Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ itlarni oʻldirishga buyurdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ итларни ўлдиришга буюрдилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَحْتَلِبَنَّ أَحَدٌ مَاشِيَةَ أَحَدٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تُؤْتَى مَشْرُبَتُهُ فَتُكْسَرَ خِزَانَتُهُ فَيُنْتَقَلَ طَعَامُهُ وَإِنَّمَا تَخْزُنُ لَهُمْ ضُرُوعُ مَوَاشِيهِمْ أَطْعِمَاتِهِمْ فَلاَ يَحْتَلِبَنَّ أَحَدٌ مَاشِيَةَ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hech kim boshqa birovning chorvasini uning iznisiz sogʻmasin! Birortangiz omboriga kelinib, saqlovxonasi buzilib, taomi olib chiqib ketilishini istaydimi? Chorvalarning yelinlari ularning egalari uchun (goʻyo) taomlarini saqlab turadi. Bas, hech kim boshqa birovning chorvasini uning iznisiz sogʻmasin!», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч ким бошқа бировнинг чорвасини унинг изнисиз соғмасин! Бирортангиз омборига келиниб, сақловхонаси бузилиб, таоми олиб чиқиб кетилишини истайдими? Чорваларнинг елинлари уларнинг эгалари учун (гўё) таомларини сақлаб туради. Бас, ҳеч ким бошқа бировнинг чорвасини унинг изнисиз соғмасин!», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حَمْزَةَ، وَسَالِمٍ، ابْنَىْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الشُّؤْمُ فِي الدَّارِ وَالْمَرْأَةِ وَالْفَرَسِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Baxtsizlik (shar) uyda, ayolda va otda boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бахтсизлик (шар) уйда, аёлда ва отда бўлади», дедилар.

حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُشِيرُ إِلَى الْمَشْرِقِ وَيَقُولُ ‏ "‏ هَا إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ mashriq (kunchiqar) tomonga ishora qilib: «Mana, fitna shu yerda! Albatta, fitna shu yerda — shaytonning shoxi chiqadigan tomondadir», deb turganlarini koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ машриқ (кунчиқар) томонга ишора қилиб: «Мана, фитна шу ерда! Албатта, фитна шу ерда — шайтоннинг шохи чиқадиган томондадир», деб турганларини кўрдим.

حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْعَبْدُ إِذَا نَصَحَ لِسَيِّدِهِ وَأَحْسَنَ عِبَادَةَ اللَّهِ فَلَهُ أَجْرُهُ مَرَّتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qul oʻz xoʻjasiga xolis (xizmat) qilsa va Allohga ibodatni chiroyli ado etsa, unga ajri ikki barobar (beriladi)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қул ўз хўжасига холис (хизмат) қилса ва Аллоҳга ибодатни чиройли адо этса, унга ажри икки баробар (берилади)», дедилар.

حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ لأَخِيهِ يَا كَافِرُ ‏.‏ فَقَدْ بَاءَ بِهَا أَحَدُهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim (musulmon) birodariga: ‹Ey kofir!› desa, bu (soʻz) ikkovidan biriga qaytadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (мусулмон) биродарига: ‹Эй кофир!› деса, бу (сўз) икковидан бирига қайтади», дедилар.

حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ قَدِمَ رَجُلاَنِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَخَطَبَا فَعَجِبَ النَّاسُ لِبَيَانِهِمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ لَسِحْرًا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ إِنَّ بَعْضَ الْبَيَانِ لَسِحْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Mashriqdan ikki kishi kelib nutq soʻzladi, odamlar ularning ravon soʻzlashiga hayron qolishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, baʼzi ravon soʻz — sehrdir», dedilar — yoki: «Ravon soʻzning baʼzisi sehrdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Машриқдан икки киши келиб нутқ сўзлади, одамлар уларнинг равон сўзлашига ҳайрон қолишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, баъзи равон сўз — сеҳрдир», дедилар — ёки: «Равон сўзнинг баъзиси сеҳрдир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا كَانَ ثَلاَثَةٌ فَلاَ يَتَنَاجَى اثْنَانِ دُونَ وَاحِدٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uch kishi boʻlsangiz, ikki kishi bir kishini qoldirib, yashirin gaplashmasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Уч киши бўлсангиз, икки киши бир кишини қолдириб, яширин гаплашмасин», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ - وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَذْكُرُ الصَّدَقَةَ وَالتَّعَفُّفَ عَنِ الْمَسْأَلَةِ - ‏ "‏ الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى وَالْيَدُ الْعُلْيَا هِيَ الْمُنْفِقَةُ وَالسُّفْلَى هِيَ السَّائِلَةُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ minbar ustida sadaqa va (odamlardan) soʻrashdan tiyilish haqida gapirar ekanlar: «Yuqoridagi qoʻl pastdagi qoʻldan yaxshiroqdir. Yuqoridagi qoʻl — infoq qiluvchi (beruvchi), pastdagisi esa — soʻrovchidir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ минбар устида садақа ва (одамлардан) сўрашдан тийилиш ҳақида гапирар эканлар: «Юқоридаги қўл пастдаги қўлдан яхшироқдир. Юқоридаги қўл — инфоқ қилувчи (берувчи), пастдагиси эса — сўровчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ يَمْسَحُ عَلَى خُفَّيْهِ بِالْعِرَاقِ حِينَ يَتَوَضَّأُ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهِ قَالَ فَلَمَّا اجْتَمَعْنَا عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لِي سَلْ أَبَاكَ عَمَّا أَنْكَرْتَ عَلَيَّ مِنْ مَسْحِ الْخُفَّيْنِ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ إِذَا حَدَّثَكَ سَعْدٌ بِشَيْءٍ فَلَا تَرُدَّ عَلَيْهِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Saʼd ibn Abu Vaqqosning Iroqda taharat qilayotganda maxsilari ustiga mash tortayotganini koʻrib, buni inkor qildim. Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning oldida yigʻilganimizda, u menga: «Maxsilar ustiga mash tortishimni inkor qilganing haqida otangdan soʻra», dedi. Men buni unga aytganimda, u: «Saʼd senga bir narsani aytsa, unga eʼtiroz bildirma, chunki Rasululloh ﷺ maxsilari ustiga mash tortar edilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Саъд ибн Абу Ваққоснинг Ироқда таҳарат қилаётганда махсилари устига маш тортаётганини кўриб, буни инкор қилдим. Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдида йиғилганимизда, у менга: «Махсилар устига маш тортишимни инкор қилганинг ҳақида отангдан сўра», деди. Мен буни унга айтганимда, у: «Саъд сенга бир нарсани айтса, унга эътироз билдирма, чунки Расулуллоҳ ﷺ махсилари устига маш тортар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ خَرَجْتُ أَنَا وَالزُّبَيْرُ، والْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ، إِلَى أَمْوَالِنَا بِخَيْبَرَ نَتَعَاهَدُهَا فَلَمَّا قَدِمْنَاهَا تَفَرَّقْنَا فِي أَمْوَالِنَا قَالَ فَعُدِيَ عَلَيَّ تَحْتَ اللَّيْلِ وَأَنَا نَائِمٌ عَلَى فِرَاشِي فَفُدِعَتْ يَدَايَ مِنْ مِرْفَقِي فَلَمَّا أَصْبَحْتُ اسْتُصْرِخَ عَلَيَّ صَاحِبَايَ فَأَتَيَانِي فَسَأَلَانِي عَمَّنْ صَنَعَ هَذَا بِكَ قُلْتُ لَا أَدْرِي قَالَ فَأَصْلَحَا مِنْ يَدَيَّ ثُمَّ قَدِمُوا بِي عَلَى عُمَرَ فَقَالَ هَذَا عَمَلُ يَهُودَ ثُمَّ قَامَ فِي النَّاسِ خَطِيبًا فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَامَلَ يَهُودَ خَيْبَرَ عَلَى أَنَّا نُخْرِجُهُمْ إِذَا شِئْنَا وَقَدْ عَدَوْا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَفَدَعُوا يَدَيْهِ كَمَا بَلَغَكُمْ مَعَ عَدْوَتِهِمْ عَلَى الْأَنْصَارِ قَبْلَهُ لَا نَشُكُّ أَنَّهُمْ أَصْحَابُهُمْ لَيْسَ لَنَا هُنَاكَ عَدُوٌّ غَيْرَهُمْ فَمَنْ كَانَ لَهُ مَالٌ بِخَيْبَرَ فَلْيَلْحَقْ بِهِ فَإِنِّي مُخْرِجٌ يَهُودَ فَأَخْرَجَهُمْ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men, Zubayr va Miqdod ibn al-Asvad Xaybardagi mol-mulkimizni koʻzdan kechirish uchun chiqdik. U yerga yetib borganimizda, har birimiz oʻz mulkimizga taqsimlanib ketdik. Kechasi men toʻshagimda uxlab yotganimda menga hujum qilindi va ikki qoʻlim tirsagimdan chiqarib yuborildi. Tong otganda ikki sohibim chaqirilib, oldimga keldilar va: «Senga buni kim qildi?» deb soʻradilar. Men: «Bilmayman», dedim. Ular qoʻllarimni tuzatdilar, soʻng meni Umarning oldiga olib bordilar. U: «Bu yahudiylarning ishi», dedi. Soʻng odamlar orasida xatib boʻlib turib: «Ey odamlar, Rasululloh ﷺ Xaybar yahudiylari bilan biz istagan paytimizda ularni chiqarib yuborishimiz sharti bilan muomala qilgan edilar. Ular Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhu)ga tajovuz qilib, sizlarga yetib kelganidek, uning ikki qoʻlini chiqarib yubordilar. Undan avval ularning ansorlarga tajovuzi ham (bor edi). Biz ularning oʻsha (jinoyatchilar) ekaniga shubha qilmaymiz, u yerda ulardan boshqa dushmanimiz yoʻq. Kimning Xaybarda moli boʻlsa, borib olsin, chunki men yahudiylarni chiqarib yuboraman», dedi va ularni chiqarib yubordi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен, Зубайр ва Миқдод ибн ал-Асвад Хайбардаги мол-мулкимизни кўздан кечириш учун чиқдик. У ерга етиб борганимизда, ҳар биримиз ўз мулкимизга тақсимланиб кетдик. Кечаси мен тўшагимда ухлаб ётганимда менга ҳужум қилинди ва икки қўлим тирсагимдан чиқариб юборилди. Тонг отганда икки соҳибим чақирилиб, олдимга келдилар ва: «Сенга буни ким қилди?» деб сўрадилар. Мен: «Билмайман», дедим. Улар қўлларимни тузатдилар, сўнг мени Умарнинг олдига олиб бордилар. У: «Бу яҳудийларнинг иши», деди. Сўнг одамлар орасида хатиб бўлиб туриб: «Эй одамлар, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар яҳудийлари билан биз истаган пайтимизда уларни чиқариб юборишимиз шарти билан муомала қилган эдилар. Улар Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳу)га тажовуз қилиб, сизларга етиб келганидек, унинг икки қўлини чиқариб юбордилар. Ундан аввал уларнинг ансорларга тажовузи ҳам (бор эди). Биз уларнинг ўша (жиноятчилар) эканига шубҳа қилмаймиз, у ерда улардан бошқа душманимиз йўқ. Кимнинг Хайбарда моли бўлса, бориб олсин, чунки мен яҳудийларни чиқариб юбораман», деди ва уларни чиқариб юборди.

قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا أَحْمَد بْن حَنْبَلٍ، قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ ‏:‏ مَالِكٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ دَخَلَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسْجِدَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَخْطُبُ النَّاسَ فَقَالَ عُمَرُ أَيَّةُ سَاعَةٍ هَذِهِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ انْقَلَبْتُ مِنْ السُّوقِ فَسَمِعْتُ النِّدَاءَ فَمَا زِدْتُ عَلَى أَنْ تَوَضَّأْتُ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَالْوُضُوءَ أَيْضًا وَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْمُرُ بِالْغُسْلِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) odamlarga xutba qilib turganda, Rasululloh ﷺning ashoblaridan bir kishi juma kuni masjidga kirdi. Umar: «Bu qanaqa vaqt?» dedi. U kishi: «Ey moʻminlar amiri, bozordan qaytayotgan edim, azonni eshitdim va faqat taharat olishdan boshqa narsa qilmadim», dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Taharat ham-a?! Vaholanki, Rasululloh ﷺ gʻusl qilishni buyurar edilar-ku!» dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) одамларга хутба қилиб турганда, Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан бир киши жума куни масжидга кирди. Умар: «Бу қанақа вақт?» деди. У киши: «Эй мўминлар амири, бозордан қайтаётган эдим, азонни эшитдим ва фақат таҳарат олишдан бошқа нарса қилмадим», деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Таҳарат ҳам-а?! Ваҳоланки, Расулуллоҳ ﷺ ғусл қилишни буюрар эдилар-ку!» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ تُوُفِّيَتْ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِمَكَّةَ فَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ أَلَا تَنْهَى عَنْ الْبُكَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affonning bir qizi Makkada vafot etdi. Uning janozasiga Ibn Umar bilan Ibn Abbos hozir boʻlishdi. Men esa ular oʻrtasida oʻtirgan edim. Ibn Umar oʻziga roʻbaroʻ turgan Amr ibn Usmonga: «Nega yigʻlashdan qaytarmaysan? Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, mayyit ahlining unga yigʻlashi sababli azoblanadi›, deganlar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффоннинг бир қизи Маккада вафот этди. Унинг жанозасига Ибн Умар билан Ибн Аббос ҳозир бўлишди. Мен эса улар ўртасида ўтирган эдим. Ибн Умар ўзига рўбарў турган Амр ибн Усмонга: «Нега йиғлашдан қайтармайсан? Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, маййит аҳлининг унга йиғлаши сабабли азобланади›, деганлар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُتَبَايِعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا أَوْ يَكُونُ الْبَيْعُ خِيَارًا‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oldi-sotdi qiluvchi ikki tomon ajralishmagunlaricha yoki savdo ixtiyorli qilinmagunicha ixtiyorlidirlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олди-сотди қилувчи икки томон ажралишмагунларича ёки савдо ихтиёрли қилинмагунича ихтиёрлидирлар», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tuyaning qornidagi bolaning bolasini sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туянинг қорнидаги боланинг боласини сотишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنَّا نَتَبَايَعُ الطَّعَامَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَبْعَثُ عَلَيْنَا مَنْ يَأْمُرُنَا بِنَقْلِهِ مِنْ الْمَكَانِ الَّذِي ابْتَعْنَاهُ فِيهِ إِلَى مَكَانٍ سِوَاهُ قَبْلَ أَنْ نَبِيعَهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida taom sotib olar edik. U zot bizga birovni yuborib, uni sotishdan oldin sotib olgan joyimizdan boshqa joyga koʻchirishimizni buyurar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида таом сотиб олар эдик. У зот бизга бировни юбориб, уни сотишдан олдин сотиб олган жойимиздан бошқа жойга кўчиришимизни буюрар эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلَا يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom sotib olsa, uni toʻliq qabziga olmaguncha sotmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом сотиб олса, уни тўлиқ қабзига олмагунча сотмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ فَكَانَ لَهُ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَ الْعَبْدِ فَإِنَّهُ يُقَوَّمُ قِيمَةَ عَدْلٍ فَيُعْطَى شُرَكَاؤُهُ حَقَّهُمْ وَعَتَقَ عَلَيْهِ الْعَبْدَ وَإِلَّا فَقَدْ أَعْتَقَ مَا أَعْتَقَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim quldagi oʻz ulushini ozod qilsa va uning qulning bahosiga yetadigan mol-mulki boʻlsa, qulga adolatli baho belgilanadi, sheriklariga oʻz haqlari beriladi va qul u tomonidan ozod qilinadi. Aks holda, u faqat oʻzi ozod qilgan ulushni ozod qilgan boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қулдаги ўз улушини озод қилса ва унинг қулнинг баҳосига етадиган мол-мулки бўлса, қулга адолатли баҳо белгиланади, шерикларига ўз ҳақлари берилади ва қул у томонидан озод қилинади. Акс ҳолда, у фақат ўзи озод қилган улушни озод қилган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدٍ، قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ رَجُلٌ لَاعَنَ امْرَأَتَهُ فَقَالَ فَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا وَذَكَرَ الْحَدِيثَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Xotini bilan liʼon qilishgan kishi haqida nima deysiz?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ ikkovlarining orasini ajratdilar», dedi va hadisni zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Хотини билан лиъон қилишган киши ҳақида нима дейсиз?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ икковларининг орасини ажратдилар», деди ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْوَرَكَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مَعْشَرٍ، نَجِيحٌ الْمَدَنِيُّ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ وُضِعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَيْنَ الْمِنْبَرِ وَالْقَبْرِ فَجَاءَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى قَامَ بَيْنَ يَدَيْ الصُّفُوفِ فَقَالَ هُوَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ مَا مِنْ خَلْقِ اللَّهِ تَعَالَى أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَلْقَاهُ بِصَحِيفَتِهِ بَعْدَ صَحِيفَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ هَذَا الْمُسَجَّى عَلَيْهِ ثَوْبُهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning jasadlari minbar bilan qabr orasiga qoʻyildi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) kelib, saflarning oldida turdi va: «Mana shu kishi», deb uch marta aytdi. Soʻng: «Alloh rahmati senga boʻlsin! Alloh taoloning bandalari orasida ustiga kiyimi yopib qoʻyilgan mana shu zotdan koʻra, Nabiy ﷺdan keyin nomai amali bilan Allohga roʻbaroʻ boʻlishimni men koʻproq sevadigan zot yoʻqdir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг жасадлари минбар билан қабр орасига қўйилди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) келиб, сафларнинг олдида турди ва: «Мана шу киши», деб уч марта айтди. Сўнг: «Аллоҳ раҳмати сенга бўлсин! Аллоҳ таолонинг бандалари орасида устига кийими ёпиб қўйилган мана шу зотдан кўра, Набий ﷺдан кейин номаи амали билан Аллоҳга рўбарў бўлишимни мен кўпроқ севадиган зот йўқдир», деди.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم مر على رجل من الأنصار وهو يعظ أخاه في الحياء، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏"دعه فإن الحياء من الإيمان" ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayo (uyat) haqida (oʻzining) birodariga tanbeh berayotgan bir ansoriy kishining oldidan oʻtib qolib: «Uni qoʻy, chunki hayo iymondandir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаё (уят) ҳақида (ўзининг) биродарига танбеҳ бераётган бир ансорий кишининг олдидан ўтиб қолиб: «Уни қўй, чунки ҳаё иймондандир», — дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يخرج من طريق الشجرة، ويدخل من طريق المعرس، وإذا دخل مكة دخل من الثنية العليا ويخرج من الثنية السفلى‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ash-Shajara yoʻlidan chiqar va al-Muarras yoʻlidan kirar edilar; Makkaga kirganlarida yuqori dovondan (Saniyyatul-ulyo) kirar va quyi dovondan (Saniyyatus-suflo) chiqar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аш-Шажара йўлидан чиқар ва ал-Муаррас йўлидан кирар эдилар; Маккага кирганларида юқори довондан (Санийятул-улё) кирар ва қуйи довондан (Санийятус-суфло) чиқар эдилар.

- عن جبلة بن سحيم قال: أصابنا عام سنةٍ مع ابن الزبير، فرزقنا تمراً، وكان عبد الله بن عمر رضى الله عنهما يمر بنا ونحن نأكل، فيقول: لا تقارونوا، فإن النبى نهى عن الإقران، ثم يقول:"إلا أن يستأذن الرجل أخاه" ((متفق عليه))

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «(Xurmoni ikkitadan) juftlab yemanglar, chunki Nabiy ﷺ juftlab yeyishdan qaytardilar. Magar kishi (sherigi boʻlmish) birodaridan izn soʻrasagina (mumkin)».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «(Хурмони иккитадан) жуфтлаб еманглар, чунки Набий ﷺ жуфтлаб ейишдан қайтардилар. Магар киши (шериги бўлмиш) биродаридан изн сўрасагина (мумкин)».

- وعن ابن عمر رضى الله عنهما قال‏:‏كنا نأكل على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم ونحن نمشى ، ونشرب ونحن قيام‏.‏((رواه الترمذي))

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida yurgan holimizda yer edik va tik turgan holimizda ichar edik. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ubaydulloh ibn Umardan, Nofeʼdan, Ibn Umardan (kelgan) rivoyat sifatida sahih gʻaribdir. Bu hadisni Imron ibn Hudayr ham Abul-Bazariydan, u Ibn Umardan rivoyat qilgan. Abul-Bazariyning ismi Yazid ibn Utoriddir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида юрган ҳолимизда ер эдик ва тик турган ҳолимизда ичар эдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Убайдуллоҳ ибн Умардан, Нофеъдан, Ибн Умардан (келган) ривоят сифатида саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадисни Имрон ибн Ҳудайр ҳам Абул-Базарийдан, у Ибн Умардан ривоят қилган. Абул-Базарийнинг исми Язид ибн Уториддир.

وعن ابن عمر رضى الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من جر ثوبه خيلاء لم ينظر الله إليه يوم القيامة‏"‏ فقال أبو بكر‏:‏ يا رسول الله إن إزاري يسترخي إلى أن أتعاهده، فقال له رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏إنك لست ممن يفعله خيلاء‏"‏‏.‏‏‏((‏رواه البخارى‏)‏‏)‏‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim kiyimini kibr-havo bilan sudrab yursa, Alloh qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Shunda Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Ey Rasululloh, izorim, agar unga eʼtibor bermasam, osilib tushib ketadi», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Sen buni kibr bilan qiladiganlardan emassan», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким кийимини кибр-ҳаво билан судраб юрса, Аллоҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Шунда Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Эй Расулуллоҳ, изорим, агар унга эътибор бермасам, осилиб тушиб кетади», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен буни кибр билан қиладиганлардан эмассан», дедилар.

وعن ابن عمر رضى الله عنهما ، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏الإسبال من الإزار، والقميص، والعمامة؛ من جر شيئاً خيلاء لم ينظر الله إليه يوم القيامة‏"‏‏‏‏.‏((رواه أبو داود والنسائي))

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Osiltirish izorda, koʻylakda va sallada boʻladi. Kimki ulardan birortasini kibrdan surgantirib yursa, Alloh qiyomat kunida unga nazar solmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Осилтириш изорда, кўйлакда ва саллада бўлади. Кимки улардан бирортасини кибрдан сургантириб юрса, Аллоҳ қиёмат кунида унга назар солмайди», дедилар.

وعن ابن عمر رضى الله عنهما قال‏:‏ مررت على رسول الله صلى الله عليه وسلم وفى إزاري استرخاء، فقال‏:‏ ‏"‏يا عبد الله، ارفع إزارك‏"‏ فرفعت ثم قال‏:‏ ‏"‏زد‏"‏، فزدت، فما زلت أتحراها بعد‏.‏ فقال بعض القوم‏:‏ إلى أين ‏؟‏ فقال‏:‏ إلى أنصاف الساقين‏"‏‏.‏‏((رواه مسلم))‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men izorimda osilib turgan holatda (uni yerga sudrab) Rasululloh ﷺ ning yonidan oʻtdim. Shunda u zot: «Ey Abdulloh, izoringni koʻtar!» dedilar. Men uni koʻtardim. Soʻng: «Yana (koʻtar)!» dedilar. Men yana koʻtardim. Shundan keyin men doimo shunga rioya qiladigan boʻldim. (Hozir boʻlganlardan) baʼzilar: «Qayergacha?» deb soʻradi. (Ibn Umar): «Boldirlarning oʻrtasigacha», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен изоримда осилиб турган ҳолатда (уни ерга судраб) Расулуллоҳ ﷺ нинг ёнидан ўтдим. Шунда у зот: «Эй Абдуллоҳ, изорингни кўтар!» дедилар. Мен уни кўтардим. Сўнг: «Яна (кўтар)!» дедилар. Мен яна кўтардим. Шундан кейин мен доимо шунга риоя қиладиган бўлдим. (Ҳозир бўлганлардан) баъзилар: «Қаергача?» деб сўради. (Ибн Умар): «Болдирларнинг ўртасигача», деди.

وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ من جر ثوبه خيلاء لم ينظر الله إليه يوم القيامة‏"‏ فقالت أم سلمة‏:‏ فكيف تصنع النساء بذيولهن، قال‏:‏ ‏"‏يرخين شبراً‏"‏ قالت‏:‏ ِإذاً تنكشف أقدامهن‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏فيرخينه ذراعاً لا يزدن‏"‏‏.((رواه أبو داود والترمذي))

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim kiyimini kibr bilan sudrab yursa, Alloh qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Shunda Ummu Salama: «Ayollar etaklari bilan qanday qiladilar?» dedi. U zot: «Bir qarich (uzun) tushirib qoʻyadilar», dedilar. (Ummu Salama): «Unda oyoqlari ochilib qoladi-ku», dedi. U zot: «Bir tirsak (uzun) tushiradilar, undan ortiqcha (tushirmaydilar)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кийимини кибр билан судраб юрса, Аллоҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Шунда Умму Салама: «Аёллар этаклари билан қандай қиладилар?» деди. У зот: «Бир қарич (узун) тушириб қўядилар», дедилар. (Умму Салама): «Унда оёқлари очилиб қолади-ку», деди. У зот: «Бир тирсак (узун) туширадилар, ундан ортиқча (туширмайдилар)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن ابن عمر رضى الله عنهما قال‏:‏ رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم بفناء الكعبة محتبياً بيديه هكذا‏.‏ ووصف بيديه الاحتباء، وهو القرفصاء‏.‏ ‏‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni Kaʼba hovlisida (sahnida) — qoʻllari bilan mana shunday ihtibo qilib (tizzalarini quchoqlab) oʻtirgan holda — koʻrdim.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни Каъба ҳовлисида (саҳнида) — қўллари билан мана шундай иҳтибо қилиб (тиззаларини қучоқлаб) ўтирган ҳолда — кўрдим.

- عن ابن عمر رضى الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏لا يقمن أحدكم من مجلسه ثم يجلس فيه، ولكن توسعوا وتفسحوا‏"‏ وكان ابن عمر إذا قام له رجل من مجلسه لم يجلس فيه‏.‏ (‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏.

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz oʻz oʻrnidan boshqa kishini turgʻizib, soʻng oʻsha joyga oʻtirmasin. Balki bir-biringizga keng joy bering va joy oching», dedilar. Ibn Umar biror kishi unga oʻrnidan turib joy boʻshatib bersa, oʻsha joyga oʻtirmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ўз ўрнидан бошқа кишини турғизиб, сўнг ўша жойга ўтирмасин. Балки бир-бирингизга кенг жой беринг ва жой очинг», дедилар. Ибн Умар бирор киши унга ўрнидан туриб жой бўшатиб берса, ўша жойга ўтирмас эди.

وعن ابن عمر رَضِيَ اللَّهُ عَنهُ قال: قلما كان رَسُول اللَّهِ ﷺ يقوم من مجلس حتى يدعو بهؤلاء الدعوات: "اللهم اقسم لنا من خشيتك ما تحول به بيننا وبين معاصيك، ومن طاعتك ما تبلغنا به جنتك، ومن اليقين ما تهون به علينا مصائب الدنيا، اللهم متعنا بأسماعنا وأبصارنا وقوتنا ما أحييتنا، واجعله الوارث منا، واجعل ثأرنا على من ظلمنا، وانصرنا على من عادانا، ولا تجعل مصيبتنا في ديننا، ولا تجعل الدنيا أكبر همنا، ولا مبلغ علمنا، ولا تسلط علينا من لا يرحمنا" ((رَوَاهُ التِّرمِذِيُّ وَقَالَ حَدِيثٌ حَسَنٌ)).

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ majlisdan turishlaridan oldin ashoblari uchun mana bu kalimalar bilan duo qilmagan holatlari kam edi: ‹Allohim, bizga Oʻzingdan qoʻrqishdan shunchasini ato etgilki, u biz bilan Senga gunoh qilishimiz orasini toʻssin, Senga itoatdan shunchasini ato etgilki, u bizni jannatingga yetkazsin, yaqindan shunchasini ato etgilki, u bilan dunyo musibatlarini bizga yengil qilgin. Bizni quloqlarimiz, koʻzlarimiz va kuch-quvvatimizdan, bizni tirik qilib turganingcha, bahramand qilgin va uni bizdan keyin qoluvchi (vorisi) qilgin. Bizga zulm qilganlardan oʻchimizni olgin, bizga dushmanlik qilganlarga qarshi bizga yordam bergin, musibatimizni dinimizda qilmagin, dunyoni eng katta tashvishimiz va ilmimizning oxiri qilmagin hamda bizga rahm qilmaydiganlarni ustimizga hokim qilmagin›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Xolid ibn Abu Imrondan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan (sanad bilan) rivoyat qilganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ мажлисдан туришларидан олдин ашоблари учун мана бу калималар билан дуо қилмаган ҳолатлари кам эди: ‹Аллоҳим, бизга Ўзингдан қўрқишдан шунчасини ато этгилки, у биз билан Сенга гуноҳ қилишимиз орасини тўссин, Сенга итоатдан шунчасини ато этгилки, у бизни жаннатингга етказсин, яқиндан шунчасини ато этгилки, у билан дунё мусибатларини бизга енгил қилгин. Бизни қулоқларимиз, кўзларимиз ва куч-қувватимиздан, бизни тирик қилиб турганингча, баҳраманд қилгин ва уни биздан кейин қолувчи (вориси) қилгин. Бизга зулм қилганлардан ўчимизни олгин, бизга душманлик қилганларга қарши бизга ёрдам бергин, мусибатимизни динимизда қилмагин, дунёни энг катта ташвишимиз ва илмимизнинг охири қилмагин ҳамда бизга раҳм қилмайдиганларни устимизга ҳоким қилмагин›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Холид ибн Абу Имрондан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан (санад билан) ривоят қилганлар.

- وعن ابن عمر، رضي الله عنهما، قصة قال فيها‏:‏ فدنونا من النبي صلى الله عليه وسلم فقبلنا يده‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan bir voqea haqida rivoyat qilinadi. U bu voqeada dedi: Biz Nabiy ﷺga yaqinlashdik va u zotning qoʻllarini oʻpdik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан бир воқеа ҳақида ривоят қилинади. У бу воқеада деди: Биз Набий ﷺга яқинлашдик ва у зотнинг қўлларини ўпдик.

- عن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم عاد سعد بن عباده ومعه عبد الرحمن بن عوف، وسعد بن أبي وقاص، وعبد الله بن مسعود رضي الله عنهم، فبكي رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فلما رأي القوم بكاء رسول الله صلى الله عليه وسلم ، بكوا ؛ فقال‏:‏ “ألا تسمعون‏؟‏ إن الله لا يعذب بدمع العين، ولا بحزن القلب، ولكن بهذا أو يرحم‏"‏ وأشار إلا لسانه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda oʻzidagi bir kasallikdan shikoyat qildi (kasal boʻldi). Shunda Rasululloh ﷺ Abdurrahmon ibn Avf, Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abdulloh ibn Masʼud bilan birga uni koʻrgani keldilar. Uning yoniga kirganlarida, uni behush holatda topdilar. Shunda: «U vafot etibdimi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh!» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Odamlar Rasululloh ﷺ ning yigʻlaganlarini koʻrib, ular ham yigʻladilar. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Eshitmaysizmi! Albatta, Alloh koʻzning yoshi va qalbning gʻami uchun azoblamaydi, balki manabunisi uchun azoblaydi, — va tillariga ishora qildilar, — yoki rahm qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода ўзидаги бир касалликдан шикоят қилди (касал бўлди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф, Саъд ибн Абу Ваққос ва Абдуллоҳ ибн Масъуд билан бирга уни кўргани келдилар. Унинг ёнига кирганларида, уни беҳуш ҳолатда топдилар. Шунда: «У вафот этибдими?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ!» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Одамлар Расулуллоҳ ﷺ нинг йиғлаганларини кўриб, улар ҳам йиғладилар. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Эшитмайсизми! Албатта, Аллоҳ кўзнинг ёши ва қалбнинг ғами учун азобламайди, балки манабуниси учун азоблайди, — ва тилларига ишора қилдилар, — ёки раҳм қилади», дедилар.

- وعن عبد الله بن أبي أوفي رضي الله عنهما أنه كبر علي جنازة ابنة له أربع تكبيرات، فقام بعد الرابعة كقدر ما بين التكبيرتين يستغفر لها ويدعو، ثم قال‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يصنع هكذا‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏ ‏كبر أربعاً، فمكث ساعة حتي ظننت أنه سيكبر خمساً، ثم سلم عن يمينه وعن شماله‏.‏ فلما انصرف قلنا له‏:‏ ما هذا‏؟‏ فقال‏:‏ إني لا أزيدكم علي ما رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم يصنع، أو‏:‏ هكذا صنع رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏ ‏ ‏(‏‏(‏رواه الحاكم وقال‏:‏ حديث صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U juma namozini oʻqigach, qaytib uyida ikki rakaat oʻqir, soʻngra: «Rasululloh ﷺ shunday qilar edilar», der edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У жума намозини ўқигач, қайтиб уйида икки ракаат ўқир, сўнгра: «Расулуллоҳ ﷺ шундай қилар эдилар», дер эди.

- عن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال لأصحابه -يعني لما وصلوا الحجر‏:‏ ديار ثمود-‏:‏ ‏"‏لا تدخلوا علي هؤلاء المعذبين إلا أن تكونوا باكين، فإن لم تكونوا باكين، فلا تدخلوا عليهم، لا يصيبكم ما أصابهم” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ وفي رواية قال‏:‏ لما مر رسول الله صلى الله عليه وسلم بالحجر قال‏:‏ ‏"‏لا تدخلوا مساكن الذين ظلموا أنفسهم أن يصيبكم ما أصابهم إلا ان تكونوا باكين‏"‏ ثم قنع رسول الله صلى الله عليه وسلم رأسه وأسرع السير حتي أجاز الوادي‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Hijr (Samud diyori)dan oʻtganlarida: «Oʻzlariga zulm qilgan (kofir) qavmning maskanlariga — yigʻlovchi (ibrat olib) boʻ lmagan holda — kirmanglar; (yoʻqsa) ularga yetgan (azob) sizlarga ham yetishi (mumkin)», dedilar. Soʻng boshlarini (libos bilan) yopib, jadal (tez) yurib, vodiydan oʻtib ketdilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Ҳижр (Самуд диёри)дан ўтганларида: «Ўзларига зулм қилган (кофир) қавмнинг масканларига — йиғловчи (ибрат олиб) бў лмаган ҳолда — кирманглар; (йўқса) уларга етган (азоб) сизларга ҳам етиши (мумкин)», дедилар. Сўнг бошларини (либос билан) ёпиб, жадал (тез) юриб, водийдан ўтиб кетдилар.

- عن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لو أن الناس يعلمون من الوحدة ما أعلم ما سار راكب بليل وحده” ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar odamlar yolgʻizlikning (xavfi) haqida men bilgan narsani bilganlarida, hech bir suvoriy kechasi yolgʻiz safar qilmas edi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одамлар ёлғизликнинг (хавфи) ҳақида мен билган нарсани билганларида, ҳеч бир суворий кечаси ёлғиз сафар қилмас эди», дедилар.

- وعن ابن عمر، رضي الله عنهما، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان إذا استوى علي بعيره خارجاً إلى سفر، كبر ثلاثاً، ثم قال‏:‏ ‏"‏سبحان الذي سخر لنا هذا وما كنا له مقرنين، وإنا إلي ربنا لمنقلبون‏.‏ اللهم إنا نسألك في سفرنا هذا البر والتقوى، ومن العمل ما ترضي‏.‏ اللهم هون علينا سفرنا هذا واطو عنا بعده‏.‏ اللهم أنت الصاحب في السفر والخليفة في الأهل‏.‏ اللهم إني أعوذ بك من وعثاء السفر وكآبة المنظر وسوء المنقلب في الأهل والمال والولد‏"‏ وإذا رجع قالهن وزاد فيهن‏:‏ ‏"‏آيبون تائبون عابدون لربنا حامدون‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ معنى ‏ ‏مقرنين‏ ‏‏:‏ مطيقين‏.‏ ‏ ‏والوعثاء‏ ‏ بفتح الواو وإسكان العين المهملة وبالثاء المثلثة وبالمد، وهي‏:‏ الشدة‏.‏ و‏ ‏الكآبة‏ ‏ بالمد، وهي‏:‏ تغير النفس من حزن ونحوه‏.‏ ‏ ‏والمنقلب‏ ‏‏:‏ المرجع‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarga chiqib, tuyasiga mingashib joylashganlarida, uch marta takbir aytar, soʻng: «Bizga buni boʻysundirgan Zot poktur, biz buni boʻysundirishga qodir emas edik; albatta, biz Robbimiz tomonga qaytguvchimiz. Allohim! Biz Sendan bu safarimizda yaxshilikni, taqvoni va Oʻzing rozi boʻladigan amalni soʻraymiz. Allohim! Bu safarimizni bizga yengil qil va uning uzoqligini bizdan yigʻishtirib qoʻy. Allohim! Safarda hamroh, ahl-oilada oʻrinbosar Oʻzingsan. Allohim! Safarning mashaqqatidan, koʻrinishning gʻamginligidan hamda molu ahlga (qaytganda yuz beradigan) yomon oʻzgarishdan Senga panoh tilayman», — derdilar. (Safardan) qaytganlarida ham shularni aytar, ularga: «(Biz) qaytguvchimiz, tavba qilguvchimiz, ibodat qilguvchimiz, Robbimizga hamd aytguvchimiz», (degan soʻzlarni) qoʻshar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиқиб, туясига мингашиб жойлашганларида, уч марта такбир айтар, сўнг: «Бизга буни бўйсундирган Зот поктур, биз буни бўйсундиришга қодир эмас эдик; албатта, биз Роббимиз томонга қайтгувчимиз. Аллоҳим! Биз Сендан бу сафаримизда яхшиликни, тақвони ва Ўзинг рози бўладиган амални сўраймиз. Аллоҳим! Бу сафаримизни бизга енгил қил ва унинг узоқлигини биздан йиғиштириб қўй. Аллоҳим! Сафарда ҳамроҳ, аҳл-оилада ўринбосар Ўзингсан. Аллоҳим! Сафарнинг машаққатидан, кўринишнинг ғамгинлигидан ҳамда молу аҳлга (қайтганда юз берадиган) ёмон ўзгаришдан Сенга паноҳ тилайман», — дердилар. (Сафардан) қайтганларида ҳам шуларни айтар, уларга: «(Биз) қайтгувчимиз, тавба қилгувчимиз, ибодат қилгувчимиз, Роббимизга ҳамд айтгувчимиз», (деган сўзларни) қўшар эдилар.

- وعنه قال كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا قفل من الحج أو العمرة كلما أوفى علي ثنيه أو فدفد كبر ثلاثاً، ثم قال‏:‏ ‏"‏ لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد وهو علي كل شئ قدير آيبون تائبون عابدون ساجدون لربنا حامدون‏.‏ صدق الله وعده، ونصر عبده، وهزم الأحزاب وحده‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏ وفي رواية لمسلم‏:‏ إذا قفل من الجيوش أو السرايا أو الحج أو العمرة قوله‏:‏ ‏ ‏أوفى‏ ‏ أي‏:‏ ارتفع، وقوله‏:‏ ‏ ‏فدفد‏ ‏ هو بفتح الفاءين بينهما دال مهملة ساكنة وآخره دال أخرى وهو ‏:‏ الغليظ المرتفع من الأرض‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ haj, umra yoki gʻazotdan qaytganida, u zot uch marta takbir aytardi. U zot biror togʻ yoʻliga yoki sahroga yetganda: «Allohdan boshqa (haq) maʼbud yoʻq; U — yagona, Uning sherigi yoʻq. Butun mulk Unga (xos)dir va barcha hamdu sanolar Unga (xos)dir; U — har narsaga Qodir(dir). Biz — tavba qilib, ibodat qilib, sajda qilib va Robbimizga hamd aytib — qaytmoqdamiz. Alloh oʻz vaʼdasini bajardi, oʻz bandasiga gʻalaba berdi va U yolgʻiz oʻzi barcha jamoalarni (kofir guruhlarni) magʻlub qildi», — der edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳаж, умра ёки ғазотдан қайтганида, у зот уч марта такбир айтарди. У зот бирор тоғ йўлига ёки саҳрога етганда: «Аллоҳдан бошқа (ҳақ) маъбуд йўқ; У — ягона, Унинг шериги йўқ. Бутун мулк Унга (хос)дир ва барча ҳамду санолар Унга (хос)дир; У — ҳар нарсага Қодир(дир). Биз — тавба қилиб, ибодат қилиб, сажда қилиб ва Роббимизга ҳамд айтиб — қайтмоқдамиз. Аллоҳ ўз ваъдасини бажарди, ўз бандасига ғалаба берди ва У ёлғиз ўзи барча жамоаларни (кофир гуруҳларни) мағлуб қилди», — дер эди.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا سافر فأقبل الليل قال‏:‏ ‏"‏ يا أرض ، ربي وربك الله، أعوذ بالله من شرك وشر ما فيك ، وشر ما خلق فيك، وشر ما يدب عليك أعوذ بالله من شر أسد وأسود، ومن الحية والعقرب، ومن ساكن البلد، ومن والد وما ولد‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود‏)‏‏)‏‏ والأسود‏ ‏‏:‏ الشخص، قال الخطابي‏:‏ و‏ ‏ساكن البلد‏ ‏‏:‏ هم الجن الذين هم سكان الأرض ‏.‏ قال‏:‏ والبلد من الأرض‏:‏ ما كان مأوى الحيوان، وإن لم يكن فيه بناء ومنازل ‏.‏ قال‏:‏ ويحتمل أن المراد ‏ ‏ بالوالد‏ ‏ ‏:‏ إبليس ‏ ‏وماولد‏ ‏ ‏:‏ الشياطين

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarga chiqsalar va tun yaqinlashganda: «Ey yer! Mening Robbim ham, sening Robbing ham Allohdir. Sening yomonligingdan, ichingdagi narsaning yomonligidan, ichingda yaratilgan narsaning yomonligidan va sening ustingda surgalanib yuradigan narsaning yomonligidan Allohdan panoh soʻrayman. Sherdan, qora ilondan, ilon va chayondan, shaharda yashovchidan (jindan) hamda otadan va u tugʻdirgan narsadan Allohdan panoh soʻrayman», deb aytar edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиқсалар ва тун яқинлашганда: «Эй ер! Менинг Роббим ҳам, сенинг Роббинг ҳам Аллоҳдир. Сенинг ёмонлигингдан, ичингдаги нарсанинг ёмонлигидан, ичингда яратилган нарсанинг ёмонлигидан ва сенинг устингда сургаланиб юрадиган нарсанинг ёмонлигидан Аллоҳдан паноҳ сўрайман. Шердан, қора илондан, илон ва чаёндан, шаҳарда яшовчидан (жиндан) ҳамда отадан ва у туғдирган нарсадан Аллоҳдан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما‏:‏ عن النبي صلى الله عليه وسلم قال ‏:‏‏"‏ لا حسد إلا في اثنتين‏:‏ رجل آتاه الله القرآن، فهو يقوم به آناء الليل وآناء النهار، ورجل آتاه الله مالا، فهو ينفقه آناء الليل وآناء النهارِ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ (1) ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Faqat ikki narsada hasad (havas) qilsa boʻladi: Alloh Qurʼon (ilmini) ato etgan, kechalari va kunduzlari unga (oʻqib, amal qilib) turuvchi kishi; va Alloh mol ato etgan, uni kechalari va kunduzlari (xayrli yoʻlda) sarflovchi kishi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Фақат икки нарсада ҳасад (ҳавас) қилса бўлади: Аллоҳ Қуръон (илмини) ато этган, кечалари ва кундузлари унга (ўқиб, амал қилиб) турувчи киши; ва Аллоҳ мол ато этган, уни кечалари ва кундузлари (хайрли йўлда) сарфловчи киши», — дедилар.