bilan yuborgan Zot ila qasamki, bu kechani ovqatsiz oʻtkazdik», dedim. U zot: «Banu Zurayq sadaqasi egasining oldiga borib, unga: ‹Uni menga bersin›, degin, soʻng oltmish miskinni taomlantirib, qolganidan oʻzing foydalan», dedilar.Салама ибн Сахр ал-Баёзий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен аёлларга ўта рағбатли киши эдим, бу борада мен эришган нарсага эришадиган бошқа эркакни кўрмасдим. Рамазон кирганда, рамазон тугагунча аёлимдан зиҳор қилдим. Бир кеча у мен билан гаплашиб турган пайт, ундан бирор жойи менга очилиб қолди, мен сакраб устига чиқиб, у билан яқинлик қилдим. Тонг отганда қавмимнинг олдига бориб, уларга воқеамни айтиб бердим ва уларга: «Мен учун Расулуллоҳ ﷺдан сўраб бергин», дедим. Улар: «Биз буни қилмаймиз, чунки Аллоҳ биз ҳақимизда оят нозил қилиб қўяр ёки Расулуллоҳ ﷺ биз ҳақимизда бир гап айтар-да, унинг ори бизга қолиб кетар. Лекин биз сени ўз жиноятингга топширамиз. Сен ўзинг бориб, аҳволингни Расулуллоҳ ﷺга айтгин», дедилар. Шунда мен чиқиб, у зотнинг олдига бордим ва воқеани айтиб бердим. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни сен қилдингми?» дедилар. Мен: «Ҳа, буни мен қилдим ва мана мен, ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг менга қиладиган ҳукмига сабр қилувчиман», дедим. У зот: «Бир қул озод қил», дедилар. Мен: «Сизни ҳақ билан юборган Зот ила қасамки, бу бўйнимдан бошқа ҳеч нарсага эга эмасман», дедим. У зот: «Икки ой кетма-кет рўза тут», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга тушган бу бало фақат рўза сабабли тушмадими?» дедим. У зот: «Унда садақа қилиб, олтмиш мискинни таомлантир», дедилар. Мен: «Сизни ҳақ билан юборган Зот ила қасамки, бу кечани овқатсиз ўтказдик», дедим. У зот: «Бану Зурайқ садақаси эгасининг олдига бориб, унга: ‹Уни менга берсин›, дегин, сўнг олтмиш мискинни таомлантириб, қолганидан ўзинг фойдалан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ تَبَارَكَ الَّذِي وَسِعَ سَمْعُهُ كُلَّ شَىْءٍ ‏.‏ إِنِّي لأَسْمَعُ كَلاَمَ خَوْلَةَ بِنْتِ ثَعْلَبَةَ وَيَخْفَى عَلَىَّ بَعْضُهُ وَهِيَ تَشْتَكِي زَوْجَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهِيَ تَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكَلَ شَبَابِي وَنَثَرْتُ لَهُ بَطْنِي حَتَّى إِذَا كَبِرَتْ سِنِّي وَانْقَطَعَ وَلَدِي ظَاهَرَ مِنِّي اللَّهُمَّ إِنِّي أَشْكُو إِلَيْكَ ‏.‏ فَمَا بَرِحَتْ حَتَّى نَزَلَ جِبْرَائِيلُ بِهَؤُلاَءِ الآيَاتِ ‏{‏قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ‏}‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Eshitishi har bir narsani qamrab olgan Zot ulugʻdir. Men Xavla bint Saʼlabaning gapini eshitib turardim, garchi baʼzisi menga yashirin qolgan boʻlsa-da. U eriga qarshi Rasululloh ﷺga shikoyat qilib turib: «Yo Rasululloh, u yoshligimni yeb bitirdi, men unga qornimni sochdim (koʻp bola tugʻib berdim), yoshim ulgʻayib, tugʻishdan qolganimda esa mendan zihor qildi. Ey Alloh, men Senga shikoyat qilaman», derdi. U ayol shu holatda turgan edi, Jabroil ushbu oyatlarni olib nozil boʻldi: {Alloh eri haqida sen bilan tortishayotgan va Allohga shikoyat qilayotgan ayolning gapini eshitdi} (Mujodala 1).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Эшитиши ҳар бир нарсани қамраб олган Зот улуғдир. Мен Хавла бинт Саълабанинг гапини эшитиб турардим, гарчи баъзиси менга яширин қолган бўлса-да. У эрига қарши Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилиб туриб: «Ё Расулуллоҳ, у ёшлигимни еб битирди, мен унга қорнимни сочдим (кўп бола туғиб бердим), ёшим улғайиб, туғишдан қолганимда эса мендан зиҳор қилди. Эй Аллоҳ, мен Сенга шикоят қиламан», дерди. У аёл шу ҳолатда турган эди, Жаброил ушбу оятларни олиб нозил бўлди: {Аллоҳ эри ҳақида сен билан тортишаётган ва Аллоҳга шикоят қилаётган аёлнинг гапини эшитди} (Мужодала 1).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ صَخْرٍ الْبَيَاضِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الْمُظَاهِرِ يُوَاقِعُ قَبْلَ أَنْ يُكَفِّرَ قَالَ ‏"‏ كَفَّارَةٌ وَاحِدَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunchaki: «Biringiz oʻz birodariga yerini bepul berib qoʻysa, undan maʼlum bir hosil-daromad olib turishidan koʻra oʻzi uchun yaxshiroqdir», dedilar, xolos.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шунчаки: «Бирингиз ўз биродарига ерини бепул бериб қўйса, ундан маълум бир ҳосил-даромад олиб туришидан кўра ўзи учун яхшироқдир», дедилар, холос.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، ظَاهَرَ مِنِ امْرَأَتِهِ فَغَشِيَهَا قَبْلَ أَنْ يُكَفِّرَ فَأَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ مَا حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْتُ بَيَاضَ حِجْلَيْهَا فِي الْقَمَرِ فَلَمْ أَمْلِكْ نَفْسِي أَنْ وَقَعْتُ عَلَيْهَا ‏.‏ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَمَرَهُ أَلاَّ يَقْرَبَهَا حَتَّى يُكَفِّرَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ayolidan zihor qilib, kafforat toʻlashdan avval u bilan yaqinlik qildi. Soʻng Nabiy ﷺning oldiga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Seni bu ishga nima undadi?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, oy nurida uning oyoqlarining oqligini koʻrib qolib, oʻzimni tuta olmadim va u bilan yaqinlik qildim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ kulib, unga kafforat toʻlamaguncha ayoliga yaqinlashmaslikni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши аёлидан зиҳор қилиб, каффорат тўлашдан аввал у билан яқинлик қилди. Сўнг Набий ﷺнинг олдига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Сени бу ишга нима ундади?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, ой нурида унинг оёқларининг оқлигини кўриб қолиб, ўзимни тута олмадим ва у билан яқинлик қилдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ кулиб, унга каффорат тўламагунча аёлига яқинлашмасликни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ جَاءَ عُوَيْمِرٌ إِلَى عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ فَقَالَ سَلْ لِي رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً فَقَتَلَهُ أَيُقْتَلُ بِهِ أَمْ كَيْفَ يَصْنَعُ فَسَأَلَ عَاصِمٌ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ ذَلِكَ فَعَابَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الْمَسَائِلَ ‏.‏ ثُمَّ لَقِيَهُ عُوَيْمِرٌ فَسَأَلَهُ فَقَالَ مَا صَنَعْتَ فَقَالَ صَنَعْتُ أَنَّكَ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَعَابَ الْمَسَائِلَ فَقَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لآتِيَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَلأَسْأَلَنَّهُ ‏.‏ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَوَجَدَهُ قَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ فِيهِمَا فَلاَعَنَ بَيْنَهُمَا فَقَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لَئِنِ انْطَلَقْتُ بِهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ كَذَبْتُ عَلَيْهَا ‏.‏ قَالَ فَفَارَقَهَا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَصَارَتْ سُنَّةً فِي الْمُتَلاَعِنَيْنِ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ انْظُرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَسْحَمَ أَدْعَجَ الْعَيْنَيْنِ عَظِيمَ الأَلْيَتَيْنِ فَلاَ أُرَاهُ إِلاَّ قَدْ صَدَقَ عَلَيْهَا وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أُحَيْمِرَ كَأَنَّهُ وَحَرَةٌ فَلاَ أُرَاهُ إِلاَّ كَاذِبًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَتْ بِهِ عَلَى النَّعْتِ الْمَكْرُوهِ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uvaymir Osim ibn Adiyning oldiga kelib: «Men uchun Rasululloh ﷺdan soʻrab bergin: Bir kishi ayolining oldida bir erkakni topib olib, uni oʻldirsa, u qasos uchun oʻldiriladimi yoki qanday qiladi?» dedi. Osim bu haqda Rasululloh ﷺdan soʻradi. Rasululloh ﷺ bunday savollarni yoqtirmadilar. Soʻng Uvaymir uni uchratib, undan soʻradi: «Nima qilding?» dedi. U: «Sen menga yaxshilik keltirmading. Men Rasululloh ﷺdan soʻragan edim, u zot bunday savollarni yoqtirmadilar», dedi. Shunda Uvaymir: «Allohga qasamki, men albatta Rasululloh ﷺning oldiga borib, u zotdan soʻrayman», dedi. U Rasululloh ﷺning oldiga keldi va shu payt u zotga bu ikkovi haqida vahiy nozil qilingan edi. Bas, u zot ular oʻrtasida liʼon qildirdilar. Uvaymir: «Allohga qasamki, yo Rasululloh, agar men uni olib ketsam, unga tuhmat qilgan boʻlaman», dedi. U Rasululloh ﷺ buyurishlaridan avval undan ajraldi. Shu bilan liʼon qilishuvchilar oʻrtasida bu sunnatga aylandi. Soʻng Nabiy ﷺ: «Uni kuzatib turinglar. Agar u qora tanli, koʻzlari qop-qora, kattakon dumbali bola tugʻsa, uni faqat erkak rost aytgan deb bilaman. Agar u qizgʻish, guyo qizil kaltakesakdek bola tugʻsa, uni faqat yolgʻonchi deb bilaman», dedilar. Rovi aytadi: U ayol yoqtirilmagan sifatdagi bolani tugʻdi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уваймир Осим ибн Адийнинг олдига келиб: «Мен учун Расулуллоҳ ﷺдан сўраб бергин: Бир киши аёлининг олдида бир эркакни топиб олиб, уни ўлдирса, у қасос учун ўлдириладими ёки қандай қилади?» деди. Осим бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан сўради. Расулуллоҳ ﷺ бундай саволларни ёқтирмадилар. Сўнг Уваймир уни учратиб, ундан сўради: «Нима қилдинг?» деди. У: «Сен менга яхшилик келтирмадинг. Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраган эдим, у зот бундай саволларни ёқтирмадилар», деди. Шунда Уваймир: «Аллоҳга қасамки, мен албатта Расулуллоҳ ﷺнинг олдига бориб, у зотдан сўрайман», деди. У Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келди ва шу пайт у зотга бу иккови ҳақида ваҳий нозил қилинган эди. Бас, у зот улар ўртасида лиъон қилдирдилар. Уваймир: «Аллоҳга қасамки, ё Расулуллоҳ, агар мен уни олиб кетсам, унга туҳмат қилган бўламан», деди. У Расулуллоҳ ﷺ буюришларидан аввал ундан ажралди. Шу билан лиъон қилишувчилар ўртасида бу суннатга айланди. Сўнг Набий ﷺ: «Уни кузатиб туринглар. Агар у қора танли, кўзлари қоп-қора, каттакон думбали бола туғса, уни фақат эркак рост айтган деб биламан. Агар у қизғиш, гуё қизил калтакесакдек бола туғса, уни фақат ёлғончи деб биламан», дедилар. Рови айтади: У аёл ёқтирилмаган сифатдаги болани туғди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ، قَذَفَ امْرَأَتَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْبَيِّنَةُ أَوْ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ هِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنِّي لَصَادِقٌ وَلَيُنْزِلَنَّ اللَّهُ فِي أَمْرِي مَا يُبَرِّئُ ظَهْرِي ‏.‏ قَالَ فَنَزَلَتْ ‏{‏وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلاَّ أَنْفُسُهُمْ‏}‏ ‏.‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ‏}‏ ‏.‏ فَانْصَرَفَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمَا فَجَاءَا فَقَامَ هِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ فَشَهِدَ وَالنَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْ تَائِبٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَتْ فَشَهِدَتْ فَلَمَّا كَانَ عِنْدَ الْخَامِسَةِ ‏{‏أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ‏}‏ ‏.‏ قَالُوا لَهَا إِنَّهَا الْمُوجِبَةُ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَتَلَكَّأَتْ وَنَكَصَتْ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهَا سَتَرْجِعُ فَقَالَتْ وَاللَّهِ لاَ أَفْضَحُ قَوْمِي سَائِرَ الْيَوْمِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ انْظُرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ الْعَيْنَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَتْ بِهِ كَذَلِكَ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَوْلاَ مَا مَضَى مِنْ كِتَابِ اللَّهِ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَأْنٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hilol ibn Umayya Nabiy ﷺning oldida ayolini Sharik ibn Sahmoʻ bilan aybladi. Nabiy ﷺ: «Guvoh keltirasan yoki orqangga had uriladi», dedilar. Hilol ibn Umayya: «Sizni haq bilan yuborgan Zot ila qasamki, men rostgoʻyman va Alloh mening ishimda orqamni oqlaydigan narsani albatta nozil qiladi», dedi. Shunda: {Ayollarini aybaydigan, ammo oʻzlaridan boshqa guvohlari boʻlmaganlar...} degan oyat {...beshinchisi esa, agar u rostgoʻylardan boʻlsa, unga Allohning gʻazabi boʻlishini aytishidir} degan joyigacha nozil boʻldi. Nabiy ﷺ qaytib, ularning ikkovini chaqirib yubordilar. Ular keldi. Hilol ibn Umayya turib guvohlik berdi, Nabiy ﷺ esa: «Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchidir. Tavba qiluvchi bormi?» der edilar. Soʻng ayol turib guvohlik berdi. Beshinchi guvohlikka, yaʼni {agar u rostgoʻylardan boʻlsa, unga Allohning gʻazabi boʻlishi}ga yetganda unga: «Bu vojib qiluvchi guvohlikdir», deyishdi. Ibn Abbos aytadi: U duduqlanib, orqaga tisarildi, hatto biz uni qaytadi deb oʻyladik. Soʻng u: «Allohga qasamki, men qavmimni butun umr sharmanda qilmayman», dedi. Nabiy ﷺ: «Uni kuzatib turinglar. Agar u koʻzlari surmali, kattakon dumbali, boldirlari toʻla bola tugʻsa, u Sharik ibn Sahmoʻnikidir», dedilar. U ayol xuddi shunday bolani tugʻdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Agar Allohning Kitobida oʻtib ketgan hukm boʻlmaganida, men bilan uning oʻrtasida boshqa ish boʻlar edi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳилол ибн Умайя Набий ﷺнинг олдида аёлини Шарик ибн Саҳмў билан айблади. Набий ﷺ: «Гувоҳ келтирасан ёки орқангга ҳад урилади», дедилар. Ҳилол ибн Умайя: «Сизни ҳақ билан юборган Зот ила қасамки, мен ростгўйман ва Аллоҳ менинг ишимда орқамни оқлайдиган нарсани албатта нозил қилади», деди. Шунда: {Аёлларини айбайдиган, аммо ўзларидан бошқа гувоҳлари бўлмаганлар...} деган оят {...бешинчиси эса, агар у ростгўйлардан бўлса, унга Аллоҳнинг ғазаби бўлишини айтишидир} деган жойигача нозил бўлди. Набий ﷺ қайтиб, уларнинг икковини чақириб юбордилар. Улар келди. Ҳилол ибн Умайя туриб гувоҳлик берди, Набий ﷺ эса: «Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончидир. Тавба қилувчи борми?» дер эдилар. Сўнг аёл туриб гувоҳлик берди. Бешинчи гувоҳликка, яъни {агар у ростгўйлардан бўлса, унга Аллоҳнинг ғазаби бўлиши}га етганда унга: «Бу вожиб қилувчи гувоҳликдир», дейишди. Ибн Аббос айтади: У дудуқланиб, орқага тисарилди, ҳатто биз уни қайтади деб ўйладик. Сўнг у: «Аллоҳга қасамки, мен қавмимни бутун умр шарманда қилмайман», деди. Набий ﷺ: «Уни кузатиб туринглар. Агар у кўзлари сурмали, каттакон думбали, болдирлари тўла бола туғса, у Шарик ибн Саҳмўникидир», дедилар. У аёл худди шундай болани туғди. Шунда Набий ﷺ: «Агар Аллоҳнинг Китобида ўтиб кетган ҳукм бўлмаганида, мен билан унинг ўртасида бошқа иш бўлар эди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا فِي الْمَسْجِدِ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ لَوْ أَنَّ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً فَقَتَلَهُ قَتَلْتُمُوهُ وَإِنْ تَكَلَّمَ جَلَدْتُمُوهُ وَاللَّهِ لأَذْكُرَنَّ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ فَذَكَرَهُ لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَاتِ اللِّعَانِ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَ الرَّجُلُ بَعْدَ ذَلِكَ يَقْذِفُ امْرَأَتَهُ فَلاَعَنَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَيْنَهُمَا وَقَالَ ‏"‏ عَسَى أَنْ تَجِيءَ بِهِ أَسْوَدَ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَتْ بِهِ أَسْوَدَ جَعْدًا ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz juma kechasi masjidda edik. Bir kishi: «Agar bir kishi ayolining oldida bir erkakni topib, uni oʻldirsa, sizlar uni oʻldirasizlar, agar u gapirsa (tuhmat qilsa), uni qamchilaysizlar. Allohga qasamki, buni Nabiy ﷺga aytaman», dedi. Soʻng buni Nabiy ﷺga aytdi. Shunda Alloh liʼon oyatlarini nozil qildi. Keyin oʻsha kishi kelib, ayolini ayblab tuhmat qildi. Nabiy ﷺ ular oʻrtasida liʼon qildirib: «Ehtimol, u qora bola tugʻar», dedilar. U ayol jingalak sochli qora bola tugʻdi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз жума кечаси масжидда эдик. Бир киши: «Агар бир киши аёлининг олдида бир эркакни топиб, уни ўлдирса, сизлар уни ўлдирасизлар, агар у гапирса (туҳмат қилса), уни қамчилайсизлар. Аллоҳга қасамки, буни Набий ﷺга айтаман», деди. Сўнг буни Набий ﷺга айтди. Шунда Аллоҳ лиъон оятларини нозил қилди. Кейин ўша киши келиб, аёлини айблаб туҳмат қилди. Набий ﷺ улар ўртасида лиъон қилдириб: «Эҳтимол, у қора бола туғар», дедилар. У аёл жингалак сочли қора бола туғди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، لاَعَنَ امْرَأَتَهُ وَانْتَفَى مِنْ وَلَدِهَا فَفَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَيْنَهُمَا وَأَلْحَقَ الْوَلَدَ بِالْمَرْأَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ayoli bilan liʼon qilishib, uning bolasini oʻzinikidan tondi. Shunda Rasululloh ﷺ ular ikkovini ajratib, bolani ayolga qoʻshib berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши аёли билан лиъон қилишиб, унинг боласини ўзиникидан тонди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ улар икковини ажратиб, болани аёлга қўшиб бердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَلَمَةَ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ ذَكَرَ طَلْحَةُ بْنُ نَافِعٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تَزَوَّجَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ امْرَأَةً مِنْ بَلْعِجْلاَنَ فَدَخَلَ بِهَا فَبَاتَ عِنْدَهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مَا وَجَدْتُهَا عَذْرَاءَ فَرُفِعَ شَأْنُهَا إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَدَعَا الْجَارِيَةَ فَسَأَلَهَا فَقَالَتْ بَلَى قَدْ كُنْتُ عَذْرَاءَ ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِمَا فَتَلاَعَنَا وَأَعْطَاهَا الْمَهْرَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Balʼijlon qabilasidan boʻlgan bir ayolga uylandi. U ayolining oldiga kirib, uning huzurida tunadi. Tong otganda: «Men uni bokira topmadim», dedi. Uning ishi Nabiy ﷺga koʻtarildi. U zot qizni chaqirib, undan soʻradilar. Qiz: «Yoʻq, men bokira edim», dedi. Shunda u zot ular ikkoviga buyurdilar, ular liʼon qilishdi va u zot ayolga mahrini berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Балъижлон қабиласидан бўлган бир аёлга уйланди. У аёлининг олдига кириб, унинг ҳузурида тунади. Тонг отганда: «Мен уни бокира топмадим», деди. Унинг иши Набий ﷺга кўтарилди. У зот қизни чақириб, ундан сўрадилар. Қиз: «Йўқ, мен бокира эдим», деди. Шунда у зот улар икковига буюрдилар, улар лиъон қилишди ва у зот аёлга маҳрини бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْحَضْرَمِيُّ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ أَرْبَعٌ مِنَ النِّسَاءِ لاَ مُلاَعَنَةَ بَيْنَهُنَّ النَّصْرَانِيَّةُ تَحْتَ الْمُسْلِمِ وَالْيَهُودِيَّةُ تَحْتَ الْمُسْلِمِ وَالْحُرَّةُ تَحْتَ الْمَمْلُوكِ وَالْمَمْلُوكَةُ تَحْتَ الْحُرِّ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Toʻrt xil ayol bordirki, ular bilan liʼon boʻlmaydi: musulmon nikohidagi nasroniy ayol, musulmon nikohidagi yahudiy ayol, qul nikohidagi ozod ayol va ozod kishi nikohidagi choʻri ayol», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Тўрт хил аёл бордирки, улар билан лиъон бўлмайди: мусулмон никоҳидаги насроний аёл, мусулмон никоҳидаги яҳудий аёл, қул никоҳидаги озод аёл ва озод киши никоҳидаги чўри аёл», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَسْلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ آلَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ نِسَائِهِ وَحَرَّمَ فَجَعَلَ الْحَرَامَ حَلاَلاً ‏.‏ وَجَعَلَ فِي الْيَمِينِ كَفَّارَةً ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayollaridan uzoqlashish haqida qasam ichdilar va (ularni oʻzlariga) harom qildilar. Shunday qilib, u zot haromni halol qildilar va qasam uchun kafforat toʻladilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёлларидан узоқлашиш ҳақида қасам ичдилар ва (уларни ўзларига) ҳаром қилдилар. Шундай қилиб, у зот ҳаромни ҳалол қилдилар ва қасам учун каффорат тўладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ ‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U (harom qilishga qasam ichish) haqida: «(Ayolni oʻziga) harom qilish qasam boʻladi», dedilar. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir» {Sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir} (Ahzob 21), deb aytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У (ҳаром қилишга қасам ичиш) ҳақида: «(Аёлни ўзига) ҳаром қилиш қасам бўлади», дедилар. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир» {Сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир} (Аҳзоб 21), деб айтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَعْتَقَتْ بَرِيرَةَ فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَكَانَ لَهَا زَوْجٌ حُرٌّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Barirani ozod qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga (nikohda qolish yoki qolmaslik) ixtiyorini berdilar. Uning eri esa hur (ozod) kishi edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Барирани озод қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга (никоҳда қолиш ёки қолмаслик) ихтиёрини бердилар. Унинг эри эса ҳур (озод) киши эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا يُقَالُ لَهُ مُغِيثٌ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ يَطُوفُ خَلْفَهَا وَيَبْكِي وَدُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى خَدِّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِلْعَبَّاسِ ‏"‏ يَا عَبَّاسُ أَلاَ تَعْجَبُ مِنْ حُبِّ مُغِيثٍ بَرِيرَةَ وَمِنْ بُغْضِ بَرِيرَةَ مُغِيثًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَوْ رَاجَعْتِيهِ فَإِنَّهُ أَبُو وَلَدِكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَأْمُرُنِي قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَشْفَعُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ لاَ حَاجَةَ لِي فِيهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bariraning eri Mugʻiys ismli qul edi. Uni hozir ham koʻrib turgandekman: u ayolning orqasidan yurar, yigʻlar va koʻz yoshlari yuzidan oqib tushardi. Shunda Nabiy ﷺ Abbosga: «Ey Abbos, Mugʻiysning Barirani sevishidan va Bariraning Mugʻiysni yomon koʻrishidan hayron qolmaysanmi?», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ ayolga: «Unga qaytsang boʻlmasmi, axir u bolangning otasi-ku», dedilar. Ayol: «Ey Rasululloh, menga buni buyuryapsizmi?», dedi. U zot: «Yoʻq, men faqat shafoat qilyapman (xolos)», dedilar. Ayol: «Menga uning hojati yoʻq», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бариранинг эри Муғийс исмли қул эди. Уни ҳозир ҳам кўриб тургандекман: у аёлнинг орқасидан юрар, йиғлар ва кўз ёшлари юзидан оқиб тушарди. Шунда Набий ﷺ Аббосга: «Эй Аббос, Муғийснинг Барирани севишидан ва Бариранинг Муғийсни ёмон кўришидан ҳайрон қолмайсанми?», дедилар. Сўнг Набий ﷺ аёлга: «Унга қайтсанг бўлмасми, ахир у болангнинг отаси-ку», дедилар. Аёл: «Эй Расулуллоҳ, менга буни буюряпсизми?», деди. У зот: «Йўқ, мен фақат шафоат қиляпман (холос)», дедилар. Аёл: «Менга унинг ҳожати йўқ», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَضَى فِي بَرِيرَةَ ثَلاَثُ سُنَنٍ خُيِّرَتْ حِينَ أُعْتِقَتْ وَكَانَ زَوْجُهَا مَمْلُوكًا وَكَانُوا يَتَصَدَّقُونَ عَلَيْهَا فَتُهْدِي إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَيَقُولُ ‏"‏ هُوَ عَلَيْهَا صَدَقَةٌ وَهُوَ لَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏

Iyos ibn Abd al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U odamlarning suv sotayotganini koʻrib: «Suvni sotmanglar, chunki men Rasululloh ﷺ suvni sotishdan qaytarganlarini eshitganman», dedi.Иёс ибн Абд ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У одамларнинг сув сотаётганини кўриб: «Сувни сотманглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ сувни сотишдан қайтарганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُمِرَتْ بَرِيرَةُ أَنْ تَعْتَدَّ، بِثَلاَثِ حِيَضٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ortiqcha suvni sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ортиқча сувни сотишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ تَوْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أُذَيْنَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ خَيَّرَ بَرِيرَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bariraga (nikohda qolish yoki qolmaslik) ixtiyorini berdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Барирага (никоҳда қолиш ёки қолмаслик) ихтиёрини бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَبِيبٍ الْمُسْلِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ طَلاَقُ الأَمَةِ اثْنَتَانِ وَعِدَّتُهَا حَيْضَتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Choʻrining taloqi ikki (marta), iddasi esa ikki hayz (davri)dir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Чўрининг талоқи икки (марта), иддаси эса икки ҳайз (даври)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ مُظَاهِرِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ طَلاَقُ الأَمَةِ تَطْلِيقَتَانِ وَقُرْؤُهَا حَيْضَتَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَاصِمٍ فَذَكَرْتُهُ لِمُظَاهِرٍ فَقُلْتُ حَدِّثْنِي كَمَا حَدَّثْتَ ابْنَ جُرَيْجٍ ‏.‏ فَأَخْبَرَنِي عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ طَلاَقُ الأَمَةِ تَطْلِيقَتَانِ وَقُرْؤُهَا حَيْضَتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Choʻrining taloqi ikki marta, iddasi esa ikki hayz (davri)dir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Чўрининг талоқи икки марта, иддаси эса икки ҳайз (даври)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَيُّوبَ الْغَافِقِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ سَيِّدِي زَوَّجَنِي أَمَتَهُ وَهُوَ يُرِيدُ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنِي وَبَيْنَهَا ‏.‏ قَالَ فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الْمِنْبَرَ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَا بَالُ أَحَدِكُمْ يُزَوِّجَ عَبْدَهُ أَمَتَهُ ثُمَّ يُرِيدُ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَهُمَا إِنَّمَا الطَّلاَقُ لِمَنْ أَخَذَ بِالسَّاقِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir kishi kelib: «Ey Rasululloh, xoʻjayinim meni oʻz choʻrisiga uylantirgan edi, endi u meni undan ajratmoqchi boʻlyapti», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ minbarga chiqib: «Ey odamlar, biringizga nima boʻldiki, qulini oʻz choʻrisiga uylantiradi, soʻng ularni bir-biridan ajratmoqchi boʻladi? Taloq faqat oyoqdan (yaʼni nikohdan) ushlagan kishiga (erga) tegishlidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига бир киши келиб: «Эй Расулуллоҳ, хўжайиним мени ўз чўрисига уйлантирган эди, энди у мени ундан ажратмоқчи бўляпти», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ минбарга чиқиб: «Эй одамлар, бирингизга нима бўлдики, қулини ўз чўрисига уйлантиради, сўнг уларни бир-биридан ажратмоқчи бўлади? Талоқ фақат оёқдан (яъни никоҳдан) ушлаган кишига (эрга) тегишлидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجَوَيْهِ أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ مُعَتِّبٍ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ، مَوْلَى بَنِي نَوْفَلٍ قَالَ سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدٍ طَلَّقَ، امْرَأَتَهُ تَطْلِيقَتَيْنِ ثُمَّ أُعْتِقَا أَيَتَزَوَّجُهَا قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ عَمَّنْ قَالَ قَضَى بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ لَقَدْ تَحَمَّلَ أَبُو الْحَسَنِ هَذَا صَخْرَةً عَظِيمَةً عَلَى عُنُقِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Undan xotinini ikki marta taloq qilib, soʻng (ikkovi) ozod qilingan qul haqida soʻraldi: u ayolga uylana oladimi? U: «Ha», dedi. Unga: «Kimdan (rivoyat qilyapsan)?», deyildi. U: «Bunga Rasululloh ﷺ hukm qilganlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ундан хотинини икки марта талоқ қилиб, сўнг (иккови) озод қилинган қул ҳақида сўралди: у аёлга уйлана оладими? У: «Ҳа», деди. Унга: «Кимдан (ривоят қиляпсан)?», дейилди. У: «Бунга Расулуллоҳ ﷺ ҳукм қилганлар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ لاَ تُفْسِدُوا عَلَيْنَا سُنَّةَ نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عِدَّةُ أُمِّ الْوَلَدِ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏.‏

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bizga Paygʻambarimiz Muhammad ﷺning sunnatini buzmanglar. Ummul valadning (bola tuqqan choʻrining) iddasi toʻrt oyu oʻn kundir», dedilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бизга Пайғамбаримиз Муҳаммад ﷺнинг суннатини бузманглар. Уммул валаднинг (бола туққан чўрининг) иддаси тўрт ою ўн кундир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، ‏.‏ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْنَبَ ابْنَةَ أُمِّ سَلَمَةَ، تُحَدِّثُ أَنَّهَا سَمِعَتْ أُمَّ سَلَمَةَ، وَأُمَّ حَبِيبَةَ تَذْكُرَانِ أَنَّ امْرَأَةً أَتَتِ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ إِنَّ ابْنَةً لَهَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا فَاشْتَكَتْ عَيْنُهَا فَهِيَ تُرِيدُ أَنْ تَكْحَلَهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ قَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عِنْدَ رَأْسِ الْحَوْلِ وَإِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, qizining eri vafot etganini va uning koʻzi ogʻrib, unga surma qoʻymoqchi ekanini aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz (johiliyatda) bir yil oʻtganida (idda tugaganida) tezak otar edi. Bu (idda) esa faqat toʻrt oyu oʻn kundir», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир аёл Набий ﷺ ҳузурларига келиб, қизининг эри вафот этганини ва унинг кўзи оғриб, унга сурма қўймоқчи эканини айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз (жоҳилиятда) бир йил ўтганида (идда тугаганида) тезак отар эди. Бу (идда) эса фақат тўрт ою ўн кундир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Bir ayolga eridan boshqa oʻlgan kishi uchun uch kundan ortiq aza tutish halol emas», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Бир аёлга эридан бошқа ўлган киши учун уч кундан ортиқ аза тутиш ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ حَفْصَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ ‏"‏ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohga va oxirat kuniga imon keltirgan bir ayolga eri uchun boʻlgan holatdan boshqa hech bir marhum uchun uch kundan ortiq motam tutishi halol emas», dedilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга ва охират кунига имон келтирган бир аёлга эри учун бўлган ҳолатдан бошқа ҳеч бир марҳум учун уч кундан ортиқ мотам тутиши ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ الْمَرْأَةُ تُحِدُّ عَلَى زَوْجِهَا أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا وَلاَ تَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا إِلاَّ ثَوْبَ عَصْبٍ وَلاَ تَكْتَحِلُ وَلاَ تَطَيَّبُ إِلاَّ عِنْدَ أَدْنَى طُهْرِهَا بِنُبْذَةٍ مِنْ قُسْطٍ وَأَظْفَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hech bir marhum uchun uch kundan ortiq motam tutilmaydi. Faqat ayol eri uchun toʻrt oyu oʻn kun motam tutadi. U boʻyalgan kiyim kiymaydi, faqat asb matosidan boʻlgan kiyimni kiyishi mumkin. Surma tortmaydi va xushboʻylik surtmaydi, faqat hayzdan poklangan chogʻida ozgina qust va azfor ishlatishi mumkin», dedilar.Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир марҳум учун уч кундан ортиқ мотам тутилмайди. Фақат аёл эри учун тўрт ою ўн кун мотам тутади. У бўялган кийим киймайди, фақат асб матосидан бўлган кийимни кийиши мумкин. Сурма тортмайди ва хушбўйлик суртмайди, фақат ҳайздан покланган чоғида озгина қуст ва азфор ишлатиши мумкин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، وَعُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ خَالِهِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَتْ تَحْتِي امْرَأَةٌ وَكُنْتُ أُحِبُّهَا وَكَانَ أَبِي يُبْغِضُهَا فَذَكَرَ ذَلِكَ عُمَرُ لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَنِي أَنْ أُطَلِّقَهَا فَطَلَّقْتُهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Mening nikohimda bir ayol bor edi, men uni yaxshi koʻrardim, otam esa uni yomon koʻrardi. Umar buni Paygʻambar ﷺga aytdi. Shunda u zot menga uni taloq qilishimni buyurdilar, men ham uni taloq qildim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Менинг никоҳимда бир аёл бор эди, мен уни яхши кўрардим, отам эса уни ёмон кўрарди. Умар буни Пайғамбар ﷺга айтди. Шунда у зот менга уни талоқ қилишимни буюрдилар, мен ҳам уни талоқ қилдим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ رَجُلاً، أَمَرَهُ أَبُوهُ أَوْ أُمُّهُ - شَكَّ شُعْبَةُ - أَنْ يُطَلِّقَ، امْرَأَتَهُ فَجَعَلَ عَلَيْهِ مِائَةَ مُحَرَّرٍ ‏.‏ فَأَتَى أَبَا الدَّرْدَاءِ فَإِذَا هُوَ يُصَلِّي الضُّحَى وَيُطِيلُهَا وَصَلَّى مَا بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ أَوْفِ بِنَذْرِكَ وَبَرَّ وَالِدَيْكَ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ الْوَالِدُ أَوْسَطُ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَحَافِظْ عَلَى وَالِدَيْكَ أَوِ اتْرُكْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishiga otasi yo onasi uni xotinini taloq qilishga buyurdi. U esa agar shunday qilsa, yuzta qul ozod qilishni oʻziga vojib etib qoʻydi. Soʻng u Abu Dardoning oldiga keldi. Qarasa, u zuho namozini oʻqib, uni choʻzayotgan va peshin bilan asr orasida ham namoz oʻqiyotgan ekan. U bu haqda soʻradi, Abu Dardo: «Nazringni bajo keltir va ota-onangga yaxshilik qil», dedi. Yana Abu Dardo: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Ota jannat eshiklarining eng oʻrtadagisidir. Bas, ota-onangni saqlab qol yoki uni tark et›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кишига отаси ё онаси уни хотинини талоқ қилишга буюрди. У эса агар шундай қилса, юзта қул озод қилишни ўзига вожиб этиб қўйди. Сўнг у Абу Дардонинг олдига келди. Қараса, у зуҳо намозини ўқиб, уни чўзаётган ва пешин билан аср орасида ҳам намоз ўқиётган экан. У бу ҳақда сўради, Абу Дардо: «Назрингни бажо келтир ва ота-онангга яхшилик қил», деди. Яна Абу Дардо: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ота жаннат эшикларининг энг ўртадагисидир. Бас, ота-онангни сақлаб қол ёки уни тарк эт›, деганларини эшитганман», деди.