حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعْتُهُ حِينَ تَشَهَّدَ يَقُولُ " أَمَّا بَعْدُ ". تَابَعَهُ الزُّبَيْدِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ.
Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ xutba qilishga turdilar va men u zotni ‹tashahhud›dan keyin: «Ammo baʼdu», — degan holda eshitdim.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ хутба қилишга турдилар ва мен у зотни ‹ташаҳҳуд›дан кейин: «Аммо баъду», — деган ҳолда эшитдим.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةً، وَلَمْ يُعْطِ مَخْرَمَةَ مِنْهَا شَيْئًا، فَقَالَ مَخْرَمَةُ يَا بُنَىَّ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ، فَقَالَ ادْخُلْ فَادْعُهُ لِي. قَالَ فَدَعَوْتُهُ لَهُ فَخَرَجَ إِلَيْهِ، وَعَلَيْهِ قَبَاءٌ مِنْهَا، فَقَالَ " خَبَأْنَا هَذَا لَكَ ". قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ، فَقَالَ رَضِيَ مَخْرَمَةُ.
Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ baʼzi choponlarni taqsimladi, lekin Maxramaga ulardan hech narsa bermadi. Maxrama (menga): «Ey oʻgʻlim! Meni Allohning Rasuli ﷺ ga (olib) hamrohlik qil», — dedi. Men u bilan borganimda, u: «Uni (Paygʻambar ﷺ ni) menga chaqir», — dedi. Men u zotni otam uchun chaqirdim. U zot oʻsha choponlardan birini kiygan holda (tashqariga) chiqdi va: «Biz buni (mana shu choponni) sen uchun saqlab qoʻygan edik, (ey Maxrama)», — dedilar. Maxrama choponga qarab: «Maxrama rozi boʻldi», — dedi (yoki Paygʻambar ﷺ: «Maxrama rozi boʻldimi?» — dedi).Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ баъзи чопонларни тақсимлади, лекин Махрамага улардан ҳеч нарса бермади. Махрама (менга): «Эй ўғлим! Мени Аллоҳнинг Расули ﷺ га (олиб) ҳамроҳлик қил», — деди. Мен у билан борганимда, у: «Уни (Пайғамбар ﷺ ни) менга чақир», — деди. Мен у зотни отам учун чақирдим. У зот ўша чопонлардан бирини кийган ҳолда (ташқарига) чиқди ва: «Биз буни (мана шу чопонни) сен учун сақлаб қўйган эдик, (эй Махрама)», — дедилар. Махрама чопонга қараб: «Махрама рози бўлди», — деди (ёки Пайғамбар ﷺ: «Махрама рози бўлдими?» — деди).
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةٌ فَقَالَ لِي أَبِي مَخْرَمَةُ انْطَلِقْ بِنَا إِلَيْهِ عَسَى أَنْ يُعْطِيَنَا مِنْهَا شَيْئًا. فَقَامَ أَبِي عَلَى الْبَابِ فَتَكَلَّمَ، فَعَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَوْتَهُ فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ قَبَاءٌ وَهُوَ يُرِيهِ مَحَاسِنَهُ وَهُوَ يَقُولَ " خَبَأْتُ هَذَا لَكَ، خَبَأْتُ هَذَا لَكَ ".
Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga baʼzi (ustki) kiyimlar keldi va otam (Maxrama) menga: «Paygʻambar ﷺ ning oldiga boraylik — u zot bizga oʻsha kiyimlardan biror narsa berar», — dedi. Bas, otam eshik oldida turib (oʻz hojatini) aytdi. Paygʻambar ﷺ uning ovozini tanidi va — bir kiyimni koʻtarib, Maxramaga oʻsha kiyimning yaxshi xususiyatlarini aytgan holda — (tashqariga) chiqdi hamda: «Men buni sen uchun saqlab qoʻygan edim, men buni sen uchun yuborgan edim», — dedilar.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га баъзи (устки) кийимлар келди ва отам (Махрама) менга: «Пайғамбар ﷺ нинг олдига борайлик — у зот бизга ўша кийимлардан бирор нарса берар», — деди. Бас, отам эшик олдида туриб (ўз ҳожатини) айтди. Пайғамбар ﷺ унинг овозини таниди ва — бир кийимни кўтариб, Махрамага ўша кийимнинг яхши хусусиятларини айтган ҳолда — (ташқарига) чиқди ҳамда: «Мен буни сен учун сақлаб қўйган эдим, мен буни сен учун юборган эдим», — дедилар.
حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ لَمَّا طُعِنَ عُمَرُ جَعَلَ يَأْلَمُ، فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ وَكَأَنَّهُ يُجَزِّعُهُ ـ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، وَلَئِنْ كَانَ ذَاكَ لَقَدْ صَحِبْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَحْسَنْتَ صُحْبَتَهُ، ثُمَّ فَارَقْتَهُ وَهْوَ عَنْكَ رَاضٍ، ثُمَّ صَحِبْتَ أَبَا بَكْرٍ فَأَحْسَنْتَ صُحْبَتَهُ، ثُمَّ فَارَقْتَهُ وَهْوَ عَنْكَ رَاضٍ، ثُمَّ صَحِبْتَ صَحَبَتَهُمْ فَأَحْسَنْتَ صُحْبَتَهُمْ، وَلَئِنْ فَارَقْتَهُمْ لَتُفَارِقَنَّهُمْ وَهُمْ عَنْكَ رَاضُونَ. قَالَ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرِضَاهُ، فَإِنَّمَا ذَاكَ مَنٌّ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى مَنَّ بِهِ عَلَىَّ، وَأَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ صُحْبَةِ أَبِي بَكْرٍ وَرِضَاهُ، فَإِنَّمَا ذَاكَ مَنٌّ مِنَ اللَّهِ جَلَّ ذِكْرُهُ مَنَّ بِهِ عَلَىَّ، وَأَمَّا مَا تَرَى مِنْ جَزَعِي، فَهْوَ مِنْ أَجْلِكَ وَأَجْلِ أَصْحَابِكَ، وَاللَّهِ لَوْ أَنَّ لِي طِلاَعَ الأَرْضِ ذَهَبًا لاَفْتَدَيْتُ بِهِ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَبْلَ أَنْ أَرَاهُ. قَالَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، دَخَلْتُ عَلَى عُمَرَ بِهَذَا.
Umar (xanjar bilan) urilganida (yarador boʻlganida), ogʻriqdan azoblana boshladi. Ibn Abbos — goʻyo uning gʻamini tarqatmoqchidek — unga: «Ey moʻminlar amiri, agar shunday (vafot) boʻladigan boʻlsa ham, sen Rasululloh ﷺga hamrohlik qilding va u zotga yaxshi hamroh boʻlding, soʻng u zot sendan rozi boʻlgan holda ajrading. Soʻng Abu Bakrga hamrohlik qilding va unga yaxshi hamroh boʻlding, soʻng u sendan rozi boʻlgan holda ajrading. Soʻng ularning sahobalariga hamrohlik qilding va ularga yaxshi hamroh boʻlding. Agar ulardan ajrasang ham, albatta ular sendan rozi boʻlgan holda ajrasarsan», dedi. (Umar) aytdi: «Rasululloh ﷺning hamrohligi va u zotning rizoligidan eslatganing — bu Alloh taolo menga ato qilgan bir neʼmatdir. Abu Bakrning hamrohligi va uning rizoligidan eslatganing — bu ham Allohning menga ato qilgan bir neʼmatidir. Mendagi koʻrayotgan jazaʼ-fizaʼga (sabrsizligimga) kelsak, u sen va sening sheriklaring (zimmamdagi masʼuliyat) tufaylidir. Allohga qasamki, agar mening tasarrufimda yer toʻla oltin boʻlsa edi, men uni (qiyomatda) koʻrishimdan oldin Allohning azobidan (qutulish uchun) fido qilardim», dedi. Hammod ibn Zayd aytdi: Bizga Ayyub, Ibn Abu Mulaykadan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qilib): «Men Umarning oldiga shu (gap) bilan kirdim», dedi.Умар (ханжар билан) урилганида (ярадор бўлганида), оғриқдан азоблана бошлади. Ибн Аббос — гўё унинг ғамини тарқатмоқчидек — унга: «Эй мўминлар амири, агар шундай (вафот) бўладиган бўлса ҳам, сен Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳлик қилдинг ва у зотга яхши ҳамроҳ бўлдинг, сўнг у зот сендан рози бўлган ҳолда ажрадинг. Сўнг Абу Бакрга ҳамроҳлик қилдинг ва унга яхши ҳамроҳ бўлдинг, сўнг у сендан рози бўлган ҳолда ажрадинг. Сўнг уларнинг саҳобаларига ҳамроҳлик қилдинг ва уларга яхши ҳамроҳ бўлдинг. Агар улардан ажрасанг ҳам, албатта улар сендан рози бўлган ҳолда ажрасарсан», деди. (Умар) айтди: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳамроҳлиги ва у зотнинг ризолигидан эслатганинг — бу Аллоҳ таоло менга ато қилган бир неъматдир. Абу Бакрнинг ҳамроҳлиги ва унинг ризолигидан эслатганинг — бу ҳам Аллоҳнинг менга ато қилган бир неъматидир. Мендаги кўраётган жазаъ-физаъга (сабрсизлигимга) келсак, у сен ва сенинг шерикларинг (зиммамдаги масъулият) туфайлидир. Аллоҳга қасамки, агар менинг тасарруфимда ер тўла олтин бўлса эди, мен уни (қиёматда) кўришимдан олдин Аллоҳнинг азобидан (қутулиш учун) фидо қилардим», деди. Ҳаммод ибн Зайд айтди: Бизга Айюб, Ибн Абу Мулайкадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилиб): «Мен Умарнинг олдига шу (гап) билан кирдим», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّي، فَمَنْ أَغْضَبَهَا أَغْضَبَنِي ".
Rasululloh ﷺ: «Fotima mening bir parchamdir. Kim uni gʻazablantirsa, meni gʻazablantiribdi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Фотима менинг бир парчамдир. Ким уни ғазаблантирса, мени ғазаблантирибди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، قَالَ إِنَّ عَلِيًّا خَطَبَ بِنْتَ أَبِي جَهْلٍ، فَسَمِعَتْ بِذَلِكَ، فَاطِمَةُ، فَأَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّكَ لاَ تَغْضَبُ لِبَنَاتِكَ، هَذَا عَلِيٌّ نَاكِحٌ بِنْتَ أَبِي جَهْلٍ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعْتُهُ حِينَ تَشَهَّدَ يَقُولُ " أَمَّا بَعْدُ أَنْكَحْتُ أَبَا الْعَاصِ بْنَ الرَّبِيعِ، فَحَدَّثَنِي وَصَدَقَنِي، وَإِنَّ فَاطِمَةَ بَضْعَةٌ مِنِّي، وَإِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يَسُوءَهَا، وَاللَّهِ لاَ تَجْتَمِعُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِنْتُ عَدُوِّ اللَّهِ عِنْدَ رَجُلٍ وَاحِدٍ ". فَتَرَكَ عَلِيٌّ الْخِطْبَةَ. وَزَادَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَلِيٍّ عَنْ مِسْوَرٍ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَ صِهْرًا لَهُ مِنْ بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ فَأَثْنَى عَلَيْهِ فِي مُصَاهَرَتِهِ إِيَّاهُ فَأَحْسَنَ قَالَ " حَدَّثَنِي فَصَدَقَنِي، وَوَعَدَنِي فَوَفَى لِي ".
Ali Abu Jahlning qizini xostgorlik qildi (unga uylanmoqchi boʻldi). Fotima buni eshitib, Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Sening qavming sen qizlaring uchun gʻazablanmaysan deb gumon qilmoqda. Mana Ali Abu Jahlning qiziga uylanmoqchi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ turdilar. Men u zotning tashahhud aytib, soʻng: «Ammo baʼd, men Abul-Os ibn Robini (qizimga) uylantirgan edim, u menga (gapirib) gapirdi va menga rost soʻzladi. Albatta Fotima mening bir parchamdir, men uni xafa qiladigan narsani yomon koʻraman. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺning qizi bilan Allohning dushmanining qizi bir kishi nikohida jam boʻlmaydi», deganlarini eshitdim. Shunda Ali xostgorlikdan voz kechdi. Muhammad ibn Amr ibn Halhala Ibn Shihobdan, u Alidan, u Misvardan (rivoyat qilib) ziyoda qildi: Men Paygʻambar ﷺni eshitdim, u zot Bani Abdu Shamsdan boʻlgan bir kuyovini zikr qilib, uning (oʻzlari bilan) qudachiligini yaxshi (deb) maqtab: «U menga (gapirib) gapirdi va menga rost soʻzladi, menga vaʼda berdi va vaʼdasiga vafo qildi», dedilar.Али Абу Жаҳлнинг қизини хостгорлик қилди (унга уйланмоқчи бўлди). Фотима буни эшитиб, Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Сенинг қавминг сен қизларинг учун ғазабланмайсан деб гумон қилмоқда. Мана Али Абу Жаҳлнинг қизига уйланмоқчи», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ турдилар. Мен у зотнинг ташаҳҳуд айтиб, сўнг: «Аммо баъд, мен Абул-Ос ибн Робини (қизимга) уйлантирган эдим, у менга (гапириб) гапирди ва менга рост сўзлади. Албатта Фотима менинг бир парчамдир, мен уни хафа қиладиган нарсани ёмон кўраман. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺнинг қизи билан Аллоҳнинг душманининг қизи бир киши никоҳида жам бўлмайди», деганларини эшитдим. Шунда Али хостгорликдан воз кечди. Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳалҳала Ибн Шиҳобдан, у Алидан, у Мисвардан (ривоят қилиб) зиёда қилди: Мен Пайғамбар ﷺни эшитдим, у зот Бани Абду Шамсдан бўлган бир куёвини зикр қилиб, унинг (ўзлари билан) қудачилигини яхши (деб) мақтаб: «У менга (гапириб) гапирди ва менга рост сўзлади, менга ваъда берди ва ваъдасига вафо қилди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّي، فَمَنْ أَغْضَبَهَا أَغْضَبَنِي ".
Rasululloh ﷺ: «Fotima mening bir parchamdir. Kim uni gʻazablantirsa, meni gʻazablantiribdi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Фотима менинг бир парчамдир. Ким уни ғазаблантирса, мени ғазаблантирибди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، وَيُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَمْرَو بْنَ عَوْفٍ وَهْوَ حَلِيفٌ لِبَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ، وَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ إِلَى الْبَحْرَيْنِ يَأْتِي بِجِزْيَتِهَا، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ صَالَحَ أَهْلَ الْبَحْرَيْنِ، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمِ الْعَلاَءَ بْنَ الْحَضْرَمِيِّ، فَقَدِمَ أَبُو عُبَيْدَةَ بِمَالٍ مِنَ الْبَحْرَيْنِ فَسَمِعَتِ الأَنْصَارُ بِقُدُومِ أَبِي عُبَيْدَةَ، فَوَافَوْا صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا انْصَرَفَ تَعَرَّضُوا لَهُ، فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَآهُمْ ثُمَّ قَالَ " أَظُنُّكُمْ سَمِعْتُمْ أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ قَدِمَ بِشَىْءٍ ". قَالُوا أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَأَبْشِرُوا وَأَمِّلُوا مَا يَسُرُّكُمْ، فَوَاللَّهِ مَا الْفَقْرَ أَخْشَى عَلَيْكُمْ، وَلَكِنِّي أَخْشَى أَنْ تُبْسَطَ عَلَيْكُمُ الدُّنْيَا كَمَا بُسِطَتْ عَلَى مَنْ قَبْلَكُمْ، فَتَنَافَسُوهَا كَمَا تَنَافَسُوهَا، وَتُهْلِكَكُمْ كَمَا أَهْلَكَتْهُمْ ".
Amr ibn Avf — u Bani Omir ibn Luayyning halifi (ittifoqchisi) edi va Paygʻambar ﷺ bilan Badrda qatnashgan edi — (xabar berdiki): Rasululloh ﷺ Abu Ubayda ibnul-Jarrohni Bahraynga uning jizyasini olib kelish uchun yubordilar. Rasululloh ﷺ Bahrayn ahli bilan sulh tuzgan va ularga Aloʼ ibn Hazramiyni amir qilgan edilar. Abu Ubayda Bahrayndan mol bilan keldi. Ansorlar Abu Ubaydaning kelganini eshitib, Paygʻambar ﷺ bilan bomdod namoziga (hozir boʻlib) keldilar. U zot (namozdan) burilganlarida, ular u zotga roʻbaroʻ boʻldilar (yoʻliqdilar). Rasululloh ﷺ ularni koʻrganlarida tabassum qilib, soʻng: «Oʻylaymanki, sizlar Abu Ubayda biror narsa (mol) bilan kelganini eshitgansiz», dedilar. Ular: «Ha, ey Allohning Rasuli», deyishdi. U zot: «Bas, suyunchi va sizni xursand qiladigan narsani umid qilinglar. Allohga qasamki, men sizlarga faqirlikdan qoʻrqmayman, lekin men dunyo sizlardan oldingilarga yoyilganidek (keng) yoyilib, sizlar uni (uchun) ular talashganidek talashishingizdan va u sizni ularni halok qilganidek halok qilishidan qoʻrqaman», dedilar.Амр ибн Авф — у Бани Омир ибн Луаййнинг ҳалифи (иттифоқчиси) эди ва Пайғамбар ﷺ билан Бадрда қатнашган эди — (хабар бердики): Расулуллоҳ ﷺ Абу Убайда ибнул-Жарроҳни Баҳрайнга унинг жизясини олиб келиш учун юбордилар. Расулуллоҳ ﷺ Баҳрайн аҳли билан сулҳ тузган ва уларга Алў ибн Ҳазрамийни амир қилган эдилар. Абу Убайда Баҳрайндан мол билан келди. Ансорлар Абу Убайданинг келганини эшитиб, Пайғамбар ﷺ билан бомдод намозига (ҳозир бўлиб) келдилар. У зот (намоздан) бурилганларида, улар у зотга рўбарў бўлдилар (йўлиқдилар). Расулуллоҳ ﷺ уларни кўрганларида табассум қилиб, сўнг: «Ўйлайманки, сизлар Абу Убайда бирор нарса (мол) билан келганини эшитгансиз», дедилар. Улар: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дейишди. У зот: «Бас, суюнчи ва сизни хурсанд қиладиган нарсани умид қилинглар. Аллоҳга қасамки, мен сизларга фақирликдан қўрқмайман, лекин мен дунё сизлардан олдингиларга ёйилганидек (кенг) ёйилиб, сизлар уни (учун) улар талашганидек талашишингиздан ва у сизни уларни ҳалок қилганидек ҳалок қилишидан қўрқаман», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ " إِنَّ بَنِي هِشَامِ بْنِ الْمُغِيرَةِ اسْتَأْذَنُوا فِي أَنْ يُنْكِحُوا ابْنَتَهُمْ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَلاَ آذَنُ، ثُمَّ لاَ آذَنُ، ثُمَّ لاَ آذَنُ، إِلاَّ أَنْ يُرِيدَ ابْنُ أَبِي طَالِبٍ أَنْ يُطَلِّقَ ابْنَتِي وَيَنْكِحَ ابْنَتَهُمْ، فَإِنَّمَا هِيَ بَضْعَةٌ مِنِّي، يُرِيبُنِي مَا أَرَابَهَا وَيُؤْذِينِي مَا آذَاهَا ". هَكَذَا قَالَ.
(al-Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni — u zot minbar ustida (boʻ lgan) holda — (shunday) deb aytayotganlarini eshitdim: «Albatta Hishom ibnul-Mugʻ ira(ning) oʻgʻ illari — oʻ z qizlarini Ali ibn Abu Tolibga nikohlab berishga — izn soʻradi; bas, men izn bermayman, soʻng izn bermayman, soʻng izn bermayman — magar Ibn Abu Tolib mening qizimni taloq qilib, ularning qiziga uylanishni xohlasa (boshqa gap). Chunki u (Fotima) — mendan bir parcha(dir): uni shubhaga solgan (ranjitgan) narsa meni shubhaga soladi (ranjitadi), va unga ozor bergan narsa menga ozor beradi», dedilar. U mana shunday dedi.(ал-Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни — у зот минбар устида (бў лган) ҳолда — (шундай) деб айтаётганларини эшитдим: «Албатта Ҳишом ибнул-Муғ ира(нинг) ўғ иллари — ў з қизларини Али ибн Абу Толибга никоҳлаб беришга — изн сўради; бас, мен изн бермайман, сўнг изн бермайман, сўнг изн бермайман — магар Ибн Абу Толиб менинг қизимни талоқ қилиб, уларнинг қизига уйланишни хоҳласа (бошқа гап). Чунки у (Фотима) — мендан бир парча(дир): уни шубҳага солган (ранжитган) нарса мени шубҳага солади (ранжитади), ва унга озор берган нарса менга озор беради», дедилар. У мана шундай деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةً، وَلَمْ يُعْطِ مَخْرَمَةَ شَيْئًا فَقَالَ مَخْرَمَةُ يَا بُنَىَّ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ فَقَالَ ادْخُلْ فَادْعُهُ لِي. قَالَ فَدَعَوْتُهُ لَهُ، فَخَرَجَ إِلَيْهِ وَعَلَيْهِ قَبَاءٌ مِنْهَا فَقَالَ " خَبَأْتُ هَذَا لَكَ ". قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ رَضِيَ مَخْرَمَةُ.
(Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ (bir necha) qabolarni taqsimladilar, ammo Maxramaga hech narsa bermadilar. Maxrama: «Ey oʻgʻilcham, qani Rasululloh ﷺning oldilariga boraylik» dedi. Men u bilan bordim. U: «(Ichkariga) kir va men uchun u zotni chaqir» dedi. Men u zotni (chaqirib) oldim. (U zot) egnilarida oʻsha (qabolardan) bir qabo bilan (chiqib) keldilar va: «Buni sen uchun saqlab qoʻygan edim» dedilar. (Maxrama) unga qaradi va: «Maxrama rozi boʻldi» dedi.(Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ (бир неча) қаболарни тақсимладилар, аммо Махрамага ҳеч нарса бермадилар. Махрама: «Эй ўғилчам, қани Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига борайлик» деди. Мен у билан бордим. У: «(Ичкарига) кир ва мен учун у зотни чақир» деди. Мен у зотни (чақириб) олдим. (У зот) эгниларида ўша (қаболардан) бир қабо билан (чиқиб) келдилар ва: «Буни сен учун сақлаб қўйган эдим» дедилар. (Махрама) унга қаради ва: «Махрама рози бўлди» деди.
وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، مَخْرَمَةَ قَالَ لَهُ يَا بُنَىَّ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدِمَتْ عَلَيْهِ أَقْبِيَةٌ فَهْوَ يَقْسِمُهَا، فَاذْهَبْ بِنَا إِلَيْهِ، فَذَهَبْنَا فَوَجَدْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي مَنْزِلِهِ، فَقَالَ لِي يَا بُنَىَّ ادْعُ لِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَعْظَمْتُ ذَلِكَ. فَقُلْتُ أَدْعُو لَكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا بُنَىَّ إِنَّهُ لَيْسَ بِجَبَّارٍ. فَدَعَوْتُهُ فَخَرَجَ وَعَلَيْهِ قَبَاءٌ مِنْ دِيبَاجٍ مُزَرَّرٌ بِالذَّهَبِ، فَقَالَ " يَا مَخْرَمَةُ هَذَا خَبَأْنَاهُ لَكَ ". فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ.
(Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, otasi Maxrama unga: «Ey oʻgʻilcham, menga Paygʻambar ﷺga (bir necha) qabolar kelgani va u zot ularni taqsimlayotganlari xabari yetdi; qani, bizni u zotning oldiga olib bor» dedi. Biz bordik va Paygʻambar ﷺni manzillarida topdik. (Maxrama) menga: «Ey oʻgʻilcham, men uchun Paygʻambar ﷺni chaqir» dedi. Men buni (juda) ulkan (ish) deb bildim va: «Sen uchun Rasululloh ﷺni chaqiraymi?» dedim. U: «Ey oʻgʻilcham, u zot jabbor (zoʻravon) emaslar» dedi. Shunda men u zotni chaqirdim, u zot egnilarida oltin (tugma)lar bilan tugmalangan deboj qabo bilan chiqdilar va: «Ey Maxrama, buni biz sen uchun yashirib qoʻygan edik» dedilar va uni unga berdilar.(Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, отаси Махрама унга: «Эй ўғилчам, менга Пайғамбар ﷺга (бир неча) қаболар келгани ва у зот уларни тақсимлаётганлари хабари етди; қани, бизни у зотнинг олдига олиб бор» деди. Биз бордик ва Пайғамбар ﷺни манзилларида топдик. (Махрама) менга: «Эй ўғилчам, мен учун Пайғамбар ﷺни чақир» деди. Мен буни (жуда) улкан (иш) деб билдим ва: «Сен учун Расулуллоҳ ﷺни чақирайми?» дедим. У: «Эй ўғилчам, у зот жаббор (зўравон) эмаслар» деди. Шунда мен у зотни чақирдим, у зот эгниларида олтин (тугма)лар билан тугмаланган дебож қабо билан чиқдилар ва: «Эй Махрама, буни биз сен учун яшириб қўйган эдик» дедилар ва уни унга бердилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَخْبَرَهُ. أَنَّ الرَّهْطَ الَّذِينَ وَلاَّهُمْ عُمَرُ اجْتَمَعُوا فَتَشَاوَرُوا، قَالَ لَهُمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ لَسْتُ بِالَّذِي أُنَافِسُكُمْ عَلَى هَذَا الأَمْرِ، وَلَكِنَّكُمْ إِنْ شِئْتُمُ اخْتَرْتُ لَكُمْ مِنْكُمْ. فَجَعَلُوا ذَلِكَ إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ، فَلَمَّا وَلَّوْا عَبْدَ الرَّحْمَنِ أَمْرَهُمْ فَمَالَ النَّاسُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَتَّى مَا أَرَى أَحَدًا مِنَ النَّاسِ يَتْبَعُ أُولَئِكَ الرَّهْطَ وَلاَ يَطَأُ عَقِبَهُ، وَمَالَ النَّاسُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ يُشَاوِرُونَهُ تِلْكَ اللَّيَالِيَ حَتَّى إِذَا كَانَتِ اللَّيْلَةُ الَّتِي أَصْبَحْنَا مِنْهَا، فَبَايَعْنَا عُثْمَانَ قَالَ الْمِسْوَرُ طَرَقَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بَعْدَ هَجْعٍ مِنَ اللَّيْلِ فَضَرَبَ الْبَابَ حَتَّى اسْتَيْقَظْتُ فَقَالَ أَرَاكَ نَائِمًا، فَوَاللَّهِ مَا اكْتَحَلْتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ بِكَبِيرِ نَوْمٍ، انْطَلِقْ فَادْعُ الزُّبَيْرَ وَسَعْدًا، فَدَعَوْتُهُمَا لَهُ فَشَاوَرَهُمَا ثُمَّ دَعَانِي فَقَالَ ادْعُ لِي عَلِيًّا. فَدَعَوْتُهُ فَنَاجَاهُ حَتَّى ابْهَارَّ اللَّيْلُ، ثُمَّ قَامَ عَلِيٌّ مِنْ عِنْدِهِ، وَهْوَ عَلَى طَمَعٍ، وَقَدْ كَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَخْشَى مِنْ عَلِيٍّ شَيْئًا، ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِي عُثْمَانَ، فَدَعَوْتُهُ فَنَاجَاهُ حَتَّى فَرَّقَ بَيْنَهُمَا الْمُؤَذِّنُ بِالصُّبْحِ، فَلَمَّا صَلَّى لِلنَّاسِ الصُّبْحَ وَاجْتَمَعَ أُولَئِكَ الرَّهْطُ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، فَأَرْسَلَ إِلَى مَنْ كَانَ حَاضِرًا مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ، وَأَرْسَلَ إِلَى أُمَرَاءِ الأَجْنَادِ وَكَانُوا وَافَوْا تِلْكَ الْحَجَّةَ مَعَ عُمَرَ، فَلَمَّا اجْتَمَعُوا تَشَهَّدَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ يَا عَلِيُّ، إِنِّي قَدْ نَظَرْتُ فِي أَمْرِ النَّاسِ فَلَمْ أَرَهُمْ يَعْدِلُونَ بِعُثْمَانَ، فَلاَ تَجْعَلَنَّ عَلَى نَفْسِكَ سَبِيلاً. فَقَالَ أُبَايِعُكَ عَلَى سُنَّةِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْخَلِيفَتَيْنِ مِنْ بَعْدِهِ. فَبَايَعَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، وَبَايَعَهُ النَّاسُ الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ وَأُمَرَاءُ الأَجْنَادِ وَالْمُسْلِمُونَ.
(al-Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu) xabar berdiki,) Umar (oʻzidan keyin xalifalikni maslahatlashishni) topshirgan (olti kishilik) jamoa (raht) yigʻilib, oʻzaro maslahatlashdilar. Abdurahmon (ibn Avf) ularga: «Men bu (xalifalik) ishi ustida sizlar bilan raqobat (talashadigan) kishi emasman; lekin agar sizlar xohlasangiz, men sizlar uchun sizlarning (orangiz)dan (birovni) tanlab beraman», dedi. Bas, ular buni (tanlash ishini) Abdurahmonga topshirdilar. Ular oʻz ishlarini Abdurahmonga topshirganlarida, odamlar Abdurahmon tomonga moyil boʻldilar — hatto men odamlardan biror kishini oʻsha (qolgan) jamoaga ergashayotgan yoki uning iziga (qadamiga) bosayotganini koʻrmadim; odamlar Abdurahmon tomonga moyil boʻlib, oʻsha kechalar (davomida) u bilan maslahatlashdilar. Toki biz tongini (Usmonga) bayʼat qilib qarshilagan oʻsha kecha kelganida, — al-Misvar aytdi: — Abdurahmon kechaning bir qismi (oʻtib, odamlar uxlagan)idan keyin oldimga keldi-da, men uygʻonguncha eshikni qoqdi. Soʻng u: «Seni uxlab yotibsan deb koʻraman; vallohi, men bu kecha koʻp uyqu bilan (koʻzimga) toʻtiyo surmadim (uxlamadim). Bor, Zubayr va Saʼdni chaqir!» dedi. Bas, men u ikkovini unga chaqirdim; u ikkovi bilan maslahatlashdi, soʻng meni chaqirib: «Menga Alini chaqir», dedi. Men uni (Alini) chaqirdim; u (Abdurahmon) — toki kechaning yarmi (oʻtguncha) — u bilan yashirin gaplashdi. Soʻng Ali uning oldidan — (xalifalikka) tamada (umidvor) boʻlgan holda — turdi; Abdurahmon esa Alidan (uning rad etishidan) biror narsadan xavfsirar edi. Soʻng u: «Menga Usmonni chaqir», dedi. Men uni chaqirdim; u (Abdurahmon) — toki muazzin bomdod (azoni) bilan ikkovini ajratguncha — u bilan yashirin gaplashdi. U odamlarga bomdodni oʻqib, oʻsha jamoa minbar oldida yigʻilganlarida, u (Abdurahmon) muhojirlar va ansorlardan hozir boʻlganlarni (chaqirishga odam) yubordi; va (turli) qoʻshinlarning amirlariga (ham) yubordi — ular oʻsha haj (mavsumi)da Umar bilan (birga) hozir boʻlgan edilar. Ular yigʻilganlarida, Abdurahmon tashahhud (shahodat kalimasi)ni aytdi, soʻng: «Ammo baʼd; ey Ali, men odamlarning ishiga (fikriga) nazar soldim, ularni Usmondan (boshqasini) afzal (teng) koʻrayotganlarini koʻrmadim; bas, sen oʻz nafsingga (oʻzingga qarshi) bir yoʻl (bahona) qilib qoʻyma», dedi. Shunda u (Ali): «Men senga — Allohning va Uning Rasulining sunnati va undan keyingi ikki xalifaning (yoʻli) ustiga bayʼat qilaman», dedi. Bas, Abdurahmon unga (Usmonga) bayʼat qildi; muhojirlar, ansorlar, qoʻshin amirlari va (boshqa) musulmonlar ham unga bayʼat qildilar.(ал-Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу) хабар бердики,) Умар (ўзидан кейин халифаликни маслаҳатлашишни) топширган (олти кишилик) жамоа (раҳт) йиғилиб, ўзаро маслаҳатлашдилар. Абдураҳмон (ибн Авф) уларга: «Мен бу (халифалик) иши устида сизлар билан рақобат (талашадиган) киши эмасман; лекин агар сизлар хоҳласангиз, мен сизлар учун сизларнинг (орангиз)дан (бировни) танлаб бераман», деди. Бас, улар буни (танлаш ишини) Абдураҳмонга топширдилар. Улар ўз ишларини Абдураҳмонга топширганларида, одамлар Абдураҳмон томонга мойил бўлдилар — ҳатто мен одамлардан бирор кишини ўша (қолган) жамоага эргашаётган ёки унинг изига (қадамига) босаётганини кўрмадим; одамлар Абдураҳмон томонга мойил бўлиб, ўша кечалар (давомида) у билан маслаҳатлашдилар. Токи биз тонгини (Усмонга) байъат қилиб қаршилаган ўша кеча келганида, — ал-Мисвар айтди: — Абдураҳмон кечанинг бир қисми (ўтиб, одамлар ухлаган)идан кейин олдимга келди-да, мен уйғонгунча эшикни қоқди. Сўнг у: «Сени ухлаб ётибсан деб кўраман; валлоҳи, мен бу кеча кўп уйқу билан (кўзимга) тўтиё сурмадим (ухламадим). Бор, Зубайр ва Саъдни чақир!» деди. Бас, мен у икковини унга чақирдим; у иккови билан маслаҳатлашди, сўнг мени чақириб: «Менга Алини чақир», деди. Мен уни (Алини) чақирдим; у (Абдураҳмон) — токи кечанинг ярми (ўтгунча) — у билан яширин гаплашди. Сўнг Али унинг олдидан — (халифаликка) тамада (умидвор) бўлган ҳолда — турди; Абдураҳмон эса Алидан (унинг рад этишидан) бирор нарсадан хавфсирар эди. Сўнг у: «Менга Усмонни чақир», деди. Мен уни чақирдим; у (Абдураҳмон) — токи муаззин бомдод (азони) билан икковини ажратгунча — у билан яширин гаплашди. У одамларга бомдодни ўқиб, ўша жамоа минбар олдида йиғилганларида, у (Абдураҳмон) муҳожирлар ва ансорлардан ҳозир бўлганларни (чақиришга одам) юборди; ва (турли) қўшинларнинг амирларига (ҳам) юборди — улар ўша ҳаж (мавсуми)да Умар билан (бирга) ҳозир бўлган эдилар. Улар йиғилганларида, Абдураҳмон ташаҳҳуд (шаҳодат калимаси)ни айтди, сўнг: «Аммо баъд; эй Али, мен одамларнинг ишига (фикрига) назар солдим, уларни Усмондан (бошқасини) афзал (тенг) кўраётганларини кўрмадим; бас, сен ўз нафсингга (ўзингга қарши) бир йўл (баҳона) қилиб қўйма», деди. Шунда у (Али): «Мен сенга — Аллоҳнинг ва Унинг Расулининг суннати ва ундан кейинги икки халифанинг (йўли) устига байъат қиламан», деди. Бас, Абдураҳмон унга (Усмонга) байъат қилди; муҳожирлар, ансорлар, қўшин амирлари ва (бошқа) мусулмонлар ҳам унга байъат қилдилар.