حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَحُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَشُوصُ فَاهُ.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kechasi (tungi namoz uchun) turganlarida, ogʻizlarini (misvok bilan) tozalar edilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ кечаси (тунги намоз учун) турганларида, оғизларини (мисвок билан) тозалар эдилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ لِلتَّهَجُّدِ مِنَ اللَّيْلِ يَشُوصُ فَاهُ بِالسِّوَاكِ.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ tahajjud namozi uchun turgan har safar, ogʻizlarini (va tishlarini) misvok bilan tozalar edilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ таҳажжуд намози учун турган ҳар сафар, оғизларини (ва тишларини) мисвок билан тозалар эдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، أَنَّ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَلَقَّتِ الْمَلاَئِكَةُ رُوحَ رَجُلٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ قَالُوا أَعَمِلْتَ مِنَ الْخَيْرِ شَيْئًا قَالَ كُنْتُ آمُرُ فِتْيَانِي أَنْ يُنْظِرُوا وَيَتَجَاوَزُوا عَنِ الْمُوسِرِ قَالَ قَالَ فَتَجَاوَزُوا عَنْهُ ". وَقَالَ أَبُو مَالِكٍ عَنْ رِبْعِيٍّ " كُنْتُ أُيَسِّرُ عَلَى الْمُوسِرِ وَأُنْظِرُ الْمُعْسِرَ ". وَتَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ رِبْعِيٍّ. وَقَالَ أَبُو عَوَانَةَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ رِبْعِيٍّ " أُنْظِرُ الْمُوسِرَ، وَأَتَجَاوَزُ عَنِ الْمُعْسِرِ ". وَقَالَ نُعَيْمُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ رِبْعِيٍّ " فَأَقْبَلُ مِنَ الْمُوسِرِ، وَأَتَجَاوَزُ عَنِ الْمُعْسِرِ ".
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan oldingi (zamonda) farishtalar bir kishining jonini oldi va undan: ‹Sen (hayotingda) biror yaxshi amal qildingmi?› — deb soʻradi. U: ‹Men oʻz xizmatkorlarimga — badavlat (qarzdor)ga oʻz qarzini qulay (paytda) toʻlashga muhlat berishni — buyurar edim›, — dedi. Bas, Alloh farishtalarga: ‹Uni avf etinglar›, — dedi», — dedilar. Rabiʼ (rivoyatchi): «(Oʻsha kishi:) ‹Men badavlatga yengil (yumshoq) boʻlar va kambagʻalga muhlat berar edim›, — dedi», — dedi (yoki boshqa rivoyatda: ‹badavlatga muhlat berar va muhtoj (kambagʻal)ni avf etar edim›, yoki: ‹badavlatdan (qarzni) qabul qilar va muhtojni avf etar edim›).Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан олдинги (замонда) фаришталар бир кишининг жонини олди ва ундан: ‹Сен (ҳаётингда) бирор яхши амал қилдингми?› — деб сўради. У: ‹Мен ўз хизматкорларимга — бадавлат (қарздор)га ўз қарзини қулай (пайтда) тўлашга муҳлат беришни — буюрар эдим›, — деди. Бас, Аллоҳ фаришталарга: ‹Уни авф этинглар›, — деди», — дедилар. Рабиъ (ривоятчи): «(Ўша киши:) ‹Мен бадавлатга енгил (юмшоқ) бўлар ва камбағалга муҳлат берар эдим›, — деди», — деди (ёки бошқа ривоятда: ‹бадавлатга муҳлат берар ва муҳтож (камбағал)ни авф этар эдим›, ёки: ‹бадавлатдан (қарзни) қабул қилар ва муҳтожни авф этар эдим›).
حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا، ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ، فَجِئْتُهُ بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ bir qavmning axlatxonasi (yoniga) borib, tik turgan holda siydilar. Soʻng suv soʻradilar; men keltirdim, u zot tahorat oldilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ бир қавмнинг ахлатхонаси (ёнига) бориб, тик турган ҳолда сийдилар. Сўнг сув сўрадилар; мен келтирдим, у зот таҳорат олдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ رَأَيْتُنِي أَنَا وَالنَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم نَتَمَاشَى، فَأَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ خَلْفَ حَائِطٍ، فَقَامَ كَمَا يَقُومُ أَحَدُكُمْ فَبَالَ، فَانْتَبَذْتُ مِنْهُ، فَأَشَارَ إِلَىَّ فَجِئْتُهُ، فَقُمْتُ عِنْدَ عَقِبِهِ حَتَّى فَرَغَ.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan yurib, bir qavmning axlatxonasi (yoniga) yetib bordik. U zot — sizdan biringiz turgandek — devor orqasida turib, bavl qildilar. Men chetga ketdim, lekin u zot menga (kel deb) ishora qildilar. Men yaqinlashib, u zot tugatguncha orqalariga yaqin turdim.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан юриб, бир қавмнинг ахлатхонаси (ёнига) етиб бордик. У зот — сиздан бирингиз тургандек — девор орқасида туриб, бавл қилдилар. Мен четга кетдим, лекин у зот менга (кел деб) ишора қилдилар. Мен яқинлашиб, у зот тугатгунча орқаларига яқин турдим.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَشُوصُ فَاهُ بِالسِّوَاكِ.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kechasi (uxlab) turganlarida, ogʻizlarini misvok bilan tozalar edilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ кечаси (ухлаб) турганларида, оғизларини мисвок билан тозалар эдилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَاتَ رَجُلٌ، فَقِيلَ لَهُ قَالَ كُنْتُ أُبَايِعُ النَّاسَ، فَأَتَجَوَّزُ عَنِ الْمُوسِرِ، وَأُخَفِّفُ عَنِ الْمُعْسِرِ، فَغُفِرَ لَهُ ". قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ سَمِعْتُهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Bir marta bir kishi vafot etdi va undan: ‹Sen (hayot davringda) nima der (yoki qilar) eding?› — deb soʻraldi. U: ‹Men savdogar edim va boyga (qarzini) toʻlash uchun muhlat berar, kambagʻalning qarzidan esa bir qismini (kechib) tushirib yuborar edim›, — deb javob berdi. Bas, u (gunohlari) kechirildi». Abu Masʼud: «Men ham xuddi shu (hadis)ni Paygʻambar ﷺ dan eshitdim», — dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Бир марта бир киши вафот этди ва ундан: ‹Сен (ҳаёт даврингда) нима дер (ёки қилар) эдинг?› — деб сўралди. У: ‹Мен савдогар эдим ва бойга (қарзини) тўлаш учун муҳлат берар, камбағалнинг қарзидан эса бир қисмини (кечиб) тушириб юборар эдим›, — деб жавоб берди. Бас, у (гуноҳлари) кечирилди». Абу Масъуд: «Мен ҳам худди шу (ҳадис)ни Пайғамбар ﷺ дан эшитдим», — деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، أَوْ قَالَ لَقَدْ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning baʼzi odamlarning axlatxonasiga kelganini (yoki Paygʻambar ﷺ keldi) va u yerda tik turib bevosita qilganini koʻrdim.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг баъзи одамларнинг ахлатхонасига келганини (ёки Пайғамбар ﷺ келди) ва у ерда тик туриб бевосита қилганини кўрдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اكْتُبُوا لِي مَنْ تَلَفَّظَ بِالإِسْلاَمِ مِنَ النَّاسِ ". فَكَتَبْنَا لَهُ أَلْفًا وَخَمْسَمِائَةِ رَجُلٍ، فَقُلْنَا نَخَافُ وَنَحْنُ أَلْفٌ وَخَمْسُمِائَةٍ فَلَقَدْ رَأَيْتُنَا ابْتُلِينَا حَتَّى إِنَّ الرَّجُلَ لَيُصَلِّي وَحْدَهُ وَهْوَ خَائِفٌ.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، فَوَجَدْنَاهُمْ خَمْسَمِائَةٍ. قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ مَا بَيْنَ سِتِّمِائَةٍ إِلَى سَبْعِمِائَةٍ.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (bizga): «Oʻzlarini musulmon deb eʼlon qilgan kishilarning ismlarini (roʻyxatga) yozinglar», — dedi. Bas, biz bir ming besh yuz kishini (roʻyxatga) yozdik. Soʻng biz: «Biz bir ming besh yuz (kishi) boʻla turib, (kofirlardan) qoʻrqamizmi?» — deb hayron boʻldik. Shubhasiz, biz oʻzimizning shunday ogʻir sinovlarga duch kelganimizni koʻrdikki, (oʻshanda) kishi qoʻrquv (xavf) tufayli namozni yolgʻiz oʻqishga (majbur boʻlardi). Aʼmash (rahimahulloh): «Biz (musulmonlarni roʻyxatga olib) ularni besh yuz (kishi) topdik», — dedi. Abu Muoviya esa: «Olti yuzdan yetti yuzgacha», — dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (бизга): «Ўзларини мусулмон деб эълон қилган кишиларнинг исмларини (рўйхатга) ёзинглар», — деди. Бас, биз бир минг беш юз кишини (рўйхатга) ёздик. Сўнг биз: «Биз бир минг беш юз (киши) бўла туриб, (кофирлардан) қўрқамизми?» — деб ҳайрон бўлдик. Шубҳасиз, биз ўзимизнинг шундай оғир синовларга дуч келганимизни кўрдикки, (ўшанда) киши қўрқув (хавф) туфайли намозни ёлғиз ўқишга (мажбур бўларди). Аъмаш (раҳимаҳуллоҳ): «Биз (мусулмонларни рўйхатга олиб) уларни беш юз (киши) топдик», — деди. Абу Муовия эса: «Олти юздан етти юзгача», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ،. حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يُحَدِّثُ عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ فَقَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا أَحْفَظُ كَمَا قَالَ. قَالَ هَاتِ إِنَّكَ لَجَرِيءٌ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَجَارِهِ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ". قَالَ لَيْسَتْ هَذِهِ، وَلَكِنِ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ. قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لاَ بَأْسَ عَلَيْكَ مِنْهَا، إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا. قَالَ يُفْتَحُ الْبَابُ أَوْ يُكْسَرُ قَالَ لاَ بَلْ يُكْسَرُ. قَالَ ذَاكَ أَحْرَى أَنْ لاَ يُغْلَقَ. قُلْنَا عَلِمَ الْبَابَ قَالَ نَعَمْ، كَمَا أَنَّ دُونَ غَدٍ اللَّيْلَةَ، إِنِّي حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ. فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَهُ، وَأَمَرْنَا مَسْرُوقًا، فَسَأَلَهُ فَقَالَ مَنِ الْبَابُ قَالَ عُمَرُ.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Umar ibn Xattob: «Sizlardan kim Allohning Rasuli ﷺ ning fitnalar haqidagi soʻzini eslaydi?» — dedi. Huzayfa: «Men u zot aytgan (gap)ni aniq eslayman», — deb javob berdi. Umar: «(Bizga) ayt — sen, haqiqatan, jasur kishisan!» — dedi. Huzayfa: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Kishining — oilasi, mol-mulki va qoʻshnilariga (boʻlgan munosabati)dagi fitnalari (yaʼni xato-gunohlari) — uning namozi, sadaqasi va yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarishi bilan kafforat (yuvilishi) boʻladi›, — dedi», — dedi. Umar: «Men bu fitnalarni (nazarda tutmayapman), balki — dengiz toʻlqinlaridek koʻtarilib-pasayib turadigan fitnalarni (nazarda tutyapman)», — dedi. Huzayfa: «Ey moʻminlar amiri! Sen u (fitnalar)dan qoʻrqmasliging (kerak) — chunki sen bilan ular oʻrtasida yopiq bir eshik bor», — deb javob berdi. Umar: «Oʻsha eshik ochiladimi yoki sindiriladimi?» — deb soʻradi. Huzayfa: «Yoʻq, u sindiriladi», — deb javob berdi. Umar: «Unday boʻlsa, ehtimol, oʻsha eshik boshqa hech qachon yopilmaydi», — dedi. Keyinroq odamlar Huzayfadan: «Umar oʻsha eshik nimani anglatishini bilarmidi?» — deb soʻradi. U: «Ha, Umar buni — har kim ertangi tongdan oldin kecha boʻlishini bilganidek — bilardi. Men Umarga sahih (ishonchli) bir rivoyatni aytdim, yolgʻon emas», — dedi. Biz Huzayfadan (eshik haqida) soʻrashga botina olmadik; shu sabab biz Masruqdan soʻrashni iltimos qildik. U (Masruq) undan: «Eshik nimani anglatadi?» — deb soʻradi. U: «Umar(ning oʻzi)», — deb javob berdi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Умар ибн Хаттоб: «Сизлардан ким Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг фитналар ҳақидаги сўзини эслайди?» — деди. Ҳузайфа: «Мен у зот айтган (гап)ни аниқ эслайман», — деб жавоб берди. Умар: «(Бизга) айт — сен, ҳақиқатан, жасур кишисан!» — деди. Ҳузайфа: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Кишининг — оиласи, мол-мулки ва қўшниларига (бўлган муносабати)даги фитналари (яъни хато-гуноҳлари) — унинг намози, садақаси ва яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтариши билан каффорат (ювилиши) бўлади›, — деди», — деди. Умар: «Мен бу фитналарни (назарда тутмаяпман), балки — денгиз тўлқинларидек кўтарилиб-пасайиб турадиган фитналарни (назарда тутяпман)», — деди. Ҳузайфа: «Эй мўминлар амири! Сен у (фитналар)дан қўрқмаслигинг (керак) — чунки сен билан улар ўртасида ёпиқ бир эшик бор», — деб жавоб берди. Умар: «Ўша эшик очиладими ёки синдириладими?» — деб сўради. Ҳузайфа: «Йўқ, у синдирилади», — деб жавоб берди. Умар: «Ундай бўлса, эҳтимол, ўша эшик бошқа ҳеч қачон ёпилмайди», — деди. Кейинроқ одамлар Ҳузайфадан: «Умар ўша эшик нимани англатишини билармиди?» — деб сўради. У: «Ҳа, Умар буни — ҳар ким эртанги тонгдан олдин кеча бўлишини билганидек — биларди. Мен Умарга саҳиҳ (ишончли) бир ривоятни айтдим, ёлғон эмас», — деди. Биз Ҳузайфадан (эшик ҳақида) сўрашга ботина олмадик; шу сабаб биз Масруқдан сўрашни илтимос қилдик. У (Масруқ) ундан: «Эшик нимани англатади?» — деб сўради. У: «Умар(нинг ўзи)», — деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ جَابِرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ حُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ، يَقُولُ كَانَ النَّاسُ يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْخَيْرِ، وَكُنْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الشَّرِّ مَخَافَةَ أَنْ يُدْرِكَنِي. فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا فِي جَاهِلِيَّةٍ وَشَرٍّ، فَجَاءَنَا اللَّهُ بِهَذَا الْخَيْرِ، فَهَلْ بَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ قَالَ " نَعَمْ ". قُلْتُ وَهَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الشَّرِّ مِنْ خَيْرٍ قَالَ " نَعَمْ، وَفِيهِ دَخَنٌ ". قُلْتُ وَمَا دَخَنُهُ قَالَ " قَوْمٌ يَهْدُونَ بِغَيْرِ هَدْيِي تَعْرِفُ مِنْهُمْ وَتُنْكِرُ ". قُلْتُ فَهَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ قَالَ " نَعَمْ دُعَاةٌ إِلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ، مَنْ أَجَابَهُمْ إِلَيْهَا قَذَفُوهُ فِيهَا ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صِفْهُمْ لَنَا فَقَالَ " هُمْ مِنْ جِلْدَتِنَا، وَيَتَكَلَّمُونَ بِأَلْسِنَتِنَا " قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ قَالَ " تَلْزَمُ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَإِمَامَهُمْ ". قُلْتُ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ جَمَاعَةٌ وَلاَ إِمَامٌ قَالَ " فَاعْتَزِلْ تِلْكَ الْفِرَقَ كُلَّهَا، وَلَوْ أَنْ تَعَضَّ بِأَصْلِ شَجَرَةٍ حَتَّى يُدْرِكَكَ الْمَوْتُ وَأَنْتَ عَلَى ذَلِكَ ".
Huzayfa ibn Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar Allohning Rasuli ﷺ dan yaxshilik haqida soʻrar edi, men esa — u meni egallab (qamrab) olishidan qoʻrqib — undan yomonlik haqida soʻrardim. Bir marta men: «Yo Rasululloh! Biz johiliyatda va yomonlikda edik, Alloh bizga mana shu hozirgi yaxshilikni ato etdi; mana shu yaxshilikdan keyin biror yomonlik boʻladimi?» — dedim. U: «Ha», — dedi. Men: «Oʻsha yomonlikdan keyin yaxshilik boʻladimi?» — dedim. U: «Ha, lekin u — daxan (yaʼni biroz yomonlik) bilan aralash boʻladi», — dedi. Men: «Uning daxani nima boʻladi?» — dedim. U: «Baʼzi odamlar (boʻladi)ki, ular (odamlarni) — mening sunnatimdan boshqa qoidalar boʻyicha — boshqaradi. Sen ularning amallarini koʻrasan va ularni maʼqullamaysan», — dedi. Men: «Oʻsha yaxshilikdan keyin biror yomonlik boʻladimi?» — dedim. U: «Ha, baʼzi odamlar (boʻladi)ki, ular (boshqalarni) doʻzax eshiklariga (tomon) chaqiradi; va kim ularning chaqirigʻini qabul qilsa, ular uni unga (doʻzaxga) tashlaydi», — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Bizga oʻsha odamlarni taʼriflab bering», — dedim. U: «Ular — bizdan (yaʼni bizning ahlimizdan) boʻladi va bizning tilimizda gapiradi», — dedi. Men: «Agar bu (narsa) mening hayotimda yuz bersa, menga nima qilishni buyurasiz?» — dedim. U: «Musulmonlar jamoasiga va ularning boshligʻiga (imomiga) yopish (yaʼni mahkam tut)», — dedi. Men: «Agar (musulmonlarning) na jamoasi, na boshligʻi boʻlsa (nima qilay)?» — dedim. U: «Oʻsha barcha turli (adashgan) firqalardan uzoqlash — hatto bir daraxtning ildizini tishlashingga (yaʼni yeyishingga) toʻgʻri kelsa ham; to sen — oʻsha holatda (yaʼni jamoaga sodiq) ekaningda — Allohga roʻbaroʻ boʻlguncha», — dedi.Ҳузайфа ибн Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар Аллоҳнинг Расули ﷺ дан яхшилик ҳақида сўрар эди, мен эса — у мени эгаллаб (қамраб) олишидан қўрқиб — ундан ёмонлик ҳақида сўрардим. Бир марта мен: «Ё Расулуллоҳ! Биз жоҳилиятда ва ёмонликда эдик, Аллоҳ бизга мана шу ҳозирги яхшиликни ато этди; мана шу яхшиликдан кейин бирор ёмонлик бўладими?» — дедим. У: «Ҳа», — деди. Мен: «Ўша ёмонликдан кейин яхшилик бўладими?» — дедим. У: «Ҳа, лекин у — дахан (яъни бироз ёмонлик) билан аралаш бўлади», — деди. Мен: «Унинг дахани нима бўлади?» — дедим. У: «Баъзи одамлар (бўлади)ки, улар (одамларни) — менинг суннатимдан бошқа қоидалар бўйича — бошқаради. Сен уларнинг амалларини кўрасан ва уларни маъқулламайсан», — деди. Мен: «Ўша яхшиликдан кейин бирор ёмонлик бўладими?» — дедим. У: «Ҳа, баъзи одамлар (бўлади)ки, улар (бошқаларни) дўзах эшикларига (томон) чақиради; ва ким уларнинг чақириғини қабул қилса, улар уни унга (дўзахга) ташлайди», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Бизга ўша одамларни таърифлаб беринг», — дедим. У: «Улар — биздан (яъни бизнинг аҳлимиздан) бўлади ва бизнинг тилимизда гапиради», — деди. Мен: «Агар бу (нарса) менинг ҳаётимда юз берса, менга нима қилишни буюрасиз?» — дедим. У: «Мусулмонлар жамоасига ва уларнинг бошлиғига (имомига) ёпиш (яъни маҳкам тут)», — деди. Мен: «Агар (мусулмонларнинг) на жамоаси, на бошлиғи бўлса (нима қилай)?» — дедим. У: «Ўша барча турли (адашган) фирқалардан узоқлаш — ҳатто бир дарахтнинг илдизини тишлашингга (яъни ейишингга) тўғри келса ҳам; то сен — ўша ҳолатда (яъни жамоага содиқ) эканингда — Аллоҳга рўбарў бўлгунча», — деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنِي قَيْسٌ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ تَعَلَّمَ أَصْحَابِي الْخَيْرَ وَتَعَلَّمْتُ الشَّرَّ.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mening hamrohlarim (Paygʻambardan soʻrab) yaxshilik (haqida) oʻrgandi, men esa yomonlik (haqida) oʻrgandim.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менинг ҳамроҳларим (Пайғамбардан сўраб) яхшилик (ҳақида) ўрганди, мен эса ёмонлик (ҳақида) ўргандим.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَهْلِ نَجْرَانَ " لأَبْعَثَنَّ ـ يَعْنِي عَلَيْكُمْ ـ يَعْنِي أَمِينًا ـ حَقَّ أَمِينٍ ". فَأَشْرَفَ أَصْحَابُهُ، فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ رضى الله عنه.
Paygʻambar ﷺ Najron ahliga: «Men sizlarga albatta haqiqiy aminlardan boʻlgan bir aminni yuboraman», dedilar. Shunda u zotning sahobalari (oʻzlari yuborilishini umid qilib) intilishdi. U zot esa Abu Ubayda (roziyallohu anhu)ni yubordilar.Пайғамбар ﷺ Нажрон аҳлига: «Мен сизларга албатта ҳақиқий аминлардан бўлган бир аминни юбораман», дедилар. Шунда у зотнинг саҳобалари (ўзлари юборилишини умид қилиб) интилишди. У зот эса Абу Убайда (розияллоҳу анҳу)ни юбордилар.
حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ الْحُسَيْنِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ جَاءَ الْعَاقِبُ وَالسَّيِّدُ صَاحِبَا نَجْرَانَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدَانِ أَنْ يُلاَعِنَاهُ، قَالَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ لاَ تَفْعَلْ، فَوَاللَّهِ لَئِنْ كَانَ نَبِيًّا فَلاَعَنَّا، لاَ نُفْلِحُ نَحْنُ وَلاَ عَقِبُنَا مِنْ بَعْدِنَا. قَالاَ إِنَّا نُعْطِيكَ مَا سَأَلْتَنَا، وَابْعَثْ مَعَنَا رَجُلاً أَمِينًا، وَلاَ تَبْعَثْ مَعَنَا إِلاَّ أَمِينًا. فَقَالَ " لأَبْعَثَنَّ مَعَكُمْ رَجُلاً أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ ". فَاسْتَشْرَفَ لَهُ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " قُمْ يَا أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ ". فَلَمَّا قَامَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَذَا أَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ ".
(Huzayfa aytdi:) Najronning ikki kattasi — Oqib va Sayyid — Rasululloh ﷺning oldiga, u zot bilan mubohala (laʼnatlashib duo) qilishni iroda qilgan holda keldi. Ularning biri sherikiga: «Bunday qilma; Allohga qasamki, agar u paygʻambar boʻ lsa-yu, biz u bilan mubohala qilsak, biz ham, bizdan keyingi naslimiz ham hech rastgar boʻ lmaymiz», dedi. Ikkovi: «Biz senga soʻraganingni beramiz; biz bilan bir omonatdor (ishonchli) kishi yubor, biz bilan faqat omonatdorni yubor», dedi. U zot: «Albatta men sizlar bilan haqiqiy omonatdor kishini yuboraman», dedilar. Rasululloh ﷺning ashobi (kim ekan deb) intizor boʻ ldi. U zot: «Tur, ey Abu Ubayda ibnul-Jarroh», dedilar. U turganida, Rasululloh ﷺ: «Bu — bu ummatning omonatdoridir», dedilar.(Ҳузайфа айтди:) Нажроннинг икки каттаси — Оқиб ва Саййид — Расулуллоҳ ﷺнинг олдига, у зот билан мубоҳала (лаънатлашиб дуо) қилишни ирода қилган ҳолда келди. Уларнинг бири шерикига: «Бундай қилма; Аллоҳга қасамки, агар у пайғамбар бў лса-ю, биз у билан мубоҳала қилсак, биз ҳам, биздан кейинги наслимиз ҳам ҳеч растгар бў лмаймиз», деди. Иккови: «Биз сенга сўраганингни берамиз; биз билан бир омонатдор (ишончли) киши юбор, биз билан фақат омонатдорни юбор», деди. У зот: «Албатта мен сизлар билан ҳақиқий омонатдор кишини юбораман», дедилар. Расулуллоҳ ﷺнинг ашоби (ким экан деб) интизор бў лди. У зот: «Тур, эй Абу Убайда ибнул-Жарроҳ», дедилар. У турганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — бу умматнинг омонатдоридир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ أَهْلُ نَجْرَانَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا ابْعَثْ لَنَا رَجُلاً أَمِينًا. فَقَالَ " لأَبْعَثَنَّ إِلَيْكُمْ رَجُلاً أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ ". فَاسْتَشْرَفَ لَهُ النَّاسُ، فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ.
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Najron ahli Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Bizga bir omonatdor (ishonchli) kishi yubor», dedilar. U zot: «Albatta men sizlarga haqiqiy omonatdor kishini yuboraman», dedilar. Odamlar (kim ekan deb) intizor boʻ ldilar. Shunda u zot Abu Ubayda ibnul-Jarrohni yubordilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Нажрон аҳли Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Бизга бир омонатдор (ишончли) киши юбор», дедилар. У зот: «Албатта мен сизларга ҳақиқий омонатдор кишини юбораман», дедилар. Одамлар (ким экан деб) интизор бў лдилар. Шунда у зот Абу Убайда ибнул-Жарроҳни юбордилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ حُذَيْفَةَ وَذَكَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَشْرَبُوا فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ، وَلاَ تَلْبَسُوا الْحَرِيرَ وَالدِّيبَاجَ، فَإِنَّهَا لَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَلَكُمْ فِي الآخِرَةِ ".
(Ibn Abu Laylo aytdi:) Biz Huzayfa (roziyallohu anhu) bilan (birga) chiqdik; u Paygʻambar ﷺni zikr qilib: «Oltin va kumush idishlarda ichmanglar; harir (ipak) va debo (zarbof) kiymanglar; chunki ular (kofirlar) uchun dunyoda, sizlar uchun esa oxiratda(dir)» dedilar» dedi.(Ибн Абу Лайло айтди:) Биз Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) билан (бирга) чиқдик; у Пайғамбар ﷺни зикр қилиб: «Олтин ва кумуш идишларда ичманглар; ҳарир (ипак) ва дебо (зарбоф) кийманглар; чунки улар (кофирлар) учун дунёда, сизлар учун эса охиратда(дир)» дедилар» деди.
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَشْرَبَ فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ، وَأَنْ نَأْكُلَ فِيهَا، وَعَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ، وَأَنْ نَجْلِسَ عَلَيْهِ.
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizni oltin va kumush idishlarda ichishdan va ularda yeyishdan, hamda ipak va deboj kiyishdan va ular ustida oʻtirishdan qaytardilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизни олтин ва кумуш идишларда ичишдан ва уларда ейишдан, ҳамда ипак ва дебож кийишдан ва улар устида ўтиришдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ حُذَيْفَةَ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ رَجُلاً يَرْفَعُ الْحَدِيثَ إِلَى عُثْمَانَ. فَقَالَ حُذَيْفَةُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ ".
(Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) (Hammom aytdi:) Biz Huzayfa bilan birga edik; unga: «Bir kishi (odamlarning) gapini Usmonga (chaqib) yetkazib yurarmish» deyildi. Huzayfa: «Men Paygʻambar ﷺning: ‹Chaqimchi (qattot) jannatga kirmaydi› deganlarini eshitganman» dedi.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) (Ҳаммом айтди:) Биз Ҳузайфа билан бирга эдик; унга: «Бир киши (одамларнинг) гапини Усмонга (чақиб) етказиб юрармиш» дейилди. Ҳузайфа: «Мен Пайғамбар ﷺнинг: ‹Чақимчи (қаттот) жаннатга кирмайди› деганларини эшитганман» деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي أُسَامَةَ حَدَّثَكُمُ الأَعْمَشُ، سَمِعْتُ شَقِيقًا، قَالَ سَمِعْتُ حُذَيْفَةَ، يَقُولُ إِنَّ أَشْبَهَ النَّاسِ دَلاًّ وَسَمْتًا وَهَدْيًا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَبْنُ أُمِّ عَبْدٍ، مِنْ حِينَ يَخْرُجُ مِنْ بَيْتِهِ إِلَى أَنْ يَرْجِعَ إِلَيْهِ، لاَ نَدْرِي مَا يَصْنَعُ فِي أَهْلِهِ إِذَا خَلاَ.
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Albatta, odamlardan Rasululloh ﷺga — yurish-turishi (dall), koʻrinishi (samt) va yoʻl-yoʻrigʻi (hady)da — eng oʻxshashi Ibn Ummu Abd (Ibn Masʼud)dir — u uyidan chiqqanidan toki yana (uyiga) qaytguncha; (biroq) u yolgʻiz qolganda oilasida nima qilishini biz bilmaymiz.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Албатта, одамлардан Расулуллоҳ ﷺга — юриш-туриши (далл), кўриниши (самт) ва йўл-йўриғи (ҳадй)да — энг ўхшаши Ибн Умму Абд (Ибн Масъуд)дир — у уйидан чиққанидан токи яна (уйига) қайтгунча; (бироқ) у ёлғиз қолганда оиласида нима қилишини биз билмаймиз.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ قَالَ " بِاسْمِكَ أَمُوتُ وَأَحْيَا ". وَإِذَا قَامَ قَالَ " الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَانَا بَعْدَ مَا أَمَاتَنَا وَإِلَيْهِ النُّشُورُ ".
تُنْشِرُهَا: تُخْرِجُهَا.
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻrinlariga yotganlarida: «Bismika amutu va ahya» (Ey Alloh, Sening isming bilan oʻlaman va tirilaman) der edilar; uygʻonganlarida esa: «Alhamdu lillahillaziy ahyana baʼda ma amatana va ilayhin-nushur» (Bizni oʻldirgandan (uxlatgandan) soʻng tiriltirgan Allohga hamd boʻlsin; qaytib borish ham Unga (boʻladi)) der edilar. (‹Tunshiruha›: ‹uni chiqaradi› demakdir.)(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўринларига ётганларида: «Бисмика амуту ва аҳя» (Эй Аллоҳ, Сенинг исминг билан ўламан ва тириламан) дер эдилар; уйғонганларида эса: «Алҳамду лиллаҳиллазий аҳяна баъда ма аматана ва илайҳин-нушур» (Бизни ўлдиргандан (ухлатгандан) сўнг тирилтирган Аллоҳга ҳамд бўлсин; қайтиб бориш ҳам Унга (бўлади)) дер эдилар. (‹Туншируҳа›: ‹уни чиқаради› демакдир.)
حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَخَذَ مَضْجَعَهُ مِنَ اللَّيْلِ وَضَعَ يَدَهُ تَحْتَ خَدِّهِ ثُمَّ يَقُولُ " اللَّهُمَّ بِاسْمِكَ أَمُوتُ وَأَحْيَا ". وَإِذَا اسْتَيْقَظَ قَالَ " الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَانَا بَعْدَ مَا أَمَاتَنَا وَإِلَيْهِ النُّشُورُ ".
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kechasi oʻrinlariga yotganlarida, qoʻllarini yonoqlari ostiga qoʻyib, soʻng: «Allohumma bismika amutu va ahya» (Allohim, Sening isming bilan oʻlaman va tirilaman) der edilar; uygʻonganlarida esa: «Alhamdu lillahillaziy ahyana baʼda ma amatana va ilayhin-nushur» (Bizni oʻldirgandan soʻng tiriltirgan Allohga hamd boʻlsin; qaytish ham Unga (boʻladi)) der edilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ кечаси ўринларига ётганларида, қўлларини ёноқлари остига қўйиб, сўнг: «Аллоҳумма бисмика амуту ва аҳя» (Аллоҳим, Сенинг исминг билан ўламан ва тириламан) дер эдилар; уйғонганларида эса: «Алҳамду лиллаҳиллазий аҳяна баъда ма аматана ва илайҳин-нушур» (Бизни ўлдиргандан сўнг тирилтирган Аллоҳга ҳамд бўлсин; қайтиш ҳам Унга (бўлади)) дер эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ قَالَ " بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ أَمُوتُ وَأَحْيَا ". وَإِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ مَنَامِهِ قَالَ " الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَانَا بَعْدَ مَا أَمَاتَنَا، وَإِلَيْهِ النُّشُورُ ".
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ uxlamoqchi boʻlganlarida: «Bismikallohumma amutu va ahya» (Allohim, Sening isming bilan oʻlaman va tirilaman) der edilar; uyqudan uygʻonganlarida esa: «Alhamdu lillahillaziy ahyana baʼda ma amatana va ilayhin-nushur» (Bizni oʻldirgandan soʻng tiriltirgan Allohga hamd boʻlsin; qaytib borish ham Ungadir) der edilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ухламоқчи бўлганларида: «Бисмикаллоҳумма амуту ва аҳя» (Аллоҳим, Сенинг исминг билан ўламан ва тириламан) дер эдилар; уйқудан уйғонганларида эса: «Алҳамду лиллаҳиллазий аҳяна баъда ма аматана ва илайҳин-нушур» (Бизни ўлдиргандан сўнг тирилтирган Аллоҳга ҳамд бўлсин; қайтиб бориш ҳам Унгадир) дер эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ رَجُلٌ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يُسِيءُ الظَّنَّ بِعَمَلِهِ، فَقَالَ لأَهْلِهِ إِذَا أَنَا مُتُّ فَخُذُونِي فَذَرُّونِي، فِي الْبَحْرِ فِي يَوْمٍ صَائِفٍ، فَفَعَلُوا بِهِ، فَجَمَعَهُ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ مَا حَمَلَكَ عَلَى الَّذِي صَنَعْتَ قَالَ مَا حَمَلَنِي إِلاَّ مَخَافَتُكَ. فَغَفَرَ لَهُ ".
(Huzayfa (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Sizlardan oldingilar ichida oʻz amali haqida yomon gumonda (Allohning azobidan qoʻrqib yashagan) bir kishi bor edi. U oilasiga: ‹Men oʻlganimda, meni olib, issiq (shamolli) bir kunda dengizga sochib (kulimni toʻkib) yuboringlar›, dedi. Ular unga shunday qilishdi. Shunda Alloh uni (zarralarini) jamladi va: ‹Seni shu (ishni) qilishga nima undadi?› dedi. U: ‹Meni faqat Sendan qoʻrqqanim undadi›, dedi. Bas, Alloh uni magʻfirat qildi», dedilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Сизлардан олдингилар ичида ўз амали ҳақида ёмон гумонда (Аллоҳнинг азобидан қўрқиб яшаган) бир киши бор эди. У оиласига: ‹Мен ўлганимда, мени олиб, иссиқ (шамолли) бир кунда денгизга сочиб (кулимни тўкиб) юборинглар›, деди. Улар унга шундай қилишди. Шунда Аллоҳ уни (зарраларини) жамлади ва: ‹Сени шу (ишни) қилишга нима ундади?› деди. У: ‹Мени фақат Сендан қўрққаним ундади›, деди. Бас, Аллоҳ уни мағфират қилди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا حُذَيْفَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَيْنِ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ، حَدَّثَنَا " أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ، ثُمَّ عَلِمُوا مِنَ الْقُرْآنِ، ثُمَّ عَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ ". وَحَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِهَا قَالَ " يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ، فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ أَثَرِ الْوَكْتِ، ثُمَّ يَنَامُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ فَيَبْقَى أَثَرُهَا مِثْلَ الْمَجْلِ، كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَ، فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا، وَلَيْسَ فِيهِ شَىْءٌ، فَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ فَلاَ يَكَادُ أَحَدٌ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ، فَيُقَالُ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا. وَيُقَالُ لِلرَّجُلِ مَا أَعْقَلَهُ وَمَا أَظْرَفَهُ وَمَا أَجْلَدَهُ. وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةِ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ، وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أَيَّكُمْ بَايَعْتُ لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا رَدَّهُ الإِسْلاَمُ، وَإِنْ كَانَ نَصْرَانِيًّا رَدَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ، فَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ أُبَايِعُ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ". قَالَ الْفِرَبْرِيُّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ حَدَّثْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ عَاصِمٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا عُبَيْدٍ يَقُولُ قَالَ الأَصْمَعِيُّ وَأَبُو عَمْرٍو وَغَيْرُهُمَا جَذْرُ قُلُوبِ الرِّجَالِ الْجَذْرُ الأَصْلُ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ، وَالْوَكْتُ أَثَرُ الشَّىْءِ الْيَسِيرُ مِنْهُ، وَالْمَجْلُ أَثَرُ الْعَمَلِ فِي الْكَفِّ إِذَا غَلُظَ.
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizga ikkita hadis rivoyat qildilar — birini (roʻyobini) koʻrdim, ikkinchisini kutyapman. U zot bizga rivoyat qildilar: «Albatta omonat (ishonch) kishilarning qalblari tubiga (asliga) nozil boʻldi; soʻng ular (omonatni) Qurʼondan oʻrgandilar, soʻng (uni) Sunnatdan oʻrgandilar». Yana u zot uning koʻtarilishi (yoʻqolishi) haqida rivoyat qilib (shunday) dedilar: «Kishi bir uxlab uygʻonadi-yu, omonat uning qalbidan olib qoʻyiladi, undan (faqat) xira iz (nuqta) qoladi; soʻng yana bir uxlaydi, (qolgani ham) olib qoʻyiladi, undan qadoqdek iz qoladi — xuddi oyogʻingda gʻiltillatgan choʻgʻ (kuydirib) qabaradi-yu, sen uni doʻmpaygan koʻrasan, ammo ichida hech narsa boʻlmaydi (kabi). Shunda odamlar (bir-biri bilan) savdo qiladi-yu, hech kim omonatni (toʻliq) ado etmaydigan boʻladi. ‹Falon qabilada bir omonatli (ishonchli) kishi bor› deyiladi; bir kishi haqida: ‹U qanaqa aqlli, qanaqa zukko, qanaqa matonatli!› deyiladi, holbuki uning qalbida bir xardal urugʻicha iymon boʻlmaydi». (Huzayfa) aytdi: Menga shunday bir zamon kelgan ediki, qaysingiz bilan savdo qilishimga parvo qilmasdim — agar (oldim olgan kishi) musulmon boʻlsa, uni Islomi (xiyonatdan) qaytarardi; agar nasroniy boʻlsa, uni voliysi (amaldori) menga (haqimni) qaytarib berardi. Bugun esa men faqat falonchi va falonchi bilangina savdo qilaman. (Asmaiy va Abu Amr: ‹jazru qulubir-rijal› — har narsaning asli (ildizi); ‹vakt› — narsaning ozgina izi; ‹majl› — qoʻldagi (mehnatdan) qadoq qattiqlashgani, deb izohladilar.)(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизга иккита ҳадис ривоят қилдилар — бирини (рўёбини) кўрдим, иккинчисини кутяпман. У зот бизга ривоят қилдилар: «Албатта омонат (ишонч) кишиларнинг қалблари тубига (аслига) нозил бўлди; сўнг улар (омонатни) Қуръондан ўргандилар, сўнг (уни) Суннатдан ўргандилар». Яна у зот унинг кўтарилиши (йўқолиши) ҳақида ривоят қилиб (шундай) дедилар: «Киши бир ухлаб уйғонади-ю, омонат унинг қалбидан олиб қўйилади, ундан (фақат) хира из (нуқта) қолади; сўнг яна бир ухлайди, (қолгани ҳам) олиб қўйилади, ундан қадоқдек из қолади — худди оёғингда ғилтиллатган чўғ (куйдириб) қабаради-ю, сен уни дўмпайган кўрасан, аммо ичида ҳеч нарса бўлмайди (каби). Шунда одамлар (бир-бири билан) савдо қилади-ю, ҳеч ким омонатни (тўлиқ) адо этмайдиган бўлади. ‹Фалон қабилада бир омонатли (ишончли) киши бор› дейилади; бир киши ҳақида: ‹У қанақа ақлли, қанақа зукко, қанақа матонатли!› дейилади, ҳолбуки унинг қалбида бир хардал уруғича иймон бўлмайди». (Ҳузайфа) айтди: Менга шундай бир замон келган эдики, қайсингиз билан савдо қилишимга парво қилмасдим — агар (олдим олган киши) мусулмон бўлса, уни Исломи (хиёнатдан) қайтарарди; агар насроний бўлса, уни волийси (амалдори) менга (ҳақимни) қайтариб берарди. Бугун эса мен фақат фалончи ва фалончи билангина савдо қиламан. (Асмаий ва Абу Амр: ‹жазру қулубир-рижал› — ҳар нарсанинг асли (илдизи); ‹вакт› — нарсанинг озгина изи; ‹мажл› — қўлдаги (меҳнатдан) қадоқ қаттиқлашгани, деб изоҳладилар.)
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مَسْعُودٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَقَدْ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خُطْبَةً، مَا تَرَكَ فِيهَا شَيْئًا إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ ذَكَرَهُ، عَلِمَهُ مَنْ عَلِمَهُ، وَجَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ، إِنْ كُنْتُ لأَرَى الشَّىْءَ قَدْ نَسِيتُ، فَأَعْرِفُ مَا يَعْرِفُ الرَّجُلُ إِذَا غَابَ عَنْهُ فَرَآهُ فَعَرَفَهُ.
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizga shunday bir xutba qildilarki, unda Qiyomat (qoyim boʻlishi)gacha (boʻladigan) hech narsani qoldirmay, hammasini zikr qildilar; uni bilgan bildi, bilmagan bilmadi. (Shundan keyin) men biror narsani koʻrardim-u, (uni xutbada eshitganimni) unutgan boʻlardim, soʻng — xuddi bir kishi (oʻzidan) gʻoyib boʻlgan (tanishini) qaytib koʻrib taniganidek — uni (eslab) tanirdim.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизга шундай бир хутба қилдиларки, унда Қиёмат (қойим бўлиши)гача (бўладиган) ҳеч нарсани қолдирмай, ҳаммасини зикр қилдилар; уни билган билди, билмаган билмади. (Шундан кейин) мен бирор нарсани кўрардим-у, (уни хутбада эшитганимни) унутган бўлардим, сўнг — худди бир киши (ўзидан) ғойиб бўлган (танишини) қайтиб кўриб таниганидек — уни (эслаб) танирдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيَّ، أَنَّهُ سَمِعَ حُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ، يَقُولُ كَانَ النَّاسُ يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْخَيْرِ، وَكُنْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الشَّرِّ، مَخَافَةَ أَنْ يُدْرِكَنِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا فِي جَاهِلِيَّةٍ وَشَرٍّ فَجَاءَنَا اللَّهُ بِهَذَا الْخَيْرِ، فَهَلْ بَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ قَالَ " نَعَمْ ". قُلْتُ وَهَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الشَّرِّ مِنْ خَيْرٍ قَالَ " نَعَمْ، وَفِيهِ دَخَنٌ ". قُلْتُ وَمَا دَخَنُهُ قَالَ " قَوْمٌ يَهْدُونَ بِغَيْرِ هَدْىٍ، تَعْرِفُ مِنْهُمْ وَتُنْكِرُ ". قُلْتُ فَهَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ قَالَ " نَعَمْ، دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ، مَنْ أَجَابَهُمْ إِلَيْهَا قَذَفُوهُ فِيهَا ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صِفْهُمْ لَنَا. قَالَ " هُمْ مِنْ جِلْدَتِنَا، وَيَتَكَلَّمُونَ بِأَلْسِنَتِنَا ". قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ قَالَ " تَلْزَمُ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَإِمَامَهُمْ ". قُلْتُ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ جَمَاعَةٌ وَلاَ إِمَامٌ قَالَ " فَاعْتَزِلْ تِلْكَ الْفِرَقَ كُلَّهَا، وَلَوْ أَنْ تَعَضَّ بِأَصْلِ شَجَرَةٍ، حَتَّى يُدْرِكَكَ الْمَوْتُ، وَأَنْتَ عَلَى ذَلِكَ ".
(Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu) shunday derdi:) Odamlar Rasululloh ﷺdan yaxshilik (xayr) haqida soʻrar edilar; men esa — (yomonlik) meni topib (uchratib) qolishidan qoʻrqib — U zotdan yomonlik (shar) haqida soʻrardim. Men: «Yo Rasululloh, biz johiliyat va yomonlik (ichi)da edik, soʻng Alloh bizga mana shu yaxshilikni (islomni) keltirdi. Bas, mana shu yaxshilikdan keyin (yana) bir yomonlik bormi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men: «Oʻsha yomonlikdan keyin (yana) bir yaxshilik bormi?» dedim. U zot: «Ha, (lekin) unda daxan (tutun, gʻubor) bor», dedilar. Men: «Uning daxani nima?» dedim. U zot: «Mening yoʻlimdan boshqa (yoʻl) bilan yoʻl koʻrsatadigan bir qavm (boʻladi); sen ulardan (baʼzisini) maʼqul (deb), (baʼzisini) inkor qilasan», dedilar. Men: «Oʻsha yaxshilikdan keyin (yana) bir yomonlik bormi?» dedim. U zot: «Ha, jahannam darvozalari oldida (turgan) daʼvatchilar (boʻladi); kim ularga (ergashib) javob bersa, ular uni unga (oʻtga) tashlaydi», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, ularni bizga taʼriflab bering», dedim. U zot: «Ular bizning teramizdan (oʻz jinsimizdan)dir, bizning tillarimizda gapiradilar», dedilar. Men: «Agar oʻsha (zamon) meni topsa, menga nima (qilishni) buyurasiz?» dedim. U zot: «Musulmonlarning jamoasi va ularning imomini lozim tut (ulardan ayrilma)», dedilar. Men: «Agar ularning (biror) jamoasi ham, imomi ham boʻlmasa-chi?» dedim. U zot: «Unda oʻsha firqalarning hammasidan chetlan (ajral) — agar bir daraxtning ildizini tishlab (ushlab) turishing (kerak) boʻlsa ham — toki sen shu holda ekanligingda, seni oʻlim topguncha», dedilar.(Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу) шундай дерди:) Одамлар Расулуллоҳ ﷺдан яхшилик (хайр) ҳақида сўрар эдилар; мен эса — (ёмонлик) мени топиб (учратиб) қолишидан қўрқиб — У зотдан ёмонлик (шар) ҳақида сўрардим. Мен: «Ё Расулуллоҳ, биз жоҳилият ва ёмонлик (ичи)да эдик, сўнг Аллоҳ бизга мана шу яхшиликни (исломни) келтирди. Бас, мана шу яхшиликдан кейин (яна) бир ёмонлик борми?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен: «Ўша ёмонликдан кейин (яна) бир яхшилик борми?» дедим. У зот: «Ҳа, (лекин) унда дахан (тутун, ғубор) бор», дедилар. Мен: «Унинг дахани нима?» дедим. У зот: «Менинг йўлимдан бошқа (йўл) билан йўл кўрсатадиган бир қавм (бўлади); сен улардан (баъзисини) маъқул (деб), (баъзисини) инкор қиласан», дедилар. Мен: «Ўша яхшиликдан кейин (яна) бир ёмонлик борми?» дедим. У зот: «Ҳа, жаҳаннам дарвозалари олдида (турган) даъватчилар (бўлади); ким уларга (эргашиб) жавоб берса, улар уни унга (ўтга) ташлайди», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, уларни бизга таърифлаб беринг», дедим. У зот: «Улар бизнинг терамиздан (ўз жинсимиздан)дир, бизнинг тилларимизда гапирадилар», дедилар. Мен: «Агар ўша (замон) мени топса, менга нима (қилишни) буюрасиз?» дедим. У зот: «Мусулмонларнинг жамоаси ва уларнинг имомини лозим тут (улардан айрилма)», дедилар. Мен: «Агар уларнинг (бирор) жамоаси ҳам, имоми ҳам бўлмаса-чи?» дедим. У зот: «Унда ўша фирқаларнинг ҳаммасидан четлан (ажрал) — агар бир дарахтнинг илдизини тишлаб (ушлаб) туришинг (керак) бўлса ҳам — токи сен шу ҳолда эканлигингда, сени ўлим топгунча», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا حُذَيْفَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَيْنِ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ حَدَّثَنَا " أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ، ثُمَّ عَلِمُوا مِنَ الْقُرْآنِ، ثُمَّ عَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ ". وَحَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِهَا قَالَ " يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ، فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ أَثَرِ الْوَكْتِ، ثُمَّ يَنَامُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ فَيَبْقَى فِيهَا أَثَرُهَا مِثْلَ أَثَرِ الْمَجْلِ، كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَ، فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا وَلَيْسَ فِيهِ شَىْءٌ، وَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ فَلاَ يَكَادُ أَحَدٌ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ فَيُقَالُ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا. وَيُقَالُ لِلرَّجُلِ مَا أَعْقَلَهُ، وَمَا أَظْرَفَهُ، وَمَا أَجْلَدَهُ، وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةِ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ، وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ، وَلاَ أُبَالِي أَيُّكُمْ بَايَعْتُ، لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا رَدَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمُ، وَإِنْ كَانَ نَصْرَانِيًّا رَدَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ، وَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ أُبَايِعُ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ".
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizga ikkita hadis aytib berdilar; men ularning birini koʻrdim (roʻyobini koʻrdim), ikkinchisini esa kutib turibman. U zot bizga: «Albatta, omonat (ishonch) kishilarning qalblarining tubiga (ildiziga) tushdi (joylashdi); soʻng ular Qurʼondan (uni) bildilar, soʻng sunnatdan (uni) bildilar», deb aytdilar. Yana bizga uning (omonatning) koʻtarilishi haqida: «Kishi bir uyqu uxlaydi-da, omonat uning qalbidan olib qoʻyiladi; uning izi xira nuqta (vakt) izidek (boʻlib) qoladi. Soʻng (yana) bir uyqu uxlaydi-da, u (omonat) olib qoʻyiladi; uning izi qadoq (majl) izidek (boʻlib) qoladi — xuddi sen oyogʻingga dumalatib yuborgan choʻgʻ kabi: u (joy) shishadi, sen uni (shishib) koʻtarilgan koʻrasan, ammo uning ichida hech narsa (foyda) yoʻq. Odamlar (oʻzaro) savdo qiladigan boʻladi-yu, deyarli hech kim omonatni ado etmaydi; bas: ‹Falon (qabila)da bir ishonchli (omin) kishi bor›, deyiladi. Bir kishi haqida: ‹U qanday aqlli, qanday zarif (xushmuomala), qanday baquvvat!› deyiladi — holbuki uning qalbida xardal (gorchica) urugʻichalik ham iymon yoʻq», dedilar. (Huzayfa aytdi:) Darhaqiqat, menga shunday bir zamon kelgan ediki, men sizlarning qaysi biringiz bilan (savdoda) bitim qilishimdan parvo qilmasdim: agar (u) musulmon boʻlsa, uni menga islomi qaytarib berardi; agar nasroniy boʻlsa, uni menga (uning) amaldori (sohibi) qaytarib berardi. Ammo bugun men faqat falon va falon kishi bilangina bitim qilardim.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизга иккита ҳадис айтиб бердилар; мен уларнинг бирини кўрдим (рўёбини кўрдим), иккинчисини эса кутиб турибман. У зот бизга: «Албатта, омонат (ишонч) кишиларнинг қалбларининг тубига (илдизига) тушди (жойлашди); сўнг улар Қуръондан (уни) билдилар, сўнг суннатдан (уни) билдилар», деб айтдилар. Яна бизга унинг (омонатнинг) кўтарилиши ҳақида: «Киши бир уйқу ухлайди-да, омонат унинг қалбидан олиб қўйилади; унинг изи хира нуқта (вакт) изидек (бўлиб) қолади. Сўнг (яна) бир уйқу ухлайди-да, у (омонат) олиб қўйилади; унинг изи қадоқ (мажл) изидек (бўлиб) қолади — худди сен оёғингга думалатиб юборган чўғ каби: у (жой) шишади, сен уни (шишиб) кўтарилган кўрасан, аммо унинг ичида ҳеч нарса (фойда) йўқ. Одамлар (ўзаро) савдо қиладиган бўлади-ю, деярли ҳеч ким омонатни адо этмайди; бас: ‹Фалон (қабила)да бир ишончли (омин) киши бор›, дейилади. Бир киши ҳақида: ‹У қандай ақлли, қандай зариф (хушмуомала), қандай бақувват!› дейилади — ҳолбуки унинг қалбида хардал (горчиса) уруғичалик ҳам иймон йўқ», дедилар. (Ҳузайфа айтди:) Дарҳақиқат, менга шундай бир замон келган эдики, мен сизларнинг қайси бирингиз билан (савдода) битим қилишимдан парво қилмасдим: агар (у) мусулмон бўлса, уни менга исломи қайтариб берарди; агар насроний бўлса, уни менга (унинг) амалдори (соҳиби) қайтариб берарди. Аммо бугун мен фақат фалон ва фалон киши билангина битим қилардим.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي الدَّجَّالِ " إِنَّ مَعَهُ مَاءً وَنَارًا، فَنَارُهُ مَاءٌ بَارِدٌ، وَمَاؤُهُ نَارٌ ". قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ أَنَا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
(Huzayfa (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot Dajjol haqida: «Albatta, uning yonida suv va olov bor: uning olovi — sovuq suvdir, uning suvi esa — olovdir», dedilar. Abu Masʼud aytdi: Men ham buni Rasululloh ﷺdan eshitganman.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот Дажжол ҳақида: «Албатта, унинг ёнида сув ва олов бор: унинг олови — совуқ сувдир, унинг суви эса — оловдир», дедилар. Абу Масъуд айтди: Мен ҳам буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَهْلِ نَجْرَانَ " لأَبْعَثَنَّ إِلَيْكُمْ رَجُلاً أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ ". فَاسْتَشْرَفَ لَهَا أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ.
(Huzayfa (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ Najron ahliga: «Men sizlarga albatta bir amin (ishonchli) kishini — haqiqiy amin (kishini) — yuboraman», dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺning sahobalari unga (oʻsha martabaga) koʻz tikdilar (intildilar). Bas, U zot Abu Ubaydani yubordilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ Нажрон аҳлига: «Мен сизларга албатта бир амин (ишончли) кишини — ҳақиқий амин (кишини) — юбораман», дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺнинг саҳобалари унга (ўша мартабага) кўз тикдилар (интилдилар). Бас, У зот Абу Убайдани юбордилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَأَلْتُ الأَعْمَشَ فَقَالَ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، سَمِعْتُ حُذَيْفَةَ، يَقُولُ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ مِنَ السَّمَاءِ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ، وَنَزَلَ الْقُرْآنُ فَقَرَءُوا الْقُرْآنَ وَعَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ ".
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, omonat (ishonch) osmondan kishilarning qalblari tubiga nozil boʻldi. Soʻng Qurʼon nozil boʻldi, bas, ular Qurʼonni oʻqidilar va sunnatdan ham bilim oldilar».Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, омонат (ишонч) осмондан кишиларнинг қалблари тубига нозил бўлди. Сўнг Қуръон нозил бўлди, бас, улар Қуръонни ўқидилар ва суннатдан ҳам билим олдилар».
حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ قَالَ " اللَّهُمَّ بِاسْمِكَ أَحْيَا وَأَمُوتُ ". وَإِذَا أَصْبَحَ قَالَ " الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَانَا بَعْدَ مَا أَمَاتَنَا وَإِلَيْهِ النُّشُورُ ".
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻz toʻshaklariga (yotishga) kelganlarida: «Allohumma bismika ahyo va amut (Allohim, Sening isming bilan tirilaman va oʻlaman)», der edilar; tong otganida esa: «Alhamdulillahillaziy ahyana baʼdama amatana va ilayhin-nushur (Bizni oʻldirgan (uxlatgan)idan keyin tiriltirgan Allohga hamd boʻlsin; qaytish Uning (huzuriga)dir)», der edilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўз тўшакларига (ётишга) келганларида: «Аллоҳумма бисмика аҳё ва амут (Аллоҳим, Сенинг исминг билан тириламан ва ўламан)», дер эдилар; тонг отганида эса: «Алҳамдулиллаҳиллазий аҳяна баъдама аматана ва илайҳин-нушур (Бизни ўлдирган (ухлатган)идан кейин тирилтирган Аллоҳга ҳамд бўлсин; қайтиш Унинг (ҳузурига)дир)», дер эдилар.