حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ زِيَادٍ الأَعْلَمِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ فَأَوْمَأَ بِيَدِهِ أَنْ مَكَانَكُمْ ثُمَّ جَاءَ وَرَأْسُهُ يَقْطُرُ فَصَلَّى بِهِمْ .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namoziga kirdilar (boshladilar), soʻng qoʻllari bilan: «Joyingizda (turing)», — deb ishora qildilar; keyin boshlaridan suv tomchilab turgan holda (qaytib) keldilar va ularga (imom boʻlib) namoz oʻqidilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозига кирдилар (бошладилар), сўнг қўллари билан: «Жойингизда (туринг)», — деб ишора қилдилар; кейин бошларидан сув томчилаб турган ҳолда (қайтиб) келдилар ва уларга (имом бўлиб) намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ فِي حَجَّتِهِ فَقَالَ " إِنَّ الزَّمَانَ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ثَلاَثٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَ ذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oʻz hajlarida xutba qilib, shunday dedilar: «Albatta, zamon Alloh osmonlar va yerni yaratgan kundagi holatiga qaytib aylandi. Yil oʻn ikki oydan iborat boʻlib, ulardan toʻrttasi haromdir: uchtasi ketma-ketdir — Zulqaʼda, Zulhijja va Muharram, hamda Jumodo bilan Shaʼbon orasidagi Muzar (qabilasining) Rajabidir».Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ўз ҳажларида хутба қилиб, шундай дедилар: «Албатта, замон Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган кундаги ҳолатига қайтиб айланди. Йил ўн икки ойдан иборат бўлиб, улардан тўрттаси ҳаромдир: учтаси кетма-кетдир — Зулқаъда, Зулҳижжа ва Муҳаррам, ҳамда Жумодо билан Шаъбон орасидаги Музар (қабиласининг) Ражабидир».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنُ فَيَّاضٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمَّاهُ ابْنُ عَوْنٍ فَقَالَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ .
Yuqoridagi hadis Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali boshqa bir sanad bilan ham xuddi shu maʼnoda rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Ibn Avn uning ismini aytib, bu hadisda «Abdurrahmon ibn Abu Bakradan, u Abu Bakradan» deb keltirgan.Юқоридаги ҳадис Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали бошқа бир санад билан ҳам худди шу маънода ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Ибн Авн унинг исмини айтиб, бу ҳадисда «Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан, у Абу Бакрадан» деб келтирган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَنَّ يَزِيدَ بْنَ زُرَيْعٍ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ شَهْرَا عِيدٍ لاَ يَنْقُصَانِ رَمَضَانُ وَذُو الْحِجَّةِ " .
Musaddad bizga aytib berdi: Yazid ibn Zurayʼ ularga aytib berdi: Xolid al-Hazzo bizga aytib berdi, Abdurrahmon ibn Abu Bakradan, u otasidan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot: «Ikki iyd oyi — Ramazon va Zulhijja kamaymaydi», dedilar.Мусаддад бизга айтиб берди: Язид ибн Зурайъ уларга айтиб берди: Холид ал-Ҳаззо бизга айтиб берди, Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан, у отасидан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилади. У зот: «Икки ийд ойи — Рамазон ва Зулҳижжа камаймайди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الْمُهَلَّبِ بْنِ أَبِي حَبِيبَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ إِنِّي صُمْتُ رَمَضَانَ كُلَّهُ وَ قُمْتُهُ كُلَّهُ " . فَلاَ أَدْرِي أَكَرِهَ التَّزْكِيَةَ أَوْ قَالَ لاَ بُدَّ مِنْ نَوْمَةٍ أَوْ رَقْدَةٍ .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz aslo ‹Men butun Ramazonni roʻza tutdim va uning hamma kechalarida qoyim turdim (namoz oʻqidim)› demasin», dedilar. Men bilmadim, (roviy) bu (gapida) oʻzini poklab koʻrsatishni yoqtirmadimi yoki: «(Inson) bir uxlash yoki bir mizgʻishdan xoli boʻlmaydi», dedimi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз асло ‹Мен бутун Рамазонни рўза тутдим ва унинг ҳамма кечаларида қойим турдим (намоз ўқидим)› демасин», дедилар. Мен билмадим, (ровий) бу (гапида) ўзини поклаб кўрсатишни ёқтирмадими ёки: «(Инсон) бир ухлаш ёки бир мизғишдан холи бўлмайди», дедими.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عُيَيْنَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَتَلَ مُعَاهِدًا فِي غَيْرِ كُنْهِهِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ " .
Usmon ibn Abu Shayba bizga Vakeʼ orqali rivoyat qildi, u Uyayna ibn Abdurrahmondan, u otasidan, u Abu Bakradan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir muohad (ahd-zimma berilgan kishi)ni vaqti-soati yetmasdan (nohaq) oʻldirsa, Alloh unga jannatni harom qiladi», dedilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга Вакеъ орқали ривоят қилди, у Уяйна ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Бакрадан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир муоҳад (аҳд-зимма берилган киши)ни вақти-соати етмасдан (ноҳақ) ўлдирса, Аллоҳ унга жаннатни ҳаром қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، بَكَّارِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ أَخْبَرَنِي أَبِي عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا جَاءَهُ أَمْرُ سُرُورٍ أَوْ بُشِّرَ بِهِ خَرَّ سَاجِدًا شَاكِرًا لِلَّهِ .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga quvonchli bir ish kelganda yoki (biror narsadan) ularga xushxabar berilganda, Allohga shukr qilib, sajdaga yiqilar edilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га қувончли бир иш келганда ёки (бирор нарсадан) уларга хушхабар берилганда, Аллоҳга шукр қилиб, саждага йиқилар эдилар.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، أَنَّ يَزِيدَ بْنَ زُرَيْعٍ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ زِيَادٍ الأَعْلَمِ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، أَنَّ أَبَا بَكْرَةَ، حَدَّثَ أَنَّهُ، دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَنَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَاكِعٌ - قَالَ - فَرَكَعْتُ دُونَ الصَّفِّ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " زَادَكَ اللَّهُ حِرْصًا وَلاَ تَعُدْ " .
Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakra (roziyallohu anhu) shunday hadis aytib berdi: U masjidga kirganida, Allohning Nabiysi ﷺ rukuʼda edilar. (Abu Bakra) aytdi: Shunda men safga yetmasdan rukuʼ qildim. Nabiy ﷺ: «Alloh seni harakatchanligingni yanada ziyoda qilsin, lekin boshqa bunday qilma», dedilar.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) шундай ҳадис айтиб берди: У масжидга кирганида, Аллоҳнинг Набийси ﷺ рукуъда эдилар. (Абу Бакра) айтди: Шунда мен сафга етмасдан рукуъ қилдим. Набий ﷺ: «Аллоҳ сени ҳаракатчанлигингни янада зиёда қилсин, лекин бошқа бундай қилма», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عُثْمَانَ الشَّحَّامِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ يَكُونُ الْمُضْطَجِعُ فِيهَا خَيْرًا مِنَ الْجَالِسِ وَالْجَالِسُ خَيْرًا مِنَ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ خَيْرًا مِنَ الْمَاشِي وَالْمَاشِي خَيْرًا مِنَ السَّاعِي " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَأْمُرُنِي قَالَ " مَنْ كَانَتْ لَهُ إِبِلٌ فَلْيَلْحَقْ بِإِبِلِهِ وَمَنْ كَانَتْ لَهُ غَنَمٌ فَلْيَلْحَقْ بِغَنَمِهِ وَمَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَلْحَقْ بِأَرْضِهِ " . قَالَ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَىْءٌ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " فَلْيَعْمِدْ إِلَى سَيْفِهِ فَلْيَضْرِبْ بِحَدِّهِ عَلَى حَرَّةٍ ثُمَّ لِيَنْجُ مَا اسْتَطَاعَ النَّجَاءَ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bir fitna boʻladiki, unda yotgan kishi oʻtirgandan koʻra yaxshiroq, oʻtirgan kishi turgandan koʻra yaxshiroq, turgan kishi yurgandan koʻra yaxshiroq, yurgan kishi yugurgandan koʻra yaxshiroq boʻladi», dedilar. (Abu Bakra): «Yo Rasululloh, menga nima buyurasiz?» dedi. U zot ﷺ: «Kimning tuyasi boʻlsa, tuyasiga qoʻshilsin; kimning qoʻyi boʻlsa, qoʻyiga qoʻshilsin; kimning yeri boʻlsa, yeriga qoʻshilsin», dedilar. (Abu Bakra): «Bulardan birortasi yoʻq kishi-chi?» dedi. U zot ﷺ: «Qilichini olib, uning tigʻini toshga ursin (sindirsin), soʻng qutula olsa qutulsin», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бир фитна бўладики, унда ётган киши ўтиргандан кўра яхшироқ, ўтирган киши тургандан кўра яхшироқ, турган киши юргандан кўра яхшироқ, юрган киши югургандан кўра яхшироқ бўлади», дедилар. (Абу Бакра): «Ё Расулуллоҳ, менга нима буюрасиз?» деди. У зот ﷺ: «Кимнинг туяси бўлса, туясига қўшилсин; кимнинг қўйи бўлса, қўйига қўшилсин; кимнинг ери бўлса, ерига қўшилсин», дедилар. (Абу Бакра): «Булардан бирортаси йўқ киши-чи?» деди. У зот ﷺ: «Қиличини олиб, унинг тиғини тошга урсин (синдирсин), сўнг қутула олса қутулсин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُمْهَانَ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَنْزِلُ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي بِغَائِطٍ يُسَمُّونَهُ الْبَصْرَةَ عِنْدَ نَهْرٍ يُقَالُ لَهُ دِجْلَةُ يَكُونُ عَلَيْهِ جِسْرٌ يَكْثُرُ أَهْلُهَا وَتَكُونُ مِنْ أَمْصَارِ الْمُهَاجِرِينَ " . قَالَ ابْنُ يَحْيَى قَالَ أَبُو مَعْمَرٍ " وَتَكُونُ مِنْ أَمْصَارِ الْمُسْلِمِينَ فَإِذَا كَانَ فِي آخِرِ الزَّمَانِ جَاءَ بَنُو قَنْطُورَاءَ عِرَاضُ الْوُجُوهِ صِغَارُ الأَعْيُنِ حَتَّى يَنْزِلُوا عَلَى شَطِّ النَّهْرِ فَيَتَفَرَّقُ أَهْلُهَا ثَلاَثَ فِرَقٍ فِرْقَةٌ يَأْخُذُونَ أَذْنَابَ الْبَقَرِ وَالْبَرِّيَّةِ وَهَلَكُوا وَفِرْقَةٌ يَأْخُذُونَ لأَنْفُسِهِمْ وَكَفَرُوا وَفِرْقَةٌ يَجْعَلُونَ ذَرَارِيَّهُمْ خَلْفَ ظُهُورِهِمْ وَيُقَاتِلُونَهُمْ وَهُمُ الشُّهَدَاءُ " .
Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga aytib berdi: Abdussamad ibn Abdulvoris bizga aytib berdi: Otam menga aytib berdi: Said ibn Jumhon bizga aytib berdi: Muslim ibn Abu Bakra bizga aytib berdi: Otamning rivoyat qilayotganini eshitdim, Rasululloh ﷺ dedilar: «Ummatimdan baʼzi odamlar pastlik bir joyga tushadilar, uni Basra deb ataydilar, Dajla deb nomlanadigan daryoning yonida boʻladi, uning ustida koʻprik boʻladi, aholisi koʻp boʻladi va u muhojirlar shaharlaridan biri boʻladi». Ibn Yahyo aytdi: Abu Maʼmar: «U musulmonlar shaharlaridan biri boʻladi» dedi va dedi: «Oxir zamon kelganda, yuzlari keng, koʻzlari kichik boʻlgan Qanturoʼ avlodi keladi, hatto daryo boʻyiga tushadilar. Shunda uning aholisi uch firqaga boʻlinadi: bir firqa sigirlar va biyobon hayvonlarining dumlaridan ushlab (qishloqqa qochib) ketadi va halok boʻladi; bir firqa oʻzlari uchun (omon qolishni) afzal koʻradi va kufr keltiradi; bir firqa esa bola-chaqasini orqalariga qoʻyib (himoyalanib), ular bilan jang qiladi — ana shular shahidlardir».Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга айтиб берди: Абдуссамад ибн Абдулворис бизга айтиб берди: Отам менга айтиб берди: Саид ибн Жумҳон бизга айтиб берди: Муслим ибн Абу Бакра бизга айтиб берди: Отамнинг ривоят қилаётганини эшитдим, Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Умматимдан баъзи одамлар пастлик бир жойга тушадилар, уни Басра деб атайдилар, Дажла деб номланадиган дарёнинг ёнида бўлади, унинг устида кўприк бўлади, аҳолиси кўп бўлади ва у муҳожирлар шаҳарларидан бири бўлади». Ибн Яҳё айтди: Абу Маъмар: «У мусулмонлар шаҳарларидан бири бўлади» деди ва деди: «Охир замон келганда, юзлари кенг, кўзлари кичик бўлган Қантурў авлоди келади, ҳатто дарё бўйига тушадилар. Шунда унинг аҳолиси уч фирқага бўлинади: бир фирқа сигирлар ва биёбон ҳайвонларининг думларидан ушлаб (қишлоққа қочиб) кетади ва ҳалок бўлади; бир фирқа ўзлари учун (омон қолишни) афзал кўради ва куфр келтиради; бир фирқа эса бола-чақасини орқаларига қўйиб (ҳимояланиб), улар билан жанг қилади — ана шулар шаҳидлардир».
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي خَوْفٍ الظُّهْرَ فَصَفَّ بَعْضَهُمْ خَلْفَهُ وَبَعْضَهُمْ بِإِزَاءِ الْعَدُوِّ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَانْطَلَقَ الَّذِينَ صَلَّوْا مَعَهُ فَوَقَفُوا مَوْقِفَ أَصْحَابِهِمْ ثُمَّ جَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّوْا خَلْفَهُ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعًا وَلأَصْحَابِهِ رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ . وَبِذَلِكَ كَانَ يُفْتِي الْحَسَنُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ فِي الْمَغْرِبِ يَكُونُ لِلإِمَامِ سِتَّ رَكَعَاتٍ وَلِلْقَوْمِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ قَالَ سُلَيْمَانُ الْيَشْكُرِيُّ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Bakra (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Nabiy ﷺ xavf (payti)da peshin namozini oʻqidilar. Shunda baʼzilari u zotning orqalarida saf tortdi, baʼzilari esa dushmanga roʻbaroʻ (turdi). U zot ularga ikki rakaat oʻqitdilar, soʻng salom berdilar. Soʻng u zot bilan namoz oʻqiganlar ketib, sheriklarining oʻrnida turdilar. Soʻng anavilar kelib, u zotning orqalarida namoz oʻqidilar. U zot ularga ham ikki rakaat oʻqitdilar, soʻng salom berdilar. Shunday qilib, Rasululloh ﷺ ga toʻrt (rakaat), sheriklariga esa ikki-ikki rakaatdan boʻldi». Al-Hasan shu (hadis)ga binoan fatvo berar edi. Abu Dovud aytdi: Shar (namozi)da ham shunday boʻladi — imomga olti rakaat, qavmga esa uch-uchdan (rakaat) boʻladi. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Yahyo ibn Abu Kasir Abu Salamadan, u Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan shu kabi rivoyat qilgan. Shuningdek, Sulaymon al-Yashkuriy Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan shunday degan.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Набий ﷺ хавф (пайти)да пешин намозини ўқидилар. Шунда баъзилари у зотнинг орқаларида саф тортди, баъзилари эса душманга рўбарў (турди). У зот уларга икки ракаат ўқитдилар, сўнг салом бердилар. Сўнг у зот билан намоз ўқиганлар кетиб, шерикларининг ўрнида турдилар. Сўнг анавилар келиб, у зотнинг орқаларида намоз ўқидилар. У зот уларга ҳам икки ракаат ўқитдилар, сўнг салом бердилар. Шундай қилиб, Расулуллоҳ ﷺ га тўрт (ракаат), шерикларига эса икки-икки ракаатдан бўлди». Ал-Ҳасан шу (ҳадис)га биноан фатво берар эди. Абу Довуд айтди: Шар (намози)да ҳам шундай бўлади — имомга олти ракаат, қавмга эса уч-учдан (ракаат) бўлади. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Яҳё ибн Абу Касир Абу Саламадан, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан шу каби ривоят қилган. Шунингдек, Сулаймон ал-Яшкурий Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан шундай деган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا الأَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَاتَ يَوْمٍ " مَنْ رَأَى مِنْكُمْ رُؤْيَا " . فَقَالَ رَجُلٌ أَنَا رَأَيْتُ كَأَنَّ مِيزَانًا نَزَلَ مِنَ السَّمَاءِ فَوُزِنْتَ أَنْتَ وَأَبُو بَكْرٍ فَرُجِحْتَ أَنْتَ بِأَبِي بَكْرٍ وَوُزِنَ عُمَرُ وَأَبُو بَكْرٍ فَرُجِحَ أَبُو بَكْرٍ وَوُزِنَ عُمَرُ وَعُثْمَانُ فَرُجِحَ عُمَرُ ثُمَّ رُفِعَ الْمِيزَانُ فَرَأَيْنَا الْكَرَاهِيَةَ فِي وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kuni: «Sizlardan kim tush koʻrdi?» dedilar. Bir kishi: «Men koʻrdim: goʻyo osmondan bir tarozi tushdi, soʻng siz bilan Abu Bakr tortildingiz va siz Abu Bakrdan ogʻir keldingiz; Umar bilan Abu Bakr tortildi va Abu Bakr ogʻir keldi; Umar bilan Usmon tortildi va Umar ogʻir keldi; soʻngra tarozi koʻtarib olindi», dedi. Shunda biz Rasululloh ﷺ ning yuzlarida noxushlik (alomatini) koʻrdik.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир куни: «Сизлардан ким туш кўрди?» дедилар. Бир киши: «Мен кўрдим: гўё осмондан бир тарози тушди, сўнг сиз билан Абу Бакр тортилдингиз ва сиз Абу Бакрдан оғир келдингиз; Умар билан Абу Бакр тортилди ва Абу Бакр оғир келди; Умар билан Усмон тортилди ва Умар оғир келди; сўнгра тарози кўтариб олинди», деди. Шунда биз Расулуллоҳ ﷺ нинг юзларида нохушлик (аломатини) кўрдик.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَاتَ يَوْمٍ " أَيُّكُمْ رَأَى رُؤْيَا " . فَذَكَرَ مَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرِ الْكَرَاهِيَةَ . قَالَ فَاسْتَاءَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي فَسَاءَهُ ذَلِكَ فَقَالَ " خِلاَفَةُ نُبُوَّةٍ ثُمَّ يُؤْتِي اللَّهُ الْمُلْكَ مَنْ يَشَاءُ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kuni: «Sizlardan qaysingiz tush koʻrdi?» dedilar. Soʻng (rovi) shu maʼnodagi (hadisni) zikr qildi, lekin «noxushlik» (soʻzini) zikr qilmadi. U: «Rasululloh ﷺ bundan gʻamgin boʻldilar — yaʼni bu narsa u zotni xafa qildi — va: ‹(Bu) nubuvvat (uslubidagi) xalifalikdir, soʻngra Alloh mulkni Oʻzi xohlagan kishiga beradi›, dedilar», dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир куни: «Сизлардан қайсингиз туш кўрди?» дедилар. Сўнг (рови) шу маънодаги (ҳадисни) зикр қилди, лекин «нохушлик» (сўзини) зикр қилмади. У: «Расулуллоҳ ﷺ бундан ғамгин бўлдилар — яъни бу нарса у зотни хафа қилди — ва: ‹(Бу) нубувват (услубидаги) халифаликдир, сўнгра Аллоҳ мулкни Ўзи хоҳлаган кишига беради›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ " إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ وَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُصْلِحَ اللَّهُ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنْ أُمَّتِي " . وَقَالَ فِي حَدِيثِ حَمَّادٍ " وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَظِيمَتَيْنِ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hasan ibn Ali haqida: «Bu oʻgʻlim sayyiddir va men Alloh u orqali ummatimning ikki guruhi oʻrtasini isloh qilishini umid qilaman», dedilar. Hammodning rivoyatida esa: «Shoyad Alloh u orqali musulmonlardan ikkita ulkan guruh oʻrtasini isloh qilsa», deyilgan.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ибн Али ҳақида: «Бу ўғлим саййиддир ва мен Аллоҳ у орқали умматимнинг икки гуруҳи ўртасини ислоҳ қилишини умид қиламан», дедилар. Ҳаммоднинг ривоятида эса: «Шояд Аллоҳ у орқали мусулмонлардан иккита улкан гуруҳ ўртасини ислоҳ қилса», дейилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَثْنَى عَلَى رَجُلٍ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ " قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ " إِذَا مَدَحَ أَحَدُكُمْ صَاحِبَهُ لاَ مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ إِنِّي أَحْسِبُهُ كَمَا يُرِيدُ أَنْ يَقُولَ وَلاَ أُزَكِّيهِ عَلَى اللَّهِ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ ning huzurlarida boshqa bir kishini maqtadi. Shunda u zot unga: «Sen oshnangning boʻynini uzding», deb (buni) uch marta aytdilar. Soʻngra: «Sizlardan biri oshnasini maqtamasdan iloji boʻlmasa, ‹Men uni shunday deb hisoblayman›, desin — qanday demoqchi boʻlsa, (shunday); ‹Lekin men uni Allohning huzurida pok deb daʼvo qilmayman› (desin)», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ нинг ҳузурларида бошқа бир кишини мақтади. Шунда у зот унга: «Сен ошнангнинг бўйнини уздинг», деб (буни) уч марта айтдилар. Сўнгра: «Сизлардан бири ошнасини мақтамасдан иложи бўлмаса, ‹Мен уни шундай деб ҳисоблайман›, десин — қандай демоқчи бўлса, (шундай); ‹Лекин мен уни Аллоҳнинг ҳузурида пок деб даъво қилмайман› (десин)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، مَوْلَى آلِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، قَالَ جَاءَنَا أَبُو بَكْرَةَ فِي شَهَادَةٍ فَقَامَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ مَجْلِسِهِ فَأَبَى أَنْ يَجْلِسَ فِيهِ وَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ذَا وَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَمْسَحَ الرَّجُلُ يَدَهُ بِثَوْبِ مَنْ لَمْ يَكْسُهُ .
Said ibn Abul-Hasan aytadi: Abu Bakra (roziyallohu anhu) bizning oldimizga bir guvohlik berish uchun keldi. Shunda bir kishi oʻz oʻrnidan unga (joy berish uchun) turdi, ammo u oʻsha joyga oʻtirishdan bosh tortib: «Nabiy ﷺ bundan qaytarganlar, hamda Nabiy ﷺ kishi oʻzi kiydirmagan kishining kiyimiga qoʻlini artishidan ham qaytarganlar», dedi.Саид ибн Абул-Ҳасан айтади: Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) бизнинг олдимизга бир гувоҳлик бериш учун келди. Шунда бир киши ўз ўрнидан унга (жой бериш учун) турди, аммо у ўша жойга ўтиришдан бош тортиб: «Набий ﷺ бундан қайтарганлар, ҳамда Набий ﷺ киши ўзи кийдирмаган кишининг кийимига қўлини артишидан ҳам қайтарганлар», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ عُيَيْنَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ ذَنْبٍ أَجْدَرُ أَنْ يُعَجِّلَ اللَّهُ تَعَالَى لِصَاحِبِهِ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا - مَعَ مَا يَدَّخِرُ لَهُ فِي الآخِرَةِ - مِثْلُ الْبَغْىِ وَقَطِيعَةِ الرَّحِمِ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo egasiga oxiratda zaxira qilib qoʻygan (jazo) bilan birga, dunyoda ham jazosini tezlatishga zulm va qarindoshlik aloqasini uzishdan koʻra munosibroq boshqa biror gunoh yoʻq», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло эгасига охиратда захира қилиб қўйган (жазо) билан бирга, дунёда ҳам жазосини тезлатишга зулм ва қариндошлик алоқасини узишдан кўра муносиброқ бошқа бирор гуноҳ йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ الْجَلِيلِ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ لأَبِيهِ يَا أَبَةِ إِنِّي أَسْمَعُكَ تَدْعُو كُلَّ غَدَاةٍ اللَّهُمَّ عَافِنِي فِي بَدَنِي اللَّهُمَّ عَافِنِي فِي سَمْعِي اللَّهُمَّ عَافِنِي فِي بَصَرِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ تُعِيدُهَا ثَلاَثًا حِينَ تُصْبِحُ وَثَلاَثًا حِينَ تُمْسِي . فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهِنَّ فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَسْتَنَّ بِسُنَّتِهِ . قَالَ عَبَّاسٌ فِيهِ وَتَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكُفْرِ وَالْفَقْرِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ تُعِيدُهَا ثَلاَثًا حِينَ تُصْبِحُ وَثَلاَثًا حِينَ تُمْسِي فَتَدْعُو بِهِنَّ فَأُحِبُّ أَنْ أَسْتَنَّ بِسُنَّتِهِ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " دَعَوَاتُ الْمَكْرُوبِ اللَّهُمَّ رَحْمَتَكَ أَرْجُو فَلاَ تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ وَأَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ " . وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى صَاحِبِهِ .
Al-Abbos ibn Abdulaziym va Muhammad ibn al-Musanno bizga aytib berib, dedilar: Bizga Abdulmalik ibn Amr aytib berib, u Abduljaliyl ibn Atiyyadan, u Jaʼfar ibn Maymundan rivoyat qildi. U dedi: Menga Abdurahmon ibn Abu Bakra aytib berdiki, u otasiga: «Ey otajon, men sizning har tonggi paytda: ‹Allohumma ofini fi badani. Allohumma ofini fi samʼi. Allohumma ofini fi basari. Lo iloha illo anta (Ey Alloh! Badanimni sogʻ-salomat qil. Ey Alloh! Qulogʻimni sogʻ-salomat qil. Ey Alloh! Koʻzimni sogʻ-salomat qil. Sendan oʻzga iloh yoʻq)›, deb duo qilayotganingizni eshitaman. Buni tongda uch marta va kechqurun uch marta takrorlaysiz», dedi. Shunda u (otasi): «Men Rasululloh ﷺ shu (kalimalar) bilan duo qilganlarini eshitganman. Shuning uchun men u zotning sunnatlariga ergashishni yaxshi koʻraman», dedi. Abbos oʻz rivoyatida aytdi: «Yana sen: ‹Allohumma inni aʼuzu bika minal-kufri val-faqri. Allohumma inni aʼuzu bika min azabil-qabri. Lo iloha illo anta (Ey Alloh! Men Sendan kufr va faqirlikdan panoh tilayman. Ey Alloh! Men Sendan qabr azobidan panoh tilayman. Sendan oʻzga iloh yoʻq)›, deysan. Buni tongda uch marta va kechqurun uch marta takrorlaysan, ular bilan duo qilasan». (Otasi:) «Shuning uchun men u zotning sunnatlariga ergashishni yaxshi koʻraman», dedi. (Ravoiy) dedi: Rasululloh ﷺ: «Gʻam-anduhga botgan kishining duolari: ‹Allohumma rohmataka arju, fa-lo takilni ilo nafsi torfata aynin, va aslih li shaʼni kullahu, lo iloha illo anta (Ey Alloh! Men Sening rahmatingdan umidvorman, meni bir koʻz yumib ochguncha ham oʻzimga tashlab qoʻyma, mening barcha ishlarimni oʻnglab qoʻy, Sendan oʻzga iloh yoʻq)› dir», dedilar. Ulardan baʼzilari sherigidan ortiq (qoʻshib) rivoyat qiladi.Ал-Аббос ибн Абдулазийм ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга айтиб бериб, дедилар: Бизга Абдулмалик ибн Амр айтиб бериб, у Абдулжалийл ибн Атийядан, у Жаъфар ибн Маймундан ривоят қилди. У деди: Менга Абдураҳмон ибн Абу Бакра айтиб бердики, у отасига: «Эй отажон, мен сизнинг ҳар тонгги пайтда: ‹Аллоҳумма офини фи бадани. Аллоҳумма офини фи самъи. Аллоҳумма офини фи басари. Ло илоҳа илло анта (Эй Аллоҳ! Баданимни соғ-саломат қил. Эй Аллоҳ! Қулоғимни соғ-саломат қил. Эй Аллоҳ! Кўзимни соғ-саломат қил. Сендан ўзга илоҳ йўқ)›, деб дуо қилаётганингизни эшитаман. Буни тонгда уч марта ва кечқурун уч марта такрорлайсиз», деди. Шунда у (отаси): «Мен Расулуллоҳ ﷺ шу (калималар) билан дуо қилганларини эшитганман. Шунинг учун мен у зотнинг суннатларига эргашишни яхши кўраман», деди. Аббос ўз ривоятида айтди: «Яна сен: ‹Аллоҳумма инни аъузу бика минал-куфри вал-фақри. Аллоҳумма инни аъузу бика мин азабил-қабри. Ло илоҳа илло анта (Эй Аллоҳ! Мен Сендан куфр ва фақирликдан паноҳ тилайман. Эй Аллоҳ! Мен Сендан қабр азобидан паноҳ тилайман. Сендан ўзга илоҳ йўқ)›, дейсан. Буни тонгда уч марта ва кечқурун уч марта такрорлайсан, улар билан дуо қиласан». (Отаси:) «Шунинг учун мен у зотнинг суннатларига эргашишни яхши кўраман», деди. (Равоий) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғам-андуҳга ботган кишининг дуолари: ‹Аллоҳумма роҳматака аржу, фа-ло такилни ило нафси торфата айнин, ва аслиҳ ли шаъни куллаҳу, ло илоҳа илло анта (Эй Аллоҳ! Мен Сенинг раҳматингдан умидворман, мени бир кўз юмиб очгунча ҳам ўзимга ташлаб қўйма, менинг барча ишларимни ўнглаб қўй, Сендан ўзга илоҳ йўқ)› дир», дедилар. Улардан баъзилари шеригидан ортиқ (қўшиб) ривоят қилади.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ، عَنْ أَبِي مَكِينٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْفَضْلِ، - رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ - عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِصَلاَةِ الصُّبْحِ فَكَانَ لاَ يَمُرُّ بِرَجُلٍ إِلاَّ نَادَاهُ بِالصَّلاَةِ أَوْ حَرَّكَهُ بِرِجْلِهِ . قَالَ زِيَادٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْفُضَيْلِ .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan bomdod namozi uchun chiqdim. U zot uxlab yotgan biron kishining yonidan oʻtsalar, albatta uni namozga chaqirar yoki oyoqlari bilan qimirlatib qoʻyar edilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бомдод намози учун чиқдим. У зот ухлаб ётган бирон кишининг ёнидан ўтсалар, албатта уни намозга чақирар ёки оёқлари билан қимирлатиб қўяр эдилар.