حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنِ الأَعْلَمِ ـ وَهْوَ زِيَادٌ ـ عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ رَاكِعٌ، فَرَكَعَ قَبْلَ أَنْ يَصِلَ إِلَى الصَّفِّ، فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " زَادَكَ اللَّهُ حِرْصًا وَلاَ تَعُدْ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ga masjidda — u zot namozda rukuʼ qilayotgan paytda — yetdim va men ham safga qoʻshilishdan oldin rukuʼ qildim. (Buni) Paygʻambar ﷺ ga aytdim; u zot menga: «Alloh xayrga (boʻlgan) muhabbatingni ziyoda qilsin. Lekin buni (bunday rukuʼni) yana takrorlama», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ га масжидда — у зот намозда рукуъ қилаётган пайтда — етдим ва мен ҳам сафга қўшилишдан олдин рукуъ қилдим. (Буни) Пайғамбар ﷺ га айтдим; у зот менга: «Аллоҳ хайрга (бўлган) муҳаббатингни зиёда қилсин. Лекин буни (бундай рукуъни) яна такрорлама», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْكَسَفَتِ الشَّمْسُ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَجُرُّ رِدَاءَهُ حَتَّى دَخَلَ الْمَسْجِدَ، فَدَخَلْنَا فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ، حَتَّى انْجَلَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ، فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَصَلُّوا، وَادْعُوا، حَتَّى يُكْشَفَ مَا بِكُمْ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik; (oʻsha paytda) quyosh tutildi. Rasululloh ﷺ ridolarini sudragan holda turib, masjidga kirdilar. U zot bizga — to quyosh (tutilishi) ochilguncha — ikki rakat namozga imomlik qildilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Quyosh va oy biror kishining oʻlishi sababli tutilmaydi. Bas, qachon bu tutilishlarni koʻrsangiz, tutilish ochilguncha namoz oʻqinglar va (Allohga) duo qilinglar», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик; (ўша пайтда) қуёш тутилди. Расулуллоҳ ﷺ ридоларини судраган ҳолда туриб, масжидга кирдилар. У зот бизга — то қуёш (тутилиши) очилгунча — икки ракат намозга имомлик қилдилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Қуёш ва ой бирор кишининг ўлиши сабабли тутилмайди. Бас, қачон бу тутилишларни кўрсангиз, тутилиш очилгунча намоз ўқинглар ва (Аллоҳга) дуо қилинглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ، وَلَكِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يُخَوِّفُ بِهَا عِبَادَهُ ". وَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ لَمْ يَذْكُرْ عَبْدُ الْوَارِثِ وَشُعْبَةُ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يُونُسَ " يُخَوِّفُ بِهَا عِبَادَهُ ". وَتَابَعَهُ مُوسَى عَنْ مُبَارَكٍ عَنِ الْحَسَنِ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يُخَوِّفُ بِهِمَا عِبَادَهُ ". وَتَابَعَهُ أَشْعَثُ عَنِ الْحَسَنِ.
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Quyosh va oy — Allohning belgilaridan ikki belgi va ular biror kishining oʻlishi sababli tutilmaydi; balki Alloh ular bilan oʻz bandalarini qoʻrqitadi», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуёш ва ой — Аллоҳнинг белгиларидан икки белги ва улар бирор кишининг ўлиши сабабли тутилмайди; балки Аллоҳ улар билан ўз бандаларини қўрқитади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ.
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hayotlik paytlarida quyosh tutildi, soʻng u zot ikki rakat namoz oʻqidilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳаётлик пайтларида қуёш тутилди, сўнг у зот икки ракат намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ يَجُرُّ رِدَاءَهُ حَتَّى انْتَهَى إِلَى الْمَسْجِدِ، وَثَابَ النَّاسُ إِلَيْهِ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ، فَانْجَلَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، وَإِنَّهُمَا لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ، وَإِذَا كَانَ ذَاكَ فَصَلُّوا وَادْعُوا حَتَّى يُكْشَفَ مَا بِكُمْ ". وَذَاكَ أَنَّ ابْنًا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَاتَ، يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ، فَقَالَ النَّاسُ فِي ذَاكَ.
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayotlik paytlarida quyosh tutildi va u zot kiyimlarini sudragan holda — masjidga yetib kelguncha — chiqdilar. Odamlar u zotning atrofiga yigʻildi va u zot ularga imomlik qilib, ikki rakat (namoz) oʻqidilar. Quyosh (tutilishi) ochilgach, u zot: «Quyosh va oy — Allohning belgilaridan ikki belgi; ular biror kishining oʻlishi sababli tutilmaydi; bas, tutilish roʻy bersa, tutilish ochilguncha namoz oʻqinglar va Allohga duo qilinglar», — dedilar. Oʻsha kuni Paygʻambar ﷺ ning Ibrohim ismli oʻgʻli vafot etgan edi va odamlar bu haqda (tutilish uning oʻlishi sababli boʻldi, deb) gaplashayotgan edi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик пайтларида қуёш тутилди ва у зот кийимларини судраган ҳолда — масжидга етиб келгунча — чиқдилар. Одамлар у зотнинг атрофига йиғилди ва у зот уларга имомлик қилиб, икки ракат (намоз) ўқидилар. Қуёш (тутилиши) очилгач, у зот: «Қуёш ва ой — Аллоҳнинг белгиларидан икки белги; улар бирор кишининг ўлиши сабабли тутилмайди; бас, тутилиш рўй берса, тутилиш очилгунча намоз ўқинглар ва Аллоҳга дуо қилинглар», — дедилар. Ўша куни Пайғамбар ﷺ нинг Иброҳим исмли ўғли вафот этган эди ва одамлар бу ҳақда (тутилиш унинг ўлиши сабабли бўлди, деб) гаплашаётган эди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ،، وَرَجُلٌ، أَفْضَلُ فِي نَفْسِي مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ، قَالَ " أَتَدْرُونَ أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. قَالَ " أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. فَقَالَ " أَلَيْسَ ذُو الْحَجَّةِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. قَالَ " أَلَيْسَتْ بِالْبَلْدَةِ الْحَرَامِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، إِلَى يَوْمِ تَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ. أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ". قَالُوا نَعَمْ. قَالَ " اللَّهُمَّ اشْهَدْ، فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوْعَى مِنْ سَامِعٍ، فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bizga Nahr kuni xutba aytdilar va: «Bilasizlarmi, bugun qaysi kun?» — dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedik. U zot — biz, u zot bu kunga boshqa nom berar, deb oʻylagunimizcha — jim qoldilar. Soʻng u zot: «Bu — Nahr kuni emasmi?» — dedilar. Biz: «Ha», — dedik. U zot yana: «Bu qaysi oy?» — dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedik. U zot — biz, u zot unga boshqa nom berar, deb oʻylagunimizcha — jim qoldilar. Soʻng u zot: «Bu — Zulhijja oyi emasmi?» — dedilar. Biz: «Ha», — dedik. U zot yana: «Bu qaysi shahar?» — dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedik. U zot — biz, u zot unga boshqa nom berar, deb oʻylagunimizcha — jim qoldilar. Soʻng u zot: «Bu — harom (muqaddas) shahar (Makka) emasmi?» — dedilar. Biz: «Ha», — dedik. U zot: «Shubhasiz, sizlarning qonlaringiz va mollaringiz — Robbingizga yoʻliqadigan (Qiyomat) kunigacha — bir-biringizga — mana shu kuningizning, mana shu oyingizning, mana shu shahringizning hurmatidek harom (daxlsiz)dir. Ogoh boʻlinglar! Men Allohning risolatini sizlarga yetkazdimmi?» — dedilar. Ular: «Ha», — dedi. U zot: «Allohim! Sen guvoh boʻl. Bas, hozir boʻlganlar — buni hozir boʻlmaganlarga yetkazsin — chunki baʼzan (xabar) yetkazilgan kishi uni (xabarni) — eshitgan(hozir)dan koʻra yaxshiroq anglashi mumkin. Ogoh boʻlinglar! Mendan keyin — bir-biringizning boʻyningizni chopib — kofirlar(dek) boʻlib (dindan) qaytmanglar», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бизга Наҳр куни хутба айтдилар ва: «Биласизларми, бугун қайси кун?» — дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедик. У зот — биз, у зот бу кунга бошқа ном берар, деб ўйлагунимизча — жим қолдилар. Сўнг у зот: «Бу — Наҳр куни эмасми?» — дедилар. Биз: «Ҳа», — дедик. У зот яна: «Бу қайси ой?» — дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедик. У зот — биз, у зот унга бошқа ном берар, деб ўйлагунимизча — жим қолдилар. Сўнг у зот: «Бу — Зулҳижжа ойи эмасми?» — дедилар. Биз: «Ҳа», — дедик. У зот яна: «Бу қайси шаҳар?» — дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедик. У зот — биз, у зот унга бошқа ном берар, деб ўйлагунимизча — жим қолдилар. Сўнг у зот: «Бу — ҳаром (муқаддас) шаҳар (Макка) эмасми?» — дедилар. Биз: «Ҳа», — дедик. У зот: «Шубҳасиз, сизларнинг қонларингиз ва молларингиз — Роббингизга йўлиқадиган (Қиёмат) кунигача — бир-бирингизга — мана шу кунингизнинг, мана шу ойингизнинг, мана шу шаҳрингизнинг ҳурматидек ҳаром (дахлсиз)дир. Огоҳ бўлинглар! Мен Аллоҳнинг рисолатини сизларга етказдимми?» — дедилар. Улар: «Ҳа», — деди. У зот: «Аллоҳим! Сен гувоҳ бўл. Бас, ҳозир бўлганлар — буни ҳозир бўлмаганларга етказсин — чунки баъзан (хабар) етказилган киши уни (хабарни) — эшитган(ҳозир)дан кўра яхшироқ англаши мумкин. Огоҳ бўлинглар! Мендан кейин — бир-бирингизнинг бўйнингизни чопиб — кофирлар(дек) бўлиб (диндан) қайтманглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَدْخُلُ الْمَدِينَةَ رُعْبُ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، لَهَا يَوْمَئِذٍ سَبْعَةُ أَبْوَابٍ، عَلَى كُلِّ باب مَلَكَانِ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Masih Dajjol(ning) dahshati Madinaga kirmaydi; oʻsha paytda Madinada yetti darvoza boʻladi va har bir darvozada ikki farishta (uni) qoʻriqlab turadi», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Масиҳ Дажжол(нинг) даҳшати Мадинага кирмайди; ўша пайтда Мадинада етти дарвоза бўлади ва ҳар бир дарвозада икки фаришта (уни) қўриқлаб туради», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، ذُكِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ ـ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ ـ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ مِنْكُمُ الْغَائِبَ ". وَكَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ ذَلِكَ " أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ " مَرَّتَيْنِ.
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta, qonlaringiz, mol-mulkingiz — (roviy Muhammad: u zot ‹va obroʻyingiz› ham deganlar deb oʻylaydi) — bir-biringizga shu oyingizdagi, shu kuningizning hurmati kabi muqaddasdir. Hozir borlar yoʻqlarga (buni) yetkazsinlar», — dedilar. (Roviy Muhammad: ‹Rasululloh ﷺ rost aytdilar›, derdi.) Paygʻambar ﷺ ikki marta: «Bilingki, men sizlarga (Alloh xabarini) yetkazdimmi?» — deb takrorladilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта, қонларингиз, мол-мулкингиз — (ровий Муҳаммад: у зот ‹ва обрўйингиз› ҳам деганлар деб ўйлайди) — бир-бирингизга шу ойингиздаги, шу кунингизнинг ҳурмати каби муқаддасдир. Ҳозир борлар йўқларга (буни) етказсинлар», — дедилар. (Ровий Муҳаммад: ‹Расулуллоҳ ﷺ рост айтдилар›, дерди.) Пайғамбар ﷺ икки марта: «Билингки, мен сизларга (Аллоҳ хабарини) етказдимми?» — деб такрорладилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَحَدَّثَنِي مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " شَهْرَانِ لاَ يَنْقُصَانِ شَهْرَا عِيدٍ رَمَضَانُ وَذُو الْحَجَّةِ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ikki iyd oyi — yaʼni Ramazon va Zulhijja — (fazl jihatidan) kamaymaydi», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Икки ийд ойи — яъни Рамазон ва Зулҳижжа — (фазл жиҳатидан) камаймайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ، وَالْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ، وَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْتُمْ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Oltinni oltinga — teng ogʻirlikda boʻlmasa — sotmanglar; kumushni kumushga (ham) — teng ogʻirlikda boʻlmasa — (sotmanglar); lekin oltinni kumushga yoki kumushni oltinga — xohlaganingizdek — sotsangiz (boʻladi)», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Олтинни олтинга — тенг оғирликда бўлмаса — сотманглар; кумушни кумушга (ҳам) — тенг оғирликда бўлмаса — (сотманглар); лекин олтинни кумушга ёки кумушни олтинга — хоҳлаганингиздек — соцангиз (бўлади)», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ أُنَبِّئُكُمْ بِأَكْبَرِ الْكَبَائِرِ ". ثَلاَثًا. قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ ". وَجَلَسَ وَكَانَ مُتَّكِئًا فَقَالَ " أَلاَ وَقَوْلُ الزُّورِ ". قَالَ فَمَا زَالَ يُكَرِّرُهَا حَتَّى قُلْنَا لَيْتَهُ سَكَتَ. وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ.
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uch marta: «Sizlarga katta gunohlarning eng kattasini aytaymi?» — dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh!» — dedi. U zot: «Allohga (ibodatda) boshqani sherik qilish va ota-onaga oq boʻlish (itoatsizlik)», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ — (yostiqqa) yonboshlab yotgan edi — (oʻrnidan) turib oʻtirdi va: «Diqqat! Va yolgʻon guvohlik berishdan (saqlaninglar)», — dedilar va u zot bu (ogohlantirishni) — biz: ‹U zot toʻxtamas (galiba)›, — deb oʻylagunimizcha — takrorlayverdilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уч марта: «Сизларга катта гуноҳларнинг энг каттасини айтайми?» — дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ!» — деди. У зот: «Аллоҳга (ибодатда) бошқани шерик қилиш ва ота-онага оқ бўлиш (итоацизлик)», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ — (ёстиққа) ёнбошлаб ётган эди — (ўрнидан) туриб ўтирди ва: «Диққат! Ва ёлғон гувоҳлик беришдан (сақланинглар)», — дедилар ва у зот бу (огоҳлантиришни) — биз: ‹У зот тўхтамас (галиба)›, — деб ўйлагунимизча — такрорлайвердилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَثْنَى رَجُلٌ عَلَى رَجُلٍ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ وَيْلَكَ قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ مِرَارًا ثُمَّ قَالَ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَادِحًا أَخَاهُ لَا مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ أَحْسِبُ فُلَانًا وَاللَّهُ حَسِيبُهُ وَلَا أُزَكِّي عَلَى اللَّهِ أَحَدًا أَحْسِبُهُ كَذَا وَكَذَا إِنْ كَانَ يَعْلَمُ ذَلِكَ مِنْهُ
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldida boshqa bir kishini maqtadi. Paygʻambar ﷺ unga: «Holingga voy! Sen oʻz sherigingning boʻynini kesding, sen oʻz sherigingning boʻynini kesding», — dedilar va buni bir necha marta takrorladi, soʻng: «Agar biringiz oʻz birodarini maqtashga majbur boʻlsa, u: ‹Menimcha, u — falonchi(dek) va Alloh uning (haqiqatini) yaxshi biladi; men Alloh oldida hech kimning yaxshi xulqini tasdiqlamayman, lekin men uni — falonchi(dek), deb oʻylayman›, — desin — agar u — u haqda aytayotgan narsasini chindan bilsa», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдида бошқа бир кишини мақтади. Пайғамбар ﷺ унга: «Ҳолингга вой! Сен ўз шеригингнинг бўйнини кесдинг, сен ўз шеригингнинг бўйнини кесдинг», — дедилар ва буни бир неча марта такрорлади, сўнг: «Агар бирингиз ўз биродарини мақташга мажбур бўлса, у: ‹Менимча, у — фалончи(дек) ва Аллоҳ унинг (ҳақиқатини) яхши билади; мен Аллоҳ олдида ҳеч кимнинг яхши хулқини тасдиқламайман, лекин мен уни — фалончи(дек), деб ўйлайман›, — десин — агар у — у ҳақда айтаётган нарсасини чиндан билса», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الزَّمَانُ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا، مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ، ثَلاَثَةٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ، وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «(Vaqtning boʻlinishi — Alloh osmonlar va yerni yaratgan paytdagi) asl shakliga qaytdi. Yil — oʻn ikki oydan iborat; ulardan toʻrttasi harom (muqaddas): uchtasi ketma-ket — Zulqaʼda, Zulhijja va Muharram; va (toʻrtinchisi) — Jumadul oxir bilan Shaʼbon orasidagi — Muzar (qabilasi)ning Rajabidir», — dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «(Вақтнинг бўлиниши — Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган пайтдаги) асл шаклига қайтди. Йил — ўн икки ойдан иборат; улардан тўрттаси ҳаром (муқаддас): учтаси кетма-кет — Зулқаъда, Зулҳижжа ва Муҳаррам; ва (тўртинчиси) — Жумадул охир билан Шаъбон орасидаги — Музар (қабиласи)нинг Ражабидир», — деди.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ،. حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ جُهَيْنَةُ وَمُزَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَغِفَارُ خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي أَسَدٍ، وَمِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ وَمِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ ". فَقَالَ رَجُلٌ خَابُوا وَخَسِرُوا. فَقَالَ " هُمْ خَيْرٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَمِنْ بَنِي أَسَدٍ، وَمِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ، وَمِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Juhayna, Muzayna, Aslam va Gʻifor (qabilalari) — Bani Tamim, Bani Asad, Bani Abdulloh ibn Gʻatafon va Bani Omir ibn Saʼsaa (qabilalari)dan yaxshiroq deb oʻylaysizmi?» — dedi. Bir kishi: «Ular (yaʼni birinchilari) muvaffaqiyatsiz va ziyon koʻruvchilar edi-ku», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Ha,) ular — Bani Tamim, Bani Asad, Bani Abdulloh ibn Gʻatafon va Bani Omir ibn Saʼsaa (qabilalari)dan yaxshiroqdir», — dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Жуҳайна, Музайна, Аслам ва Ғифор (қабилалари) — Бани Тамим, Бани Асад, Бани Абдуллоҳ ибн Ғатафон ва Бани Омир ибн Саъсаа (қабилалари)дан яхшироқ деб ўйлайсизми?» — деди. Бир киши: «Улар (яъни биринчилари) муваффақияциз ва зиён кўрувчилар эди-ку», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Ҳа,) улар — Бани Тамим, Бани Асад, Бани Абдуллоҳ ибн Ғатафон ва Бани Омир ибн Саъсаа (қабилалари)дан яхшироқдир», — деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا بَايَعَكَ سُرَّاقُ الْحَجِيجِ مِنْ أَسْلَمَ وَغِفَارَ وَمُزَيْنَةَ ـ وَأَحْسِبُهُ وَجُهَيْنَةَ ابْنُ أَبِي يَعْقُوبَ شَكَّ ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَمُزَيْنَةُ ـ وَأَحْسِبُهُ ـ وَجُهَيْنَةُ خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي عَامِرٍ وَأَسَدٍ وَغَطَفَانَ، خَابُوا وَخَسِرُوا ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنَّهُمْ لَخَيْرٌ مِنْهُمْ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aqra ibn Hobis Paygʻambar ﷺ ga: «Sizga — faqat Aslam, Gʻifor, Muzayna (qabilalaridan) boʻlgan hojilarni talovchilar — bayʼat berdi», — dedi (Ibn Abu Yaʼqub — Aqra «va Juhayna» (ham) deb qoʻshganmi yoʻqmi, deb shubha qiladi). Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Aslam, Gʻifor, Muzayna (va, ehtimol,) Juhayna (qabilalari) — Bani Tamim, Bani Omir, Asad va Gʻatafon (qabilalari)dan yaxshiroq deb oʻylamaysizmi?» — dedi. Kimdir: «Ular muvaffaqiyatsiz va ziyon koʻruvchilar edi-ku!» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, ular (yaʼni birinchilari) — ulardan (yaʼni keyingilaridan) yaxshiroqdir», — dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ақра ибн Ҳобис Пайғамбар ﷺ га: «Сизга — фақат Аслам, Ғифор, Музайна (қабилаларидан) бўлган ҳожиларни таловчилар — байъат берди», — деди (Ибн Абу Яъқуб — Ақра «ва Жуҳайна» (ҳам) деб қўшганми йўқми, деб шубҳа қилади). Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Аслам, Ғифор, Музайна (ва, эҳтимол,) Жуҳайна (қабилалари) — Бани Тамим, Бани Омир, Асад ва Ғатафон (қабилалари)дан яхшироқ деб ўйламайсизми?» — деди. Кимдир: «Улар муваффақияциз ва зиён кўрувчилар эди-ку!» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, улар (яъни биринчилари) — улардан (яъни кейингиларидан) яхшироқдир», — деди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَخْرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ الْحَسَنَ فَصَعِدَ بِهِ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَقَالَ " ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ، وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ".
Paygʻambar ﷺ bir kuni Hasanni olib chiqib, u bilan minbarga koʻtarildilar va: «Bu oʻgʻlim sayyiddir (ulugʻdir). Shoyad Alloh u orqali musulmonlarning ikki guruhini yarashtirsa», dedilar.Пайғамбар ﷺ бир куни Ҳасанни олиб чиқиб, у билан минбарга кўтарилдилар ва: «Бу ўғлим саййиддир (улуғдир). Шояд Аллоҳ у орқали мусулмонларнинг икки гуруҳини яраштирса», дедилар.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، عَنِ الْحَسَنِ، سَمِعَ أَبَا بَكْرَةَ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ وَالْحَسَنُ إِلَى جَنْبِهِ، يَنْظُرُ إِلَى النَّاسِ مَرَّةً وَإِلَيْهِ مَرَّةً، وَيَقُولُ " ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ، وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ".
Men Paygʻambar ﷺni minbar ustida eshitdim, Hasan u zotning yonlarida edi. U zot bir odamlarga, bir unga qarab: «Bu oʻgʻlim sayyiddir (ulugʻdir). Shoyad Alloh u orqali musulmonlarning ikki guruhini yarashtirsa», derdilar.Мен Пайғамбар ﷺни минбар устида эшитдим, Ҳасан у зотнинг ёнларида эди. У зот бир одамларга, бир унга қараб: «Бу ўғлим саййиддир (улуғдир). Шояд Аллоҳ у орқали мусулмонларнинг икки гуруҳини яраштирса», дердилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الزَّمَانُ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَةِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ثَلاَثَةٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ، وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ، أَىُّ شَهْرٍ هَذَا " قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. قَالَ " أَلَيْسَ ذُو الْحِجَّةِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَأَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. قَالَ " أَلَيْسَ الْبَلْدَةَ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَأَىُّ يَوْمٍ هَذَا " قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. قَالَ " أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ ـ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ ـ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ، فَسَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ، أَلاَ فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلاَّلاً، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ، أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَلَعَلَّ بَعْضَ مَنْ يُبَلَّغُهُ أَنْ يَكُونَ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ ـ فَكَانَ مُحَمَّدٌ إِذَا ذَكَرَهُ يَقُولُ صَدَقَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ـ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ. مَرَّتَيْنِ ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Zamon — Alloh osmonlar va yerni yaratgan kunidagi holatidek — aylanib (oʻz joyiga) qaytdi. Yil oʻn ikki oydir; ulardan toʻrttasi harom (muqaddas)dir: uchtasi ketma-ket — Zulqaʼda, Zulhijja va Muharram, hamda Jumodo bilan Shaʼbon orasidagi Muzar Rajabi. Bu qaysi oy?» dedilar. Biz: «Alloh va Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedik. U zot — biz uni (oyni) oʻz nomidan boshqa nom bilan ataydilar deb oʻylab qolgunimizcha — jim turdilar. Soʻng: «Bu — Zulhijja emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bu qaysi shahar?» dedilar. Biz: «Alloh va Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedik. U zot — biz uni oʻz nomidan boshqa nom bilan ataydilar deb oʻylab qolgunimizcha — jim turdilar. Soʻng: «Bu — (Harom) Shahar emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bu qaysi kun?» dedilar. Biz: «Alloh va Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedik. U zot — biz uni boshqa nom bilan ataydilar deb oʻylab qolgunimizcha — jim turdilar. Soʻng: «Bu — Nahr (qurbonlik) kuni emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bas, qonlaringiz, mollaringiz» — Muhammad (rovi): «Gumon qilamanki, u zot: ‹va obroʻ-nomuslaringiz› ham dedilar» dedi — «sizlarga — mana shu kuningizning, mana shu shaharingizning, mana shu oyingizning hurmati kabi — haromdir. Sizlar Robbingizga roʻbaroʻ kelasizlar; U sizlardan amallaringiz haqida soʻraydi. Ogoh boʻ linglar! Mendan keyin bir-biringizning boʻ ynini urib, adashgan holda qaytmanglar. Ogoh boʻ linglar! Hozir boʻ lgan (kishi) gʻoyibga yetkazsin — balki yetkazilgan baʼzilar, eshitgan baʼzilardan koʻ ra uni yaxshiroq saqlovchi (anglovchi) boʻ lur», dedilar. — Muhammad uni zikr qilganida: «Muhammad ﷺ rost aytdilar», derdi. — Soʻng u zot: «Ogoh boʻ linglar, men (buni) yetkazdimmi?» dedilar — ikki marta.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Замон — Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган кунидаги ҳолатидек — айланиб (ўз жойига) қайтди. Йил ўн икки ойдир; улардан тўрттаси ҳаром (муқаддас)дир: учтаси кетма-кет — Зулқаъда, Зулҳижжа ва Муҳаррам, ҳамда Жумодо билан Шаъбон орасидаги Музар Ражаби. Бу қайси ой?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Расули яхшироқ билувчидир», дедик. У зот — биз уни (ойни) ўз номидан бошқа ном билан атайдилар деб ўйлаб қолгунимизча — жим турдилар. Сўнг: «Бу — Зулҳижжа эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бу қайси шаҳар?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Расули яхшироқ билувчидир», дедик. У зот — биз уни ўз номидан бошқа ном билан атайдилар деб ўйлаб қолгунимизча — жим турдилар. Сўнг: «Бу — (Ҳаром) Шаҳар эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бу қайси кун?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Расули яхшироқ билувчидир», дедик. У зот — биз уни бошқа ном билан атайдилар деб ўйлаб қолгунимизча — жим турдилар. Сўнг: «Бу — Наҳр (қурбонлик) куни эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бас, қонларингиз, молларингиз» — Муҳаммад (рови): «Гумон қиламанки, у зот: ‹ва обрў-номусларингиз› ҳам дедилар» деди — «сизларга — мана шу кунингизнинг, мана шу шаҳарингизнинг, мана шу ойингизнинг ҳурмати каби — ҳаромдир. Сизлар Роббингизга рўбарў келасизлар; У сизлардан амалларингиз ҳақида сўрайди. Огоҳ бў линглар! Мендан кейин бир-бирингизнинг бў йнини уриб, адашган ҳолда қайтманглар. Огоҳ бў линглар! Ҳозир бў лган (киши) ғойибга етказсин — балки етказилган баъзилар, эшитган баъзилардан кў ра уни яхшироқ сақловчи (англовчи) бў лур», дедилар. — Муҳаммад уни зикр қилганида: «Муҳаммад ﷺ рост айтдилар», дерди. — Сўнг у зот: «Огоҳ бў линглар, мен (буни) етказдимми?» дедилар — икки марта.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْهَيْثَمِ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ لَقَدْ نَفَعَنِي اللَّهُ بِكَلِمَةٍ سَمِعْتُهَا مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَيَّامَ الْجَمَلِ، بَعْدَ مَا كِدْتُ أَنْ أَلْحَقَ بِأَصْحَابِ الْجَمَلِ فَأُقَاتِلَ مَعَهُمْ قَالَ لَمَّا بَلَغَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أَهْلَ فَارِسَ قَدْ مَلَّكُوا عَلَيْهِمْ بِنْتَ كِسْرَى قَالَ " لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh meni Rasululloh ﷺdan eshitgan bir soʻz bilan — Jamal kunlarida, men Jamal ahli (qoʻshini)ga qoʻ shilib, ular bilan jang qilishga yaqin qolgan paytimda — manfaatdor qildi. (Abu Bakra) aytdi: Rasululloh ﷺga Fors ahli oʻzlariga Kisroning qizini podsho qilgani (haqida xabar) yetganida, u zot: «Oʻz ishini bir ayolga topshirgan qavm aslo rastgar boʻ lmaydi», dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аллоҳ мени Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир сўз билан — Жамал кунларида, мен Жамал аҳли (қўшини)га қў шилиб, улар билан жанг қилишга яқин қолган пайтимда — манфаатдор қилди. (Абу Бакра) айтди: Расулуллоҳ ﷺга Форс аҳли ўзларига Кисронинг қизини подшо қилгани (ҳақида хабар) етганида, у зот: «Ўз ишини бир аёлга топширган қавм асло растгар бў лмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الزَّمَانُ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا، مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ، ثَلاَثٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ، وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ، أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ، قَالَ " أَلَيْسَ ذَا الْحِجَّةِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ، قَالَ " أَلَيْسَ الْبَلْدَةَ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَأَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ " أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ ـ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ، وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ فَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ، أَلاَ فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلاَّلاً، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ، أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَلَعَلَّ بَعْضَ مَنْ يَبْلُغُهُ أَنْ يَكُونَ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ ـ وَكَانَ مُحَمَّدٌ إِذَا ذَكَرَهُ قَالَ صَدَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ـ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot (shunday) dedilar: «Zamon — Alloh osmonlar va yerni yaratgan kunidagi holatiga — aylanib (qaytib) keldi. Yil — oʻ n ikki oy(dir); ulardan toʻ rttasi — hurmatli (oylar): uchtasi ketma-ket — Zul-qaʼda, Zul-hijja va Muharram; (toʻ rtinchisi esa) — Jumodu (oyi) bilan Shaʼbon orasidagi Muzar (qabilasi)ning rajab(i)dir. Bu — qaysi oy?» Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedik. U zot — biz, u zot uni (oyni) oʻ z nomidan boshqa (nom bilan) ataydilar deb oʻ ylagunimizgacha — jim turdilar, soʻng: «(Bu) Zul-hijja emasmi?» dedilar. Biz: «Ha» dedik. U zot: «Bu — qaysi shahar?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedik. U zot — biz, u zot uni oʻ z nomidan boshqa (nom bilan) ataydilar deb oʻ ylagunimizgacha — jim turdilar, soʻng: «(Bu) Balda (Makka) emasmi?» dedilar. Biz: «Ha» dedik. U zot: «Bas, bu — qaysi kun?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedik. U zot — biz, u zot uni oʻ z nomidan boshqa (nom bilan) ataydilar deb oʻ ylagunimizgacha — jim turdilar, soʻng: «(Bu) Nahr kuni emasmi?» dedilar. Biz: «Ha» dedik. U zot: «Bas, albatta sizlarning qonlaringiz, mollaringiz — (Muhammad (roviy): ‹oʻ ylayman, u: va obroʻ -nomuslaringiz (ham) dedi›) — sizlarga — mana shu kuningizning hurmati kabi, mana shu shahringizda, mana shu oyingizda — harom (muqaddas)dir. Sizlar Robbingizga yoʻ liqasiz; U sizlardan amallaringiz haqida soʻraydi. Ogoh boʻ linglar, mendan keyin — biringiz biringizning boʻ ynini uradigan — gumrohlar (boʻ lib) qaytmanglar. Ogoh boʻ linglar, hozir boʻ lgan — gʻ oyibga yetkazsin; balki yetkazilgan baʼzilar — eshitgan baʼzilaridan koʻ ra (uni) yaxshiroq anglab oladi» dedilar. (Muhammad uni zikr qilganida: «Paygʻambar ﷺ rost aytdilar» der edi, soʻng:) «Ogoh boʻ linglar, men yetkazdimmi? Ogoh boʻ linglar, men yetkazdimmi?» (dedilar).(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот (шундай) дедилар: «Замон — Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган кунидаги ҳолатига — айланиб (қайтиб) келди. Йил — ў н икки ой(дир); улардан тў рттаси — ҳурматли (ойлар): учтаси кетма-кет — Зул-қаъда, Зул-ҳижжа ва Муҳаррам; (тў ртинчиси эса) — Жумоду (ойи) билан Шаъбон орасидаги Музар (қабиласи)нинг ражаб(и)дир. Бу — қайси ой?» Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» дедик. У зот — биз, у зот уни (ойни) ў з номидан бошқа (ном билан) атайдилар деб ў йлагунимизгача — жим турдилар, сўнг: «(Бу) Зул-ҳижжа эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа» дедик. У зот: «Бу — қайси шаҳар?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» дедик. У зот — биз, у зот уни ў з номидан бошқа (ном билан) атайдилар деб ў йлагунимизгача — жим турдилар, сўнг: «(Бу) Балда (Макка) эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа» дедик. У зот: «Бас, бу — қайси кун?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» дедик. У зот — биз, у зот уни ў з номидан бошқа (ном билан) атайдилар деб ў йлагунимизгача — жим турдилар, сўнг: «(Бу) Наҳр куни эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа» дедик. У зот: «Бас, албатта сизларнинг қонларингиз, молларингиз — (Муҳаммад (ровий): ‹ў йлайман, у: ва обрў -номусларингиз (ҳам) деди›) — сизларга — мана шу кунингизнинг ҳурмати каби, мана шу шаҳрингизда, мана шу ойингизда — ҳаром (муқаддас)дир. Сизлар Роббингизга йў лиқасиз; У сизлардан амалларингиз ҳақида сўрайди. Огоҳ бў линглар, мендан кейин — бирингиз бирингизнинг бў йнини урадиган — гумроҳлар (бў либ) қайтманглар. Огоҳ бў линглар, ҳозир бў лган — ғ ойибга етказсин; балки етказилган баъзилар — эшитган баъзиларидан кў ра (уни) яхшироқ англаб олади» дедилар. (Муҳаммад уни зикр қилганида: «Пайғамбар ﷺ рост айтдилар» дер эди, сўнг:) «Огоҳ бў линглар, мен етказдимми? Огоҳ бў линглар, мен етказдимми?» (дедилар).
حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ وَنَحْنُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ يَجُرُّ ثَوْبَهُ مُسْتَعْجِلاً، حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ وَثَابَ النَّاسُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، فَجُلِّيَ عَنْهَا، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا وَقَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ مِنْهَا شَيْئًا فَصَلُّوا وَادْعُوا اللَّهَ حَتَّى يَكْشِفَهَا ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ huzurida (oʻtirgan) edik, quyosh tutildi. Shunda u zot kiyimini sudragancha shoshib (oʻrinlaridan) turdilar va masjidga keldilar, odamlar ham toʻplandi. (U zot) ikki rakat namoz oʻqidilar, (shu orada) quyosh (tutilishdan) ochildi. Soʻng bizga yuzlanib: «Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan (belgilaridan) ikki oyatdir. Bas, ulardan birortasida shunday narsani koʻrsangiz, (Alloh) uni ochguniga qadar namoz oʻqing va Allohga duo qiling» dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ ҳузурида (ўтирган) эдик, қуёш тутилди. Шунда у зот кийимини судраганча шошиб (ўринларидан) турдилар ва масжидга келдилар, одамлар ҳам тўпланди. (У зот) икки ракат намоз ўқидилар, (шу орада) қуёш (тутилишдан) очилди. Сўнг бизга юзланиб: «Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан (белгиларидан) икки оятдир. Бас, улардан бирортасида шундай нарсани кўрсангиз, (Аллоҳ) уни очгунига қадар намоз ўқинг ва Аллоҳга дуо қилинг» дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْوَاسِطِيُّ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ أُنَبِّئُكُمْ بِأَكْبَرِ الْكَبَائِرِ ". قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ ". وَكَانَ مُتَّكِئًا فَجَلَسَ فَقَالَ " أَلاَ وَقَوْلُ الزُّورِ وَشَهَادَةُ الزُّورِ، أَلاَ وَقَوْلُ الزُّورِ وَشَهَادَةُ الزُّورِ ". فَمَا زَالَ يَقُولُهَا حَتَّى قُلْتُ لاَ يَسْكُتُ.
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlarga eng katta gunohlarni xabar bermaymanmi?» dedilar. Biz: «Albatta (xabar bering), yo Rasululloh» dedik. (U zot:) «Allohga shirk keltirish va ota-onaga oqibatsizlik qilish» dedilar. (U zot) suyangan holda edilar, soʻng (tik) oʻtirdilar va: «Ogoh boʻlinglar — yolgʻon soʻz va yolgʻon guvohlik! Ogoh boʻlinglar — yolgʻon soʻz va yolgʻon guvohlik!» dedilar. (U zot) buni shu qadar takrorlaverdilarki, men (ichimda): ‹(U zot endi) jim boʻlmaydilar (shekilli)› dedim.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга энг катта гуноҳларни хабар бермайманми?» дедилар. Биз: «Албатта (хабар беринг), ё Расулуллоҳ» дедик. (У зот:) «Аллоҳга ширк келтириш ва ота-онага оқибацизлик қилиш» дедилар. (У зот) суянган ҳолда эдилар, сўнг (тик) ўтирдилар ва: «Огоҳ бўлинглар — ёлғон сўз ва ёлғон гувоҳлик! Огоҳ бўлинглар — ёлғон сўз ва ёлғон гувоҳлик!» дедилар. (У зот) буни шу қадар такрорлавердиларки, мен (ичимда): ‹(У зот энди) жим бўлмайдилар (шекилли)› дедим.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، ذُكِرَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَثْنَى عَلَيْهِ رَجُلٌ خَيْرًا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَيْحَكَ قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ ـ يَقُولُهُ مِرَارًا ـ إِنْ كَانَ أَحَدُكُمْ مَادِحًا لاَ مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ أَحْسِبُ كَذَا وَكَذَا. إِنْ كَانَ يُرَى أَنَّهُ كَذَلِكَ، وَحَسِيبُهُ اللَّهُ، وَلاَ يُزَكِّي عَلَى اللَّهِ أَحَدًا ". قَالَ وُهَيْبٌ عَنْ خَالِدٍ " وَيْلَكَ ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning huzurlarida bir kishi zikr qilindi va bir kishi uni yaxshilik bilan maqtadi. Paygʻambar ﷺ: «Voy senga, sherigingning boʻynini uzding» dedilar — buni bir necha bor takrorladilar — «Agar biringiz biror (kishini) maqtashi shart boʻlsa, ‹Falon kishini shunday-shunday deb hisoblayman› desin — agar u shunday (deb) bilinsa; uning hisob-kitobini qiluvchi esa Allohdir; va hech kimni Alloh (oldida) pok deb eʼlon qilmasin» dedilar. (Vuhayb «vaylaka (voy senga)» (deb rivoyat qildi).)(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида бир киши зикр қилинди ва бир киши уни яхшилик билан мақтади. Пайғамбар ﷺ: «Вой сенга, шеригингнинг бўйнини уздинг» дедилар — буни бир неча бор такрорладилар — «Агар бирингиз бирор (кишини) мақташи шарт бўлса, ‹Фалон кишини шундай-шундай деб ҳисоблайман› десин — агар у шундай (деб) билинса; унинг ҳисоб-китобини қилувчи эса Аллоҳдир; ва ҳеч кимни Аллоҳ (олдида) пок деб эълон қилмасин» дедилар. (Вуҳайб «вайлака (вой сенга)» (деб ривоят қилди).)
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَثْنَى رَجُلٌ عَلَى رَجُلٍ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " وَيْلَكَ قَطَعْتَ عُنُقَ أَخِيكَ ـ ثَلاَثًا ـ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَادِحًا لاَ مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ أَحْسِبُ فُلاَنًا ـ وَاللَّهُ حَسِيبُهُ ـ وَلاَ أُزَكِّي عَلَى اللَّهِ أَحَدًا. إِنْ كَانَ يَعْلَمُ ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning huzurlarida bir kishi boshqa bir kishini maqtadi. (U zot:) «Voy senga, sherigingning boʻynini uzding» dedilar — uch marta — «Sizlardan kim (biror kishini) maqtashi shart boʻlsa, ‹Falon kishini shunday deb hisoblayman› desin — uning hisob-kitobini qiluvchi esa Allohdir — va men hech kimni Alloh oldida pok deb eʼlon qilmayman» dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида бир киши бошқа бир кишини мақтади. (У зот:) «Вой сенга, шеригингнинг бўйнини уздинг» дедилар — уч марта — «Сизлардан ким (бирор кишини) мақташи шарт бўлса, ‹Фалон кишини шундай деб ҳисоблайман› десин — унинг ҳисоб-китобини қилувчи эса Аллоҳдир — ва мен ҳеч кимни Аллоҳ олдида пок деб эълон қилмайман» дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَكْبَرِ الْكَبَائِرِ ". قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlarga eng katta gunohlarni xabar bermaymanmi?» dedilar. Ular: «Albatta (xabar bering), yo Rasululloh» dedilar. (U zot:) «Allohga shirk keltirish va ota-onaga oqibatsizlik qilish» dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга энг катта гуноҳларни хабар бермайманми?» дедилар. Улар: «Албатта (хабар беринг), ё Расулуллоҳ» дедилар. (У зот:) «Аллоҳга ширк келтириш ва ота-онага оқибацизлик қилиш» дедилар.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَمُزَيْنَةُ وَجُهَيْنَةُ خَيْرًا مِنْ تَمِيمٍ وَعَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ وَغَطَفَانَ وَأَسَدٍ، خَابُوا وَخَسِرُوا ". قَالُوا نَعَمْ. فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُمْ خَيْرٌ مِنْهُمْ ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Aytinglar-chi, agar Aslam, Gʻifor, Muzayna va Juhayna (qabilalari) Tamim, Omir ibn Saʼsaʼa, Gʻatafon va Asad (qabilalari)dan yaxshiroq boʻlsa — (Tamim va boshqalar) noumid boʻlib, ziyon koʻrdimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Joni qoʻlimda boʻlgan Zot bilan qasamki, ular (Aslam va boshqalar) ulardan yaxshiroqdir», dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Айтинглар-чи, агар Аслам, Ғифор, Музайна ва Жуҳайна (қабилалари) Тамим, Омир ибн Саъсаъа, Ғатафон ва Асад (қабилалари)дан яхшироқ бўлса — (Тамим ва бошқалар) ноумид бўлиб, зиён кўрдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Жони қўлимда бўлган Зот билан қасамки, улар (Аслам ва бошқалар) улардан яхшироқдир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، وَحَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ الْجُرَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَكْبَرُ الْكَبَائِرِ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ، وَشَهَادَةُ الزُّورِ، وَشَهَادَةُ الزُّورِ ـ ثَلاَثًا ـ أَوْ قَوْلُ الزُّورِ ". فَمَا زَالَ يُكَرِّرُهَا حَتَّى قُلْنَا لَيْتَهُ سَكَتَ.
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Kaboirning (katta gunohlarning) eng kattasi: Allohga shirk keltirish, ota-onaga oq boʻlish va yolgʻon guvohlik berish», dedilar — yolgʻon guvohlikni (yoki ‹yolgʻon soʻz›ni) uch marta (takrorladilar). Bas, U zot buni shunchalik takrorladilarki, biz: «Koshki U zot (endi) jim boʻlsalar», deb (ich-ichimizda) tiladik.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Кабоирнинг (катта гуноҳларнинг) энг каттаси: Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқ бўлиш ва ёлғон гувоҳлик бериш», дедилар — ёлғон гувоҳликни (ёки ‹ёлғон сўз›ни) уч марта (такрорладилар). Бас, У зот буни шунчалик такрорладиларки, биз: «Кошки У зот (энди) жим бўлсалар», деб (ич-ичимизда) тиладик.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ سِيرِينَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، وَعَنْ رَجُلٍ، آخَرَ هُوَ أَفْضَلُ فِي نَفْسِي مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ " أَلاَ تَدْرُونَ أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. فَقَالَ " أَلَيْسَ بِيَوْمِ النَّحْرِ ". قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " أَىُّ بَلَدٍ، هَذَا أَلَيْسَتْ بِالْبَلْدَةِ ". قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ، وَأَمْوَالَكُمْ، وَأَعْرَاضَكُمْ، وَأَبْشَارَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ". قُلْنَا نَعَمْ. قَالَ " اللَّهُمَّ اشْهَدْ، فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَإِنَّهُ رُبَّ مُبَلِّغٍ يُبَلِّغُهُ مَنْ هُوَ أَوْعَى لَهُ فَكَانَ كَذَلِكَ ـ قَالَ ـ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ". فَلَمَّا كَانَ يَوْمَ حُرِّقَ ابْنُ الْحَضْرَمِيِّ، حِينَ حَرَّقَهُ جَارِيَةُ بْنُ قُدَامَةَ. قَالَ أَشْرِفُوا عَلَى أَبِي بَكْرَةَ. فَقَالُوا هَذَا أَبُو بَكْرَةَ يَرَاكَ. قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَحَدَّثَتْنِي أُمِّي عَنْ أَبِي بَكْرَةَ أَنَّهُ قَالَ لَوْ دَخَلُوا عَلَىَّ مَا بَهَشْتُ بِقَصَبَةٍ.
(Ibn Sirin Abdurahmon ibn Abu Bakradan, (u) Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan; va mening nazarimda Abdurahmon ibn Abu Bakradan afzalroq boʻlgan boshqa bir kishidan, (u) Abu Bakradan rivoyat qildiki:) Rasululloh ﷺ odamlarga xutba qilib: «Bu qanday kun ekanini bilasizmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli biluvchiroqdir», dedilar. (Roviy aytdi:) Hatto biz U zot uni (kunni) oʻz nomidan boshqa (nom) bilan ataydilar, deb gumon qildik. U zot: «(Bu) Nahr (qurbonlik) kuni emasmi?» dedilar. Biz: «Ha, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Bu qanday shahar? (Bu) Balda (haram shahri) emasmi?» dedilar. Biz: «Ha, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Bas, albatta, sizlarning qonlaringiz, mol-mulklaringiz, nomus-orlaringiz va terilaringiz (badanlaringiz) sizlarga — mana shu kunungizning hurmati kabi, mana shu oyingizda, mana shu shahringizda — harom(dir). Ogoh boʻlinglar, (men sizlarga bularni) yetkazdimmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Allohim, guvoh boʻl! Bas, hozir boʻlgan kishi yoʻq (gʻoyib) kishiga yetkazsin; chunki baʼzan yetkazilgan kishi — uni oʻzidan koʻra yaxshiroq saqlovchi (anglovchi) kishiga yetkazib qoʻyadi», dedilar — va shunday boʻldi ham. (U zot:) «Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizni uradigan kofirlarga aylanib qaytmanglar», dedilar. (Roviy aytdi:) Ibn Hadramiy yondirilgan kun — Joriya ibn Qudoma uni yondirgan paytda — (Joriya): «Abu Bakrani (chaqirib) qaranglar!» dedi. Ular: «Mana, Abu Bakra seni koʻryapti», dedilar. Abdurahmon aytdi: Onam menga Abu Bakradan (rivoyat qilib) aytdiki, u: «Agar ular mening (huzurimga) kirganlarida ham, men bir qamish bilan ham (qarshilik) qilmagan boʻlardim», dedi.(Ибн Сирин Абдураҳмон ибн Абу Бакрадан, (у) Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан; ва менинг назаримда Абдураҳмон ибн Абу Бакрадан афзалроқ бўлган бошқа бир кишидан, (у) Абу Бакрадан ривоят қилдики:) Расулуллоҳ ﷺ одамларга хутба қилиб: «Бу қандай кун эканини биласизми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билувчироқдир», дедилар. (Ровий айтди:) Ҳатто биз У зот уни (кунни) ўз номидан бошқа (ном) билан атайдилар, деб гумон қилдик. У зот: «(Бу) Наҳр (қурбонлик) куни эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Бу қандай шаҳар? (Бу) Балда (ҳарам шаҳри) эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Бас, албатта, сизларнинг қонларингиз, мол-мулкларингиз, номус-орларингиз ва териларингиз (баданларингиз) сизларга — мана шу кунунгизнинг ҳурмати каби, мана шу ойингизда, мана шу шаҳрингизда — ҳаром(дир). Огоҳ бўлинглар, (мен сизларга буларни) етказдимми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Аллоҳим, гувоҳ бўл! Бас, ҳозир бўлган киши йўқ (ғойиб) кишига етказсин; чунки баъзан етказилган киши — уни ўзидан кўра яхшироқ сақловчи (англовчи) кишига етказиб қўяди», дедилар — ва шундай бўлди ҳам. (У зот:) «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни урадиган кофирларга айланиб қайтманглар», дедилар. (Ровий айтди:) Ибн Ҳадрамий ёндирилган кун — Жория ибн Қудома уни ёндирган пайтда — (Жория): «Абу Бакрани (чақириб) қаранглар!» деди. Улар: «Мана, Абу Бакра сени кўряпти», дедилар. Абдураҳмон айтди: Онам менга Абу Бакрадан (ривоят қилиб) айтдики, у: «Агар улар менинг (ҳузуримга) кирганларида ҳам, мен бир қамиш билан ҳам (қаршилик) қилмаган бўлардим», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْهَيْثَمِ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ لَقَدْ نَفَعَنِي اللَّهُ بِكَلِمَةٍ أَيَّامَ الْجَمَلِ لَمَّا بَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ فَارِسًا مَلَّكُوا ابْنَةَ كِسْرَى قَالَ " لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) aytdi:) Jamal (kunlari) Alloh meni bir kalima (soʻz) bilan foydalantirdi: Forslar Kisroning qizini (oʻzlariga) malika (podshoh) qilganlari Paygʻambar ﷺga yetganida, U zot: «Ishini bir ayolga topshirgan qavm hech qachon najot (falah) topmaydi», degan edilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Жамал (кунлари) Аллоҳ мени бир калима (сўз) билан фойдалантирди: Форслар Кисронинг қизини (ўзларига) малика (подшоҳ) қилганлари Пайғамбар ﷺга етганида, У зот: «Ишини бир аёлга топширган қавм ҳеч қачон нажот (фалаҳ) топмайди», деган эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَدْخُلُ الْمَدِينَةَ رُعْبُ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، وَلَهَا يَوْمَئِذٍ سَبْعَةُ أَبْوَابٍ، عَلَى كُلِّ باب مَلَكَانِ ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot: «Masih Dajjolning vahimasi (qoʻrquvi) Madinaga kirmaydi; oʻsha kunda uning (Madinaning) yetti darvozasi bor — har bir darvozada ikkita farishta (qoʻriqlab turadi)», dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот: «Масиҳ Дажжолнинг ваҳимаси (қўрқуви) Мадинага кирмайди; ўша кунда унинг (Мадинанинг) етти дарвозаси бор — ҳар бир дарвозада иккита фаришта (қўриқлаб туради)», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَدْخُلُ الْمَدِينَةَ رُعْبُ الْمَسِيحِ، لَهَا يَوْمَئِذٍ سَبْعَةُ أَبْوَابٍ، عَلَى كُلِّ باب مَلَكَانِ ".
قَالَ وَقَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَدِمْتُ الْبَصْرَةَ فَقَالَ لِي أَبُو بَكْرَةَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا.
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot: «Masih (Dajjol)ning vahimasi Madinaga kirmaydi; oʻsha kunda uning yetti darvozasi bor — har bir darvozada ikkita farishta (turadi)», dedilar. (Roviy aytdi:) Ibn Ishoq Solih ibn Ibrohimdan, (u) otasidan rivoyat qildiki, u aytdi: Men Basraga keldim, shunda Abu Bakra menga: «Men buni Paygʻambar ﷺdan eshitganman», dedi.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот: «Масиҳ (Дажжол)нинг ваҳимаси Мадинага кирмайди; ўша кунда унинг етти дарвозаси бор — ҳар бир дарвозада иккита фаришта (туради)», дедилар. (Ровий айтди:) Ибн Ишоқ Солиҳ ибн Иброҳимдан, (у) отасидан ривоят қилдики, у айтди: Мен Басрага келдим, шунда Абу Бакра менга: «Мен буни Пайғамбар ﷺдан эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الزَّمَانُ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا، مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ثَلاَثٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعَدَةِ وَذُو الْحَجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ، وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ، أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ يُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ " أَلَيْسَ ذَا الْحَجَّةِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ " أَلَيْسَ الْبَلْدَةَ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَأَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ " أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ ـ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ ـ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ فَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ، أَلاَ فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلاَّلاً، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ، أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَلَعَلَّ بَعْضَ مَنْ يَبْلُغُهُ أَنْ يَكُونَ أَوْعَى مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ ". فَكَانَ مُحَمَّدٌ إِذَا ذَكَرَهُ قَالَ صَدَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ " أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ".
(Ibn Abu Bakra otasi Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan, (u) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Zamon — Alloh osmonlar va yerni yaratgan kunidagi holatiga (qaytib) aylanib (toʻla bir davr) keldi: yil — oʻn ikki oydir; ulardan toʻrttasi — (urush) harom (qilingan) oylardir: uchtasi ketma-ketdir — Zul-qaʼda, Zul-hijja va Muharram; (toʻrtinchisi) Jumodo bilan Shaʼbon orasidagi Rajab Muzar (oyi)dir. Bu — qaysi oy?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedik. Bas, U zot — biz Uni (oʻsha oyni) oʻz nomidan boshqa (nom) bilan ataydilar deb oʻylagunimizcha — jim turdilar. Soʻng: «Bu — Zul-hijja emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bu — qaysi shahar?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedik. Bas, U zot — biz Uni (oʻsha shaharni) oʻz nomidan boshqa (nom) bilan ataydilar deb oʻylagunimizcha — jim turdilar. Soʻng: «Bu — (haramli) shahar (Makka) emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bas, bu — qaysi kun?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedik. Bas, U zot — biz Uni (oʻsha kunni) oʻz nomidan boshqa (nom) bilan ataydilar deb oʻylagunimizcha — jim turdilar. Soʻng: «Bu — Nahr (qurbonlik) kuni emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bas, albatta sizlarning qonlaringiz va mollaringiz — (Muhammad aytdi: men U zot: ‹va obroʻlaringiz› ham dedilar deb oʻylayman) — sizlarga — mana shu kuningizning, mana shu shahringizda, mana shu oyingizdagi hurmati (muqaddasligi) kabi — harom (muqaddas)dir. Sizlar Robbingizga yoʻliqasizlar; bas, U sizlardan amallaringizni soʻraydi. Ogoh boʻlinglar! Mendan keyin — bir-biringizning boʻyinlaringizni uradigan — adashganlar (boʻlib) qaytmanglar! Ogoh boʻlinglar! Hozir boʻlgan (kishi) gʻoyibga (yetib bormaganga) yetkazsin; zero, yetkazilgan baʼzi (kishilar) — eshitgan baʼzi (kishilar)dan koʻra (uni) yaxshiroq saqlovchi (anglovchi) boʻlishi mumkin», dedilar.) Muhammad (ibn Sirin) uni (bu hadisni) zikr qilganida: «Paygʻambar ﷺ rost aytdilar», der edi. Soʻng (U zot): «Ogoh boʻlinglar! Yetkazdimmi? Ogoh boʻlinglar! Yetkazdimmi?» dedilar.(Ибн Абу Бакра отаси Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан, (у) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Замон — Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган кунидаги ҳолатига (қайтиб) айланиб (тўла бир давр) келди: йил — ўн икки ойдир; улардан тўрттаси — (уруш) ҳаром (қилинган) ойлардир: учтаси кетма-кетдир — Зул-қаъда, Зул-ҳижжа ва Муҳаррам; (тўртинчиси) Жумодо билан Шаъбон орасидаги Ражаб Музар (ойи)дир. Бу — қайси ой?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедик. Бас, У зот — биз Уни (ўша ойни) ўз номидан бошқа (ном) билан атайдилар деб ўйлагунимизча — жим турдилар. Сўнг: «Бу — Зул-ҳижжа эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бу — қайси шаҳар?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедик. Бас, У зот — биз Уни (ўша шаҳарни) ўз номидан бошқа (ном) билан атайдилар деб ўйлагунимизча — жим турдилар. Сўнг: «Бу — (ҳарамли) шаҳар (Макка) эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бас, бу — қайси кун?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедик. Бас, У зот — биз Уни (ўша кунни) ўз номидан бошқа (ном) билан атайдилар деб ўйлагунимизча — жим турдилар. Сўнг: «Бу — Наҳр (қурбонлик) куни эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бас, албатта сизларнинг қонларингиз ва молларингиз — (Муҳаммад айтди: мен У зот: ‹ва обрўларингиз› ҳам дедилар деб ўйлайман) — сизларга — мана шу кунингизнинг, мана шу шаҳрингизда, мана шу ойингиздаги ҳурмати (муқаддаслиги) каби — ҳаром (муқаддас)дир. Сизлар Роббингизга йўлиқасизлар; бас, У сизлардан амалларингизни сўрайди. Огоҳ бўлинглар! Мендан кейин — бир-бирингизнинг бўйинларингизни урадиган — адашганлар (бўлиб) қайтманглар! Огоҳ бўлинглар! Ҳозир бўлган (киши) ғойибга (етиб бормаганга) етказсин; зеро, етказилган баъзи (кишилар) — эшитган баъзи (кишилар)дан кўра (уни) яхшироқ сақловчи (англовчи) бўлиши мумкин», дедилар.) Муҳаммад (ибн Сирин) уни (бу ҳадисни) зикр қилганида: «Пайғамбар ﷺ рост айтдилар», дер эди. Сўнг (У зот): «Огоҳ бўлинглар! Етказдимми? Огоҳ бўлинглар! Етказдимми?» дедилар.