حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ كَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلاَةَ، لَيْسَ يُنَادَى لَهَا، فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى. وَقَالَ بَعْضُهُمْ بَلْ بُوقًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ. فَقَالَ عُمَرُ أَوَلاَ تَبْعَثُونَ رَجُلاً يُنَادِي بِالصَّلاَةِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا بِلاَلُ قُمْ فَنَادِ بِالصَّلاَةِ ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar Madinaga kelganlarida, namozga yigʻilar va uning vaqtini taxmin qilar edi; oʻsha kunlarda hali namozga azon (odati) joriy qilinmagan edi. Bir kuni ular azon masalasini muhokama qildi. Baʼzilar nasroniylardek qoʻngʻiroq ishlatishni, baʼzilar yahudiylarning shoxidek karnay (ishlatishni) taklif qildi; lekin Umar birinchi boʻlib bir kishi namozga (odamlarni) chaqirsin deb taklif qildi. Shunda Rasululloh ﷺ Bilolga turib namozga azon aytishni buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар Мадинага келганларида, намозга йиғилар ва унинг вақтини тахмин қилар эди; ўша кунларда ҳали намозга азон (одати) жорий қилинмаган эди. Бир куни улар азон масаласини муҳокама қилди. Баъзилар насронийлардек қўнғироқ ишлатишни, баъзилар яҳудийларнинг шохидек карнай (ишлатишни) таклиф қилди; лекин Умар биринчи бўлиб бир киши намозга (одамларни) чақирсин деб таклиф қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Билолга туриб намозга азон айтишни буюрдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ بِلاَلاً يُنَادِي بِلَيْلٍ، فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilol kechasi azon aytadi; shuning uchun Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-ichaveringlar (saharlik qilinglar)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билол кечаси азон айтади; шунинг учун Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичаверинглар (саҳарлик қилинглар)», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صَلاَةُ الْجَمَاعَةِ تَفْضُلُ صَلاَةَ الْفَذِّ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً ".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jamoat namozi yakka oʻqilgan namozdan yigirma yetti barobar afzaldir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жамоат намози якка ўқилган намоздан йигирма етти баробар афзалдир», — дедилар.
قَالَ شُعَيْبٌ وَحَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ تَفْضُلُهَا بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Jamoat namozining savobi (yakka oʻqilgandan) yigirma yetti barobar koʻproqdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жамоат намозининг савоби (якка ўқилгандан) йигирма етти баробар кўпроқдир.
وَقَالَ زُهَيْرٌ وَوَهْبُ بْنُ عُثْمَانَ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ عَلَى الطَّعَامِ فَلاَ يَعْجَلْ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ مِنْهُ، وَإِنْ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ ". رَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ عَنْ وَهْبِ بْنِ عُثْمَانَ، وَوَهْبٌ مَدِينِيٌّ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz taom yeb turgan boʻlsa, hatto namoz boshlangan boʻlsa ham, toʻyguncha shoshilmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз таом еб турган бўлса, ҳатто намоз бошланган бўлса ҳам, тўйгунча шошилмасин», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الأَوَّلُونَ الْعُصْبَةَ ـ مَوْضِعٌ بِقُبَاءٍ ـ قَبْلَ مَقْدَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَؤُمُّهُمْ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ، وَكَانَ أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Eng dastlabki muhojirlar — Paygʻambar ﷺ kelishidan oldin — Qubodagi Usba (degan joy)ga kelganida, Abu Huzayfaning quli Solim — boshqalardan Qurʼonni koʻproq bilgani uchun — ularga imomlik qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Энг дастлабки муҳожирлар — Пайғамбар ﷺ келишидан олдин — Қубодаги Усба (деган жой)га келганида, Абу Ҳузайфанинг қули Солим — бошқалардан Қуръонни кўпроқ билгани учун — уларга имомлик қилар эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ فِي الصَّلاَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ، وَكَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ حِينَ يُكَبِّرُ لِلرُّكُوعِ، وَيَفْعَلُ ذَلِكَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَيَقُولُ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ". وَلاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السُّجُودِ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ namozga turganlarida ikki qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarganlarini koʻrdim; rukuʼ uchun takbir aytganda va undan boshini koʻtarganda ham shunday qilar va: ‹Samiʼalloohu liman hamidah›, — der edilar. Sajdalarda esa buni qilmas edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида икки қўлларини елкалари баробаригача кўтарганларини кўрдим; рукуъ учун такбир айтганда ва ундан бошини кўтарганда ҳам шундай қилар ва: ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ›, — дер эдилар. Саждаларда эса буни қилмас эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم افْتَتَحَ التَّكْبِيرَ فِي الصَّلاَةِ، فَرَفَعَ يَدَيْهِ حِينَ يُكَبِّرُ حَتَّى يَجْعَلَهُمَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ، وَإِذَا كَبَّرَ لِلرُّكُوعِ فَعَلَ مِثْلَهُ، وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ. فَعَلَ مِثْلَهُ وَقَالَ " رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ". وَلاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ حِينَ يَسْجُدُ وَلاَ حِينَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ namozni takbir bilan boshlab, takbir aytgan paytda qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarganlarini, rukuʼ uchun takbir aytganda ham shunday qilganlarini, ‹Samiʼalloohu liman hamidah› deganda ham shunday qilib, soʻng ‹Robbana va lakal-hamd› deganlarini koʻrdim. Sajda qilayotganda va undan bosh koʻtarganda esa buni qilmas edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ намозни такбир билан бошлаб, такбир айтган пайтда қўлларини елкалари баробаригача кўтарганларини, рукуъ учун такбир айтганда ҳам шундай қилганларини, ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деганда ҳам шундай қилиб, сўнг ‹Роббана ва лакал-ҳамд› деганларини кўрдим. Сажда қилаётганда ва ундан бош кўтарганда эса буни қилмас эдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ رَأَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ، وَهْوَ يُصَلِّي بَيْنَ يَدَىِ النَّاسِ، فَحَتَّهَا ثُمَّ قَالَ حِينَ انْصَرَفَ " إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا كَانَ فِي الصَّلاَةِ فَإِنَّ اللَّهَ قِبَلَ وَجْهِهِ، فَلاَ يَتَنَخَّمَنَّ أَحَدٌ قِبَلَ وَجْهِهِ فِي الصَّلاَةِ ". رَوَاهُ مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ وَابْنُ أَبِي رَوَّادٍ عَنْ نَافِعٍ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ imomlik qilayotganida masjidning Qiblasi tomonida tupuk koʻrib, uni qirib tashladilar. Namozni tugatgach: «Biringiz namozda boʻlganida, Alloh uning oldida ekanini bilsin; bas, hech kim namozda oldiga tupurmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ имомлик қилаётганида масжиднинг Қибласи томонида тупук кўриб, уни қириб ташладилар. Намозни тугатгач: «Бирингиз намозда бўлганида, Аллоҳ унинг олдида эканини билсин; бас, ҳеч ким намозда олдига тупурмасин», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي غَزْوَةِ خَيْبَرَ " مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ ـ يَعْنِي الثُّومَ ـ فَلاَ يَقْرَبَنَّ مَسْجِدَنَا ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Xaybar gʻazoti paytida Paygʻambar ﷺ: «Kim shu oʻsimlikdan (yaʼni sarimsoqdan) yegan boʻlsa, bizning masjidimizga kirmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Хайбар ғазоти пайтида Пайғамбар ﷺ: «Ким шу ўсимликдан (яъни саримсоқдан) еган бўлса, бизнинг масжидимизга кирмасин», — дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا اسْتَأْذَنَكُمْ نِسَاؤُكُمْ بِاللَّيْلِ إِلَى الْمَسْجِدِ فَأْذَنُوا لَهُنَّ ". تَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar ayollaringiz kechasi masjidga borishga izn soʻrasa, ularga izn beringlar», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар аёлларингиз кечаси масжидга боришга изн сўраса, уларга изн беринглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ ".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz juma (namoziga) keladigan boʻlsa, gusl qilsin», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз жума (намозига) келадиган бўлса, гусл қилсин», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، قَالَ أَخْبَرَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، بَيْنَمَا هُوَ قَائِمٌ فِي الْخُطْبَةِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَادَاهُ عُمَرُ أَيَّةُ سَاعَةٍ هَذِهِ قَالَ إِنِّي شُغِلْتُ فَلَمْ أَنْقَلِبْ إِلَى أَهْلِي حَتَّى سَمِعْتُ التَّأْذِينَ، فَلَمْ أَزِدْ أَنْ تَوَضَّأْتُ. فَقَالَ وَالْوُضُوءُ أَيْضًا وَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ بِالْغُسْلِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob juma kuni turib xutba qilayotgan paytda, Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan biri — eng oldingi muhojirlardan biri — keldi. Umar unga: «Hozir qaysi vaqt (boʻldi)?» — dedi. U: «Men band edim va azonni eshitguncha uyimga qayta olmadim. Faqat tahorat qildim, xolos», — dedi. Shunda Umar unga: «Faqat tahorat qildingmi — holbuki Rasululloh ﷺ bizni (juma kuni) gusl qilishga buyurar edilar-ku, buni bilasan?» — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб жума куни туриб хутба қилаётган пайтда, Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан бири — энг олдинги муҳожирлардан бири — келди. Умар унга: «Ҳозир қайси вақт (бўлди)?» — деди. У: «Мен банд эдим ва азонни эшитгунча уйимга қайта олмадим. Фақат таҳорат қилдим, холос», — деди. Шунда Умар унга: «Фақат таҳорат қилдингми — ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ бизни (жума куни) гусл қилишга буюрар эдилар-ку, буни биласан?» — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَأَى حُلَّةَ سِيَرَاءَ عِنْدَ باب الْمَسْجِدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوِ اشْتَرَيْتَ هَذِهِ فَلَبِسْتَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلِلْوَفْدِ إِذَا قَدِمُوا عَلَيْكَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذِهِ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ ". ثُمَّ جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا حُلَلٌ، فَأَعْطَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ مِنْهَا حُلَّةً فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، كَسَوْتَنِيهَا وَقَدْ قُلْتَ فِي حُلَّةِ عُطَارِدٍ مَا قُلْتَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا ". فَكَسَاهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ أَخًا لَهُ بِمَكَّةَ مُشْرِكًا.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob masjid darvozasi oldida (sotilayotgan) bir ipak toʻnni koʻrdi va Rasululloh ﷺ ga: «Koshki, shuni sotib olsangiz — juma kunlarida va vakillar (delegatsiyalar) kelganda kiysangiz», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Buni (faqat) oxiratda (hech) nasibasi yoʻq kishi kiyadi», — dedilar. Keyin Rasululloh ﷺ ga shunga oʻxshash toʻnlar (sovgʻa) keltirildi va u zot ulardan birini Umar ibn al-Xattobga berdilar. Shunda Umar: «Yo Rasululloh, siz menga bu toʻnni berdingiz — holbuki Atorid (masjid darvozasi oldida ipak toʻnni sotayotgan savdogar)ning toʻni haqida falon-falon gapni aytgan edingiz-ku», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Men buni senga kiyishing uchun bermadim», — dedilar. Bas, Umar ibn al-Xattob uni Makkadagi mushrik (kofir) ukasiga kiyishga berdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб масжид дарвозаси олдида (сотилаётган) бир ипак тўнни кўрди ва Расулуллоҳ ﷺ га: «Кошки, шуни сотиб олсангиз — жума кунларида ва вакиллар (делегациялар) келганда кийсангиз», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни (фақат) охиратда (ҳеч) насибаси йўқ киши кияди», — дедилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ га шунга ўхшаш тўнлар (совға) келтирилди ва у зот улардан бирини Умар ибн ал-Хаттобга бердилар. Шунда Умар: «Ё Расулуллоҳ, сиз менга бу тўнни бердингиз — ҳолбуки Аторид (масжид дарвозаси олдида ипак тўнни сотаётган савдогар)нинг тўни ҳақида фалон-фалон гапни айтган эдингиз-ку», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен буни сенга кийишинг учун бермадим», — дедилар. Бас, Умар ибн ал-Хаттоб уни Маккадаги мушрик (кофир) укасига кийишга берди.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّكُمْ رَاعٍ ". وَزَادَ اللَّيْثُ قَالَ يُونُسُ كَتَبَ رُزَيْقُ بْنُ حُكَيْمٍ إِلَى ابْنِ شِهَابٍ ـ وَأَنَا مَعَهُ يَوْمَئِذٍ بِوَادِي الْقُرَى ـ هَلْ تَرَى أَنْ أُجَمِّعَ. وَرُزَيْقٌ عَامِلٌ عَلَى أَرْضٍ يَعْمَلُهَا، وَفِيهَا جَمَاعَةٌ مِنَ السُّودَانِ وَغَيْرِهِمْ، وَرُزَيْقٌ يَوْمَئِذٍ عَلَى أَيْلَةَ، فَكَتَبَ ابْنُ شِهَابٍ ـ وَأَنَا أَسْمَعُ ـ يَأْمُرُهُ أَنْ يُجَمِّعَ، يُخْبِرُهُ أَنَّ سَالِمًا حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّكُمْ رَاعٍ، وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، الإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي أَهْلِهِ وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا وَمَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالْخَادِمُ رَاعٍ فِي مَالِ سَيِّدِهِ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ـ قَالَ وَحَسِبْتُ أَنْ قَدْ قَالَ ـ وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي مَالِ أَبِيهِ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ وَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Hammangiz — choʻpon (masʼul)siz», — deganlarini eshitdim. Yunus dedi: Ruzayq ibn Hukaym — men u bilan Vodil-Qurada edim — Ibn Shihobga: «Juma namoziga imomlik qilaymi?» — deb (xat) yozdi. Ruzayq yerda (dehqonchilik bilan) ishlar edi; u bilan birga bir guruh sudonlik (kishilar) va boshqalar bor edi; Ruzayq oʻsha paytda Aylaning hokimi edi. Ibn Shihob (Ruzaykga) juma namoziga imomlik qilishni buyurib (xat) yozdi va unga Solim — Abdulloh ibn Umar shunday degan deb — aytganini xabar qildi: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: ‹Hammangiz — choʻpon (masʼul)siz va qoʻl ostingizdagilar hamda qaramogʻingizdagi narsalar uchun javobgarsiz. Imom (hokim) — fuqarosi (raiyati)ning choʻponi va ular uchun javobgar; erkak — oilasining choʻponi va ular uchun javobgar; ayol — erining uyining choʻponi va u uchun javobgar; xizmatkor — xoʻjayinining molining choʻponi va u uchun javobgar›. Menimcha, u zot yana: ‹Erkak — otasi molining choʻponi va u uchun javobgar. Hammangiz — choʻpon (masʼul)siz va qoʻl ostingizdagilar hamda qaramogʻingizdagi narsalar uchun javobgarsiz›, — dedilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Ҳаммангиз — чўпон (масъул)сиз», — деганларини эшитдим. Юнус деди: Рузайқ ибн Ҳукайм — мен у билан Водил-Қурада эдим — Ибн Шиҳобга: «Жума намозига имомлик қилайми?» — деб (хат) ёзди. Рузайқ ерда (деҳқончилик билан) ишлар эди; у билан бирга бир гуруҳ судонлик (кишилар) ва бошқалар бор эди; Рузайқ ўша пайтда Айланинг ҳокими эди. Ибн Шиҳоб (Рузайкга) жума намозига имомлик қилишни буюриб (хат) ёзди ва унга Солим — Абдуллоҳ ибн Умар шундай деган деб — айтганини хабар қилди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: ‹Ҳаммангиз — чўпон (масъул)сиз ва қўл остингиздагилар ҳамда қарамоғингиздаги нарсалар учун жавобгарсиз. Имом (ҳоким) — фуқароси (раияти)нинг чўпони ва улар учун жавобгар; эркак — оиласининг чўпони ва улар учун жавобгар; аёл — эрининг уйининг чўпони ва у учун жавобгар; хизматкор — хўжайинининг молининг чўпони ва у учун жавобгар›. Менимча, у зот яна: ‹Эркак — отаси молининг чўпони ва у учун жавобгар. Ҳаммангиз — чўпон (масъул)сиз ва қўл остингиздагилар ҳамда қарамоғингиздаги нарсалар учун жавобгарсиз›, — дедилар».
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ جَاءَ مِنْكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ ".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Biringiz juma namoziga keladigan boʻlsa, gusl qilsin», — deganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Бирингиз жума намозига келадиган бўлса, гусл қилсин», — деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ائْذَنُوا لِلنِّسَاءِ بِاللَّيْلِ إِلَى الْمَسَاجِدِ ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ayollarga kechasi masjidlarga borishga ruxsat beringlar», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аёлларга кечаси масжидларга боришга рухсат беринглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَتِ امْرَأَةٌ لِعُمَرَ تَشْهَدُ صَلاَةَ الصُّبْحِ وَالْعِشَاءِ فِي الْجَمَاعَةِ فِي الْمَسْجِدِ، فَقِيلَ لَهَا لِمَ تَخْرُجِينَ وَقَدْ تَعْلَمِينَ أَنَّ عُمَرَ يَكْرَهُ ذَلِكَ وَيَغَارُ قَالَتْ وَمَا يَمْنَعُهُ أَنْ يَنْهَانِي قَالَ يَمْنَعُهُ قَوْلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَمْنَعُوا إِمَاءَ اللَّهِ مَسَاجِدَ اللَّهِ ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (ibn al-Xattob)ning zavjalaridan biri bomdod va xufton namozlarini masjidda jamoat bilan oʻqir edi. Unga: «Umar bundi yoqtirmasligini va uning katta gʻayrati (ornomusi) borligini bila turib, nega namozga chiqyapsan?» — deyildi. U: «Uni meni bundan toʻsishdan nima toʻsyapti?» — dedi. Boshqasi: «Rasululloh ﷺ ning: ‹Allohning (ayol) bandalarini Allohning masjidlariga borishdan toʻsmanglar› — degan soʻzlari (uni) toʻsyapti», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (ибн ал-Хаттоб)нинг завжаларидан бири бомдод ва хуфтон намозларини масжидда жамоат билан ўқир эди. Унга: «Умар бунди ёқтирмаслигини ва унинг катта ғайрати (орномуси) борлигини била туриб, нега намозга чиқяпсан?» — дейилди. У: «Уни мени бундан тўсишдан нима тўсяпти?» — деди. Бошқаси: «Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Аллоҳнинг (аёл) бандаларини Аллоҳнинг масжидларига боришдан тўсманглар› — деган сўзлари (уни) тўсяпти», — деди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ قَائِمًا ثُمَّ يَقْعُدُ ثُمَّ يَقُومُ، كَمَا تَفْعَلُونَ الآنَ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xutbani tik turib qilar, soʻng oʻtirar, soʻng — xuddi hozir sizlar qilayotgandek — yana turar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хутбани тик туриб қилар, сўнг ўтирар, сўнг — худди ҳозир сизлар қилаётгандек — яна турар эдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ خُطْبَتَيْنِ يَقْعُدُ بَيْنَهُمَا.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ikki xutba qilar va ular orasida oʻtirar edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ икки хутба қилар ва улар орасида ўтирар эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الظُّهْرِ رَكْعَتَيْنِ، وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ، وَبَعْدَ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ، وَبَعْدَ الْعِشَاءِ رَكْعَتَيْنِ وَكَانَ لاَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ حَتَّى يَنْصَرِفَ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ peshin namozidan oldin ikki rakat va undan keyin ikki rakat (namoz) oʻqir edilar. U zot shom namozidan keyin ham uyida ikki rakat va xufton namozidan keyin ikki rakat (namoz) oʻqir edilar. U zot juma namozidan keyin — (masjiddan) ketguncha — hech (nafl) namoz oʻqimas, soʻng uyida ikki rakat (namoz) oʻqir edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пешин намозидан олдин икки ракат ва ундан кейин икки ракат (намоз) ўқир эдилар. У зот шом намозидан кейин ҳам уйида икки ракат ва хуфтон намозидан кейин икки ракат (намоз) ўқир эдилар. У зот жума намозидан кейин — (масжиддан) кетгунча — ҳеч (нафл) намоз ўқимас, сўнг уйида икки ракат (намоз) ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، قَالَ حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَنَا لَمَّا رَجَعَ مِنَ الأَحْزَابِ " لاَ يُصَلِّيَنَّ أَحَدٌ الْعَصْرَ إِلاَّ فِي بَنِي قُرَيْظَةَ ". فَأَدْرَكَ بَعْضُهُمُ الْعَصْرَ فِي الطَّرِيقِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ نُصَلِّي حَتَّى نَأْتِيَهَا، وَقَالَ بَعْضُهُمْ بَلْ نُصَلِّي لَمْ يُرَدْ مِنَّا ذَلِكَ. فَذُكِرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُعَنِّفْ وَاحِدًا مِنْهُمْ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Ahzob (yaʼni ittifoqchilar) jangidan qaytganlarida, bizga: «Hech kim asr namozini Bani Qurayzadan boshqa (joyda) oʻqimasin», — dedilar. Ularning baʼzilariga yoʻlda asr namozi(ning vaqti) keldi. Ularning baʼzilari asr namozini faqat Bani Qurayzada oʻqish(ni) qaror qildi; boshqalari esa namozni oʻsha joyda oʻqish(ni) qaror qildi va Paygʻambar ﷺ ning maqsadi birinchi guruh tushungandek emas, dedi. Bu Paygʻambar ﷺ ga aytilganda, u zot ulardan hech birini ayblamadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Аҳзоб (яъни иттифоқчилар) жангидан қайтганларида, бизга: «Ҳеч ким аср намозини Бани Қурайзадан бошқа (жойда) ўқимасин», — дедилар. Уларнинг баъзиларига йўлда аср намози(нинг вақти) келди. Уларнинг баъзилари аср намозини фақат Бани Қурайзада ўқиш(ни) қарор қилди; бошқалари эса намозни ўша жойда ўқиш(ни) қарор қилди ва Пайғамбар ﷺ нинг мақсади биринчи гуруҳ тушунгандек эмас, деди. Бу Пайғамбар ﷺ га айтилганда, у зот улардан ҳеч бирини айбламадилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ أَخَذَ عُمَرُ جُبَّةً مِنْ إِسْتَبْرَقٍ تُبَاعُ فِي السُّوقِ، فَأَخَذَهَا فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْتَعْ هَذِهِ تَجَمَّلْ بِهَا لِلْعِيدِ وَالْوُفُودِ. فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا هَذِهِ لِبَاسُ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ ". فَلَبِثَ عُمَرُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَلْبَثَ، ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِجُبَّةِ دِيبَاجٍ، فَأَقْبَلَ بِهَا عُمَرُ، فَأَتَى بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ قُلْتَ " إِنَّمَا هَذِهِ لِبَاسُ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ ". وَأَرْسَلْتَ إِلَىَّ بِهَذِهِ الْجُبَّةِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَبِيعُهَا أَوْ تُصِيبُ بِهَا حَاجَتَكَ ".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar bozordan bir ipak toʻn sotib oldi, uni Rasululloh ﷺ ga keltirib: «Yo Rasululloh, buni olib, iyd kuni va vakillar (delegatsiyalar) sizni ziyorat qilganda yasaning», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu kiyim — (oxiratda hech) nasibasi yoʻq kishilar uchun(dir)», — dedilar. Uzoq muddatdan keyin Rasululloh ﷺ Umarga bir ipak dibo (zarbof) toʻn joʻnatdilar. Umar toʻn bilan Rasululloh ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh, siz bu kiyim (oxiratda hech) nasibasi yoʻq kishilar uchun degan edingiz; ammo menga bu toʻnni joʻnatdingiz», — dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Uni sotib, ehtiyojlaringni shu bilan qondir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар бозордан бир ипак тўн сотиб олди, уни Расулуллоҳ ﷺ га келтириб: «Ё Расулуллоҳ, буни олиб, ийд куни ва вакиллар (делегациялар) сизни зиёрат қилганда ясанинг», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кийим — (охиратда ҳеч) насибаси йўқ кишилар учун(дир)», — дедилар. Узоқ муддатдан кейин Расулуллоҳ ﷺ Умарга бир ипак дибо (зарбоф) тўн жўнатдилар. Умар тўн билан Расулуллоҳ ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ, сиз бу кийим (охиратда ҳеч) насибаси йўқ кишилар учун деган эдингиз; аммо менга бу тўнни жўнатдингиз», — деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уни сотиб, эҳтиёжларингни шу билан қондир», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ،. أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي فِي الأَضْحَى وَالْفِطْرِ، ثُمَّ يَخْطُبُ بَعْدَ الصَّلاَةِ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Iyd-ul-azha va Iyd-ul-fitr namozini oʻqir, soʻng namozdan keyin xutba qilar edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ийд-ул-азҳа ва Ийд-ул-фитр намозини ўқир, сўнг намоздан кейин хутба қилар эдилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ـ رضى الله عنهما ـ يُصَلُّونَ الْعِيدَيْنِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar ikki iyd namozini xutbadan oldin oʻqir edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар икки ийд намозини хутбадан олдин ўқир эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ تُرْكَزُ الْحَرْبَةُ قُدَّامَهُ يَوْمَ الْفِطْرِ وَالنَّحْرِ ثُمَّ يُصَلِّي.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Iyd-ul-fitr va Iyd-ul-azha kuni Paygʻambar ﷺ oldiga (namoz uchun sutra sifatida) bir nayza sanchilar, soʻng u zot namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ийд-ул-фитр ва Ийд-ул-азҳа куни Пайғамбар ﷺ олдига (намоз учун сутра сифатида) бир найза санчилар, сўнг у зот намоз ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَغْدُو إِلَى الْمُصَلَّى، وَالْعَنَزَةُ بَيْنَ يَدَيْهِ، تُحْمَلُ وَتُنْصَبُ بِالْمُصَلَّى بَيْنَ يَدَيْهِ فَيُصَلِّي إِلَيْهَا.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ joynamozga (iydgohga) chiqar edilar; u zot oldida anaza (nayzali tayoq) koʻtarib borilar va joynamozda u zot oldiga sanchilar edi; u zot unga qarab (sutra qilib) namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жойнамозга (ийдгоҳга) чиқар эдилар; у зот олдида аназа (найзали таёқ) кўтариб борилар ва жойнамозда у зот олдига санчилар эди; у зот унга қараб (сутра қилиб) намоз ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْحَرُ أَوْ يَذْبَحُ بِالْمُصَلَّى.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (Iyd-ul-azhada) qurbonlikni joynamozda (iydgohda) soʻyar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (Ийд-ул-азҳада) қурбонликни жойнамозда (ийдгоҳда) сўяр эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ اللَّيْلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا خَشِيَ أَحَدُكُمُ الصُّبْحَ صَلَّى رَكْعَةً وَاحِدَةً، تُوتِرُ لَهُ مَا قَدْ صَلَّى ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni bir kishi Rasululloh ﷺ dan tungi namoz haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Tungi namoz ikki rakat, (yana) ikki rakat (tarzda) oʻqiladi; agar biringiz tong (bomdod namozi) yaqinlashishidan qoʻrqsa, bir rakat oʻqisin — bu u oʻqigan barcha (juft) rakatlar uchun vitr (toq) boʻladi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан тунги намоз ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Тунги намоз икки ракат, (яна) икки ракат (тарзда) ўқилади; агар бирингиз тонг (бомдод намози) яқинлашишидан қўрқса, бир ракат ўқисин — бу у ўқиган барча (жуфт) ракатлар учун витр (тоқ) бўлади», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَنْصَرِفَ فَارْكَعْ رَكْعَةً تُوتِرُ لَكَ مَا صَلَّيْتَ ". قَالَ الْقَاسِمُ وَرَأَيْنَا أُنَاسًا مُنْذُ أَدْرَكْنَا يُوتِرُونَ بِثَلاَثٍ، وَإِنَّ كُلاًّ لَوَاسِعٌ أَرْجُو أَنْ لاَ يَكُونَ بِشَىْءٍ مِنْهُ بَأْسٌ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Tungi namoz ikki rakat, (yana) ikki rakat (tarzda) oʻqiladi; agar uni tugatmoqchi boʻlsang, faqat bir rakat oʻqi — u oldingi barcha (juft) rakatlar uchun vitr boʻladi», — dedilar. Qosim: «Biz balogʻatga yetganimizdan beri baʼzi odamlarni vitr sifatida uch rakat namoz oʻqiyotgan holda koʻrdik va bularning hammasi joizdir. Umid qilamanki, bunda biror zarar boʻlmas», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Тунги намоз икки ракат, (яна) икки ракат (тарзда) ўқилади; агар уни тугатмоқчи бўлсанг, фақат бир ракат ўқи — у олдинги барча (жуфт) ракатлар учун витр бўлади», — дедилар. Қосим: «Биз балоғатга етганимиздан бери баъзи одамларни витр сифатида уч ракат намоз ўқиётган ҳолда кўрдик ва буларнинг ҳаммаси жоиздир. Умид қиламанки, бунда бирор зарар бўлмас», — деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اجْعَلُوا آخِرَ صَلاَتِكُمْ بِاللَّيْلِ وِتْرًا ".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kechadagi soʻnggi namozingizni vitr qilinglar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кечадаги сўнгги намозингизни витр қилинглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي السَّفَرِ عَلَى رَاحِلَتِهِ، حَيْثُ تَوَجَّهَتْ بِهِ، يُومِئُ إِيمَاءً، صَلاَةَ اللَّيْلِ إِلاَّ الْفَرَائِضَ، وَيُوتِرُ عَلَى رَاحِلَتِهِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oʻz ulovida (rohilasida) — uning yoʻnalishiga qarab imo bilan — (nafl) namozlar oʻqir edilar, lekin farz namozni (emas). U zot vitrni ham oʻz ulovida oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ўз уловида (роҳиласида) — унинг йўналишига қараб имо билан — (нафл) намозлар ўқир эдилар, лекин фарз намозни (эмас). У зот витрни ҳам ўз уловида ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي شَامِنَا وَفِي يَمَنِنَا. قَالَ قَالُوا وَفِي نَجْدِنَا قَالَ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي شَامِنَا وَفِي يَمَنِنَا. قَالَ قَالُوا وَفِي نَجْدِنَا قَالَ قَالَ هُنَاكَ الزَّلاَزِلُ وَالْفِتَنُ، وَبِهَا يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Paygʻambar ﷺ): «Allohim, Shomimizga va Yamanimizga barakat ber», — dedilar. Odamlar: «Najdimizga ham (ber)», — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: «Allohim, Shomimizga va Yamanimizga barakat ber», — dedilar. Ular yana: «Najdimizga ham», — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «U yerda zilzilalar va fitnalar paydo boʻladi; va oʻsha yerdan shaytonning boshining yoni (shoxi) chiqadi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Пайғамбар ﷺ): «Аллоҳим, Шомимизга ва Яманимизга баракат бер», — дедилар. Одамлар: «Наждимизга ҳам (бер)», — деди. Пайғамбар ﷺ яна: «Аллоҳим, Шомимизга ва Яманимизга баракат бер», — дедилар. Улар яна: «Наждимизга ҳам», — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «У ерда зилзилалар ва фитналар пайдо бўлади; ва ўша ердан шайтоннинг бошининг ёни (шохи) чиқади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مِفْتَاحُ الْغَيْبِ خَمْسٌ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ اللَّهُ لاَ يَعْلَمُ أَحَدٌ مَا يَكُونُ فِي غَدٍ، وَلاَ يَعْلَمُ أَحَدٌ مَا يَكُونُ فِي الأَرْحَامِ، وَلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا، وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَىِّ أَرْضٍ تَمُوتُ، وَمَا يَدْرِي أَحَدٌ مَتَى يَجِيءُ الْمَطَرُ ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻayb (ilmi)ning kalitlari beshta — ularni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: erta nima boʻlishini hech kim bilmaydi; bachadonda nima borligini hech kim bilmaydi; (kishi) erta nimaga erishishini hech kim bilmaydi; (kishi) qaysi joyda oʻlishini hech kim bilmaydi; va yomgʻir qachon yogʻishini hech kim bilmaydi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғайб (илми)нинг калитлари бешта — уларни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди: эрта нима бўлишини ҳеч ким билмайди; бачадонда нима борлигини ҳеч ким билмайди; (киши) эрта нимага эришишини ҳеч ким билмайди; (киши) қайси жойда ўлишини ҳеч ким билмайди; ва ёмғир қачон ёғишини ҳеч ким билмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ كَانَ يُخْبِرُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ، وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمُوهَا فَصَلُّوا ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Quyosh va oy biror kishining oʻlishi yoki tirilishi (tugʻilishi) sababli tutilmaydi; balki ular Allohning belgilaridan ikki belgidir. Ularni koʻrganingizda, namoz oʻqinglar», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қуёш ва ой бирор кишининг ўлиши ёки тирилиши (туғилиши) сабабли тутилмайди; балки улар Аллоҳнинг белгиларидан икки белгидир. Уларни кўрганингизда, намоз ўқинглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ عَلَيْنَا السُّورَةَ فِيهَا السَّجْدَةُ، فَيَسْجُدُ وَنَسْجُدُ، حَتَّى مَا يَجِدُ أَحَدُنَا مَوْضِعَ جَبْهَتِهِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ sajda (oyati) boʻlgan surani oʻqiganlarida, sajda qilar edilar va biz ham shunday qilar edik; baʼzilarimiz (tigʻiz olomon tufayli) sajda qilishga joy topa olmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сажда (ояти) бўлган сурани ўқиганларида, сажда қилар эдилар ва биз ҳам шундай қилар эдик; баъзиларимиз (тиғиз оломон туфайли) сажда қилишга жой топа олмас эди.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ السَّجْدَةَ وَنَحْنُ عِنْدَهُ فَيَسْجُدُ وَنَسْجُدُ مَعَهُ فَنَزْدَحِمُ حَتَّى مَا يَجِدُ أَحَدُنَا لِجَبْهَتِهِ مَوْضِعًا يَسْجُدُ عَلَيْهِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Sajda surasini oʻqiganlarida — biz u zot bilan birga edik — u zot sajda qilar, biz ham u zot bilan sajda qilar edik; baʼzilarimiz (tigʻiz olomon tufayli) sajda qilish uchun (peshanamizga) joy topa olmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Сажда сурасини ўқиганларида — биз у зот билан бирга эдик — у зот сажда қилар, биз ҳам у зот билан сажда қилар эдик; баъзиларимиз (тиғиз оломон туфайли) сажда қилиш учун (пешанамизга) жой топа олмас эди.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ السُّورَةَ الَّتِي فِيهَا السَّجْدَةُ فَيَسْجُدُ وَنَسْجُدُ حَتَّى مَا يَجِدُ أَحَدُنَا مَكَانًا لِمَوْضِعِ جَبْهَتِهِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ tilovat sajdasi boʻlgan surani oʻqiganlarida, sajda qilar edilar va biz ham sajda qilar edik; baʼzilarimiz sajda qilishga joy topa olmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ тиловат саждаси бўлган сурани ўқиганларида, сажда қилар эдилар ва биз ҳам сажда қилар эдик; баъзиларимиз сажда қилишга жой топа олмас эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ، وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ، وَمَعَ عُثْمَانَ صَدْرًا مِنْ إِمَارَتِهِ ثُمَّ أَتَمَّهَا.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Minoda Paygʻambar ﷺ, Abu Bakr va Umar bilan namoz oʻqidim va u ikki rakat edi. Usmon xilofatining dastlabki kunlarida shunday qildi, lekin keyin toʻliq namoz oʻqiy boshladi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Минода Пайғамбар ﷺ, Абу Бакр ва Умар билан намоз ўқидим ва у икки ракат эди. Усмон хилофатининг дастлабки кунларида шундай қилди, лекин кейин тўлиқ намоз ўқий бошлади.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي أُسَامَةَ حَدَّثَكُمْ عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُسَافِرِ الْمَرْأَةُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ إِلاَّ مَعَ ذِي مَحْرَمٍ ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ayol uch kundan ortiq — zu-mahram (yaʼni u bilan aslo nikohlana olmaydigan erkak: akasi, otasi, bobosi va hokazo) yoki oʻz eri bilan boʻlmasa — safar qilmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аёл уч кундан ортиқ — зу-маҳрам (яъни у билан асло никоҳлана олмайдиган эркак: акаси, отаси, бобоси ва ҳоказо) ёки ўз эри билан бўлмаса — сафар қилмасин», — дедилар.