أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَوْلاَدِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " خَلَقَهُمُ اللَّهُ حِينَ خَلَقَهُمْ وَهُوَ يَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan mushriklarning bolalari toʻgʻrisida soʻralganda, u zot: «Alloh ularni yaratganida yaratgan va U ularning nima amal qilishlarini biladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан мушрикларнинг болалари тўғрисида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларни яратганида яратган ва У уларнинг нима амал қилишларини билади», дедилар.
أَخْبَرَنِي مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَرَارِيِّ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan mushriklarning zurriyotlari toʻgʻrisida soʻralganda, u zot: «Alloh ularning nima amal qilishlarini eng yaxshi biluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан мушрикларнинг зурриётлари тўғрисида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима амал қилишларини энг яхши билувчидир», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَذْرَمِيُّ، عَنْ حَكَّامِ بْنِ سَلْمٍ الرَّازِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " اللَّحْدُ لَنَا وَالشَّقُّ لِغَيْرِنَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Lahad biz uchun, yorma qabr esa boshqalar uchundir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Лаҳад биз учун, ёрма қабр эса бошқалар учундир», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : جُعِلَ تَحْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ دُفِنَ قَطِيفَةٌ حَمْرَاءُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ dafn etilganlarida, u zotning taglariga qizil baxmal choyshab qoʻyildi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ дафн этилганларида, у зотнинг тагларига қизил бахмал чойшаб қўйилди», деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَائِرَاتِ الْقُبُورِ وَالْمُتَّخِذِينَ عَلَيْهَا الْمَسَاجِدَ وَالسُّرُجَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni ziyorat qiluvchi ayollarni, qabrlar ustiga masjidlar va chiroqlar quruvchilarni laʼnatladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни зиёрат қилувчи аёлларни, қабрлар устига масжидлар ва чироқлар қурувчиларни лаънатладилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ " قُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga Qurʼondan sura oʻrgatganlaridek, bu duoni oʻrgatar edilar: «Aytinglar: Allohim, biz Senga jahannam azobidan panoh soʻraymiz, qabr azobidan Senga panoh soʻrayman, Masih Dajjol fitnasidan Senga panoh soʻrayman va hayot va mamot fitnasidan Senga panoh soʻrayman.»Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга Қуръондан сура ўргатганларидек, бу дуони ўргатар эдилар: «Айтинглар: Аллоҳим, биз Сенга жаҳаннам азобидан паноҳ сўраймиз, қабр азобидан Сенга паноҳ сўрайман, Масиҳ Дажжол фитнасидан Сенга паноҳ сўрайман ва ҳаёт ва мамот фитнасидан Сенга паноҳ сўрайман.»
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَبْرَيْنِ فَقَالَ " إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ لاَ يَسْتَبْرِئُ مِنْ بَوْلِهِ وَأَمَّا الآخَرُ فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ " . ثُمَّ أَخَذَ جَرِيدَةً رَطْبَةً فَشَقَّهَا نِصْفَيْنِ ثُمَّ غَرَزَ فِي كُلِّ قَبْرٍ وَاحِدَةً فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ صَنَعْتَ هَذَا فَقَالَ " لَعَلَّهُمَا أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikkita qabr yonidan oʻtib: «Bu ikkisi albatta azoblanmoqda, holbuki katta (ogʻir) narsada azoblanayotgan emas. Ulardan biri siydigidan ehtiyot boʻlmas edi, ikkinchisi esa gʻiybat qilib yurar edi», dedilar. Soʻng hoʻl bir xurmo shoxini olib, uni ikkiga boʻldilar-da, har bir qabrga bittadan sanchib qoʻydilar. Ular: «Yo Rasululloh, nega bunday qildingiz?» deyishdi. U zot: «Bu ikkisi qurimaguncha, balki ulardan azob yengillashar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иккита қабр ёнидан ўтиб: «Бу иккиси албатта азобланмоқда, ҳолбуки катта (оғир) нарсада азобланаётган эмас. Улардан бири сийдигидан эҳтиёт бўлмас эди, иккинчиси эса ғийбат қилиб юрар эди», дедилар. Сўнг ҳўл бир хурмо шохини олиб, уни иккига бўлдилар-да, ҳар бир қабрга биттадан санчиб қўйдилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, нега бундай қилдингиз?» дейишди. У зот: «Бу иккиси қуримагунча, балки улардан азоб енгиллашар», дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ " إِنَّكُمْ مُلاَقُو اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺni minbarda xutba qilib turib: «Sizlar Olloh azza va jallaga yalangoyoq, yalangʻoch va xatna qilinmagan holda uchraysizlar», deb aytayotganlarini eshitdim, dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺни минбарда хутба қилиб туриб: «Сизлар Оллоҳ азза ва жаллага ялангоёқ, яланғоч ва хатна қилинмаган ҳолда учрайсизлар», деб айтаётганларини эшитдим, дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عُرَاةً غُرْلاً وَأَوَّلُ الْخَلاَئِقِ يُكْسَى إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ثُمَّ قَرَأَ { كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ } " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar yalangʻoch va xatna qilinmagan holda toʻplanadilar. Kiyintiriladigan birinchi maxluq Ibrohim alayhissalom boʻladi», dedilar. Soʻng: {Biz avvalgi maxluqotni qanday boshlagan boʻlsak, uni yana shundoq qaytaramiz} (Anbiyo 104), deb tilovat qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қиёмат куни одамлар яланғоч ва хатна қилинмаган ҳолда тўпланадилар. Кийинтириладиган биринчи махлуқ Иброҳим алайҳиссалом бўлади», дедилар. Сўнг: {Биз аввалги махлуқотни қандай бошлаган бўлсак, уни яна шундоқ қайтарамиз} (Анбиё 104), деб тиловат қилдилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، وَوَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَوْعِظَةِ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عُرَاةً " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ " حُفَاةً غُرْلاً " . وَقَالَ وَكِيعٌ وَوَهْبٌ " عُرَاةً غُرْلاً { كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ } قَالَ أَوَّلُ مَنْ يُكْسَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَإِنَّهُ سَيُؤْتَى " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ " يُجَاءُ " . وَقَالَ وَهْبٌ وَوَكِيعٌ " سَيُؤْتَى بِرِجَالٍ مِنْ أُمَّتِي فَيُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ فَأَقُولُ رَبِّ أَصْحَابِي . فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ { وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي } إِلَى قَوْلِهِ { وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ } الآيَةَ فَيُقَالُ إِنَّ هَؤُلاَءِ لَمْ يَزَالُوا مُدْبِرِينَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ " مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ مُنْذُ فَارَقْتَهُمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vaʼz qilish uchun turib: «Ey odamlar, sizlar Olloh azza va jalla huzuriga yalangʻoch, yalangoyoq va xatna qilinmagan holda toʻplanasizlar. {Biz avvalgi maxluqotni qanday boshlagan boʻlsak, uni yana shundoq qaytaramiz} (Anbiyo 104). Qiyomat kuni kiyintiriladigan birinchi kishi Ibrohim alayhissalomdir. Ummatimdan baʼzi kishilar keltiriladi va ular chap tomonga olib ketiladi. Shunda men: ‹Ey Robbim, ular mening ashoblarim›, deyman. Menga: ‹Sen ularning sendan keyin nima ish qilganini bilmaysan›, deyiladi. Shunda men solih banda aytganidek: {Toki ular orasida boʻlar ekanman, ularga guvoh edim. Meni oʻz huzuringga olganingdan soʻng} to {Agar ularni magʻfirat qilsang} (Moida 117-118) degan oyatgacha aytaman. Shunda menga: ‹Ular sendan ajragandan beri doimo orqaga qaytib, oʻz ortlariga qaytib ketuvchilar boʻldilar›, deyiladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ваъз қилиш учун туриб: «Эй одамлар, сизлар Оллоҳ азза ва жалла ҳузурига яланғоч, ялангоёқ ва хатна қилинмаган ҳолда тўпланасизлар. {Биз аввалги махлуқотни қандай бошлаган бўлсак, уни яна шундоқ қайтарамиз} (Анбиё 104). Қиёмат куни кийинтириладиган биринчи киши Иброҳим алайҳиссаломдир. Умматимдан баъзи кишилар келтирилади ва улар чап томонга олиб кетилади. Шунда мен: ‹Эй Роббим, улар менинг ашобларим›, дейман. Менга: ‹Сен уларнинг сендан кейин нима иш қилганини билмайсан›, дейилади. Шунда мен солиҳ банда айтганидек: {Токи улар орасида бўлар эканман, уларга гувоҳ эдим. Мени ўз ҳузурингга олганингдан сўнг} то {Агар уларни мағфират қилсанг} (Моида 117-118) деган оятгача айтаман. Шунда менга: ‹Улар сендан ажрагандан бери доимо орқага қайтиб, ўз ортларига қайтиб кетувчилар бўлдилар›, дейилади», дедилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يُخْبِرُنَا قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ " إِذَا كَانَ رَمَضَانُ فَاعْتَمِرِي فِيهِ فَإِنَّ عُمْرَةً فِيهِ تَعْدِلُ حَجَّةً " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ansorlardan boʻlgan bir ayolga: «Ramazon boʻlganda, unda umra qilgin, chunki undagi umra bir hajga tengdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан бўлган бир аёлга: «Рамазон бўлганда, унда умра қилгин, чунки ундаги умра бир ҳажга тенгдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَأَيْتُ الْهِلاَلَ . فَقَالَ " أَتَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ نَعَمْ . فَنَادَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَنْ صُومُوا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy Nabiy ﷺning oldiga kelib: «Men hilolni koʻrdim», dedi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi hamda elchisi ekaniga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Roʻza tutinglar!» deb nido qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аъробий Набий ﷺнинг олдига келиб: «Мен ҳилолни кўрдим», деди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ҳамда элчиси эканига гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда Набий ﷺ: «Рўза тутинглар!» деб нидо қилдилар.
أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبْصَرْتُ الْهِلاَلَ اللَّيْلَةَ . قَالَ " أَتَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " يَا بِلاَلُ أَذِّنْ فِي النَّاسِ فَلْيَصُومُوا غَدًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy Nabiy ﷺning oldiga kelib: «Bu kecha men hilolni koʻrdim», dedi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi hamda elchisi ekaniga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ey Bilol, odamlar orasida eʼlon qil, ertaga roʻza tutsinlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аъробий Набий ﷺнинг олдига келиб: «Бу кеча мен ҳилолни кўрдим», деди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ҳамда элчиси эканига гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Эй Билол, одамлар орасида эълон қил, эртага рўза тутсинлар», дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ أَبُو الْجَوْزَاءِ، - وَهُوَ ثِقَةٌ بَصْرِيٌّ أَخُو أَبِي الْعَالِيَةِ - قَالَ أَنْبَأَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلاَثِينَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uni koʻrib roʻza tuting va uni koʻrib iftor qiling. Agar sizga bulut toʻsib qolsa, sanoqni oʻttizga toʻldiring», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни кўриб рўза тутинг ва уни кўриб ифтор қилинг. Агар сизга булут тўсиб қолса, саноқни ўттизга тўлдиринг», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ عَجِبْتُ مِمَّنْ يَتَقَدَّمُ الشَّهْرَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلاَثِينَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Oyni oldindan (roʻza tutib) qarshi oladigan kishilardan hayratdaman. Holbuki Rasululloh ﷺ: ‹Hilolni koʻrsangiz roʻza tuting, uni koʻrsangiz iftor qiling. Agar sizga bulut toʻsib qolsa, sanoqni oʻttizga toʻldiring›, deganlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Ойни олдиндан (рўза тутиб) қарши оладиган кишилардан ҳайратдаман. Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ҳилолни кўрсангиз рўза тутинг, уни кўрсангиз ифтор қилинг. Агар сизга булут тўсиб қолса, саноқни ўттизга тўлдиринг›, деганлар», деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سَحَابٌ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلاَ تَسْتَقْبِلُوا الشَّهْرَ اسْتِقْبَالاً " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi: «Uni koʻrib roʻza tuting va uni koʻrib iftor qiling. Agar sizlar bilan uning oʻrtasiga bulut toʻsib qolsa, sanoqni toʻldiring va oyni oldindan qarshi olmang», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади: «Уни кўриб рўза тутинг ва уни кўриб ифтор қилинг. Агар сизлар билан унинг ўртасига булут тўсиб қолса, саноқни тўлдиринг ва ойни олдиндан қарши олманг», дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَصُومُوا قَبْلَ رَمَضَانَ صُومُوا لِلرُّؤْيَةِ وَأَفْطِرُوا لِلرُّؤْيَةِ فَإِنْ حَالَتْ دُونَهُ غَيَايَةٌ فَأَكْمِلُوا ثَلاَثِينَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ramazondan avval roʻza tutmang. Uni koʻrib roʻza tuting va uni koʻrib iftor qiling. Agar uni bulut toʻsib qolsa, oʻttizga toʻldiring», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазондан аввал рўза тутманг. Уни кўриб рўза тутинг ва уни кўриб ифтор қилинг. Агар уни булут тўсиб қолса, ўттизга тўлдиринг», дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، حَدَّثَهُ ح، وَأَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ لَهُمَا { إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا } وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَقَالَ فِيهِ فَاعْتَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ الْحَدِيثِ حِينَ أَفْشَتْهُ حَفْصَةُ إِلَى عَائِشَةَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً . قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ قَالَ " مَا أَنَا بِدَاخِلٍ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا " . مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حِينَ حَدَّثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَدِيثَهُنَّ فَلَمَّا مَضَتْ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَبَدَأَ بِهَا فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ إِنَّكَ قَدْ كُنْتَ آلَيْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا وَإِنَّا أَصْبَحْنَا مِنْ تِسْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً نَعُدُّهَا عَدَدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺning ikki xotini haqida Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan soʻrashga juda qiziqar edim. Ular haqida Alloh taolo: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz (yaxshi boʻlur, chunki) dilingiz ogʻib qolgan edi} degan edi». Soʻng u hadisni bayon qildi va unda shunday dedi: «Hafsa buni Oishaga oshkor qilgani sababli, Rasululloh ﷺ oʻsha soʻz tufayli xotinlaridan yigirma toʻqqiz kecha uzoqlashib turdilar. Oisha aytdi: Alloh azza va jalla ularning gaplarini u zotga bildirgach, ularga qattiq gʻazablangani uchun u zot: ‹Men ularning oldiga bir oy kirmayman›, degan edilar. Yigirma toʻqqiz kecha oʻtgach, u zot avval Oishaning oldiga kirdilar. Oisha unga: ‹Ey Rasululloh, siz bizning oldimizga bir oy kirmaslikka qasam ichgan edingiz, biz esa yigirma toʻqqiz kechani sanab, mana shu kunga yetib keldik›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Oy yigirma toʻqqiz kechadir›, dedilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг икки хотини ҳақида Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан сўрашга жуда қизиқар эдим. Улар ҳақида Аллоҳ таоло: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз (яхши бўлур, чунки) дилингиз оғиб қолган эди} деган эди». Сўнг у ҳадисни баён қилди ва унда шундай деди: «Ҳафса буни Оишага ошкор қилгани сабабли, Расулуллоҳ ﷺ ўша сўз туфайли хотинларидан йигирма тўққиз кеча узоқлашиб турдилар. Оиша айтди: Аллоҳ азза ва жалла уларнинг гапларини у зотга билдиргач, уларга қаттиқ ғазаблангани учун у зот: ‹Мен уларнинг олдига бир ой кирмайман›, деган эдилар. Йигирма тўққиз кеча ўтгач, у зот аввал Оишанинг олдига кирдилар. Оиша унга: ‹Эй Расулуллоҳ, сиз бизнинг олдимизга бир ой кирмасликка қасам ичган эдингиз, биз эса йигирма тўққиз кечани санаб, мана шу кунга етиб келдик›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ой йигирма тўққиз кечадир›, дедилар».
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، - هُوَ أَبُو بُرَيْدٍ الْجَرْمِيُّ بَصْرِيٌّ - عَنْ بَهْزٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتَانِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ يَوْمًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Menga Jibril alayhissalom kelib: ‹Oy yigirma toʻqqiz kundir›, dedi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Менга Жибрил алайҳиссалом келиб: ‹Ой йигирма тўққиз кундир›, деди», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، وَذَكَرَ، كَلِمَةً مَعْنَاهَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ يَوْمًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oy yigirma toʻqqiz kundir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ой йигирма тўққиз кундир», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَتَقَدَّمُوا الشَّهْرَ بِصِيَامِ يَوْمٍ وَلاَ يَوْمَيْنِ إِلاَّ أَنْ يُوَافِقَ ذَلِكَ يَوْمًا كَانَ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz odatda tutadigan kuniga toʻgʻri kelib qolmasa, oyni bir yoki ikki kun ilgari roʻza tutib qarshi olmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз одатда тутадиган кунига тўғри келиб қолмаса, ойни бир ёки икки кун илгари рўза тутиб қарши олмасин», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى أَتَى قُدَيْدًا ثُمَّ أُتِيَ بِقَدَحٍ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبَ وَأَفْطَرَ هُوَ وَأَصْحَابُهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazonda safarga chiqdilar va roʻza tutdilar. Qudaydga yetganlarida bir kosa sut keltirildi, ular va sahobalari uni ichib, roʻzalarini ochdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазонда сафарга чиқдилар ва рўза тутдилар. Қудайдга етганларида бир коса сут келтирилди, улар ва саҳобалари уни ичиб, рўзаларини очдилар.
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَدِينَةِ حَتَّى أَتَى قُدَيْدًا ثُمَّ أَفْطَرَ حَتَّى أَتَى مَكَّةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinadan chiqib, Qudaydga yetguncha roʻza tutdilar, soʻng Makkaga yetguncha roʻzalarini ochdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинадан чиқиб, Қудайдга етгунча рўза тутдилар, сўнг Маккага етгунча рўзаларини очдилар.
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ أَنْبَأَنَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَامَ فِي السَّفَرِ حَتَّى أَتَى قُدَيْدًا ثُمَّ دَعَا بِقَدَحٍ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبَ فَأَفْطَرَ هُوَ وَأَصْحَابُهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarda Qudaydga yetguncha roʻza tutdilar, soʻng bir kosa sut soʻrab, uni ichdilar va ular hamda sahobalari roʻzalarini ochdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарда Қудайдга етгунча рўза тутдилар, сўнг бир коса сут сўраб, уни ичдилар ва улар ҳамда саҳобалари рўзаларини очдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَكَّةَ فَصَامَ حَتَّى أَتَى عُسْفَانَ فَدَعَا بِقَدَحٍ فَشَرِبَ - قَالَ شُعْبَةُ - فِي رَمَضَانَ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ مَنْ شَاءَ صَامَ وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka tomon chiqdilar va Usfonga yetguncha roʻza tutdilar, soʻng bir kosa soʻrab, uni ichdilar. Bu Ramazonda edi. Ibn Abbos: «Kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa roʻzasini ochsin», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка томон чиқдилар ва Усфонга етгунча рўза тутдилар, сўнг бир коса сўраб, уни ичдилар. Бу Рамазонда эди. Ибн Аббос: «Ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа рўзасини очсин», дер эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ فَشَرِبَ نَهَارًا يَرَاهُ النَّاسُ ثُمَّ أَفْطَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonda safarga chiqib, Usfonga yetguncha roʻza tutdilar, soʻng bir idish soʻrab, odamlar koʻrib turgan holda kunduzi uni ichdilar va roʻzalarini ochdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда сафарга чиқиб, Усфонга етгунча рўза тутдилар, сўнг бир идиш сўраб, одамлар кўриб турган ҳолда кундузи уни ичдилар ва рўзаларини очдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ صَائِمًا فِي رَمَضَانَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْكَدِيدِ أَفْطَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Fath yili Ramazonda roʻzador holda chiqdilar. Kadid degan joyga yetganlarida roʻzani ochdilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили Рамазонда рўзадор ҳолда чиқдилар. Кадид деган жойга етганларида рўзани очдилар».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ فَشَرِبَ نَهَارًا لِيَرَاهُ النَّاسُ ثُمَّ أَفْطَرَ حَتَّى دَخَلَ مَكَّةَ فَافْتَتَحَ مَكَّةَ فِي رَمَضَانَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَصَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السَّفَرِ وَأَفْطَرَ فَمَنْ شَاءَ صَامَ وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarga chiqdilar va roʻza tutdilar. Usfonga yetganlarida idish soʻrab, kunduzi odamlar koʻrishi uchun suv ichdilar, soʻng roʻzalarini ochdilar va shu holda Makkaga kirdilar. Makkani Ramazonda fath qildilar. Ibn Abbos aytdi: Rasululloh ﷺ safarda ham roʻza tutdilar, ham roʻzalarini ochdilar. Endi kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa roʻzasini ochsin.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиқдилар ва рўза тутдилар. Усфонга етганларида идиш сўраб, кундузи одамлар кўриши учун сув ичдилар, сўнг рўзаларини очдилар ва шу ҳолда Маккага кирдилар. Маккани Рамазонда фатҳ қилдилар. Ибн Аббос айтди: Расулуллоҳ ﷺ сафарда ҳам рўза тутдилар, ҳам рўзаларини очдилар. Энди ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа рўзасини очсин.
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُفْطِرُ أَيَّامَ الْبِيضِ فِي حَضَرٍ وَلاَ سَفَرٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ na muqim holatida, na safarda oq kunlarning roʻzasini qoldirmas edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ на муқим ҳолатида, на сафарда оқ кунларнинг рўзасини қолдирмас эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ مَا يُرِيدُ أَنْ يَصُومَ وَمَا صَامَ شَهْرًا مُتَتَابِعًا غَيْرَ رَمَضَانَ مُنْذُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shu qadar roʻza tutar edilarki, biz: «Endi roʻzasini qoldirmaydilar», der edik. Yana shu qadar roʻzani qoldirar edilarki, biz: «Endi roʻza tutishni istamaydilar», der edik. U zot Madinaga kelganlaridan buyon Ramazondan boshqa hech qaysi oyni toʻliq roʻza tutmaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: «Энди рўзасини қолдирмайдилар», дер эдик. Яна шу қадар рўзани қолдирар эдиларки, биз: «Энди рўза тутишни истамайдилар», дер эдик. У зот Мадинага келганларидан буён Рамазондан бошқа ҳеч қайси ойни тўлиқ рўза тутмаганлар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ الْمَوْصِلِيُّ، عَنِ الْمُعَافَى، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِسْحَاقَ الْمَكِّيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمُعَاذٍ حِينَ بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ " إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَإِذَا جِئْتَهُمْ فَادْعُهُمْ إِلَى أَنْ يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ بِذَلِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ هُمْ - يَعْنِي أَطَاعُوكَ بِذَلِكَ - فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ بِذَلِكَ فَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Muozni Yamanga joʻnatayotganlarida unga: «Sen ahli kitob boʻlgan bir qavm oldiga borasan. Ularning huzuriga yetib borganingda, ularni Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berishga chaqir. Agar shunga itoat qilsalar, ularga Alloh azza va jalla ular zimmasiga kunduzi va kechasida besh vaqt namozni farz qilganini bildir. Agar shunga itoat qilsalar, ularga Alloh azza va jalla ular zimmasiga sadaqa (zakot) farz qilganini bildir; u boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytariladi. Agar shunga ham itoat qilsalar, mazlumning duosidan ehtiyot boʻl», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга жўнатаётганларида унга: «Сен аҳли китоб бўлган бир қавм олдига борасан. Уларнинг ҳузурига етиб борганингда, уларни Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик беришга чақир. Агар шунга итоат қилсалар, уларга Аллоҳ азза ва жалла улар зиммасига кундузи ва кечасида беш вақт намозни фарз қилганини билдир. Агар шунга итоат қилсалар, уларга Аллоҳ азза ва жалла улар зиммасига садақа (закот) фарз қилганини билдир; у бойларидан олиниб, камбағалларига қайтарилади. Агар шунга ҳам итоат қилсалар, мазлумнинг дуосидан эҳтиёт бўл», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ .
Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oramizda boʻlgan chogʻda biz fitr zakotini taomdan bir soʻ, yo arpadan bir soʻ, yo xurmodan bir soʻ, yo mayizdan bir soʻ, yoki quritilgan pishloqdan bir soʻ qilib chiqarar edik.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ орамизда бўлган чоғда биз фитр закотини таомдан бир сў, ё арпадан бир сў, ё хурмодан бир сў, ё майиздан бир сў, ёки қуритилган пишлоқдан бир сў қилиб чиқарар эдик.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ، - وَكَانَ ثِقَةً - عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ " إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدِ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُوضَعُ فِي فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حِجَابٌ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Muoz ibn Jabalni Yamanga yubordilar va: «Sen kitob ahli boʻlgan bir qavmga borasan. Ularni Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga va men Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik berishga daʼvat qil. Agar ular senga itoat qilsalar, ularga Alloh azza va jalla har bir kecha-kunduzda besh vaqt namozni farz qilganini bildir. Agar ular bunda ham senga itoat qilsalar, ularga Alloh azza va jalla mollarida ularning boylaridan olinib, kambagʻallariga beriladigan sadaqa (zakot)ni farz qilganini bildir. Agar ular bunda ham senga itoat qilsalar, ularning mollarining sarasidan ehtiyot boʻl va mazlumning duosidan qoʻrq, chunki u bilan Alloh azza va jalla oʻrtasida hech qanday toʻsiq yoʻqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Муоз ибн Жабални Яманга юбордилар ва: «Сен китоб аҳли бўлган бир қавмга борасан. Уларни Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик беришга даъват қил. Агар улар сенга итоат қилсалар, уларга Аллоҳ азза ва жалла ҳар бир кеча-кундузда беш вақт намозни фарз қилганини билдир. Агар улар бунда ҳам сенга итоат қилсалар, уларга Аллоҳ азза ва жалла молларида уларнинг бойларидан олиниб, камбағалларига бериладиган садақа (закот)ни фарз қилганини билдир. Агар улар бунда ҳам сенга итоат қилсалар, уларнинг молларининг сарасидан эҳтиёт бўл ва мазлумнинг дуосидан қўрқ, чунки у билан Аллоҳ азза ва жалла ўртасида ҳеч қандай тўсиқ йўқдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ خَالِدٍ الْقَارِظِيِّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ النَّاسِ مَنْزِلاً " . قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " رَجُلٌ آخِذٌ بِرَأْسِ فَرَسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَمُوتَ أَوْ يُقْتَلَ وَأُخْبِرُكُمْ بِالَّذِي يَلِيهِ " . قُلْنَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " رَجُلٌ مُعْتَزِلٌ فِي شِعْبٍ يُقِيمُ الصَّلاَةَ وَيُؤْتِي الزَّكَاةَ وَيَعْتَزِلُ شُرُورَ النَّاسِ وَأُخْبِرُكُمْ بِشَرِّ النَّاسِ " . قُلْنَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " الَّذِي يُسْأَلُ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَلاَ يُعْطِي بِهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga odamlarning martaba jihatidan eng yaxshisini aytib bermayinmi?» dedilar. Biz: «Albatta, ey Allohning Rasuli», dedik. U zot: «Alloh azza va jalla yoʻlida oʻlguncha yoki oʻldirilguncha otining boshidan ushlab turadigan kishi. Endi sizlarga undan keyingisini aytib beraymi?» dedilar. Biz: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedik. U zot: «Bir togʻ oragʻiga chekinib, namozni toʻkis ado etadigan, zakot beradigan va odamlarning yomonligidan chetlanadigan kishi. Endi sizlarga odamlarning eng yomonini aytib beraymi?» dedilar. Biz: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedik. U zot: «Undan Alloh azza va jalla nomi bilan soʻralsa-yu, u nomi bilan bermaydigan kishi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга одамларнинг мартаба жиҳатидан энг яхшисини айтиб бермайинми?» дедилар. Биз: «Албатта, эй Аллоҳнинг Расули», дедик. У зот: «Аллоҳ азза ва жалла йўлида ўлгунча ёки ўлдирилгунча отининг бошидан ушлаб турадиган киши. Энди сизларга ундан кейингисини айтиб берайми?» дедилар. Биз: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедик. У зот: «Бир тоғ орағига чекиниб, намозни тўкис адо этадиган, закот берадиган ва одамларнинг ёмонлигидан четланадиган киши. Энди сизларга одамларнинг энг ёмонини айтиб берайми?» дедилар. Биз: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедик. У зот: «Ундан Аллоҳ азза ва жалла номи билан сўралса-ю, у номи билан бермайдиган киши», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُوسَى بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْجَلِيلِ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ الدُّؤَلِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى كَتَبَ عَلَيْكُمُ الْحَجَّ " . فَقَالَ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ التَّمِيمِيُّ كُلُّ عَامٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَسَكَتَ فَقَالَ " لَوْ قُلْتُ نَعَمْ لَوَجَبَتْ ثُمَّ إِذًا لاَ تَسْمَعُونَ وَلاَ تُطِيعُونَ وَلَكِنَّهُ حَجَّةٌ وَاحِدَةٌ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ turib: «Albatta, Alloh taolo sizlarga hajni farz qildi», dedilar. Shunda al-Aqraʼ ibn Hobis at-Tamimiy: «Ey Allohning Rasuli, har yilimi?» dedi. U zot jim turdilar, soʻng: «Agar ‹ha› desam, farz boʻlib qolar edi, keyin esa siz eshitmas va itoat qilmas edingiz. Lekin u faqat bir marta hajdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туриб: «Албатта, Аллоҳ таоло сизларга ҳажни фарз қилди», дедилар. Шунда ал-Ақраъ ибн Ҳобис ат-Тамимий: «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳар йилими?» деди. У зот жим турдилар, сўнг: «Агар ‹ҳа› десам, фарз бўлиб қолар эди, кейин эса сиз эшитмас ва итоат қилмас эдингиз. Лекин у фақат бир марта ҳаждир», дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَتَّابٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَزْرَةُ بْنُ ثَابِتٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَإِنَّهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ وَالذُّنُوبَ كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Haj bilan umrani ketma-ket qilinglar. Chunki ular kambagʻallik va gunohlarni xuddi bosqon temirning zangini ketkazgani kabi ketkazadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаж билан умрани кетма-кет қилинглар. Чунки улар камбағаллик ва гуноҳларни худди босқон темирнинг зангини кетказгани каби кетказади», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ، فَمَاتَتْ فَأَتَى أَخُوهَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ " أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَى أُخْتِكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَاقْضُوا اللَّهَ فَهُوَ أَحَقُّ بِالْوَفَاءِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol haj qilishga nazr qilgan edi, soʻng vafot etdi. Uning akasi Nabiy ﷺ huzuriga kelib, bu haqda soʻradi. U zot: «Agar opangning zimmasida qarz boʻlganida, uni ado etarmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, Allohning haqqini ado etinglar, zero U ado etilishga haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл ҳаж қилишга назр қилган эди, сўнг вафот этди. Унинг акаси Набий ﷺ ҳузурига келиб, бу ҳақда сўради. У зот: «Агар опангнинг зиммасида қарз бўлганида, уни адо этармидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, Аллоҳнинг ҳаққини адо этинглар, зеро У адо этилишга ҳақлироқдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ سَلَمَةَ الْهُذَلِيُّ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ أَمَرَتِ امْرَأَةُ سِنَانَ بْنِ سَلَمَةَ الْجُهَنِيِّ أَنْ يَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّهَا مَاتَتْ وَلَمْ تَحُجَّ أَفَيُجْزِئُ عَنْ أُمِّهَا أَنْ تَحُجَّ عَنْهَا قَالَ " نَعَمْ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّهَا دَيْنٌ فَقَضَتْهُ عَنْهَا أَلَمْ يَكُنْ يُجْزِئُ عَنْهَا فَلْتَحُجَّ عَنْ أُمِّهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Sinon ibn Salama al-Juhaniyning ayoli Rasululloh ﷺdan soʻrashni buyurdi: onasi haj qilmasdan vafot etgan boʻlsa, uning oʻrniga haj qilinsa, onasi tarafidan kifoya boʻladimi? U zot: «Ha. Agar onasining zimmasida qarz boʻlib, uni oʻrniga toʻlab qoʻysa, u tarafidan kifoya boʻlmasmidi? Bas, onasi oʻrniga haj qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Синон ибн Салама ал-Жуҳанийнинг аёли Расулуллоҳ ﷺдан сўрашни буюрди: онаси ҳаж қилмасдан вафот этган бўлса, унинг ўрнига ҳаж қилинса, онаси тарафидан кифоя бўладими? У зот: «Ҳа. Агар онасининг зиммасида қарз бўлиб, уни ўрнига тўлаб қўйса, у тарафидан кифоя бўлмасмиди? Бас, онаси ўрнига ҳаж қилсин», дедилар.
أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَكِيمٍ الأَوْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَبِيهَا مَاتَ وَلَمْ يَحُجَّ قَالَ " حُجِّي عَنْ أَبِيكِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺdan haj qilmasdan vafot etgan otasi haqida soʻradi. U zot: «Otang oʻrniga haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺдан ҳаж қилмасдан вафот этган отаси ҳақида сўради. У зот: «Отанг ўрнига ҳаж қил», дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ خَثْعَمَ سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ جَمْعٍ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لاَ يَسْتَمْسِكُ عَلَى الرَّحْلِ أَفَأَحُجُّ عَنْهُ قَالَ " نَعَمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Xasʼam qabilasidan boʻlgan bir ayol Jamʼ (Muzdalifa) tongida Nabiy ﷺdan soʻradi: «Yo Rasululloh, Allohning haj toʻgʻrisidagi farzi bandalari zimmasiga tushib, otam esa ulgʻayib qolgan, ulovda oʻzini tuta olmaydigan chol boʻlib qoldi. Uning oʻrniga haj qila olamanmi?» U zot: «Ha», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Хасъам қабиласидан бўлган бир аёл Жамъ (Муздалифа) тонгида Набий ﷺдан сўради: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг ҳаж тўғрисидаги фарзи бандалари зиммасига тушиб, отам эса улғайиб қолган, уловда ўзини тута олмайдиган чол бўлиб қолди. Унинг ўрнига ҳаж қила оламанми?» У зот: «Ҳа», дедилар.