حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ جَرِيرٍ، - هُوَ ابْنُ حَازِمٍ لاَ أَدْرِي كَيْفَ قَالَهُ مُسْلِمٌ أَوْ لاَ - عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْزِلُ مِنَ الْمِنْبَرِ فَيَعْرِضُ لَهُ الرَّجُلُ فِي الْحَاجَةِ فَيَقُومُ مَعَهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْحَدِيثُ لَيْسَ بِمَعْرُوفٍ عَنْ ثَابِتٍ هُوَ مِمَّا تَفَرَّدَ بِهِ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning minbardan tushayotganlarini koʻrdim. Shu payt bir kishi biror hojati yuzasidan u zotning yoʻlini toʻsdi. U zot uning hojatini ado etgunlaricha u bilan turdilar, soʻng turib namoz oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis Sobitdan rivoyat qilinishi maʼlum emas; uni faqat Jarir ibn Hozim yakka oʻzi rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг минбардан тушаётганларини кўрдим. Шу пайт бир киши бирор ҳожати юзасидан у зотнинг йўлини тўсди. У зот унинг ҳожатини адо этгунларича у билан турдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис Собитдан ривоят қилиниши маълум эмас; уни фақат Жарир ибн Ҳозим якка ўзи ривоят қилган.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ لَيْلَةً ـ يَعْنِي الْبَدْرَ ـ فَقَالَ " إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا الْقَمَرَ لاَ تُضَامُّونَ فِي رُؤْيَتِهِ، فَإِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ لاَ تُغْلَبُوا عَلَى صَلاَةٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا فَافْعَلُوا ". ثُمَّ قَرَأَ [quran sura="50" aya_start="39" aya_end="39"]{وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}. قَالَ إِسْمَاعِيلُ افْعَلُوا لاَ تَفُوتَنَّكُمْ.
Qays (Jarirdan) rivoyat qiladi: Jarir dedi: «Biz Paygʻambar ﷺ bilan edik; u zot oyga — toʻlingan oyga — qarab: ‹Albatta, sizlar Robbingizni xuddi shu oyni koʻrgandek koʻrasizlar; Uni koʻrishda (hech) qiyinchilik koʻrmaysizlar. Bas, quyosh chiqishdan oldingi (bomdod) namozni va quyosh botishdan oldingi (asr) namozni qoldirmaslikka qodir boʻlsangiz, shunday qilinglar›, — dedilar». Soʻng u zot Allohning: ‹Robbingga hamd aytib, Uni quyosh chiqishdan oldin va botishidan oldin (yaʼni namoz oʻqib) tasbeh ayt› (Qof, 39) — degan (oyati)ni oʻqidilar. Ismoil: «Oʻsha namozlarni oʻqinglar va ularni qoldirmanglar», — dedi.Қайс (Жарирдан) ривоят қилади: Жарир деди: «Биз Пайғамбар ﷺ билан эдик; у зот ойга — тўлинган ойга — қараб: ‹Албатта, сизлар Роббингизни худди шу ойни кўргандек кўрасизлар; Уни кўришда (ҳеч) қийинчилик кўрмайсизлар. Бас, қуёш чиқишдан олдинги (бомдод) намозни ва қуёш ботишдан олдинги (аср) намозни қолдирмасликка қодир бўлсангиз, шундай қилинглар›, — дедилар». Сўнг у зот Аллоҳнинг: ‹Роббингга ҳамд айтиб, Уни қуёш чиқишдан олдин ва ботишидан олдин (яъни намоз ўқиб) тасбеҳ айт› (Қоф, 39) — деган (ояти)ни ўқидилар. Исмоил: «Ўша намозларни ўқинглар ва уларни қолдирманглар», — деди.
وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبَانُ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ فِيهِ الاِثْنَيْنِ وَلَمْ يَذْكُرِ الْخَمِيسَ .
Abu Qatoda al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan mana shu isnodda Shuʼbaning hadisi kabi rivoyat qilingan; faqat unda dushanba zikr etilgan-u, payshanba zikr etilmagan.Абу Қатода ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан мана шу иснодда Шуъбанинг ҳадиси каби ривоят қилинган; фақат унда душанба зикр этилган-у, пайшанба зикр этилмаган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبِيدَةَ بْنِ حُمَيْدٍ وَهَكَذَا رَوَى جَرِيرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي الأَحْوَصِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ أَصْحَابُ عَطَاءٍ وَهَذَا أَصَحُّ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshash, maʼno jihatidan yaqin rivoyat qilinadi, biroq uni marfuʼ qilmadi (Nabiy ﷺga nisbat bermadi). Abu Iso aytdi: Bu Abida ibn Humayd rivoyatidan sahihroqdir; Jarir va boshqa bir nechtasi ham buni shu tarzda Ato ibn Soibdan rivoyat qilib, marfuʼ qilmaganlar. Qutayba ibn Said bizga rivoyat qildi, unga Jarir Ato ibn Soibdan Abul Ahvas hadisiga oʻxshash qilib rivoyat qildi; Atoning ashoblari (shogirdlari) uni marfuʼ qilmaganlar, mana shu sahihroqdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшаш, маъно жиҳатидан яқин ривоят қилинади, бироқ уни марфуъ қилмади (Набий ﷺга нисбат бермади). Абу Исо айтди: Бу Абида ибн Ҳумайд ривоятидан саҳиҳроқдир; Жарир ва бошқа бир нечтаси ҳам буни шу тарзда Ато ибн Соибдан ривоят қилиб, марфуъ қилмаганлар. Қутайба ибн Саид бизга ривоят қилди, унга Жарир Ато ибн Соибдан Абул Аҳвас ҳадисига ўхшаш қилиб ривоят қилди; Атонинг ашоблари (шогирдлари) уни марфуъ қилмаганлар, мана шу саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خِرِّيتٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، يَقُولُ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ طَعَامِ الْمُتَبَارِيَيْنِ أَنْ يُؤْكَلَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَكْثَرُ مَنْ رَوَاهُ عَنْ جَرِيرٍ لاَ يَذْكُرُ فِيهِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَهَارُونُ النَّحْوِيُّ ذَكَرَ فِيهِ ابْنَ عَبَّاسٍ أَيْضًا وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ .
Horun ibn Zayd ibn Abiz-Zarqo rivoyat qiladi. Bizga otam, unga Jarir ibn Hozim Zubayr ibn Xirritdan rivoyat qildi. U dedi: Ikrimani shunday deganini eshitdim: Ibn Abbos: «Nabiy ﷺ bir-biri bilan (maqtanib) musobaqalashuvchi ikki kishining taomini yeyishdan nahy qildilar (qaytardilar)», der edi. Abu Dovud aytdi: Uni Jarirdan rivoyat qilganlarning koʻpchiligi unda Ibn Abbosni zikr qilmaydi. Horun an-Nahaviy esa unda Ibn Abbosni ham zikr qilgan, Hammod ibn Zayd esa Ibn Abbosni zikr qilmagan.Ҳорун ибн Зайд ибн Абиз-Зарқо ривоят қилади. Бизга отам, унга Жарир ибн Ҳозим Зубайр ибн Хирритдан ривоят қилди. У деди: Икримани шундай деганини эшитдим: Ибн Аббос: «Набий ﷺ бир-бири билан (мақтаниб) мусобақалашувчи икки кишининг таомини ейишдан наҳй қилдилар (қайтардилар)», дер эди. Абу Довуд айтди: Уни Жарирдан ривоят қилганларнинг кўпчилиги унда Ибн Аббосни зикр қилмайди. Ҳорун ан-Наҳавий эса унда Ибн Аббосни ҳам зикр қилган, Ҳаммод ибн Зайд эса Ибн Аббосни зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، قَالَ بَالَ جَرِيرٌ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ تَفْعَلُ هَذَا . فَقَالَ نَعَمْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ . قَالَ الأَعْمَشُ قَالَ إِبْرَاهِيمُ كَانَ يُعْجِبُهُمْ هَذَا الْحَدِيثُ لأَنَّ إِسْلاَمَ جَرِيرٍ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ .
Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jarir kichik hojat (bavl) qildi, soʻng tahorat qildi va mahsilariga mash tortdi. Shunda unga: «Sen shunday qilasanmi?» deyildi. U: «Ha; men Rasululloh ﷺ ning kichik hojat qilib, soʻng tahorat qilib, mahsilariga mash tortganlarini koʻrdim», dedi. al-Aʼmash dedi: Ibrohim dedi: «Bu hadis ularga (odamlarga) yoqar edi; chunki Jarirning Islomi Moida (surasi) nozil boʻlganidan keyin edi (yaʼni mash hukmi mansux emas)».Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жарир кичик ҳожат (бавл) қилди, сўнг таҳорат қилди ва маҳсиларига маш тортди. Шунда унга: «Сен шундай қиласанми?» дейилди. У: «Ҳа; мен Расулуллоҳ ﷺ нинг кичик ҳожат қилиб, сўнг таҳорат қилиб, маҳсиларига маш тортганларини кўрдим», деди. ал-Аъмаш деди: Иброҳим деди: «Бу ҳадис уларга (одамларга) ёқар эди; чунки Жарирнинг Исломи Моида (сураси) нозил бўлганидан кейин эди (яъни маш ҳукми мансух эмас)».
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، قَالَ رَأَيْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ فَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ . فَقُلْتُ لَهُ أَقَبْلَ الْمَائِدَةِ أَمْ بَعْدَ الْمَائِدَةِ قَالَ مَا أَسْلَمْتُ إِلاَّ بَعْدَ الْمَائِدَةِ .
Shahr ibn Havshab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Men Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)ning tahorat qilib, mahsilari ustiga mash tortganini koʻrdim. Shunda men unga bu haqda (soʻz) aytdim. U: ‹Men Nabiy ﷺning tahorat qilib, mahsilari ustiga mash tortganlarini koʻrdim›, dedi. Men unga: ‹Moida (surasi nozil boʻlishi)dan oldinmi yoki Moidadan keyinmi?› dedim. U: ‹Men faqat Moidadan keyin Islomni qabul qilganman›, dedi.»Шаҳр ибн Ҳавшаб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У деди: «Мен Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат қилиб, маҳсилари устига маш тортганини кўрдим. Шунда мен унга бу ҳақда (сўз) айтдим. У: ‹Мен Набий ﷺнинг таҳорат қилиб, маҳсилари устига маш тортганларини кўрдим›, деди. Мен унга: ‹Моида (сураси нозил бўлиши)дан олдинми ёки Моидадан кейинми?› дедим. У: ‹Мен фақат Моидадан кейин Исломни қабул қилганман›, деди.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، لَمْ يَذْكُرِ السِّعَايَةَ وَرَوَاهُ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ وَمُوسَى بْنُ خَلَفٍ جَمِيعًا عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ وَمَعْنَاهُ وَذَكَرَا فِيهِ السِّعَايَةَ .
Muhammad ibn Bashshor bizga rivoyat qilib dedi: Yahyo va Ibn Abu Adiy bizga rivoyat qildilar: Ular Saiddan, oʻz sanadi va maʼnosi bilan rivoyat qildilar. Abu Dovud dedi: Buni Ravh ibn Uboda Said ibn Abu Arubadan rivoyat qilgan, biroq u ishlashga jalb qilishni (siʼoyat) zikr qilmagan. Yana buni Jarir ibn Hozim va Muso ibn Xalaf ikkalasi Qatodadan, Yazid ibn Zurayning sanadi va maʼnosi bilan rivoyat qilganlar va unda ishlashga jalb qilishni (siʼoyat) zikr qilganlar.Муҳаммад ибн Башшор бизга ривоят қилиб деди: Яҳё ва Ибн Абу Адий бизга ривоят қилдилар: Улар Саиддан, ўз санади ва маъноси билан ривоят қилдилар. Абу Довуд деди: Буни Равҳ ибн Убода Саид ибн Абу Арубадан ривоят қилган, бироқ у ишлашга жалб қилишни (сиъоят) зикр қилмаган. Яна буни Жарир ибн Ҳозим ва Мусо ибн Халаф иккаласи Қатодадан, Язид ибн Зурайнинг санади ва маъноси билан ривоят қилганлар ва унда ишлашга жалб қилишни (сиъоят) зикр қилганлар.
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، ح وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ بِمَعْنَى حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ غَيْرَ أَنَّ فِي، حَدِيثِ عِيسَى وَسُفْيَانَ قَالَ فَكَانَ أَصْحَابُ عَبْدِ اللَّهِ يُعْجِبُهُمْ هَذَا الْحَدِيثُ لأَنَّ إِسْلاَمَ جَرِيرٍ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ .
Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bu hadis al-Aʼmashdan, shu maʼnoda (rivoyat qilinadi); faqat Iso va Sufyonning hadisida: «Bas, Abdullohning ashobiga bu hadis yoqar edi; chunki Jarirning Islomi Moida (surasi) nozil boʻlganidan keyin edi» (deyilgan).Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бу ҳадис ал-Аъмашдан, шу маънода (ривоят қилинади); фақат Исо ва Суфённинг ҳадисида: «Бас, Абдуллоҳнинг ашобига бу ҳадис ёқар эди; чунки Жарирнинг Исломи Моида (сураси) нозил бўлганидан кейин эди» (дейилган).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، - جَمِيعًا - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى - عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، قَالَ دَخَلَ نِسْوَةٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - فَقَالَتْ مِمَّنْ أَنْتُنَّ قُلْنَ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ . قَالَتْ لَعَلَّكُنَّ مِنَ الْكُورَةِ الَّتِي تَدْخُلُ نِسَاؤُهَا الْحَمَّامَاتِ قُلْنَ نَعَمْ . قَالَتْ أَمَا إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنِ امْرَأَةٍ تَخْلَعُ ثِيَابَهَا فِي غَيْرِ بَيْتِهَا إِلاَّ هَتَكَتْ مَا بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ تَعَالَى " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا حَدِيثُ جَرِيرٍ وَهُوَ أَتَمُّ وَلَمْ يَذْكُرْ جَرِيرٌ أَبَا الْمَلِيحِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abul Malih aytadi: Shom ahlidan boʻlgan bir necha ayol Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirishdi. (Oisha) ularga: «Sizlar kimlardansizlar?» dedi. Ular: «Shom ahlidanmiz», dedilar. (Oisha): «Ehtimol sizlar ayollari hammomlarga kiradigan shahardandirsizlar?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. (Oisha) dedi: «Ogʻoh boʻlinglar, men Rasululloh ﷺning: ‹Qaysi bir ayol oʻz uyidan boshqa joyda kiyimini yechsa, u albatta oʻzi bilan Alloh taolo oʻrtasidagi pardani yirtgan boʻladi›, deganlarini eshitganman.» Abu Dovud aytadi: Bu Jarirning hadisi boʻlib, u toʻliqroqdir. Jarir Abul Malihni zikr qilmadi, (balki) u: «Rasululloh ﷺ aytdilar», dedi.Абул Малиҳ айтади: Шом аҳлидан бўлган бир неча аёл Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига киришди. (Оиша) уларга: «Сизлар кимлардансизлар?» деди. Улар: «Шом аҳлиданмиз», дедилар. (Оиша): «Эҳтимол сизлар аёллари ҳаммомларга кирадиган шаҳардандирсизлар?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. (Оиша) деди: «Оғоҳ бўлинглар, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Қайси бир аёл ўз уйидан бошқа жойда кийимини ечса, у албатта ўзи билан Аллоҳ таоло ўртасидаги пардани йиртган бўлади›, деганларини эшитганман.» Абу Довуд айтади: Бу Жарирнинг ҳадиси бўлиб, у тўлиқроқдир. Жарир Абул Малиҳни зикр қилмади, (балки) у: «Расулуллоҳ ﷺ айтдилар», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، كُلُّهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، بِمِثْلِ حَدِيثِ وَكِيعٍ وَإِسْنَادِهِ . وَفِي حَدِيثِ قُتَيْبَةَ عَنْ جَرِيرٍ جَاءَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَسَدٍ وَهِيَ امْرَأَةٌ مِنَّا . قَالَ وَفِي حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ زِيَادَةُ حَرْفٍ تَرَكْنَا ذِكْرَهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan Vakiʼning hadisi va uning isnodi misli (kabi) rivoyat qilinadi. Qutaybaning Jarirdan (keltirgan) hadisida: «Fotima bint Abu Hubaysh ibn Abdulmuttalib ibn Asad keldi — u bizdan (boʻlgan) bir ayol edi», (deyilgan). (Roviy) dedi: Hammod ibn Zaydning hadisida bir harf (soʻz) ziyoda boʻlib, biz uni zikr qilishni tark etdik.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Вакиънинг ҳадиси ва унинг исноди мисли (каби) ривоят қилинади. Қутайбанинг Жарирдан (келтирган) ҳадисида: «Фотима бинт Абу Ҳубайш ибн Абдулмутталиб ибн Асад келди — у биздан (бўлган) бир аёл эди», (дейилган). (Ровий) деди: Ҳаммод ибн Зайднинг ҳадисида бир ҳарф (сўз) зиёда бўлиб, биз уни зикр қилишни тарк этдик.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ بْنِ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ إِذَا أَمْسَى " أَمْسَيْنَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ لِلَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ " . زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ وَأَمَّا زُبَيْدٌ كَانَ يَقُولُ كَانَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُوَيْدٍ يَقُولُ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ رَبِّ أَسْأَلُكَ خَيْرَ مَا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَخَيْرَ مَا بَعْدَهَا وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَشَرِّ مَا بَعْدَهَا رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَمِنْ سُوءِ الْكِبْرِ أَوِ الْكُفْرِ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابٍ فِي النَّارِ وَعَذَابٍ فِي الْقَبْرِ " . وَإِذَا أَصْبَحَ قَالَ ذَلِكَ أَيْضًا " أَصْبَحْنَا وَأَصْبَحَ الْمُلْكُ لِلَّهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ قَالَ " مِنْ سُوءِ الْكِبْرِ " . وَلَمْ يَذْكُرْ سُوءَ الْكُفْرِ .
Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ kechga yetganlarida: «Biz kechga yetdik va mulk Allohga xos boʻlgan holda kechga yetdi, hamd Allohga xosdir, yagona va sherigi yoʻq Allohdan boʻlak iloh yoʻq», deb aytar edilar. Jarirning hadisida quyidagicha ziyoda bor: Zubayd aytar edi: Ibrohim ibn Suvayd shunday der edi: «Yagona va sherigi yoʻq Allohdan boʻlak iloh yoʻq, mulk Unga xos va hamd Unga xosdir, U har bir narsaga qodirdir. Ey Robbim, Sendan ushbu kechadagi yaxshilikni va undan keyingi yaxshilikni soʻrayman; ushbu kechadagi yomonlikdan va undan keyingi yomonlikdan Senga panoh tilayman. Ey Robbim, dangasalikdan va keksalikning (yoki kufrning) yomonligidan Senga panoh tilayman. Ey Robbim, doʻzaxdagi azobdan va qabrdagi azobdan Senga panoh tilayman.» Tongga yetganlarida ham xuddi shunday: «Biz tongga yetdik va mulk Allohga xos boʻlgan holda tongga yetdi», deb aytardilar. Abu Dovud aytdi: Buni Shuʼba Salama ibn Kuhayldan, u Ibrohim ibn Suvayddan rivoyat qilib: «keksalikning yomonligidan», deb aytdi va «kufrning yomonligi»ni zikr qilmadi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ кечга етганларида: «Биз кечга етдик ва мулк Аллоҳга хос бўлган ҳолда кечга етди, ҳамд Аллоҳга хосдир, ягона ва шериги йўқ Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ», деб айтар эдилар. Жарирнинг ҳадисида қуйидагича зиёда бор: Зубайд айтар эди: Иброҳим ибн Сувайд шундай дер эди: «Ягона ва шериги йўқ Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ, мулк Унга хос ва ҳамд Унга хосдир, У ҳар бир нарсага қодирдир. Эй Роббим, Сендан ушбу кечадаги яхшиликни ва ундан кейинги яхшиликни сўрайман; ушбу кечадаги ёмонликдан ва ундан кейинги ёмонликдан Сенга паноҳ тилайман. Эй Роббим, дангасаликдан ва кексаликнинг (ёки куфрнинг) ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман. Эй Роббим, дўзахдаги азобдан ва қабрдаги азобдан Сенга паноҳ тилайман.» Тонгга етганларида ҳам худди шундай: «Биз тонгга етдик ва мулк Аллоҳга хос бўлган ҳолда тонгга етди», деб айтардилар. Абу Довуд айтди: Буни Шуъба Салама ибн Куҳайлдан, у Иброҳим ибн Сувайддан ривоят қилиб: «кексаликнинг ёмонлигидан», деб айтди ва «куфрнинг ёмонлиги»ни зикр қилмади.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . أَمَّا ابْنُ الْمُثَنَّى فَلَمْ يَذْكُرِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْحَدِيثِ وَأَمَّا ابْنُ بَشَّارٍ فَقَالَ فِي رِوَايَتِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan (yuqoridagi hadisga oʻxshash) rivoyat qilinadi. Ammo Ibn al-Musanno hadisda Nabiy ﷺ ni zikr qilmadi; Ibn Bashshor esa oʻz rivoyatida: «Rasululloh ﷺ dedilar», deb (Rasulullohni zikr qilib) ularning hadisiga oʻxshatib (keltirdi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан (юқоридаги ҳадисга ўхшаш) ривоят қилинади. Аммо Ибн ал-Мусанно ҳадисда Набий ﷺ ни зикр қилмади; Ибн Башшор эса ўз ривоятида: «Расулуллоҳ ﷺ дедилар», деб (Расулуллоҳни зикр қилиб) уларнинг ҳадисига ўхшатиб (келтирди).
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَمْرٍو الْفَزَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي آخِرِ وِتْرِهِ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هِشَامٌ أَقْدَمُ شَيْخٍ لِحَمَّادٍ وَبَلَغَنِي عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ أَنَّهُ قَالَ لَمْ يَرْوِ عَنْهُ غَيْرُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ - يَعْنِي فِي الْوِتْرِ - قَبْلَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عِيسَى بْنُ يُونُسَ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنْ فِطْرِ بْنِ خَلِيفَةَ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَرُوِيَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ فِي الْوِتْرِ قَبْلَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ رَوَاهُ يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرِ الْقُنُوتَ وَلاَ ذَكَرَ أُبَيًّا وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَبْدُ الأَعْلَى وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ وَسَمَاعُهُ بِالْكُوفَةِ مَعَ عِيسَى بْنِ يُونُسَ وَلَمْ يَذْكُرُوا الْقُنُوتَ وَقَدْ رَوَاهُ أَيْضًا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ وَشُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ وَلَمْ يَذْكُرَا الْقُنُوتَ وَحَدِيثُ زُبَيْدٍ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ وَشُعْبَةُ وَعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ كُلُّهُمْ عَنْ زُبَيْدٍ لَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمُ الْقُنُوتَ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ زُبَيْدٍ فَإِنَّهُ قَالَ فِي حَدِيثِهِ إِنَّهُ قَنَتَ قَبْلَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَيْسَ هُوَ بِالْمَشْهُورِ مِنْ حَدِيثِ حَفْصٍ نَخَافُ أَنْ يَكُونَ عَنْ حَفْصٍ عَنْ غَيْرِ مِسْعَرٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَيُرْوَى أَنَّ أُبَيًّا كَانَ يَقْنُتُ فِي النِّصْفِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrlarining oxirida shunday der edilar: «Allohumma inniy aʼuzu birizooka min saxotika, va bimuofaatika min uqubatika, va aʼuzu bika minka, laa uhsiy sanaaan alayka, anta kamaa asnayta alaa nafsika (Ey Alloh, men Sening gʻazabingdan rizongga, jazoyingdan ofiyatingga panoh tilayman va Sendan Senga panoh tilayman. Senga loyiq maqtovni sanab adoga yetkaza olmasman. Sen Oʻzingni qanday maqtagan boʻlsang, shundaysan)». Abu Dovud aytadi: Hishom Hammodning eng qadimgi ustozidir. Menga Yahyo ibn Maʼindan yetib kelishicha, u: «Undan Hammod ibn Salama dan boshqa hech kim rivoyat qilmagan», degan. Abu Dovud aytadi: Iso ibn Yunus, Said ibn Abu Arubadan, u Qatodadan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ — yaʼni vitrda — rukudan oldin qunut qildilar. Abu Dovud aytadi: Iso ibn Yunus bu hadisni Fitr ibn Xalifadan, u Zubayddan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubaydan, u Nabiy ﷺdan ham xuddi shunday rivoyat qildi. Yana Hafs ibn Gʻiyosdan, u Misʼardan, u Zubayddan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrda rukudan oldin qunut qildilar. Abu Dovud aytadi: Saidning Qatodadan (qilgan) hadisini Yazid ibn Zurayʼ Saiddan, u Qatodadan, u Azradan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi; (bunda) qunutni zikr qilmadi va Ubayni ham zikr qilmadi. Shuningdek, uni Abdulaʼlo va Muhammad ibn Bishr al-Abdiy ham rivoyat qildilar — uning samoʼi (eshitishi) Kufada Iso ibn Yunus bilan birga edi — va ular qunutni zikr qilmadilar. Uni Hishom ad-Dastavoiy va Shuʼba ham Qatodadan rivoyat qildilar va ikkovi qunutni zikr qilmadilar. Zubaydning hadisini esa Sulaymon al-Aʼmash, Shuʼba, Abdulmalik ibn Abu Sulaymon va Jarir ibn Hozim — bularning barchasi Zubayddan rivoyat qildilar — ulardan hech biri qunutni zikr qilmadi, faqat Hafs ibn Gʻiyosdan, u Misʼardan, u Zubayddan (qilingan) rivoyatdagina (zikr qilingan); chunki u oʻz hadisida: «U rukudan oldin qunut qildi», dedi. Abu Dovud aytadi: Bu Hafsning mashhur hadisidan emas. Biz uni Hafsdan, Misʼardan boshqa (rovi)dan boʻlishidan qoʻrqamiz. Abu Dovud aytadi: Ubay (roziyallohu anhu) Ramazon oyining yarmida qunut qilar edi, deb rivoyat qilinadi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрларининг охирида шундай дер эдилар: «Аллоҳумма инний аъузу биризоока мин сахотика, ва бимуофаатика мин уқубатика, ва аъузу бика минка, лаа уҳсий санааан алайка, анта камаа аснайта алаа нафсика (Эй Аллоҳ, мен Сенинг ғазабингдан ризонгга, жазойингдан офиятингга паноҳ тилайман ва Сендан Сенга паноҳ тилайман. Сенга лойиқ мақтовни санаб адога етказа олмасман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан)». Абу Довуд айтади: Ҳишом Ҳаммоднинг энг қадимги устозидир. Менга Яҳё ибн Маъиндан етиб келишича, у: «Ундан Ҳаммод ибн Салама дан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган», деган. Абу Довуд айтади: Исо ибн Юнус, Саид ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ — яъни витрда — рукудан олдин қунут қилдилар. Абу Довуд айтади: Исо ибн Юнус бу ҳадисни Фитр ибн Халифадан, у Зубайддан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убайдан, у Набий ﷺдан ҳам худди шундай ривоят қилди. Яна Ҳафс ибн Ғиёсдан, у Мисъардан, у Зубайддан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрда рукудан олдин қунут қилдилар. Абу Довуд айтади: Саиднинг Қатодадан (қилган) ҳадисини Язид ибн Зурайъ Саиддан, у Қатодадан, у Азрадан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилди; (бунда) қунутни зикр қилмади ва Убайни ҳам зикр қилмади. Шунингдек, уни Абдулаъло ва Муҳаммад ибн Бишр ал-Абдий ҳам ривоят қилдилар — унинг самўи (эшитиши) Куфада Исо ибн Юнус билан бирга эди — ва улар қунутни зикр қилмадилар. Уни Ҳишом ад-Даставоий ва Шуъба ҳам Қатодадан ривоят қилдилар ва иккови қунутни зикр қилмадилар. Зубайднинг ҳадисини эса Сулаймон ал-Аъмаш, Шуъба, Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ва Жарир ибн Ҳозим — буларнинг барчаси Зубайддан ривоят қилдилар — улардан ҳеч бири қунутни зикр қилмади, фақат Ҳафс ибн Ғиёсдан, у Мисъардан, у Зубайддан (қилинган) ривоятдагина (зикр қилинган); чунки у ўз ҳадисида: «У рукудан олдин қунут қилди», деди. Абу Довуд айтади: Бу Ҳафснинг машҳур ҳадисидан эмас. Биз уни Ҳафсдан, Мисъардан бошқа (рови)дан бўлишидан қўрқамиз. Абу Довуд айтади: Убай (розияллоҳу анҳу) Рамазон ойининг ярмида қунут қилар эди, деб ривоят қилинади.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ،
بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا
جَرِيرٌ، كُلُّهُمْ عَنْ سُهَيْلٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَفِي حَدِيثِ وَكِيعٍ " إِذَا لَقِيتُمُ الْيَهُودَ " . وَفِي حَدِيثِ
ابْنِ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ قَالَ فِي أَهْلِ الْكِتَابِ . وَفِي حَدِيثِ جَرِيرٍ " إِذَا لَقِيتُمُوهُمْ " . وَلَمْ
يُسَمِّ أَحَدًا مِنَ الْمُشْرِكِينَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan rivoyat qilinadi: Vakiʼning hadisida: «Yahudiylar bilan uchrashganingizda» deyilgan. Ibn Jaʼfarning Shuʼbadan (qilgan) hadisida: «Ahli kitob haqida» dedi, deyilgan. Jarirning hadisida esa: «Ular bilan uchrashganingizda» deyilgan boʻlib, mushriklardan birortasi nomma-nom zikr qilinmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан ривоят қилинади: Вакиънинг ҳадисида: «Яҳудийлар билан учрашганингизда» дейилган. Ибн Жаъфарнинг Шуъбадан (қилган) ҳадисида: «Аҳли китоб ҳақида» деди, дейилган. Жарирнинг ҳадисида эса: «Улар билан учрашганингизда» дейилган бўлиб, мушриклардан бирортаси номма-ном зикр қилинмаган.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، وَسَمَّى، آخَرَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، وَالْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِبَعْضِ أَوَّلِ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ " فَإِذَا كَانَتْ لَكَ مِائَتَا دِرْهَمٍ وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ وَلَيْسَ عَلَيْكَ شَىْءٌ - يَعْنِي فِي الذَّهَبِ - حَتَّى يَكُونَ لَكَ عِشْرُونَ دِينَارًا فَإِذَا كَانَ لَكَ عِشْرُونَ دِينَارًا وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ فَفِيهَا نِصْفُ دِينَارٍ فَمَا زَادَ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ " . قَالَ فَلاَ أَدْرِي أَعَلِيٌّ يَقُولُ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ . أَوْ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " وَلَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " . إِلاَّ أَنَّ جَرِيرًا قَالَ ابْنُ وَهْبٍ يَزِيدُ فِي الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot ﷺ dedilar: «Agar sening ikki yuz dirhaming boʻlib, unga (toʻliq) bir yil oʻtsa, unda besh dirham boʻladi. Senga — yaʼni oltinda — yigirma dinor boʻlmaguncha hech narsa (vojib) emas. Agar sening yigirma dinoring boʻlib, unga bir yil oʻtsa, unda yarim dinor boʻladi; qancha oshsa, shu hisobga koʻra (olinadi)». (Roviy) aytdi: «Men bilmayman, ‹shu hisobga koʻra› deganni Ali (roziyallohu anhu) aytdimi yoki uni Paygʻambar ﷺga koʻtardimi». «Hech bir molda, unga (toʻliq) bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq». Faqat Jarir aytdiki, Ibn Vahb hadisda Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilib): «Hech bir molda, unga bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq», deb (soʻz) ziyoda qiladi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот ﷺ дедилар: «Агар сенинг икки юз дирҳаминг бўлиб, унга (тўлиқ) бир йил ўтса, унда беш дирҳам бўлади. Сенга — яъни олтинда — йигирма динор бўлмагунча ҳеч нарса (вожиб) эмас. Агар сенинг йигирма диноринг бўлиб, унга бир йил ўтса, унда ярим динор бўлади; қанча ошса, шу ҳисобга кўра (олинади)». (Ровий) айтди: «Мен билмайман, ‹шу ҳисобга кўра› деганни Али (розияллоҳу анҳу) айтдими ёки уни Пайғамбар ﷺга кўтардими». «Ҳеч бир молда, унга (тўлиқ) бир йил ўтмагунча, закот йўқ». Фақат Жарир айтдики, Ибн Ваҳб ҳадисда Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилиб): «Ҳеч бир молда, унга бир йил ўтмагунча, закот йўқ», деб (сўз) зиёда қилади.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ قَتَادَةَ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِهِ . وَفِي حَدِيثِ جَرِيرٍ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ قَتَادَةَ مِنَ الزِّيَادَةِ " وَإِذَا قَرَأَ فَأَنْصِتُوا " . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ أَحَدٍ مِنْهُمْ " فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . إِلاَّ فِي رِوَايَةِ أَبِي كَامِلٍ وَحْدَهُ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ قَالَ أَبُو بَكْرِ ابْنُ أُخْتِ أَبِي النَّضْرِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ مُسْلِمٌ تُرِيدُ أَحْفَظَ مِنْ سُلَيْمَانَ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ فَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ هُوَ صَحِيحٌ يَعْنِي وَإِذَا قَرَأَ فَأَنْصِتُوا . فَقَالَ هُوَ عِنْدِي صَحِيحٌ . فَقَالَ لِمَ لَمْ تَضَعْهُ هَا هُنَا قَالَ لَيْسَ كُلُّ شَىْءٍ عِنْدِي صَحِيحٍ وَضَعْتُهُ هَا هُنَا . إِنَّمَا وَضَعْتُ هَا هُنَا مَا أَجْمَعُوا عَلَيْهِ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan unga oʻxshash rivoyat qilingan. Jarirning Sulaymondan, uning Qatodadan (rivoyatida) qoʻshimcha bor: «U (Qurʼon) qiroat qilinsa, jim turing». Ulardan birortasining hadisida: «Chunki Alloh oʻz nabiysi ﷺ tili bilan ‹Samiʼallohu liman hamidah› dedi» (degan soʻz) yoʻq, faqat Abu Komilning yolgʻiz oʻzining Abu Avonadan (rivoyatida) bor. Abu Isʼhoq dedi: Abu Bakr — Abun-Nazrning jiyani — bu hadis xususida (gapirdi). Shunda Muslim: «Sen Sulaymondan koʻra yodida saqlovchiroq (roviyni) istaysanmi?» dedi. Abu Bakr unga: «Xoʻsh, Abu Hurayraning hadisi-chi?» dedi — yaʼni ‹U (Qurʼon) qiroat qilinsa, jim turing› (hadisini nazarda tutdi). (Muslim): «U sahih», dedi. (Abu Bakr): «U mening nazdimda sahih», dedi. (Abu Bakr): «Nega uni bu yerga qoʻymading?» dedi. (Muslim): «Mening nazdimda sahih boʻlgan har bir narsani bu yerga qoʻyganim yoʻq, men bu yerga faqat (rovi)lar ittifoq qilgan narsanigina qoʻydim», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан унга ўхшаш ривоят қилинган. Жарирнинг Сулаймондан, унинг Қатодадан (ривоятида) қўшимча бор: «У (Қуръон) қироат қилинса, жим туринг». Улардан бирортасининг ҳадисида: «Чунки Аллоҳ ўз набийси ﷺ тили билан ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деди» (деган сўз) йўқ, фақат Абу Комилнинг ёлғиз ўзининг Абу Авонадан (ривоятида) бор. Абу Исъҳоқ деди: Абу Бакр — Абун-Назрнинг жияни — бу ҳадис хусусида (гапирди). Шунда Муслим: «Сен Сулаймондан кўра ёдида сақловчироқ (ровийни) истайсанми?» деди. Абу Бакр унга: «Хўш, Абу Ҳурайранинг ҳадиси-чи?» деди — яъни ‹У (Қуръон) қироат қилинса, жим туринг› (ҳадисини назарда тутди). (Муслим): «У саҳиҳ», деди. (Абу Бакр): «У менинг наздимда саҳиҳ», деди. (Абу Бакр): «Нега уни бу ерга қўймадинг?» деди. (Муслим): «Менинг наздимда саҳиҳ бўлган ҳар бир нарсани бу ерга қўйганим йўқ, мен бу ерга фақат (рови)лар иттифоқ қилган нарсанигина қўйдим», деди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَذَكَرَ مِثْلَهُ لَمْ يَذْكُرْ ثِيَابًا تَكُونُ بِالْيَمَنِ . وَلاَ ذَكَرَ يَعْنِي مُحْتَلِمًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ وَيَعْلَى وَمَعْمَرٌ وَشُعْبَةُ وَأَبُو عَوَانَةَ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ - قَالَ يَعْلَى وَمَعْمَرٌ - عَنْ مُعَاذٍ مِثْلَهُ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uni Yamanga joʻnatdilar. Soʻng u xuddi shunday zikr qildi, (lekin) Yamanda toʻqiladigan kiyimlarni zikr qilmadi va ‹yaʼni ehtilom koʻradigan (kishi)› deganni ham zikr qilmadi. Abu Dovud aytdi: Uni Jarir, Yaʼlo, Maʼmar, Shuʼba, Abu Avona va Yahyo ibn Said al-Aʼmashdan, u Abu Voildan, u Masruqdan rivoyat qilganlar; Yaʼlo va Maʼmar esa Muozdan xuddi shunday (rivoyat qilgan), deganlar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уни Яманга жўнатдилар. Сўнг у худди шундай зикр қилди, (лекин) Яманда тўқиладиган кийимларни зикр қилмади ва ‹яъни эҳтилом кўрадиган (киши)› деганни ҳам зикр қилмади. Абу Довуд айтди: Уни Жарир, Яъло, Маъмар, Шуъба, Абу Авона ва Яҳё ибн Саид ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан ривоят қилганлар; Яъло ва Маъмар эса Муоздан худди шундай (ривоят қилган), деганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ فُضَيْلٍ، جَمِيعًا عَنِ الْمُخْتَارِ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ " وَلاَ بِالاِنْصِرَافِ " .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan ushbu hadis rivoyat qilinadi. Jarirning hadisida esa «(namozdan) chiqishda ham» (degan soʻz) yoʻq.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ушбу ҳадис ривоят қилинади. Жарирнинг ҳадисида эса «(намоздан) чиқишда ҳам» (деган сўз) йўқ.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ يَعْنِي ابْنَ زِيَادٍ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، - وَهَذَا حَدِيثُ أَبِي كَامِلٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هِلاَلٍ الْعَبْسِيُّ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جَاءَ نَاسٌ - يَعْنِي مِنَ الأَعْرَابِ - إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّ نَاسًا مِنَ الْمُصَدِّقِينَ يَأْتُونَا فَيَظْلِمُونَا . قَالَ فَقَالَ " أَرْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنْ ظَلَمُونَا قَالَ " أَرْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ " . زَادَ عُثْمَانُ " وَإِنْ ظُلِمْتُمْ " . قَالَ أَبُو كَامِلٍ فِي حَدِيثِهِ قَالَ جَرِيرٌ مَا صَدَرَ عَنِّي مُصَدِّقٌ بَعْدَ مَا سَمِعْتُ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ وَهُوَ عَنِّي رَاضٍ .
Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Baʼzi odamlar — yaʼni aʼrobiylardan (sahroyi arablardan) — Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib: «Sadaqa yigʻuvchilardan baʼzi odamlar oldimizga kelib, bizga zulm qiladilar», — dedilar. U dedi: Shunda u zot: «Sadaqa yigʻuvchilaringizni rozi qiling», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, ular bizga zulm qilsalar ham-a?» — dedilar. U zot: «Sadaqa yigʻuvchilaringizni rozi qiling», — dedilar. Usmon (oʻz rivoyatida): «Mabodo sizga zulm qilinsa ham», — deb ziyoda qildi. Abu Komil oʻz hadisida shunday dedi: Jarir aytdi: Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitganimdan keyin oldimdan biror sadaqa yigʻuvchi mendan rozi boʻlmagan holda qaytmadi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Баъзи одамлар — яъни аъробийлардан (саҳройи араблардан) — Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб: «Садақа йиғувчилардан баъзи одамлар олдимизга келиб, бизга зулм қиладилар», — дедилар. У деди: Шунда у зот: «Садақа йиғувчиларингизни рози қилинг», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, улар бизга зулм қилсалар ҳам-а?» — дедилар. У зот: «Садақа йиғувчиларингизни рози қилинг», — дедилар. Усмон (ўз ривоятида): «Мабодо сизга зулм қилинса ҳам», — деб зиёда қилди. Абу Комил ўз ҳадисида шундай деди: Жарир айтди: Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганимдан кейин олдимдан бирор садақа йиғувчи мендан рози бўлмаган ҳолда қайтмади.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ،
بِإِسْنَادِ جَرِيرٍ وَوَكِيعٍ فِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، قَدَّمَ مُعَاذًا قَبْلَ أُبَىٍّ . وَفِي
رِوَايَةِ أَبِي كُرَيْبٍ أُبَىٌّ قَبْلَ مُعَاذٍ .
Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: yuqoridagi hadis boshqa isnod bilan ham keltirilgan. Bir rivoyatda Muoz Ubaydan oldin keltirilgan; boshqa rivoyatda esa Ubay Muozdan oldin keltirilgan.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: юқоридаги ҳадис бошқа иснод билан ҳам келтирилган. Бир ривоятда Муоз Убайдан олдин келтирилган; бошқа ривоятда эса Убай Муоздан олдин келтирилган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي،
حَازِمٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، ح
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ بَيَانٍ، قَالَ سَمِعْتُ قَيْسَ بْنَ أَبِي،
حَازِمٍ يَقُولُ قَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ مَا حَجَبَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُنْذُ أَسْلَمْتُ
وَلاَ رَآنِي إِلاَّ ضَحِكَ .
Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Islomni qabul qilganimdan beri Rasululloh ﷺ meni (huzurlariga kirishdan) toʻsmadilar va meni faqat kulib qarshi olar edilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Исломни қабул қилганимдан бери Расулуллоҳ ﷺ мени (ҳузурларига киришдан) тўсмадилар ва мени фақат кулиб қарши олар эдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ،
بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
" يَا جَرِيرُ أَلاَ تُرِيحُنِي مِنْ ذِي الْخَلَصَةِ " . بَيْتٍ لِخَثْعَمَ كَانَ يُدْعَى كَعْبَةَ الْيَمَانِيَةِ . قَالَ
فَنَفَرْتُ فِي خَمْسِينَ وَمِائَةِ فَارِسٍ وَكُنْتُ لاَ أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم فَضَرَبَ يَدَهُ فِي صَدْرِي فَقَالَ " اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا " . قَالَ
فَانْطَلَقَ فَحَرَّقَهَا بِالنَّارِ ثُمَّ بَعَثَ جَرِيرٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُبَشِّرُهُ
يُكْنَى أَبَا أَرْطَاةَ مِنَّا فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ مَا جِئْتُكَ حَتَّى تَرَكْنَاهَا
كَأَنَّهَا جَمَلٌ أَجْرَبُ . فَبَرَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى خَيْلِ أَحْمَسَ وَرِجَالِهَا
خَمْسَ مَرَّاتٍ .
Jarir ibn Abdulloh al-Bajaliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Jarir! Sen meni Zul-Xalasadan halos qilib bermaysanmi?» — dedilar. (Zul-Xalasa) Xasʼam (qabilasi)ning uyi (butxonasi) boʻlib, unga al-Kaʼbatul-Yamoniya (Yaman Kaʼbasi) deyilar edi. (Jarir) aytdi: Bas, men bir yuz ellik otliq bilan yoʻlga chiqdim, ammo men ot ustida barqaror tura olmas edim. Buni men Rasululloh ﷺ ga aytdim. Shunda u zot qoʻllarini koʻksimga urib: «Ey Alloh, uni barqaror qil va uni (toʻgʻri yoʻlga) boshlovchi, hidoyat topgan (kishi) qilgin», — dedilar. (Jarir) aytdi: Soʻng (u qoʻshin) yoʻlga chiqib, uni (butxonani) olov bilan kuydirdi. Keyin Jarir Rasululloh ﷺ ga bu xushxabarni yetkazish uchun bizdan Abu Arto kunyali bir kishini yubordi. U Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, u zotga: «Men sizning oldingizga uni (Zul-Xalasani) qoʻtir tuyadek (qoldirmaguncha) kelmadim», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ Ahmasning otlari va kishilariga besh marta baraka tiladilar.Жарир ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Жарир! Сен мени Зул-Халасадан ҳалос қилиб бермайсанми?» — дедилар. (Зул-Халаса) Хасъам (қабиласи)нинг уйи (бутхонаси) бўлиб, унга ал-Каъбатул-Ямония (Яман Каъбаси) дейилар эди. (Жарир) айтди: Бас, мен бир юз эллик отлиқ билан йўлга чиқдим, аммо мен от устида барқарор тура олмас эдим. Буни мен Расулуллоҳ ﷺ га айтдим. Шунда у зот қўлларини кўксимга уриб: «Эй Аллоҳ, уни барқарор қил ва уни (тўғри йўлга) бошловчи, ҳидоят топган (киши) қилгин», — дедилар. (Жарир) айтди: Сўнг (у қўшин) йўлга чиқиб, уни (бутхонани) олов билан куйдирди. Кейин Жарир Расулуллоҳ ﷺ га бу хушхабарни етказиш учун биздан Абу Арто куняли бир кишини юборди. У Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, у зотга: «Мен сизнинг олдингизга уни (Зул-Халасани) қўтир туядек (қолдирмагунча) келмадим», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Аҳмаснинг отлари ва кишиларига беш марта барака тиладилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح،
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، - يَعْنِي الْفَزَارِيَّ
ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، كُلُّهُمْ عَنْ إِسْمَاعِيلَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ فِي
حَدِيثِ مَرْوَانَ فَجَاءَ بَشِيرُ جَرِيرٍ أَبُو أَرْطَاةَ حُصَيْنُ بْنُ رَبِيعَةَ يُبَشِّرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه
وسلم .
Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan shu hadis boshqa isnod bilan rivoyat qilinadi. Marvonning hadisida (roviy): «Jarirning bashir (xushxabarchi)si Abu Artot Husayn ibn Rabiʼa Nabiy ﷺ ga xushxabar berish uchun keldi», dedi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан шу ҳадис бошқа иснод билан ривоят қилинади. Марвоннинг ҳадисида (ровий): «Жарирнинг башир (хушхабарчи)си Абу Артот Ҳусайн ибн Рабиъа Набий ﷺ га хушхабар бериш учун келди», деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ جَمِيعًا عَنِ ابْنِ،
عَرْعَرَةَ - وَاللَّفْظُ لِلْجَهْضَمِيِّ - حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ،
عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ فِي سَفَرٍ
فَكَانَ يَخْدُمُنِي فَقُلْتُ لَهُ لاَ تَفْعَلْ . فَقَالَ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ الأَنْصَارَ تَصْنَعُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم شَيْئًا آلَيْتُ أَنْ لاَ أَصْحَبَ أَحَدًا مِنْهُمْ إِلاَّ خَدَمْتُهُ . زَادَ ابْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ
فِي حَدِيثِهِمَا وَكَانَ جَرِيرٌ أَكْبَرَ مِنْ أَنَسٍ . وَقَالَ ابْنُ بَشَّارٍ أَسَنَّ مِنْ أَنَسٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Jarir ibn Abdulloh al-Bajaliy bilan bir safarga chiqdim, u menga xizmat qilardi. Men unga: «Bunday qilma», — dedim. U: «Men ansorlarning Rasululloh ﷺ ga bir narsa (xizmat) qilayotganlarini koʻrgan edim, shuning uchun ulardan birortasi bilan birga boʻlsam, unga albatta xizmat qilishga ont ichganman», — dedi. Jarir Anasdan kattaroq edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Жарир ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий билан бир сафарга чиқдим, у менга хизмат қиларди. Мен унга: «Бундай қилма», — дедим. У: «Мен ансорларнинг Расулуллоҳ ﷺ га бир нарса (хизмат) қилаётганларини кўрган эдим, шунинг учун улардан бирортаси билан бирга бўлсам, унга албатта хизмат қилишга онт ичганман», — деди. Жарир Анасдан каттароқ эди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ،
ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كِلاَهُمَا
عَنْ مَنْصُورٍ، بِإِسْنَادِ أَبِي الأَحْوَصِ وَجَرِيرٍ بِمَعْنَى حَدِيثِهِمَا وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِمَا سُئِلَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Abul-Ahvas va Jarirning isnodi bilan, ularning hadisi maʼnosida rivoyat qilinadi. (Faqat) ularning hadisida «Rasululloh ﷺ dan soʻraldi» (degan jumla) yoʻq.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Абул-Аҳвас ва Жарирнинг исноди билан, уларнинг ҳадиси маъносида ривоят қилинади. (Фақат) уларнинг ҳадисида «Расулуллоҳ ﷺ дан сўралди» (деган жумла) йўқ.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عُمَارَةَ، وَابْنِ، شُبْرُمَةَ عَنْ أَبِي،
زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ
جَرِيرٍ وَزَادَ فَقَالَ " نَعَمْ وَأَبِيكَ لَتُنَبَّأَنَّ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ ning oldilariga keldi, — deb Jarirning hadisiga oʻxshash zikr qildi va shuni ziyoda qildi: (Rasululloh ﷺ): «Ha, otang haqqi, albatta xabardor qilinasan», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ нинг олдиларига келди, — деб Жарирнинг ҳадисига ўхшаш зикр қилди ва шуни зиёда қилди: (Расулуллоҳ ﷺ): «Ҳа, отанг ҳаққи, албатта хабардор қилинасан», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا
جَرِيرٌ، كُلُّهُمْ عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَزَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ قَالَ وَأَمِيرُهُمْ يَوْمَئِذٍ عُمَيْرُ بْنُ
سَعْدٍ عَلَى فِلَسْطِينَ فَدَخَلَ عَلَيْهِ فَحَدَّثَهُ فَأَمَرَ بِهِمْ فَخُلُّوا .
Hishom ibn Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Oʻsha kunlari ularning amiri Falastinda Umayr ibn Saʼd edi. (Hishom) uning huzuriga kirib, unga (bu hadisni) aytib berdi. Shunda u (ular toʻgʻrisida) buyruq berib, ular qoʻyib yuborildi».Ҳишом ибн Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ўша кунлари уларнинг амири Фаластинда Умайр ибн Саъд эди. (Ҳишом) унинг ҳузурига кириб, унга (бу ҳадисни) айтиб берди. Шунда у (улар тўғрисида) буйруқ бериб, улар қўйиб юборилди».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، كِلاَهُمَا عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ،
الْحَمِيدِ ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ،
الأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بْنُ الْحَجَّاجِ،
كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . قَالَ فِي حَدِيثِ وَكِيعٍ " إِنَّ خَلْقَ أَحَدِكُمْ يُجْمَعُ فِي بَطْنِ
أُمِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً " . وَقَالَ فِي حَدِيثِ مُعَاذٍ عَنْ شُعْبَةَ " أَرْبَعِينَ لَيْلَةً أَرْبَعِينَ يَوْمًا " .
وَأَمَّا فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ وَعِيسَى " أَرْبَعِينَ يَوْمًا " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan shunga oʻxshashi rivoyat qilinadi. Vakiʼning hadisida (u): «Sizlardan birortangizning yaratilishi onasining qornida qirq kecha (toʻplanib) jamlanadi», dedi. Muozning Shuʼbadan (qilgan) hadisida esa: «Qirq kecha, qirq kun», dedi. Jarir va Isoning hadisida esa: «Qirq kun» (deyilgan).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан шунга ўхшаши ривоят қилинади. Вакиънинг ҳадисида (у): «Сизлардан бирортангизнинг яратилиши онасининг қорнида қирқ кеча (тўпланиб) жамланади», деди. Муознинг Шуъбадан (қилган) ҳадисида эса: «Қирқ кеча, қирқ кун», деди. Жарир ва Исонинг ҳадисида эса: «Қирқ кун» (дейилган).
وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ يَقُولُ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ نَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ فَقَالَ " أَمَا إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا الْقَمَرَ لاَ تُضَامُّونَ فِي رُؤْيَتِهِ فَإِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ لاَ تُغْلَبُوا عَلَى صَلاَةٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا " . يَعْنِي الْعَصْرَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ قَرَأَ جَرِيرٌ { وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا} .
Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning huzurlarida oʻtirgan edik, shu payt u zot toʻlin oy kechasida oyga qarab: «Albatta, sizlar Rabbingizni mana shu oyni koʻrayotganingizdek koʻrasizlar, Uni koʻrishda toʻda-toʻda boʻlib qiynalmaysizlar. Bas, agar quyosh chiqishidan oldin va botishidan oldin (oʻqiladigan) namozda yengilmaslikka qodir boʻlsanglar (shunday qilinglar)», — dedilar, yaʼni asr va bomdodni (nazarda tutdilar). Soʻng Jarir: {Va Rabbingizga hamd aytib, quyosh chiqishidan oldin va botishidan oldin tasbeh ayting} (Toha 130) oyatini oʻqidi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида ўтирган эдик, шу пайт у зот тўлин ой кечасида ойга қараб: «Албатта, сизлар Раббингизни мана шу ойни кўраётганингиздек кўрасизлар, Уни кўришда тўда-тўда бўлиб қийналмайсизлар. Бас, агар қуёш чиқишидан олдин ва ботишидан олдин (ўқиладиган) намозда енгилмасликка қодир бўлсанглар (шундай қилинглар)», — дедилар, яъни аср ва бомдодни (назарда тутдилар). Сўнг Жарир: {Ва Раббингизга ҳамд айтиб, қуёш чиқишидан олдин ва ботишидан олдин тасбеҳ айтинг} (Тоҳа 130) оятини ўқиди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو أُسَامَةَ وَوَكِيعٌ بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ " أَمَا إِنَّكُمْ سَتُعْرَضُونَ عَلَى رَبِّكُمْ فَتَرَوْنَهُ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا الْقَمَرَ " . وَقَالَ ثُمَّ قَرَأَ . وَلَمْ يَقُلْ جَرِيرٌ .
Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, sizlar Rabbingizga roʻpara qilinasizlar va Uni mana shu oyni koʻrayotganingizdek koʻrasizlar», — dedilar va: «Soʻng (oyatni) oʻqidi», — deyildi, ammo «Jarir» deb aytilmadi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, сизлар Раббингизга рўпара қилинасизлар ва Уни мана шу ойни кўраётганингиздек кўрасизлар», — дедилар ва: «Сўнг (оятни) ўқиди», — дейилди, аммо «Жарир» деб айтилмади.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ جَرِيرٍ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ، نُمَيْرٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ الأَحْنَفِ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَافْتَتَحَ الْبَقَرَةَ فَقُلْتُ يَرْكَعُ عِنْدَ الْمِائَةِ . ثُمَّ مَضَى فَقُلْتُ يُصَلِّي بِهَا فِي رَكْعَةٍ فَمَضَى فَقُلْتُ يَرْكَعُ بِهَا . ثُمَّ افْتَتَحَ النِّسَاءَ فَقَرَأَهَا ثُمَّ افْتَتَحَ آلَ عِمْرَانَ فَقَرَأَهَا يَقْرَأُ مُتَرَسِّلاً إِذَا مَرَّ بِآيَةٍ فِيهَا تَسْبِيحٌ سَبَّحَ وَإِذَا مَرَّ بِسُؤَالٍ سَأَلَ وَإِذَا مَرَّ بِتَعَوُّذٍ تَعَوَّذَ ثُمَّ رَكَعَ فَجَعَلَ يَقُولُ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ " . فَكَانَ رُكُوعُهُ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ ثُمَّ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ قَامَ طَوِيلاً قَرِيبًا مِمَّا رَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَقَالَ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى " . فَكَانَ سُجُودُهُ قَرِيبًا مِنْ قِيَامِهِ . قَالَ وَفِي حَدِيثِ جَرِيرٍ مِنَ الزِّيَادَةِ فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ" .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kecha Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqidim, u zot Baqarani boshladilar. Men oʻzimcha: «(Yuzta oyatga) yaqinlashganda rukuʼ qiladilar», dedim. Lekin u zot davom etdilar. Men: «(Butun surani) bir rakʼatda oʻqib boʻladilar», dedim. Lekin davom etdilar. Men: «(Bu surani tugatib) rukuʼ qiladilar», dedim. Soʻng Niso (surasini) boshlab, uni oʻqidilar; soʻng Oli Imron (surasini) boshlab, uni oʻqidilar. Sekin-shoshilmay oʻqirdilar: tasbeh aytiladigan oyat oʻtganda tasbeh aytar, soʻrov (oyati) oʻtganda soʻrar, panoh (tilash oyati) oʻtganda panoh tilardilar. Soʻng rukuʼ qilib: «Subhona Robbiyal aziym (Ulugʻ Robbim pokdir)», dey boshladilar. Rukuʼlari qiyomlariga yaqin (uzun) boʻldi. Soʻng: «Allohu taolo Oʻziga hamd aytganni eshitdi», dedilar. Soʻng rukuʼ qilgan miqdoriga yaqin uzoq turdilar. Soʻng sajda qilib: «Subhona Robbiyal aʼlo (Eng oliy Robbim pokdir)», dedilar. Sajdalari qiyomlariga yaqin boʻldi. (Roviy) dedi: Jarirning hadisida ziyoda qilib: «Sami Allohu liman hamidah, Robbano lakal hamd (Allohu taolo Oʻziga hamd aytganni eshitdi, ey Robbimiz, hamd Sengadir)», dedilar — deyildi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кеча Набий ﷺ билан намоз ўқидим, у зот Бақарани бошладилар. Мен ўзимча: «(Юзта оятга) яқинлашганда рукуъ қиладилар», дедим. Лекин у зот давом этдилар. Мен: «(Бутун сурани) бир ракъатда ўқиб бўладилар», дедим. Лекин давом этдилар. Мен: «(Бу сурани тугатиб) рукуъ қиладилар», дедим. Сўнг Нисо (сурасини) бошлаб, уни ўқидилар; сўнг Оли Имрон (сурасини) бошлаб, уни ўқидилар. Секин-шошилмай ўқирдилар: тасбеҳ айтиладиган оят ўтганда тасбеҳ айтар, сўров (ояти) ўтганда сўрар, паноҳ (тилаш ояти) ўтганда паноҳ тилардилар. Сўнг рукуъ қилиб: «Субҳона Роббиял азийм (Улуғ Роббим покдир)», дей бошладилар. Рукуълари қиёмларига яқин (узун) бўлди. Сўнг: «Аллоҳу таоло Ўзига ҳамд айтганни эшитди», дедилар. Сўнг рукуъ қилган миқдорига яқин узоқ турдилар. Сўнг сажда қилиб: «Субҳона Роббиял аъло (Энг олий Роббим покдир)», дедилар. Саждалари қиёмларига яқин бўлди. (Ровий) деди: Жарирнинг ҳадисида зиёда қилиб: «Сами Аллоҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано лакал ҳамд (Аллоҳу таоло Ўзига ҳамд айтганни эшитди, эй Роббимиз, ҳамд Сенгадир)», дедилар — дейилди.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، كِلاَهُمَا عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مُصَلِّيًا بَعْدَ الْجُمُعَةِ فَلْيُصَلِّ أَرْبَعًا " . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ " مِنْكُمْ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim jumadan keyin namoz oʻqiydigan boʻlsa, toʻrt (rakaat) oʻqisin», dedilar. Bir rivoyatda «sizlardan» (degan soʻz) yoʻq.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким жумадан кейин намоз ўқийдиган бўлса, тўрт (ракаат) ўқисин», дедилар. Бир ривоятда «сизлардан» (деган сўз) йўқ.