حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ عَبَّاسٍ السَّاعِدِيِّ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَزْوَةَ تَبُوكَ فَلَمَّا جَاءَ وَادِيَ الْقُرَى إِذَا امْرَأَةٌ فِي حَدِيقَةٍ لَهَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " اخْرُصُوا ". وَخَرَصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشَرَةَ أَوْسُقٍ فَقَالَ لَهَا " أَحْصِي مَا يَخْرُجُ مِنْهَا ". فَلَمَّا أَتَيْنَا تَبُوكَ قَالَ " أَمَا إِنَّهَا سَتَهُبُّ اللَّيْلَةَ رِيحٌ شَدِيدَةٌ فَلاَ يَقُومَنَّ أَحَدٌ، وَمَنْ كَانَ مَعَهُ بَعِيرٌ فَلْيَعْقِلْهُ ". فَعَقَلْنَاهَا وَهَبَّتْ رِيحٌ شَدِيدَةٌ فَقَامَ رَجُلٌ فَأَلْقَتْهُ بِجَبَلِ طَيِّئٍ ـ وَأَهْدَى مَلِكُ أَيْلَةَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَغْلَةً بَيْضَاءَ، وَكَسَاهُ بُرْدًا وَكَتَبَ لَهُ بِبَحْرِهِمْ ـ فَلَمَّا أَتَى وَادِيَ الْقُرَى قَالَ لِلْمَرْأَةِ " كَمْ جَاءَ حَدِيقَتُكِ ". قَالَتْ عَشَرَةَ أَوْسُقٍ خَرْصَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي مُتَعَجِّلٌ إِلَى الْمَدِينَةِ، فَمَنْ أَرَادَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَعَجَّلَ مَعِي فَلْيَتَعَجَّلْ ". فَلَمَّا ـ قَالَ ابْنُ بَكَّارٍ كَلِمَةً مَعْنَاهَا ـ أَشْرَفَ عَلَى الْمَدِينَةِ قَالَ " هَذِهِ طَابَةُ ". فَلَمَّا رَأَى أُحُدًا قَالَ " هَذَا جُبَيْلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ، أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ دُورِ الأَنْصَارِ ". قَالُوا بَلَى. قَالَ " دُورُ بَنِي النَّجَّارِ، ثُمَّ دُورُ بَنِي عَبْدِ الأَشْهَلِ، ثُمَّ دُورُ بَنِي سَاعِدَةَ، أَوْ دُورُ بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ، وَفِي كُلِّ دُورِ الأَنْصَارِ ـ يَعْنِي ـ خَيْرًا ". وَقَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ حَدَّثَنِي عَمْرٌو، " ثُمَّ دَارُ بَنِي الْحَارِثِ، ثُمَّ بَنِي سَاعِدَةَ ". وَقَالَ سُلَيْمَانُ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُحُدٌ جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ كُلُّ بُسْتَانٍ عَلَيْهِ حَائِطٌ فَهْوَ حَدِيقَةٌ، وَمَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ حَائِطٌ لَمْ يَقُلْ حَدِيقَةٌ.
Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga Tabuk (muqaddas) jangida qatnashdik va Vodi ul-Quroga yetib kelganimizda, bir ayol oʻz bogʻida edi. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan bogʻdagi mevalar miqdorini chamalashni soʻradilar va Rasululloh ﷺ uni oʻn vasq deb chamaladilar. U zot oʻsha ayolga: «Bogʻing qancha hosil berishini hisoblab tur», — dedilar. Biz Tabukka yetib kelganimizda, Paygʻambar ﷺ: «Bu kecha kuchli shamol boʻladi; shuning uchun hech kim turmasin va kimda tuya boʻlsa, uni bogʻlab qoʻysin», — dedilar. Bas, biz tuyalarimizni bogʻladik. Kechasi kuchli shamol esdi va bir kishi (turib qoldi va) u Tayy degan togʻga uchirib yuborildi. Ayla (hokimi) podshohi Paygʻambar ﷺ ga hadya sifatida bir oq xachir va kiyish uchun bir choyshab joʻnatdi hamda Paygʻambar ﷺ ga — oʻz qavmi oʻz joyida (jizya toʻlab) qoladi, deb — yozdi. Paygʻambar ﷺ Vodi ul-Quroga yetib kelganlarida, oʻsha ayoldan bogʻi qancha hosil berganini soʻradilar. U: «Oʻn vasq», — dedi — bu Rasululloh ﷺ chamalagan miqdor edi. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Men Madinaga tezroq yetib bormoqchiman; sizlardan kim menga hamroh boʻlmoqchi boʻlsa, shoshilsin», — dedilar. (Rivoyatchi Ibn Bakkor shunday maʼnoda bir gap aytdi:) Paygʻambar ﷺ Madinani koʻrganlarida: «Bu — Toba (degan joy)», — dedilar. Uhud togʻini koʻrganlarida esa: «Bu togʻ bizni sevadi va biz uni sevamiz. Sizlarga ansorlarning eng yaxshisini aytib beraymi?» — dedilar. Ular ‹ha› (deb javob berdi). U zot: «Bani Najjor xonadoni, soʻng Bani Soida yoki Bani Horis ibn Xazraj xonadoni. (Yuqoridagilar eng yaxshisi,) lekin ansorlarning barcha xonadonlarida yaxshilik bor», — dedilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга Табук (муқаддас) жангида қатнашдик ва Води ул-Қурога етиб келганимизда, бир аёл ўз боғида эди. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан боғдаги мевалар миқдорини чамалашни сўрадилар ва Расулуллоҳ ﷺ уни ўн васқ деб чамаладилар. У зот ўша аёлга: «Боғинг қанча ҳосил беришини ҳисоблаб тур», — дедилар. Биз Табукка етиб келганимизда, Пайғамбар ﷺ: «Бу кеча кучли шамол бўлади; шунинг учун ҳеч ким турмасин ва кимда туя бўлса, уни боғлаб қўйсин», — дедилар. Бас, биз туяларимизни боғладик. Кечаси кучли шамол эсди ва бир киши (туриб қолди ва) у Тайй деган тоғга учириб юборилди. Айла (ҳокими) подшоҳи Пайғамбар ﷺ га ҳадя сифатида бир оқ хачир ва кийиш учун бир чойшаб жўнатди ҳамда Пайғамбар ﷺ га — ўз қавми ўз жойида (жизя тўлаб) қолади, деб — ёзди. Пайғамбар ﷺ Води ул-Қурога етиб келганларида, ўша аёлдан боғи қанча ҳосил берганини сўрадилар. У: «Ўн васқ», — деди — бу Расулуллоҳ ﷺ чамалаган миқдор эди. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Мен Мадинага тезроқ етиб бормоқчиман; сизлардан ким менга ҳамроҳ бўлмоқчи бўлса, шошилсин», — дедилар. (Ривоятчи Ибн Баккор шундай маънода бир гап айтди:) Пайғамбар ﷺ Мадинани кўрганларида: «Бу — Тоба (деган жой)», — дедилар. Уҳуд тоғини кўрганларида эса: «Бу тоғ бизни севади ва биз уни севамиз. Сизларга ансорларнинг энг яхшисини айтиб берайми?» — дедилар. Улар ‹ҳа› (деб жавоб берди). У зот: «Бани Нажжор хонадони, сўнг Бани Соида ёки Бани Ҳорис ибн Хазраж хонадони. (Юқоридагилар энг яхшиси,) лекин ансорларнинг барча хонадонларида яхшилик бор», — дедилар.
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَقْبَلْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ تَبُوكَ حَتَّى أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ فَقَالَ " هَذِهِ طَابَةُ ".
Abu Humayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan Tabukdan (qaytib) keldik va Madinaga yaqinlashganimizda, Paygʻambar ﷺ: «Bu — Toba», — dedilar.Абу Ҳумайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан Табукдан (қайтиб) келдик ва Мадинага яқинлашганимизда, Пайғамбар ﷺ: «Бу — Тоба», — дедилар.
حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ عَبَّاسٍ السَّاعِدِيِّ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَبُوكَ، وَأَهْدَى مَلِكُ أَيْلَةَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَغْلَةً بَيْضَاءَ، وَكَسَاهُ بُرْدًا، وَكَتَبَ لَهُ بِبَحْرِهِمْ.
Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Tabuk gʻazotida Paygʻambar ﷺ ga hamroh boʻldik va Ayla podshohi Paygʻambar ﷺ ga sovgʻa sifatida oq xachir va bir chopon taqdim qildi. Paygʻambar ﷺ unga — oʻz mamlakati ustidan hokimiyatni saqlab qolishiga ruxsat beruvchi — bir tinchlik shartnomasi yozib berdi.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Табук ғазотида Пайғамбар ﷺ га ҳамроҳ бўлдик ва Айла подшоҳи Пайғамбар ﷺ га совға сифатида оқ хачир ва бир чопон тақдим қилди. Пайғамбар ﷺ унга — ўз мамлакати устидан ҳокимиятни сақлаб қолишига рухсат берувчи — бир тинчлик шартномаси ёзиб берди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، أَخْبَرَنِي أَبُو حُمَيْدٍ السَّاعِدِيُّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ".
Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar: «Yo Rasululloh! Sizga qanday qilib salovot (duo) aytaylik?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Aytinglar: ‹Allohim! Muhammadga, uning xotinlariga va nasliga — Ibrohim oilasiga rahmat yoʻllaganingdek — rahmat yoʻlla; va Muhammadga hamda uning nasliga — Ibrohim oilasiga barakot yoʻllaganingdek — barakot yoʻlla; chunki Sen — eng Maqtovga loyiq, eng Ulugʻsan›», — deb javob berdi.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар: «Ё Расулуллоҳ! Сизга қандай қилиб саловот (дуо) айтайлик?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Айтинглар: ‹Аллоҳим! Муҳаммадга, унинг хотинларига ва наслига — Иброҳим оиласига раҳмат йўллаганингдек — раҳмат йўлла; ва Муҳаммадга ҳамда унинг наслига — Иброҳим оиласига баракот йўллаганингдек — баракот йўлла; чунки Сен — энг Мақтовга лойиқ, энг Улуғсан›», — деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ خَيْرَ دُورِ الأَنْصَارِ دَارُ بَنِي النَّجَّارِ، ثُمَّ عَبْدِ الأَشْهَلِ، ثُمَّ دَارُ بَنِي الْحَارِثِ، ثُمَّ بَنِي سَاعِدَةَ، وَفِي كُلِّ دُورِ الأَنْصَارِ خَيْرٌ ". فَلَحِقْنَا سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ فَقَالَ أَبَا أُسَيْدٍ أَلَمْ تَرَ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيَّرَ الأَنْصَارَ فَجَعَلَنَا أَخِيرًا فَأَدْرَكَ سَعْدٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، خُيِّرَ دُورُ الأَنْصَارِ فَجُعِلْنَا آخِرًا. فَقَالَ " أَوَلَيْسَ بِحَسْبِكُمْ أَنْ تَكُونُوا مِنَ الْخِيَارِ ".
Paygʻambar ﷺ: «Albatta ansor xonadonlarining eng yaxshisi Bani Najjor xonadoni, soʻng Abdulashhal, soʻng Bani Horis xonadoni, soʻng Bani Soidadir. Ansorning barcha xonadonlarida yaxshilik bordir», dedilar. Soʻng biz Saʼd ibn Ubodaga yetib bordik. (Abu Humayd:) «Ey Abu Usayd, Allohning paygʻambari ﷺ ansorlarni (martabaga) qoʻyib, bizni oxirgi qildilar-ku, koʻrmadingmi?» dedi. Shunda Saʼd Paygʻambar ﷺga yetib borib: «Ey Allohning Rasuli, ansor xonadonlari (martabaga) qoʻyildi, biz esa oxirgi qilindik», dedi. U zot: «Sizlarning eng yaxshilardan boʻlishingiz oʻzingizga yetarli emasmi?» dedilar.Пайғамбар ﷺ: «Албатта ансор хонадонларининг энг яхшиси Бани Нажжор хонадони, сўнг Абдулашҳал, сўнг Бани Ҳорис хонадони, сўнг Бани Соидадир. Ансорнинг барча хонадонларида яхшилик бордир», дедилар. Сўнг биз Саъд ибн Убодага етиб бордик. (Абу Ҳумайд:) «Эй Абу Усайд, Аллоҳнинг пайғамбари ﷺ ансорларни (мартабага) қўйиб, бизни охирги қилдилар-ку, кўрмадингми?» деди. Шунда Саъд Пайғамбар ﷺга етиб бориб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ансор хонадонлари (мартабага) қўйилди, биз эса охирги қилиндик», деди. У зот: «Сизларнинг энг яхшилардан бўлишингиз ўзингизга етарли эмасми?» дедилар.
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ، قَالَ أَقْبَلْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَةِ تَبُوكَ حَتَّى إِذَا أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ قَالَ " هَذِهِ طَابَةُ، وَهَذَا أُحُدٌ، جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ ".
(Abu Humayd (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan Tabuk gʻazotidan qaytdik, to Madinaga (yaqinlashib, baland joydan) nazar solganimizda, u zot: «Bu — Toba (Madina); bu — Uhud, bizni sevadigan va biz uni sevadigan togʻ», dedilar.(Абу Ҳумайд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан Табук ғазотидан қайтдик, то Мадинага (яқинлашиб, баланд жойдан) назар солганимизда, у зот: «Бу — Тоба (Мадина); бу — Уҳуд, бизни севадиган ва биз уни севадиган тоғ», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو حُمَيْدٍ السَّاعِدِيُّ، أَنَّهُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ قَالَ " قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ".
(Abu Humayd as-Soidiy rivoyat qildiki,) ular: «Yo Rasululloh, sizga qanday salovot aytamiz?» dedilar. U zot: «Shunday denglar: ‹Allohumma salli ala Muhammadin va azvojihi va zurriyyatihi, kama sollayta ala oli Ibrohiym; va barik ala Muhammadin va azvojihi va zurriyyatihi, kama barakta ala oli Ibrohiym, innaka Hamiydun Majiyd› (Allohim, Ibrohim oilasiga rahmat aytganing kabi, Muhammadga, uning xotinlari va zurriyotiga rahmat ayt; Ibrohim oilasini barakali qilganing kabi, Muhammadni, uning xotinlari va zurriyotini barakali qil; albatta Sen Hamid, Majidsan)», dedilar.(Абу Ҳумайд ас-Соидий ривоят қилдики,) улар: «Ё Расулуллоҳ, сизга қандай саловот айтамиз?» дедилар. У зот: «Шундай денглар: ‹Аллоҳумма салли ала Муҳаммадин ва азвожиҳи ва зуррийятиҳи, кама соллайта ала оли Иброҳийм; ва барик ала Муҳаммадин ва азвожиҳи ва зуррийятиҳи, кама баракта ала оли Иброҳийм, иннака Ҳамийдун Мажийд› (Аллоҳим, Иброҳим оиласига раҳмат айтганинг каби, Муҳаммадга, унинг хотинлари ва зурриётига раҳмат айт; Иброҳим оиласини баракали қилганинг каби, Муҳаммадни, унинг хотинлари ва зурриётини баракали қил; албатта Сен Ҳамид, Мажидсан)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ عَامِلاً فَجَاءَهُ الْعَامِلُ حِينَ فَرَغَ مِنْ عَمَلِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا لَكُمْ، وَهَذَا أُهْدِيَ لِي. فَقَالَ لَهُ " أَفَلاَ قَعَدْتَ فِي بَيْتِ أَبِيكَ وَأُمِّكَ فَنَظَرْتَ أَيُهْدَى لَكَ أَمْ لاَ ". ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةً بَعْدَ الصَّلاَةِ فَتَشَهَّدَ وَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ الْعَامِلِ نَسْتَعْمِلُهُ، فَيَأْتِينَا فَيَقُولُ هَذَا مِنْ عَمَلِكُمْ، وَهَذَا أُهْدِيَ لِي. أَفَلاَ قَعَدَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ فَنَظَرَ هَلْ يُهْدَى لَهُ أَمْ لاَ، فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لاَ يَغُلُّ أَحَدُكُمْ مِنْهَا شَيْئًا، إِلاَّ جَاءَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ عَلَى عُنُقِهِ، إِنْ كَانَ بَعِيرًا جَاءَ بِهِ لَهُ رُغَاءٌ، وَإِنْ كَانَتْ بَقَرَةً جَاءَ بِهَا لَهَا خُوَارٌ، وَإِنْ كَانَتْ شَاةً جَاءَ بِهَا تَيْعَرُ، فَقَدْ بَلَّغْتُ ". فَقَالَ أَبُو حُمَيْدٍ ثُمَّ رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ حَتَّى إِنَّا لَنَنْظُرُ إِلَى عُفْرَةِ إِبْطَيْهِ. قَالَ أَبُو حُمَيْدٍ وَقَدْ سَمِعَ ذَلِكَ مَعِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَلُوهُ.
(Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ bir kishini (zakot yigʻishga) amal (xizmat)ga tayinladilar. Oʻsha amaldor ishidan boʻshagach (qaytib) kelib: «Yo Rasululloh, bu — sizniki, bu esa menga hadya qilingani», dedi. U zot unga: «Sen otang va onangning uyida oʻtirsang boʻlmasmidi — (shunda) senga hadya qilinarmidi yoki yoʻqmi, qarab koʻrarding?!» dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ oqshom, namozdan keyin turib, tashahhud aytib, Allohga loyiq (hamd) bilan sano aytdilar, keyin: «Ammo baʼd: biz xizmatga tayinlagan amaldorga nima boʻldiki, u bizning oldimizga kelib: ‹Bu — sizning ishingizdan (kelgani), bu esa menga hadya qilingani› deydi? U otasi va onasining uyida oʻtirsa boʻlmasmidi — (shunda) unga hadya qilinarmidi yoki yoʻqmi, qarab koʻrarmidi?! Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, biringiz undan (xizmat molidan) biror narsani xiyonat bilan olsa, albatta Qiyomat kunida uni boʻyniga koʻtarib keladi: agar (oʻsha narsa) tuya boʻlsa, uni boʻkirgan holda keltiradi; sigir boʻlsa, uni maʼragan holda keltiradi; qoʻy boʻlsa, uni baʼragan holda keltiradi. Bas, men (Allohning amrini) yetkazdim», dedilar. Abu Humayd: «Soʻng Rasululloh ﷺ qoʻllarini shu qadar koʻtardilarki, biz hatto ikki qoʻltigʻining oqini koʻrdik», dedi. Abu Humayd (yana): «Buni men bilan birga Zayd ibn Sobit ham Paygʻambar ﷺdan eshitgan; (xohlasangiz) undan soʻranglar», dedi.(Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ бир кишини (закот йиғишга) амал (хизмат)га тайинладилар. Ўша амалдор ишидан бўшагач (қайтиб) келиб: «Ё Расулуллоҳ, бу — сизники, бу эса менга ҳадя қилингани», деди. У зот унга: «Сен отанг ва онангнинг уйида ўтирсанг бўлмасмиди — (шунда) сенга ҳадя қилинармиди ёки йўқми, қараб кўрардинг?!» дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ оқшом, намоздан кейин туриб, ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга лойиқ (ҳамд) билан сано айтдилар, кейин: «Аммо баъд: биз хизматга тайинлаган амалдорга нима бўлдики, у бизнинг олдимизга келиб: ‹Бу — сизнинг ишингиздан (келгани), бу эса менга ҳадя қилингани› дейди? У отаси ва онасининг уйида ўтирса бўлмасмиди — (шунда) унга ҳадя қилинармиди ёки йўқми, қараб кўрармиди?! Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, бирингиз ундан (хизмат молидан) бирор нарсани хиёнат билан олса, албатта Қиёмат кунида уни бўйнига кўтариб келади: агар (ўша нарса) туя бўлса, уни бўкирган ҳолда келтиради; сигир бўлса, уни маъраган ҳолда келтиради; қўй бўлса, уни баъраган ҳолда келтиради. Бас, мен (Аллоҳнинг амрини) етказдим», дедилар. Абу Ҳумайд: «Сўнг Расулуллоҳ ﷺ қўлларини шу қадар кўтардиларки, биз ҳатто икки қўлтиғининг оқини кўрдик», деди. Абу Ҳумайд (яна): «Буни мен билан бирга Зайд ибн Собит ҳам Пайғамбар ﷺдан эшитган; (хоҳласангиз) ундан сўранглар», деди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ اسْتَعْمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً عَلَى صَدَقَاتِ بَنِي سُلَيْمٍ يُدْعَى ابْنَ اللُّتَبِيَّةِ، فَلَمَّا جَاءَ حَاسَبَهُ قَالَ هَذَا مَالُكُمْ وَهَذَا هَدِيَّةٌ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَهَلاَّ جَلَسْتَ فِي بَيْتِ أَبِيكَ وَأُمِّكَ، حَتَّى تَأْتِيَكَ هَدِيَّتُكَ إِنْ كُنْتَ صَادِقًا ". ثُمَّ خَطَبَنَا فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ، فَإِنِّي أَسْتَعْمِلُ الرَّجُلَ مِنْكُمْ عَلَى الْعَمَلِ مِمَّا وَلاَّنِي اللَّهُ، فَيَأْتِي فَيَقُولُ هَذَا مَالُكُمْ وَهَذَا هَدِيَّةٌ أُهْدِيَتْ لِي. أَفَلاَ جَلَسَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ حَتَّى تَأْتِيَهُ هَدِيَّتُهُ، وَاللَّهِ لاَ يَأْخُذُ أَحَدٌ مِنْكُمْ شَيْئًا بِغَيْرِ حَقِّهِ، إِلاَّ لَقِيَ اللَّهَ يَحْمِلُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَلأَعْرِفَنَّ أَحَدًا مِنْكُمْ لَقِيَ اللَّهَ يَحْمِلُ بَعِيرًا لَهُ رُغَاءٌ، أَوْ بَقَرَةً لَهَا خُوَارٌ، أَوْ شَاةً تَيْعَرُ ". ثُمَّ رَفَعَ يَدَهُ حَتَّى رُئِيَ بَيَاضُ إِبْطِهِ يَقُولُ " اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ ". بَصْرَ عَيْنِي وَسَمْعَ أُذُنِي.
(Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ Banu Sulaymning sadaqalari (zakoti)ga Ibn Lutbiyya degan bir kishini amaldor (yigʻuvchi) qilib tayinladilar. U (zakotni yigʻib) kelganida, U zot u bilan hisob-kitob qildilar. U: «Bu — sizlarning molingiz, bu esa — (menga berilgan) hadya», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar rost (soʻzlayotgan) boʻlsang, otang va onangning uyida oʻtirsang boʻlmasmidi — toki hadyang oʻzi senga kelguncha?!» dedilar. Soʻng U zot bizga xutba qildilar: Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: «Ammo baʼd; men sizlardan bir kishini Alloh menga (masʼul qilib) bergan ishlardan biriga amaldor qilaman, soʻng u kelib: ‹Bu — sizlarning molingiz, bu esa — menga hadya qilingan (sovgʻa)›, deydi. U otasi va onasi uyida oʻtirmadimi — toki hadyasi oʻzi unga kelguncha?! Vallohi, sizlardan hech kim biror narsani nohaq (oʻz haqqidan tashqari) olmaydiki, Qiyomat kuni Allohga — uni (oʻsha narsani) koʻtarib turgan holda — yoʻliqmasin. Bas, men sizlardan birortangizni — Allohga tuya koʻtarib (yoʻliqqanini), uning (tuyaning) boʻkirigi (ovozi) boʻlgan holda; yoki moʻraydigan sigir; yoki maʼraydigan qoʻy (koʻtarib yoʻliqqanini) — albatta tanib olaman», dedilar. Soʻng U zot qoʻllarini — qoʻltiqlarining oqligi koʻringuncha — koʻtarib: «Allohumma, men (xabarni) yetkazdimmi?» dedilar. (Abu Humayd:) Koʻzim koʻrdi, qulogʻim eshitdi.(Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Бану Сулаймнинг садақалари (закоти)га Ибн Лутбийя деган бир кишини амалдор (йиғувчи) қилиб тайинладилар. У (закотни йиғиб) келганида, У зот у билан ҳисоб-китоб қилдилар. У: «Бу — сизларнинг молингиз, бу эса — (менга берилган) ҳадя», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар рост (сўзлаётган) бўлсанг, отанг ва онангнинг уйида ўтирсанг бўлмасмиди — токи ҳадянг ўзи сенга келгунча?!» дедилар. Сўнг У зот бизга хутба қилдилар: Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Аммо баъд; мен сизлардан бир кишини Аллоҳ менга (масъул қилиб) берган ишлардан бирига амалдор қиламан, сўнг у келиб: ‹Бу — сизларнинг молингиз, бу эса — менга ҳадя қилинган (совға)›, дейди. У отаси ва онаси уйида ўтирмадими — токи ҳадяси ўзи унга келгунча?! Валлоҳи, сизлардан ҳеч ким бирор нарсани ноҳақ (ўз ҳаққидан ташқари) олмайдики, Қиёмат куни Аллоҳга — уни (ўша нарсани) кўтариб турган ҳолда — йўлиқмасин. Бас, мен сизлардан бирортангизни — Аллоҳга туя кўтариб (йўлиққанини), унинг (туянинг) бўкириги (овози) бўлган ҳолда; ёки мўрайдиган сигир; ёки маърайдиган қўй (кўтариб йўлиққанини) — албатта таниб оламан», дедилар. Сўнг У зот қўлларини — қўлтиқларининг оқлиги кўрингунча — кўтариб: «Аллоҳумма, мен (хабарни) етказдимми?» дедилар. (Абу Ҳумайд:) Кўзим кўрди, қулоғим эшитди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ ابْنَ الأُتَبِيَّةِ عَلَى صَدَقَاتِ بَنِي سُلَيْمٍ، فَلَمَّا جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحَاسَبَهُ قَالَ هَذَا الَّذِي لَكُمْ، وَهَذِهِ هَدِيَّةٌ أُهْدِيَتْ لِي. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَهَلاَّ جَلَسْتَ فِي بَيْتِ أَبِيكَ وَبَيْتِ أُمِّكَ حَتَّى تَأْتِيَكَ هَدِيَّتُكَ، إِنْ كُنْتَ صَادِقًا ". ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَ النَّاسَ وَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَسْتَعْمِلُ رِجَالاً مِنْكُمْ عَلَى أُمُورٍ مِمَّا وَلاَّنِي اللَّهُ، فَيَأْتِي أَحَدُكُمْ فَيَقُولُ هَذَا لَكُمْ وَهَذِهِ هَدِيَّةٌ أُهْدِيَتْ لِي فَهَلاَّ جَلَسَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ وَبَيْتِ أُمِّهِ حَتَّى تَأْتِيَهُ هَدِيَّتُهُ إِنْ كَانَ صَادِقًا، فَوَاللَّهِ لاَ يَأْخُذُ أَحَدُكُمْ مِنْهَا شَيْئًا ـ قَالَ هِشَامٌ ـ بِغَيْرِ حَقِّهِ إِلاَّ جَاءَ اللَّهَ يَحْمِلُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، أَلاَ فَلأَعْرِفَنَّ مَا جَاءَ اللَّهَ رَجُلٌ بِبَعِيرٍ لَهُ رُغَاءٌ، أَوْ بِبَقَرَةٍ لَهَا خُوَارٌ، أَوْ شَاةٍ تَيْعَرُ ". ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ " أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ".
(Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ Ibn al-Utbiyyani Banu Sulaym sadaqalariga (zakot yigʻishga amaldor qilib) tayinladilar. U Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, U zot u bilan hisob-kitob qilganlarida, u: «Bu — sizlarniki, bu esa — menga hadya qilingan sovgʻa», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar sen rostgoʻy boʻlsang, — sening hadyang oʻzingga (kelib) yetguncha — otangning uyida va onangning uyida oʻtirsang boʻlmasmidi?!» dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ turdilar-da, odamlarga xutba qilib, Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: «Ammo baʼd; albatta, men sizlardan baʼzi kishilarni — Alloh menga (boshqarishni) topshirgan ishlardan baʼzisiga (amaldor qilib) tayinlayman; soʻng biringiz kelib: ‹Bu — sizlarniki, bu esa — menga hadya qilingan sovgʻa›, deydi. Agar u rostgoʻy boʻlsa, — hadyasi oʻziga yetguncha — otasining uyida va onasining uyida oʻtirsa boʻlmasmidi?! Vallohi, biringiz undan (oʻsha moldan) — (Hishom aytdi:) — oʻz haqqisiz biror narsa olmaydi, magar Qiyomat kuni uni koʻtarib, Allohning huzuriga keladi. Ogoh boʻlinglar, men albatta tanib olaman: Allohning huzuriga bir kishi — boʻkiradigan tuyani, yoki maʼraydigan sigirni, yoki maʼraydigan qoʻyni (koʻtarib) kelganini!», dedilar. Soʻng U zot ikki qoʻllarini — men ikki qoʻltiqlarining oqligini koʻrgunimcha — koʻtardilar: «Ogoh boʻlinglar, men (sizlarga) yetkazdimmi?» (dedilar).(Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ Ибн ал-Утбийяни Бану Сулайм садақаларига (закот йиғишга амалдор қилиб) тайинладилар. У Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, У зот у билан ҳисоб-китоб қилганларида, у: «Бу — сизларники, бу эса — менга ҳадя қилинган совға», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сен ростгўй бўлсанг, — сенинг ҳадянг ўзингга (келиб) етгунча — отангнинг уйида ва онангнинг уйида ўтирсанг бўлмасмиди?!» дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ турдилар-да, одамларга хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Аммо баъд; албатта, мен сизлардан баъзи кишиларни — Аллоҳ менга (бошқаришни) топширган ишлардан баъзисига (амалдор қилиб) тайинлайман; сўнг бирингиз келиб: ‹Бу — сизларники, бу эса — менга ҳадя қилинган совға›, дейди. Агар у ростгўй бўлса, — ҳадяси ўзига етгунча — отасининг уйида ва онасининг уйида ўтирса бўлмасмиди?! Валлоҳи, бирингиз ундан (ўша молдан) — (Ҳишом айтди:) — ўз ҳаққисиз бирор нарса олмайди, магар Қиёмат куни уни кўтариб, Аллоҳнинг ҳузурига келади. Огоҳ бўлинглар, мен албатта таниб оламан: Аллоҳнинг ҳузурига бир киши — бўкирадиган туяни, ёки маърайдиган сигирни, ёки маърайдиган қўйни (кўтариб) келганини!», дедилар. Сўнг У зот икки қўлларини — мен икки қўлтиқларининг оқлигини кўргунимча — кўтардилар: «Огоҳ бўлинглар, мен (сизларга) етказдимми?» (дедилар).