حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ عَلَيْهَا قَائِمًا فَأَتَيْتُهُ بِوَضُوءٍ فَذَهَبْتُ لأَتَأَخَّرَ عَنْهُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبَيْهِ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَمِعْتُ الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الأَعْمَشِ . ثُمَّ قَالَ وَكِيعٌ هَذَا أَصَحُّ حَدِيثٍ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْحِ . وَسَمِعْتُ أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا فَذَكَرَ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى مَنْصُورٌ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ الأَعْمَشِ . وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَعَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدِيثُ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَصَحُّ . وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَوْلِ قَائِمًا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبِيدَةُ بْنُ عَمْرٍو السَّلْمَانِيُّ رَوَى عَنْهُ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ . وَعَبِيدَةُ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ يُرْوَى عَنْ عَبِيدَةَ أَنَّهُ قَالَ أَسْلَمْتُ قَبْلَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِسَنَتَيْنِ . وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ عُبَيْدَةُ بْنُ مُعَتِّبٍ الضَّبِّيُّ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْكَرِيمِ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Paygʻambar ﷺ bir qavmning axlatxonasiga (chiqindi joyiga) kelib, unga tik turib bavl qildilar. Men u zotga tahorat (suvi) keltirdim, soʻng (hurmat yuzasidan) u zotdan uzoqlashmoqchi boʻldim, lekin u zot meni chaqirdilar; men u zotning tovonlari yonida turdim. U zot tahorat olib, maxsilari (etiklari) ustiga mash tortdilar.
Abu Iso aytdi: Men al-Jorudni: «Vakiani bu hadisni al-Aʼmashdan rivoyat qilayotganini eshitdim; soʻng Vakia: ‹Bu — mash haqida Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilingan eng sahih hadisdir›, dedi», deganini eshitdim. Yana Abu Ammor al-Husayn ibn Hurays: «Vakiani eshitdim», deb shunga oʻxshashini zikr qildi. Abu Iso aytdi: Shuningdek, Mansur va Ubayda az-Zabbiy Abu Voildan, (u) Huzayfadan al-Aʼmashning rivoyati kabi rivoyat qilishgan. Hammod ibn Abu Sulaymon va Osim ibn Bahdala esa Abu Voildan, (u) al-Mugʻira ibn Shuʼbadan, (u) Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilishgan; (lekin) Abu Voilning Huzayfadan (qilgan) hadisi sahihroqdir. Baʼzi ilm ahli tik turib bavl qilishga ruxsat berishgan. Abu Iso aytdi: Abida ibn Amr as-Salmoniydan Ibrohim an-Naxaiy rivoyat qilgan; Abida — kibor tobeinlardan boʻlib, undan: «Men Paygʻambar ﷺ vafotlaridan ikki yil avval islom keltirganman», degani rivoyat qilinadi. Ibrohimning shogirdi Ubayda az-Zabbiy esa Ubayda ibn Muʼattib az-Zabbiy boʻlib, kunyasi Abu Abdulkarimdir.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Пайғамбар ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига (чиқинди жойига) келиб, унга тик туриб бавл қилдилар. Мен у зотга таҳорат (суви) келтирдим, сўнг (ҳурмат юзасидан) у зотдан узоқлашмоқчи бўлдим, лекин у зот мени чақирдилар; мен у зотнинг товонлари ёнида турдим. У зот таҳорат олиб, махсилари (этиклари) устига маш тортдилар.
Абу Исо айтди: Мен ал-Жорудни: «Вакиани бу ҳадисни ал-Аъмашдан ривоят қилаётганини эшитдим; сўнг Вакиа: ‹Бу — маш ҳақида Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинган энг саҳиҳ ҳадисдир›, деди», деганини эшитдим. Яна Абу Аммор ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс: «Вакиани эшитдим», деб шунга ўхшашини зикр қилди. Абу Исо айтди: Шунингдек, Мансур ва Убайда аз-Заббий Абу Воилдан, (у) Ҳузайфадан ал-Аъмашнинг ривояти каби ривоят қилишган. Ҳаммод ибн Абу Сулаймон ва Осим ибн Баҳдала эса Абу Воилдан, (у) ал-Муғира ибн Шуъбадан, (у) Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилишган; (лекин) Абу Воилнинг Ҳузайфадан (қилган) ҳадиси саҳиҳроқдир. Баъзи илм аҳли тик туриб бавл қилишга рухсат беришган. Абу Исо айтди: Абида ибн Амр ас-Салмонийдан Иброҳим ан-Нахаий ривоят қилган; Абида — кибор тобеинлардан бўлиб, ундан: «Мен Пайғамбар ﷺ вафотларидан икки йил аввал ислом келтирганман», дегани ривоят қилинади. Иброҳимнинг шогирди Убайда аз-Заббий эса Убайда ибн Муъаттиб аз-Заббий бўлиб, куняси Абу Абдулкаримдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ، يُحَدِّثُ عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ " . وَفِي سُجُودِهِ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى " . وَمَا أَتَى عَلَى آيَةِ رَحْمَةٍ إِلاَّ وَقَفَ وَسَأَلَ وَمَا أَتَى عَلَى آيَةِ عَذَابٍ إِلاَّ وَقَفَ وَتَعَوَّذَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Mahmud ibn Gʻaylon bizga hadis aytib berdi, (u): Abu Dovud bizga hadis aytib berdi, (u) aytdi: Shuʼba bizga xabar berdi, (u) Aʼmashdan, (u) aytdi: Saʼd ibn Ubaydadan eshitdim, (u) Mustavriddan hadis aytib berardi, (u) Sila ibn Zufardan, (u) Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqigan. (Nabiy ﷺ) rukuʼida «Subhona Robbiyal aziym», sajdasida esa «Subhona Robbiyal aʼlo» derdilar. Rahmat oyatiga oʻtganlarida toʻxtab (rahmat) soʻrar, azob oyatiga oʻtganlarida toʻxtab (Allohdan) panoh tilardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Маҳмуд ибн Ғайлон бизга ҳадис айтиб берди, (у): Абу Довуд бизга ҳадис айтиб берди, (у) айтди: Шуъба бизга хабар берди, (у) Аъмашдан, (у) айтди: Саъд ибн Убайдадан эшитдим, (у) Муставриддан ҳадис айтиб берарди, (у) Сила ибн Зуфардан, (у) Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Набий ﷺ билан намоз ўқиган. (Набий ﷺ) рукуъида «Субҳона Роббиял азийм», саждасида эса «Субҳона Роббиял аъло» дердилар. Раҳмат оятига ўтганларида тўхтаб (раҳмат) сўрар, азоб оятига ўтганларида тўхтаб (Аллоҳдан) паноҳ тилардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ نَذِيرٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَضَلَةِ سَاقِي أَوْ سَاقِهِ فَقَالَ " هَذَا مَوْضِعُ الإِزَارِ فَإِنْ أَبَيْتَ فَأَسْفَلُ فَإِنْ أَبَيْتَ فَلاَ حَقَّ لِلإِزَارِ فِي الْكَعْبَيْنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ mening boldirimning yoki oʻzlarining boldirlarining muskulidan ushlab: ‹Mana shu — izorning oʻrnidir. Agar koʻnmasang, undan pastroq. Agar yana koʻnmasang, izorning toʻpiqlarda boʻlishga haqqi yoʻq›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Savriy va Shuʼba Abu Ishoqdan rivoyat qilganlar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ менинг болдиримнинг ёки ўзларининг болдирларининг мускулидан ушлаб: ‹Мана шу — изорнинг ўрнидир. Агар кўнмасанг, ундан пастроқ. Агар яна кўнмасанг, изорнинг тўпиқларда бўлишга ҳаққи йўқ›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Саврий ва Шуъба Абу Ишоқдан ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُمَيْعٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَكُونُوا إِمَّعَةً تَقُولُونَ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَحْسَنَّا وَإِنْ ظَلَمُوا ظَلَمْنَا وَلَكِنْ وَطِّنُوا أَنْفُسَكُمْ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَنْ تُحْسِنُوا وَإِنْ أَسَاءُوا فَلاَ تَظْلِمُوا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Iroda-irodasiz qarama-qarshi kishilar boʻlmangki, ‹Agar odamlar yaxshilik qilsa, biz ham yaxshilik qilamiz, agar zulm qilsalar, biz ham zulm qilamiz› deysizlar. Balki nafslaringizni shunga oʻrgatinglarki, agar odamlar yaxshilik qilsalar, sizlar ham yaxshilik qilinglar, agar yomonlik qilsalar, sizlar zulm qilmanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ирода-иродасиз қарама-қарши кишилар бўлмангки, ‹Агар одамлар яхшилик қилса, биз ҳам яхшилик қиламиз, агар зулм қилсалар, биз ҳам зулм қиламиз› дейсизлар. Балки нафсларингизни шунга ўргатингларки, агар одамлар яхшилик қилсалар, сизлар ҳам яхшилик қилинглар, агар ёмонлик қилсалар, сизлар зулм қилманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْهُ ثُمَّ تَدْعُونَهُ فَلاَ يُسْتَجَابُ لَكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, yo yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarasizlar, yo Alloh tezda sizlarga Oʻz tomonidan azob yuborishi va keyin sizlar Unga duo qilsangiz, sizlarga ijobat qilinmasligi yaqindir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, ё яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарасизлар, ё Аллоҳ тезда сизларга Ўз томонидан азоб юбориши ва кейин сизлар Унга дуо қилсангиз, сизларга ижобат қилинмаслиги яқиндир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيُّ الأَشْهَلِيُّ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَقْتُلُوا إِمَامَكُمْ وَتَجْتَلِدُوا بِأَسْيَافِكُمْ وَيَرِثَ دُنْيَاكُمْ شِرَارُكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlar oʻz imomingizni oʻldirmaguningizcha, qilichlaringiz bilan bir-biringizni qiymaguningizcha va dunyoyingizga eng yomonlaringiz vorislik qilmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Amr ibn Abu Amr hadisidan bilamiz.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлар ўз имомингизни ўлдирмагунингизча, қиличларингиз билан бир-бирингизни қиймагунингизча ва дунёйингизга энг ёмонларингиз ворислик қилмагунча, қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Амр ибн Абу Амр ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَيْنِ قَدْ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ حَدَّثَنَا " أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ ثُمَّ نَزَلَ الْقُرْآنُ فَعَلِمُوا مِنَ الْقُرْآنِ وَعَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ " . ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِ الأَمَانَةِ فَقَالَ " يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْوَكْتِ ثُمَّ يَنَامُ نَوْمَةً فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْمَجْلِ كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَتْ فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا وَلَيْسَ فِيهِ شَيْءٌ " . ثُمَّ أَخَذَ حَصَاةً فَدَحْرَجَهَا عَلَى رِجْلِهِ قَالَ " فَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ لاَ يَكَادُ أَحَدُهُمْ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ حَتَّى يُقَالَ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا وَحَتَّى يُقَالَ لِلرَّجُلِ مَا أَجْلَدَهُ وَأَظْرَفَهُ وَأَعْقَلَهُ وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ " . قَالَ وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أَيُّكُمْ بَايَعْتُ فِيهِ لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ دِينُهُ وَلَئِنْ كَانَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ فَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ لأُبَايِعَ مِنْكُمْ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga ikkita hadis (xabar) aytib berdilar; ulardan birini koʻrdim va ikkinchisini kutmoqdaman. U zot bizga: «Albatta, omonat (ishonch) kishilarning qalblarining tubiga (ildiziga) nozil boʻldi, soʻngra Qurʼon nozil boʻldi va ular Qurʼondan bildilar hamda Sunnatdan bildilar», deb aytib berdilar. Soʻngra bizga omonatning koʻtarilishi haqida aytib: «Kishi bir uyqu uxlaydi va omonat uning qalbidan olib qoʻyiladi, undan dogʻ kabi izi qoladi. Soʻngra yana bir uyqu uxlaydi va omonat uning qalbidan olib qoʻyiladi, undan oyogʻingda dumalatib yuborilgan choʻgʻdan qabargan puffak kabi iz qoladi — uni shishganday koʻrasan, lekin uning ichida hech narsa boʻlmaydi», dedilar. Soʻngra bir mayda toshni olib, uni oyoqlari ustida dumalatdilar va: «Odamlar oldi-sotdi qiladigan boʻlib qoladilar, ulardan deyarli hech biri omonatni ado etmaydi, hatto: ‹Falon qabilada bitta omonatdor kishi bor›, deyiladigan boʻladi. Va kishi haqida: ‹Qanchalar dadil, qanchalar zukko, qanchalar aqlli!› deyiladi, holbuki uning qalbida xardal urugʻicha ham imon boʻlmaydi», dedilar. (Huzayfa) aytdi: Menga shunday bir zamon kelgan ediki, sizlardan qaysi biringiz bilan oldi-sotdi qilishimning ahamiyati yoʻq edi: agar musulmon boʻlsa, dini uni menga (haqqimni) qaytarib berardi; agar yahudiy yoki nasroniy boʻlsa, uning hokimi uni menga qaytarib berardi. Bugungi kunda esa, men sizlardan faqat falon va falon bilangina oldi-sotdi qilaman. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга иккита ҳадис (хабар) айтиб бердилар; улардан бирини кўрдим ва иккинчисини кутмоқдаман. У зот бизга: «Албатта, омонат (ишонч) кишиларнинг қалбларининг тубига (илдизига) нозил бўлди, сўнгра Қуръон нозил бўлди ва улар Қуръондан билдилар ҳамда Суннатдан билдилар», деб айтиб бердилар. Сўнгра бизга омонатнинг кўтарилиши ҳақида айтиб: «Киши бир уйқу ухлайди ва омонат унинг қалбидан олиб қўйилади, ундан доғ каби изи қолади. Сўнгра яна бир уйқу ухлайди ва омонат унинг қалбидан олиб қўйилади, ундан оёғингда думалатиб юборилган чўғдан қабарган пуффак каби из қолади — уни шишгандай кўрасан, лекин унинг ичида ҳеч нарса бўлмайди», дедилар. Сўнгра бир майда тошни олиб, уни оёқлари устида думалатдилар ва: «Одамлар олди-сотди қиладиган бўлиб қоладилар, улардан деярли ҳеч бири омонатни адо этмайди, ҳатто: ‹Фалон қабилада битта омонатдор киши бор›, дейиладиган бўлади. Ва киши ҳақида: ‹Қанчалар дадил, қанчалар зукко, қанчалар ақлли!› дейилади, ҳолбуки унинг қалбида хардал уруғича ҳам имон бўлмайди», дедилар. (Ҳузайфа) айтди: Менга шундай бир замон келган эдики, сизлардан қайси бирингиз билан олди-сотди қилишимнинг аҳамияти йўқ эди: агар мусулмон бўлса, дини уни менга (ҳаққимни) қайтариб берарди; агар яҳудий ёки насроний бўлса, унинг ҳокими уни менга қайтариб берарди. Бугунги кунда эса, мен сизлардан фақат фалон ва фалон билангина олди-сотди қиламан. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيُّ الأَشْهَلِيُّ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَكُونَ أَسْعَدَ النَّاسِ بِالدُّنْيَا لُكَعُ ابْنُ لُكَعَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyo (neʼmatlari)dan eng baxtli odam pastkash, pastkashning oʻgʻli boʻlmaguncha qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Amr ibn Abu Amrning rivoyatidangina bilamiz.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё (неъматлари)дан энг бахтли одам пасткаш, пасткашнинг ўғли бўлмагунча қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Амр ибн Абу Амрнинг ривоятидангина биламиз.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ وَضَعَ يَدَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ قِنِي عَذَابَكَ يَوْمَ تَجْمَعُ عِبَادَكَ أَوْ تَبْعَثُ عِبَادَكَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uxlamoqchi boʻlganlarida qoʻllarini boshlarining tagiga qoʻyib, soʻng: «Allohim, bandalaringni toʻplaydigan (yoki bandalaringni qayta tiriltiradigan) kuningda meni azobingdan saqlagin», deb aytar edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ухламоқчи бўлганларида қўлларини бошларининг тагига қўйиб, сўнг: «Аллоҳим, бандаларингни тўплайдиган (ёки бандаларингни қайта тирилтирадиган) кунингда мени азобингдан сақлагин», деб айтар эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، وَهُوَ ابْنُ حِرَاشٍ عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْتَدُوا بِاللَّذَيْنِ مِنْ بَعْدِي أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ " .
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَغَيْرُ وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ نَحْوَهُ وَكَانَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ يُدَلِّسُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَرُبَّمَا ذَكَرَهُ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ وَرُبَّمَا لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ زَائِدَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَفِيهِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ . وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ مَوْلًى لِرِبْعِيٍّ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ سَالِمٌ الأَنْعُمِيُّ كُوفِيٌّ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشَ عَنْ حُذَيْفَةَ
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyingi ikki kishiga — Abu Bakr va Umarga ergashinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda Ibn Masʼuddan ham (rivoyat) bor. Bu hadis Ribʼiy orqali Huzayfadan, undan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейинги икки кишига — Абу Бакр ва Умарга эргашинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда Ибн Масъуддан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Рибъий орқали Ҳузайфадан, ундан Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي الْعَلاَءِ الْمُرَادِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ هَرِمٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، رضى الله عنه قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنِّي لاَ أَدْرِي مَا بَقَائِي فِيكُمْ فَاقْتَدُوا بِاللَّذَيْنِ مِنْ بَعْدِي " . وَأَشَارَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirgan edik, u zot: ‹Men sizlar orasida qancha qolishimni bilmayman, mendan keyingi ikki kishiga ergashinglar›, dedilar va Abu Bakr bilan Umarga ishora qildilar», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺ ҳузурларида ўтирган эдик, у зот: ‹Мен сизлар орасида қанча қолишимни билмайман, мендан кейинги икки кишига эргашинглар›, дедилар ва Абу Бакр билан Умарга ишора қилдилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مَيْسَرَةَ بْنِ حَبِيبٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ سَأَلَتْنِي أُمِّي مَتَى عَهْدُكَ - تَعْنِي - بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . فَقُلْتُ مَا لِي بِهِ عَهْدٌ مُنْذُ كَذَا وَكَذَا . فَنَالَتْ مِنِّي فَقُلْتُ لَهَا دَعِينِي آتِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأُصَلِّيَ مَعَهُ الْمَغْرِبَ وَأَسْأَلُهُ أَنْ يَسْتَغْفِرَ لِي وَلَكِ . فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّيْتُ مَعَهُ الْمَغْرِبَ فَصَلَّى حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ ثُمَّ انْفَتَلَ فَتَبِعْتُهُ فَسَمِعَ صَوْتِي فَقَالَ " مَنْ هَذَا حُذَيْفَةُ " . قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " مَا حَاجَتُكَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَلأُمِّكَ " . قَالَ " إِنَّ هَذَا مَلَكٌ لَمْ يَنْزِلِ الأَرْضَ قَطُّ قَبْلَ هَذِهِ اللَّيْلَةِ اسْتَأْذَنَ رَبَّهُ أَنْ يُسَلِّمَ عَلَىَّ وَيُبَشِّرَنِي بِأَنَّ فَاطِمَةَ سَيِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَأَنَّ الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Onam mendan: «Paygʻambar ﷺ bilan koʻrishganingga qancha boʻldi?» deb soʻradi. Men: «Falon-falon vaqtdan beri u zot bilan koʻrishganim yoʻq», dedim. Shunda u meni koyidi. Men unga: «Meni qoʻyib yubor, Paygʻambar ﷺning huzurlariga borib, u zot bilan shom namozini oʻqiyin va u zotdan sen bilan men uchun magʻfirat soʻrashlarini iltimos qilayin», dedim. Soʻng men Paygʻambar ﷺning huzurlariga keldim va u zot bilan shom namozini oʻqidim. U zot to xufton namozini oʻqiguncha namoz oʻqidilar, soʻng burilib ketdilar, men ularning ortidan ergashdim. U zot mening ovozimni eshitib: «Bu kim? Huzayfami?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Hojating nima? Alloh seni va onangni magʻfirat qilsin», dedilar. Soʻng: «Albatta, bu — bir farishta boʻlib, bu kechadan oldin hech qachon yerga tushmagan edi. U Rabbidan menga salom berishga va menga Fotima jannat ahli ayollarining sayyidasi ekanini, Hasan va Husayn esa jannat ahli yigitlarining ikki sayyidi ekanini xushxabar qilishga izn soʻragan edi», dedilar. Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Isroilning hadisidan bilamiz.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Онам мендан: «Пайғамбар ﷺ билан кўришганингга қанча бўлди?» деб сўради. Мен: «Фалон-фалон вақтдан бери у зот билан кўришганим йўқ», дедим. Шунда у мени койиди. Мен унга: «Мени қўйиб юбор, Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига бориб, у зот билан шом намозини ўқийин ва у зотдан сен билан мен учун мағфират сўрашларини илтимос қилайин», дедим. Сўнг мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келдим ва у зот билан шом намозини ўқидим. У зот то хуфтон намозини ўқигунча намоз ўқидилар, сўнг бурилиб кетдилар, мен уларнинг ортидан эргашдим. У зот менинг овозимни эшитиб: «Бу ким? Ҳузайфами?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Ҳожатинг нима? Аллоҳ сени ва онангни мағфират қилсин», дедилар. Сўнг: «Албатта, бу — бир фаришта бўлиб, бу кечадан олдин ҳеч қачон ерга тушмаган эди. У Раббидан менга салом беришга ва менга Фотима жаннат аҳли аёлларининг саййидаси эканини, Ҳасан ва Ҳусайн эса жаннат аҳли йигитларининг икки саййиди эканини хушхабар қилишга изн сўраган эди», дедилар. Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Исроилнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ جَاءَ الْعَاقِبُ وَالسَّيِّدُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالاَ ابْعَثْ مَعَنَا أَمِينًا . فَقَالَ " فَإِنِّي سَأَبْعَثُ مَعَكُمْ أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ " . فَأَشْرَفَ لَهَا النَّاسُ فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ رضى الله عنه . قَالَ وَكَانَ أَبُو إِسْحَاقَ إِذَا حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ صِلَةَ قَالَ سَمِعْتُهُ مُنْذُ سِتِّينَ سَنَةً . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ أَخْبَرَنَا سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ قَالَ حُذَيْفَةُ قَلْبُ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ مِنْ ذَهَبٍ
وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عُمَرَ وَأَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينٌ وَأَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ " .
Huzayfa ibn Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Oqib va Sayyid (Najron nasorolarining ikki yetakchisi) Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Biz bilan birga bir aminni (ishonchli kishini) yuboring», dedilar. U zot: «Men sizlar bilan birga haqiqatan ham amin boʻlgan bir aminni yuboraman», dedilar. Shunda odamlar bunga (oʻzlari boʻlishni) ishtiyoq qildilar. U zot esa Abu Ubayda ibn Jarroh (roziyallohu anhu)ni yubordilar. Abu Ishoq bu hadisni Siladan rivoyat qilganida: «Men buni oltmish yil oldin eshitganman», der edi. Bu hadis hasan sahihdir. Bizga Muhammad ibn Bashshor rivoyat qilib: Salm ibn Qutayba va Abu Dovud Shuʼbadan, u Abu Ishoqdan xabar berdi: Huzayfa: «Sila ibn Zufarning qalbi oltindandir», dedi. Bu Umar va Anasdan ham Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan, u zot: «Har bir ummatning bir amini boʻladi, bu ummatning amini esa Abu Ubayda ibn Jarrohdir», deganlar.Ҳузайфа ибн Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Оқиб ва Саййид (Нажрон насороларининг икки етакчиси) Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Биз билан бирга бир аминни (ишончли кишини) юборинг», дедилар. У зот: «Мен сизлар билан бирга ҳақиқатан ҳам амин бўлган бир аминни юбораман», дедилар. Шунда одамлар бунга (ўзлари бўлишни) иштиёқ қилдилар. У зот эса Абу Убайда ибн Жарроҳ (розияллоҳу анҳу)ни юбордилар. Абу Ишоқ бу ҳадисни Силадан ривоят қилганида: «Мен буни олтмиш йил олдин эшитганман», дер эди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб: Салм ибн Қутайба ва Абу Довуд Шуъбадан, у Абу Ишоқдан хабар берди: Ҳузайфа: «Сила ибн Зуфарнинг қалби олтиндандир», деди. Бу Умар ва Анасдан ҳам Набий ﷺдан ривоят қилинган, у зот: «Ҳар бир умматнинг бир амини бўлади, бу умматнинг амини эса Абу Убайда ибн Жарроҳдир», деганлар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اسْتَخْلَفْتَ . قَالَ " إِنِ اسْتَخْلَفْتُ عَلَيْكُمْ فَعَصَيْتُمُوهُ عُذِّبْتُمْ وَلَكِنْ مَا حَدَّثَكُمْ حُذَيْفَةُ فَصَدِّقُوهُ وَمَا أَقْرَأَكُمْ عَبْدُ اللَّهِ فَاقْرَءُوهُ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَقُلْتُ لإِسْحَاقَ بْنِ عِيسَى يَقُولُونَ هَذَا عَنْ أَبِي وَائِلٍ . قَالَ لاَ عَنْ زَاذَانَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ حَدِيثُ شَرِيكٍ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «(Sahobalar): ‹Yo Rasululloh, biror kishini oʻzingizdan keyin xalifa qilib qoldirsangiz (qani edi)›, dedilar. U zot: ‹Agar men sizlarga birovni xalifa qilib qoldirsam-u, sizlar unga itoatsizlik qilsanglar, azoblanasizlar. Lekin Huzayfa sizlarga nima desa, uni tasdiqlanglar va Abdulloh sizlarga (Qurʼonni) qanday oʻqitsa, oʻshanday oʻqinglar›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir va u Shariykning hadisidir.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «(Саҳобалар): ‹Ё Расулуллоҳ, бирор кишини ўзингиздан кейин халифа қилиб қолдирсангиз (қани эди)›, дедилар. У зот: ‹Агар мен сизларга бировни халифа қилиб қолдирсам-у, сизлар унга итоатсизлик қилсанглар, азобланасизлар. Лекин Ҳузайфа сизларга нима деса, уни тасдиқланглар ва Абдуллоҳ сизларга (Қуръонни) қандай ўқитса, ўшандай ўқинглар›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир ва у Шарийкнинг ҳадисидир.