Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriy

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، هُوَ الْقُرَشِيُّ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، قَالَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْمَسْحِ، عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ السُّنَّةُ يَا ابْنَ أَخِي ‏.‏ قَالَ وَسَأَلْتُهُ عَنِ الْمَسْحِ، عَلَى الْعِمَامَةِ فَقَالَ أَمِسَّ الشَّعَرَ الْمَاءَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men undan maxsi (xuff) ustidan mash tortish haqida soʻradim. U: «Ey jiyanim, bu sunnatdir», dedi. Men undan salla (imoma) ustidan mash tortish haqida ham soʻradim. U: «Sochga suvni tegizgin», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен ундан махси (хуфф) устидан маш тортиш ҳақида сўрадим. У: «Эй жияним, бу суннатдир», деди. Мен ундан салла (имома) устидан маш тортиш ҳақида ҳам сўрадим. У: «Сочга сувни тегизгин», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ إِنَّ الْيَهُودَ يَقُولُونَ إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ أَهْلَهُ فِي فَرْجِهَا مِنْ وَرَائِهَا كَانَ وَلَدُهُ أَحْوَلَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى ‏{‏ نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ ‏}‏ ‏.‏

Muhammad ibn al-Munkadir aytdi: Men Jobir (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: «Yahudiylar: ‹Erkak xotiniga uning oldidan (qinidan), lekin orqa tomonidan jimoʼ qilsa, farzandi gʻiltarrnigoʻz (qiyshiqkoʻz) boʻladi›, — der edilar. Shunda Alloh subhonahu va taolo: {Xotinlaringiz sizlar uchun ekinzordir. Bas, ekinzoringizga xohlagan tarzda kelinglar} (Baqara 223), — degan oyatni nozil qildi».Муҳаммад ибн ал-Мункадир айтди: Мен Жобир (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: «Яҳудийлар: ‹Эркак хотинига унинг олдидан (қинидан), лекин орқа томонидан жимў қилса, фарзанди ғилтаррнигўз (қийшиқкўз) бўлади›, — дер эдилар. Шунда Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло: {Хотинларингиз сизлар учун экинзордир. Бас, экинзорингизга хоҳлаган тарзда келинглар} (Бақара 223), — деган оятни нозил қилди».

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ الرَّقِّيُّ الْقَطَّانُ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ أَنْبَأَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِهِ مَاتَ فَقُبِرَ لَيْلاً وَكُفِّنَ فِي كَفَنٍ غَيْرِ طَائِلٍ فَزَجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقْبَرَ إِنْسَانٌ لَيْلاً إِلاَّ أَنْ يُضْطَرَّ إِلَى ذَلِكَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا وَلِيَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيُحَسِّنْ كَفَنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xutba qilib, ashoblaridan vafot etgan bir kishini zikr qildilar. U kishi kechasi dafn etilib, yetarli boʻlmagan kafanga oʻralgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ zarurat boʻlmagan taqdirda insonni kechasi dafn qilishdan qaytardilar va Rasululloh ﷺ: «Biringiz oʻz birodarining ishini oʻz zimmasiga olsa, uning kafanini yaxshi qilsin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб, ашобларидан вафот этган бир кишини зикр қилдилар. У киши кечаси дафн этилиб, етарли бўлмаган кафанга ўралган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ зарурат бўлмаган тақдирда инсонни кечаси дафн қилишдан қайтардилар ва Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ўз биродарининг ишини ўз зиммасига олса, унинг кафанини яхши қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ سَتُقَاتِلُونَ جَزِيرَةَ الْعَرَبِ فَيَفْتَحُهَا اللَّهُ ثُمَّ تُقَاتِلُونَ الرُّومَ فَيَفْتَحُهَا اللَّهُ ثُمَّ تُقَاتِلُونَ الدَّجَّالَ فَيَفْتَحُهَا اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ جَابِرٌ فَمَا يَخْرُجُ الدَّجَّالُ حَتَّى تُفْتَحَ الرُّومُ ‏.‏

Nofiʼ ibn Utba ibn Abu Waqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sizlar Arab yarim orolida jang qilasizlar, Alloh uni fath qiladi. Soʻng rumliklar bilan jang qilasizlar, Alloh uni fath qiladi. Soʻng Dajjol bilan jang qilasizlar, Alloh uni fath qiladi», dedilar. Jobir: «Rum fath boʻlmaguncha Dajjol chiqmaydi», dedi.Нофиъ ибн Утба ибн Абу Wаққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сизлар Араб ярим оролида жанг қиласизлар, Аллоҳ уни фатҳ қилади. Сўнг румликлар билан жанг қиласизлар, Аллоҳ уни фатҳ қилади. Сўнг Дажжол билан жанг қиласизлар, Аллоҳ уни фатҳ қилади», дедилар. Жобир: «Рум фатҳ бўлмагунча Дажжол чиқмайди», деди.

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِيِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلت جابرَ بنَ عبدِ اللَّهِ عَنِ الضَّبُعِ أَصَيْدٌ هِيَ؟ فَقَالَ: نَعَمْ فَقُلْتُ: أَيُؤْكَلُ؟ فَقَالَ: نَعَمْ فَقُلْتُ: سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: نَعَمْ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حديثٌ حسنٌ صَحِيح

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abi Ammor undan sirtlon (dabuʼ) haqida soʻraganda, u uni yeyishga buyurdi. Ibn Abi Ammor: «U ovmi?» dedi. Jobir: «Ha», dedi. «Buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» deganda, u: «Ha», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ибн Аби Аммор ундан сиртлон (дабуъ) ҳақида сўраганда, у уни ейишга буюрди. Ибн Аби Аммор: «У овми?» деди. Жобир: «Ҳа», деди. «Буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» деганда, у: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ سَمِعْتُ بُشَيْرًا، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ، وَرَخَّصَ فِي الْعَرِيَّةِ أَنْ تُبَاعَ بِخَرْصِهَا يَأْكُلُهَا أَهْلُهَا رُطَبًا‏.‏ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً أُخْرَى إِلاَّ أَنَّهُ رَخَّصَ فِي الْعَرِيَّةِ يَبِيعُهَا أَهْلُهَا بِخَرْصِهَا، يَأْكُلُونَهَا رُطَبًا‏.‏ قَالَ هُوَ سَوَاءٌ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ فَقُلْتُ لِيَحْيَى وَأَنَا غُلاَمٌ إِنَّ أَهْلَ مَكَّةَ يَقُولُونَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا‏.‏ فَقَالَ وَمَا يُدْرِي أَهْلَ مَكَّةَ قُلْتُ إِنَّهُمْ يَرْوُونَهُ عَنْ جَابِرٍ‏.‏ فَسَكَتَ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ إِنَّمَا أَرَدْتُ أَنَّ جَابِرًا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ‏.‏ قِيلَ لِسُفْيَانَ وَلَيْسَ فِيهِ نَهْىٌ عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ قَالَ لاَ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ mevani (yangi xurmoni) quritilgan xurmoga sotishdan qaytardi, lekin Araya(dagi) mevani tahminan oʻlchab sotishga ruxsat berdi va ularning yangi egalari xurmosini yangi (holda) yeyishi mumkin edi. Sufyon (boshqa rivoyatda) dedi: «Men hali yosh bola ekanimda, Yahyoga (rivoyatchiga): ‹Makka aholisi — Paygʻambar ﷺ ularga Araya(dagi) mevani tahminan oʻlchab sotishga ruxsat berdi, deb — aytadi›, — dedim. Yahyo: ‹Makka aholisi buni qaerdan biladi?› — deb soʻradi. Men: ‹Ular buni (Paygʻambar ﷺ dan) Jobir orqali rivoyat qildi›, — dedim. Shunda Yahyo jim qoldi». Sufyon dedi: «Men — Jobir Madina (aholisi)dan edi, deb — nazarda tutdim». Sufyondan — Jobirning rivoyatida mevani foydasi maʼlum boʻlishdan oldin sotishning taqiqi bormi, deb — soʻraldi. U: «Yoʻq, (unda bu taqiq) yoʻq edi», — deb javob berdi.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ мевани (янги хурмони) қуритилган хурмога сотишдан қайтарди, лекин Арая(даги) мевани таҳминан ўлчаб сотишга рухсат берди ва уларнинг янги эгалари хурмосини янги (ҳолда) ейиши мумкин эди. Суфён (бошқа ривоятда) деди: «Мен ҳали ёш бола эканимда, Яҳёга (ривоятчига): ‹Макка аҳолиси — Пайғамбар ﷺ уларга Арая(даги) мевани таҳминан ўлчаб сотишга рухсат берди, деб — айтади›, — дедим. Яҳё: ‹Макка аҳолиси буни қаэрдан билади?› — деб сўради. Мен: ‹Улар буни (Пайғамбар ﷺ дан) Жобир орқали ривоят қилди›, — дедим. Шунда Яҳё жим қолди». Суфён деди: «Мен — Жобир Мадина (аҳолиси)дан эди, деб — назарда тутдим». Суфёндан — Жобирнинг ривоятида мевани фойдаси маълум бўлишдан олдин сотишнинг тақиқи борми, деб — сўралди. У: «Йўқ, (унда бу тақиқ) йўқ эди», — деб жавоб берди.

وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى، يَقُولُ سَأَلْتُ أَبَا سَلَمَةَ أَىُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ قَبْلُ قَالَ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ ‏.‏ فَقُلْتُ أَوِ اقْرَأْ ‏.‏ فَقَالَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَىُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ قَبْلُ قَالَ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ ‏.‏ فَقُلْتُ أَوِ اقْرَأْ قَالَ جَابِرٌ أُحَدِّثُكُمْ مَا حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ جَاوَرْتُ بِحِرَاءٍ شَهْرًا فَلَمَّا قَضَيْتُ جِوَارِي نَزَلْتُ فَاسْتَبْطَنْتُ بَطْنَ الْوَادِي فَنُودِيتُ فَنَظَرْتُ أَمَامِي وَخَلْفِي وَعَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَلَمْ أَرَ أَحَدًا ثُمَّ نُودِيتُ فَنَظَرْتُ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا ثُمَّ نُودِيتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا هُوَ عَلَى الْعَرْشِ فِي الْهَوَاءِ - يَعْنِي جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَأَخَذَتْنِي رَجْفَةٌ شَدِيدَةٌ فَأَتَيْتُ خَدِيجَةَ فَقُلْتُ دَثِّرُونِي ‏.‏ فَدَثَّرُونِي فَصَبُّوا عَلَىَّ مَاءً فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ * وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ * وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Men sizlarga Rasululloh ﷺ bizga hadis qilib aytgan (narsa)ni aytaman», dedi. (Jobir) dedi: Rasululloh ﷺ: «Men Hiroda bir oy mujovara (xilvatda muqim) boʻldim. Mujovaramni tugatib, (gʻordan) tushdim-da, vodiyning ichkarisiga (oʻrtasiga) kirdim. Shunda menga nido qilindi. Men oldimga, orqamga, oʻngimga va chapimga qaradim — biroq hech kimni koʻrmadim. Soʻng menga (yana) nido qilindi; men qaradim — hech kimni koʻrmadim. Soʻng menga (yana) nido qilindi; men boshimni koʻtarsam, u (Jibril) — alayhissalom — havoda, Arsh ustida (oʻtiribdi). Shunda meni qattiq titroq tutdi-da, men Xadijaning oldiga kelib: ‹Meni oʻranglar!› dedim. Bas, ular meni oʻradilar va ustimga suv quydilar. Shunda Alloh azza va jalla {Ey (koʻrpaga) oʻralib olgan (Paygʻambar)! Turib (odamlarni) ogohlantir; Rabbingni ulugʻla; kiyimlaringni poklagin} (oyatlarini) nozil qildi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺ бизга ҳадис қилиб айтган (нарса)ни айтаман», деди. (Жобир) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Ҳирода бир ой мужовара (хилватда муқим) бўлдим. Мужоварамни тугатиб, (ғордан) тушдим-да, водийнинг ичкарисига (ўртасига) кирдим. Шунда менга нидо қилинди. Мен олдимга, орқамга, ўнгимга ва чапимга қарадим — бироқ ҳеч кимни кўрмадим. Сўнг менга (яна) нидо қилинди; мен қарадим — ҳеч кимни кўрмадим. Сўнг менга (яна) нидо қилинди; мен бошимни кўтарсам, у (Жибрил) — алайҳиссалом — ҳавода, Арш устида (ўтирибди). Шунда мени қаттиқ титроқ тутди-да, мен Хадижанинг олдига келиб: ‹Мени ўранглар!› дедим. Бас, улар мени ўрадилар ва устимга сув қуйдилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла {Эй (кўрпага) ўралиб олган (Пайғамбар)! Туриб (одамларни) огоҳлантир; Раббингни улуғла; кийимларингни поклагин} (оятларини) нозил қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَجْمَعُ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ مِنْ قَتْلَى أُحُدٍ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ أَيُّهُمَا أَكْثَرُ أَخْذًا لِلْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا أُشِيرَ لَهُ إِلَى أَحَدِهِمَا قَدَّمَهُ فِي اللَّحْدِ وَقَالَ ‏"‏ أَنَا شَهِيدٌ عَلَى هَؤُلاَءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَ بِدَفْنِهِمْ فِي دِمَائِهِمْ وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يُغَسَّلُوا ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي صُعَيْرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَمِنْهُمْ مَنْ ذَكَرَهُ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الصَّلاَةِ عَلَى الشَّهِيدِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يُصَلَّى عَلَى الشَّهِيدِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلَّى عَلَى الشَّهِيدِ ‏.‏ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى عَلَى حَمْزَةَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَاقُ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Uhud shahidlaridan ikki kishini bitta kiyimga birga qoʻyar, soʻng: «Bularning qaysi biri Qurʼonni koʻproq yodlagan?» deb soʻrardilar. Ulardan biriga ishora qilinsa, uni lahadda oldinga qoʻyardilar va: «Men qiyomat kuni mana bularning guvohiman», derdilar. Hamda ularni qonlari bilan koʻmishga buyurdilar, ularga janoza namozi oʻqilmadi va ular yuvilmadi ham. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahihdir. Bu hadis Zuhriydan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan. Yana Zuhriydan, u Abdulloh ibn Saʼlaba ibn Abu Suaʼyrdan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan. Baʼzilari uni Jobirdan zikr qilgan. Ilm ahli shahidga namoz oʻqish haqida ixtilof qilgan: baʼzilari shahidga namoz oʻqilmaydi, dedi — bu Madina ahlining soʻzi boʻlib, Shofiiy va Ahmad ham shunday aytadi. Baʼzilari esa shahidga namoz oʻqiladi, dedi va Nabiy ﷺning Hamzaga namoz oʻqiganlari haqidagi hadisni dalil qildi — bu Savriy va Kufa ahlining soʻzi boʻlib, Ishoq ham shunday aytadi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Уҳуд шаҳидларидан икки кишини битта кийимга бирга қўяр, сўнг: «Буларнинг қайси бири Қуръонни кўпроқ ёдлаган?» деб сўрардилар. Улардан бирига ишора қилинса, уни лаҳадда олдинга қўярдилар ва: «Мен қиёмат куни мана буларнинг гувоҳиман», дердилар. Ҳамда уларни қонлари билан кўмишга буюрдилар, уларга жаноза намози ўқилмади ва улар ювилмади ҳам. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис Зуҳрийдан, у Анасдан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган. Яна Зуҳрийдан, у Абдуллоҳ ибн Саълаба ибн Абу Суаъйрдан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган. Баъзилари уни Жобирдан зикр қилган. Илм аҳли шаҳидга намоз ўқиш ҳақида ихтилоф қилган: баъзилари шаҳидга намоз ўқилмайди, деди — бу Мадина аҳлининг сўзи бўлиб, Шофиий ва Аҳмад ҳам шундай айтади. Баъзилари эса шаҳидга намоз ўқилади, деди ва Набий ﷺнинг Ҳамзага намоз ўқиганлари ҳақидаги ҳадисни далил қилди — бу Саврий ва Куфа аҳлининг сўзи бўлиб, Ишоқ ҳам шундай айтади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ غَزْوَةً وَرَّى غَيْرَهَا وَكَانَ يَقُولُ ‏"‏ الْحَرْبُ خُدْعَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَجِئْ بِهِ إِلاَّ مَعْمَرٌ يُرِيدُ قَوْلَهُ ‏"‏ الْحَرْبُ خُدْعَةٌ ‏"‏ ‏.‏ بِهَذَا الإِسْنَادِ إِنَّمَا يُرْوَى مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ جَابِرٍ وَمِنْ حَدِيثِ مَعْمَرٍ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ biron gʻazotni qilmoqchi boʻlsalar, boshqasini koʻrsatib (yashirib qoʻyar) edilar va shunday der edilar: «Urush — hiyladir». Abu Dovud aytdi: Buni faqat Maʼmar keltirgan, u uning «Urush — hiyladir» degan soʻzini shu isnod bilan (keltirishni) nazarda tutadi. Bu (soʻz) faqat Amr ibn Dinorning Jobirdan qilgan hadisi orqali va Maʼmarning Hammom ibn Munabbihdan, u Abu Hurayradan qilgan hadisi orqali rivoyat qilinadi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бирон ғазотни қилмоқчи бўлсалар, бошқасини кўрсатиб (яшириб қўяр) эдилар ва шундай дер эдилар: «Уруш — ҳийладир». Абу Довуд айтди: Буни фақат Маъмар келтирган, у унинг «Уруш — ҳийладир» деган сўзини шу иснод билан (келтиришни) назарда тутади. Бу (сўз) фақат Амр ибн Динорнинг Жобирдан қилган ҳадиси орқали ва Маъмарнинг Ҳаммом ибн Мунаббиҳдан, у Абу Ҳурайрадан қилган ҳадиси орқали ривоят қилинади.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ أَبِي عَرُوبَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَسُوا مِنْ ثِيَابِكُمُ الْبَيَاضَ فَإِنَّهَا أَطْهَرُ وَأَطْيَبُ وَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kiyimlaringizdan oq rangdagisini kiyinglar, chunki u pokroq va yaxshiroqdir. Marhumlaringizni ham shunga kafanlanglar», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Кийимларингиздан оқ рангдагисини кийинглар, чунки у покроқ ва яхшироқдир. Марҳумларингизни ҳам шунга кафанланглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، وَأَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir vasq oltmish soʻdir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир васқ олтмиш сўдир», дедилар.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَتَوَارَثُ أَهْلُ مِلَّتَيْنِ شَتَّى» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْن مَاجَه وَرَوَاهُ التِّرْمِذِيّ عَن جَابر

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bir-biridan farqli ikki din ahli oʻzaro voris boʻlmaydi».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бир-биридан фарқли икки дин аҳли ўзаро ворис бўлмайди».

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ‏.‏وَعَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صُبْحَ رَابِعَةٍ مِنْ ذِي الْحَجَّةِ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ، لاَ يَخْلِطُهُمْ شَىْءٌ، فَلَمَّا قَدِمْنَا أَمَرَنَا فَجَعَلْنَاهَا عُمْرَةً، وَأَنْ نَحِلَّ إِلَى نِسَائِنَا، فَفَشَتْ فِي ذَلِكَ الْقَالَةُ‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ فَقَالَ جَابِرٌ فَيَرُوحُ أَحَدُنَا إِلَى مِنًى وَذَكَرُهُ يَقْطُرُ مَنِيًّا‏.‏ فَقَالَ جَابِرٌ بِكَفِّهِ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ خَطِيبًا فَقَالَ ‏"‏ بَلَغَنِي أَنَّ أَقْوَامًا يَقُولُونَ كَذَا وَكَذَا، وَاللَّهِ لأَنَا أَبَرُّ وَأَتْقَى لِلَّهِ مِنْهُمْ، وَلَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا أَهْدَيْتُ، وَلَوْلاَ أَنَّ مَعِي الْهَدْىَ لأَحْلَلْتُ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هِيَ لَنَا أَوْ لِلأَبَدِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ لِلأَبَدِ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَجَاءَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ـ فَقَالَ أَحَدُهُمَا يَقُولُ لَبَّيْكَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ وَقَالَ الآخَرُ لَبَّيْكَ بِحَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقِيمَ عَلَى إِحْرَامِهِ، وَأَشْرَكَهُ فِي الْهَدْىِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (sahobalari bilan) — faqat haj uchun ihrom bogʻlagan holda — Zulhijjaning toʻrtinchi (kuni) ertalab Makkaga yetib keldi. Biz Makkaga yetib kelganda, Paygʻambar ﷺ bizga — ihrom niyatimizni umraga oʻzgartirishni va umrani bajargandan soʻng ihromdan chiqishimiz hamda — (jinsiy aloqa uchun) xotinlarimizning oldiga borishimiz mumkinligini — buyurdi. Odamlar bu haqda (norozilik bilan) gapira boshladi. Jobir hayrat bilan: «Bizning tanosil aʼzolarimizdan maniy tomib turgan holda Minoga boramizmi?» — dedi. Jobir buni aytganda qoʻlini (silkitdi). Bu xabar Paygʻambar ﷺ ga yetib borganda, u zot xutba qilib: «Menga — baʼzi kishilar shunday-shunday deyapti, deb — xabar berildi. Allohga qasamki, men Allohdan sizlardan koʻra koʻproq qoʻrqaman va Unga sizlardan koʻra koʻproq itoat qilaman. Agar men hozir bilgan narsamni (avval) bilganimda, men Hadiy (qurbonlik)ni oʻzim bilan olib kelmas edim va agar Hadiy men bilan boʻlmaganida, men ihromdan chiqar edim», — dedi. Shunda Suroqa ibn Molik (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh, bu (ruxsat) faqat biz uchunmi yoki abadiymi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «U — abadiy(dir)», — dedi. Shu asnoda Ali ibn Abu Tolib Yamandan keldi va Paygʻambar ﷺ niyat qilgan (narsa) uchun ‹labbay› der edi. (Boshqa bir kishiga koʻra, Ali — Allohning Rasuli ﷺ ning hajiga oʻxshash (haj) uchun ‹labbay› der edi.) Paygʻambar ﷺ unga — ihromda davom etishni va u bilan Hadiyni boʻlishishni — aytdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (саҳобалари билан) — фақат ҳаж учун иҳром боғлаган ҳолда — Зулҳижжанинг тўртинчи (куни) эрталаб Маккага етиб келди. Биз Маккага етиб келганда, Пайғамбар ﷺ бизга — иҳром ниятимизни умрага ўзгартиришни ва умрани бажаргандан сўнг иҳромдан чиқишимиз ҳамда — (жинсий алоқа учун) хотинларимизнинг олдига боришимиз мумкинлигини — буюрди. Одамлар бу ҳақда (норозилик билан) гапира бошлади. Жобир ҳайрат билан: «Бизнинг таносил аъзоларимиздан маний томиб турган ҳолда Минога борамизми?» — деди. Жобир буни айтганда қўлини (силкитди). Бу хабар Пайғамбар ﷺ га етиб борганда, у зот хутба қилиб: «Менга — баъзи кишилар шундай-шундай деяпти, деб — хабар берилди. Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳдан сизлардан кўра кўпроқ қўрқаман ва Унга сизлардан кўра кўпроқ итоат қиламан. Агар мен ҳозир билган нарсамни (аввал) билганимда, мен Ҳадий (қурбонлик)ни ўзим билан олиб келмас эдим ва агар Ҳадий мен билан бўлмаганида, мен иҳромдан чиқар эдим», — деди. Шунда Суроқа ибн Молик (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ, бу (рухсат) фақат биз учунми ёки абадийми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «У — абадий(дир)», — деди. Шу аснода Али ибн Абу Толиб Ямандан келди ва Пайғамбар ﷺ ният қилган (нарса) учун ‹лаббай› дер эди. (Бошқа бир кишига кўра, Али — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳажига ўхшаш (ҳаж) учун ‹лаббай› дер эди.) Пайғамбар ﷺ унга — иҳромда давом этишни ва у билан Ҳадийни бўлишишни — айтди.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، كِلاَهُمَا عَنْ رَوْحٍ، قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ الْقَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يُسْأَلُ عَنِ الْوُرُودِ، فَقَالَ نَجِيءُ نَحْنُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَنْ كَذَا، وَكَذَا، انْظُرْ أَىْ ذَلِكَ فَوْقَ النَّاسِ - قَالَ - فَتُدْعَى الأُمَمُ بِأَوْثَانِهَا وَمَا كَانَتْ تَعْبُدُ الأَوَّلُ فَالأَوَّلُ ثُمَّ يَأْتِينَا رَبُّنَا بَعْدَ ذَلِكَ فَيَقُولُ مَنْ تَنْظُرُونَ فَيَقُولُونَ نَنْظُرُ رَبَّنَا ‏.‏ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ ‏.‏ فَيَقُولُونَ حَتَّى نَنْظُرَ إِلَيْكَ ‏.‏ فَيَتَجَلَّى لَهُمْ يَضْحَكُ - قَالَ - فَيَنْطَلِقُ بِهِمْ وَيَتَّبِعُونَهُ وَيُعْطَى كُلُّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ - مُنَافِقٍ أَوْ مُؤْمِنٍ - نُورًا ثُمَّ يَتَّبِعُونَهُ وَعَلَى جِسْرِ جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ وَحَسَكٌ تَأْخُذُ مَنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ يَطْفَأُ نُورُ الْمُنَافِقِينَ ثُمَّ يَنْجُو الْمُؤْمِنُونَ فَتَنْجُو أَوَّلُ زُمْرَةٍ وُجُوهُهُمْ كَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ سَبْعُونَ أَلْفًا لاَ يُحَاسَبُونَ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ كَأَضْوَإِ نَجْمٍ فِي السَّمَاءِ ثُمَّ كَذَلِكَ ثُمَّ تَحِلُّ الشَّفَاعَةُ وَيَشْفَعُونَ حَتَّى يَخْرُجَ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنَ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ شَعِيرَةً فَيُجْعَلُونَ بِفِنَاءِ الْجَنَّةِ وَيَجْعَلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ يَرُشُّونَ عَلَيْهِمُ الْمَاءَ حَتَّى يَنْبُتُوا نَبَاتَ الشَّىْءِ فِي السَّيْلِ وَيَذْهَبُ حُرَاقُهُ ثُمَّ يَسْأَلُ حَتَّى تُجْعَلَ لَهُ الدُّنْيَا وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهَا مَعَهَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — undan vurud (qiyomatda doʻzax yoniga kelish) haqida soʻralganda, u dedi: «Biz qiyomat kuni falon-falon (joy)dan kelamiz. Qaragin — oʻsha (qaysi biri) odamlardan yuqorida (boʻladi) — (Paygʻambar) dedilar —. Bas, ummatlar oʻz butlari va oʻzlari ibodat qilgan narsalari bilan birga — avval-avvali (navbat bilan) — chaqiriladi. Soʻng shundan keyin bizning oldimizga Rabbimiz keladi-da: ‹Kimni kutyapsizlar?› deydi. Ular: ‹Rabbimizni kutyapmiz› deydilar. (Alloh): ‹Men Rabbingizman› deydi. Ular: ‹Toki Senga qaragunimizcha (ishonmaymiz)› deydilar. Shunda (Alloh) ularga — kulib — tajalliy qiladi (namoyon boʻladi) — (Paygʻambar) dedilar —. Bas, (Alloh) ularni (yetaklab) olib ketadi va ular Unga ergashadilar; ulardan har bir inson — munofiq boʻlsin, moʻmin boʻlsin — bir nur beriladi. Soʻng ular Unga ergashadilar; jahannam koʻprigi ustida esa ilmoqlar va tikanlar bor — Alloh xohlagan kishini (ilib) oladi —. Soʻng munofiqlarning nuri oʻchiriladi. Soʻng moʻminlar najot topadilar. Bas, birinchi guruh najot topadi — ularning yuzlari toʻlin oy kechasidagi oy kabi; yetmish ming (kishi) — ular hisob-kitob qilinmaydi —. Soʻng ularga ergashadiganlar osmondagi eng yorugʻ yulduz kabi; soʻng shunday (tarzda navbat bilan). Soʻng shafoatga izn beriladi va ular shafoat qiladi — toki «La ilaha illalloh» degan va qalbida arpa donasi ogʻirligida yaxshilik boʻlgan (kishi) doʻzaxdan chiqadi —. Bas, ular jannat hovlisiga qoʻyiladi va jannat ahli ularning ustiga suv sepa boshlaydi — toki ular sel (suvi)da (urugʻ) unib chiqqani kabi unib chiqadilar va ularning kuygan (joylari) ketadi —. Soʻng u (banda) soʻrayveradi — toki unga dunyo va u bilan birga uning oʻn baravari beriladi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — ундан вуруд (қиёматда дўзах ёнига келиш) ҳақида сўралганда, у деди: «Биз қиёмат куни фалон-фалон (жой)дан келамиз. Қарагин — ўша (қайси бири) одамлардан юқорида (бўлади) — (Пайғамбар) дедилар —. Бас, умматлар ўз бутлари ва ўзлари ибодат қилган нарсалари билан бирга — аввал-аввали (навбат билан) — чақирилади. Сўнг шундан кейин бизнинг олдимизга Раббимиз келади-да: ‹Кимни кутяпсизлар?› дейди. Улар: ‹Раббимизни кутяпмиз› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Мен Раббингизман› дейди. Улар: ‹Токи Сенга қарагунимизча (ишонмаймиз)› дейдилар. Шунда (Аллоҳ) уларга — кулиб — тажаллий қилади (намоён бўлади) — (Пайғамбар) дедилар —. Бас, (Аллоҳ) уларни (етаклаб) олиб кетади ва улар Унга эргашадилар; улардан ҳар бир инсон — мунофиқ бўлсин, мўмин бўлсин — бир нур берилади. Сўнг улар Унга эргашадилар; жаҳаннам кўприги устида эса илмоқлар ва тиканлар бор — Аллоҳ хоҳлаган кишини (илиб) олади —. Сўнг мунофиқларнинг нури ўчирилади. Сўнг мўминлар нажот топадилар. Бас, биринчи гуруҳ нажот топади — уларнинг юзлари тўлин ой кечасидаги ой каби; етмиш минг (киши) — улар ҳисоб-китоб қилинмайди —. Сўнг уларга эргашадиганлар осмондаги энг ёруғ юлдуз каби; сўнг шундай (тарзда навбат билан). Сўнг шафоатга изн берилади ва улар шафоат қилади — токи «Ла илаҳа иллаллоҳ» деган ва қалбида арпа донаси оғирлигида яхшилик бўлган (киши) дўзахдан чиқади —. Бас, улар жаннат ҳовлисига қўйилади ва жаннат аҳли уларнинг устига сув сепа бошлайди — токи улар сел (суви)да (уруғ) униб чиққани каби униб чиқадилар ва уларнинг куйган (жойлари) кетади —. Сўнг у (банда) сўрайверади — токи унга дунё ва у билан бирга унинг ўн баравари берилади».

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا عَبْدٍ تَزَوَّجَ بِغَيْرِ إِذْنِ سَيِّدِهِ فَهُوَ عَاهِرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot: «Qaysi bir qul xoʻjasining iznisiz uylansa, u zinokordir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот: «Қайси бир қул хўжасининг изнисиз уйланса, у зинокордир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُدَّانِيُّ، حَدَّثَنَا الأَشْعَثُ بْنُ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي شَهْرُ بْنُ حَوْشَبٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ وَالْمَرْأَةَ بِطَاعَةِ اللَّهِ سِتِّينَ سَنَةً ثُمَّ يَحْضُرُهُمَا الْمَوْتُ فَيُضَارَّانِ فِي الْوَصِيَّةِ فَتَجِبُ لَهُمَا النَّارُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَرَأَ عَلَىَّ أَبُو هُرَيْرَةَ مِنْ هَا هُنَا ‏{‏ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا - يَعْنِي الأَشْعَثَ بْنَ جَابِرٍ - جَدُّ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, erkak ham, ayol ham oltmish yil Allohga toat qilib yashaydi, soʻng ularga oʻlim yetib kelganida vasiyatda zarar yetkazadi, shu sababli ular uchun doʻzax vojib boʻladi». (Roviy) aytadi: Abu Hurayra menga shu yerdan: {...zarar yetkazmagan holda qilingan vasiyat yoki qarzni adolardan keyin (taqsimlanur)} (oyatini) tortib, {...bu ulkan yutuqdir} (degan joyga) yetgunicha oʻqib berdilar. Abu Dovud aytadi: Bu — yaʼni Ashʼas ibn Jobir — Nasr ibn Alining bobosidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, эркак ҳам, аёл ҳам олтмиш йил Аллоҳга тоат қилиб яшайди, сўнг уларга ўлим етиб келганида васиятда зарар етказади, шу сабабли улар учун дўзах вожиб бўлади». (Ровий) айтади: Абу Ҳурайра менга шу ердан: {...зарар етказмаган ҳолда қилинган васият ёки қарзни адолардан кейин (тақсимланур)} (оятини) тортиб, {...бу улкан ютуқдир} (деган жойга) етгунича ўқиб бердилар. Абу Довуд айтади: Бу — яъни Ашъас ибн Жобир — Наср ибн Алининг бобосидир.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَبْرَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ وَقَدْ وُضِعَ فِي حُفْرَتِهِ فَوَقَفَ عَلَيْهِ فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ لَهُ فَوَضَعَهُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَأَلْبَسَهُ قَمِيصَهُ وَنَفَثَ عَلَيْهِ مِنْ رِيقِهِ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abdulloh ibn Ubayning qabri oldiga keldilar, u oʻz chuquriga qoʻyilgan edi. U zot uning ustida turdilar va uni chiqarishni buyurdilar, bas u zot uchun chiqarildi. U zot uni tizzalari ustiga qoʻydilar, unga oʻz koʻylaklarini kiygizdilar va unga oʻz tuparaklaridan purkadilar. Alloh taolo yaxshiroq biluvchidir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абдуллоҳ ибн Убайнинг қабри олдига келдилар, у ўз чуқурига қўйилган эди. У зот унинг устида турдилар ва уни чиқаришни буюрдилар, бас у зот учун чиқарилди. У зот уни тиззалари устига қўйдилар, унга ўз кўйлакларини кийгиздилар ва унга ўз тупаракларидан пуркадилар. Аллоҳ таоло яхшироқ билувчидир.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَقِيتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ أَتَزَوَّجْتَ يَا جَابِرُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَبِكْرًا أَوْ ثَيِّبًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ثَيِّبًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ بِكْرًا تُلاَعِبُهَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ كُنَّ لِي أَخَوَاتٌ فَخَشِيتُ أَنْ تَدْخُلَ بَيْنِي وَبَيْنَهُنَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَذَاكَ إِذًا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida bir ayolga uylandim. Soʻng Rasulullohga ﷺ yoʻliqib qoldim. U zot: «Ey Jobir, uylandingmi?», dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Bokira qizgami yoki tul ayolgami?», dedilar. Men: «Tul ayolga», dedim. U zot: «Nega bokira qizga uylanmadingki, u bilan oʻynashib yayrasang?», dedilar. Men: «Menga singillarim bor edi, u ular bilan mening oramga tushib qolishidan qoʻrqdim», dedim. U zot: «Unday boʻlsa, mayli», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир аёлга уйландим. Сўнг Расулуллоҳга ﷺ йўлиқиб қолдим. У зот: «Эй Жобир, уйландингми?», дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Бокира қизгами ёки тул аёлгами?», дедилар. Мен: «Тул аёлга», дедим. У зот: «Нега бокира қизга уйланмадингки, у билан ўйнашиб яйрасанг?», дедилар. Мен: «Менга сингилларим бор эди, у улар билан менинг орамга тушиб қолишидан қўрқдим», дедим. У зот: «Ундай бўлса, майли», дедилар.

عَنْ جَابِرٍ قَالَ: كَانَتِ الْيَهُودُ تَقُولُ: إِذَا أَتَى الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ مِنْ دُبُرِهَا فِي قُبُلِهَا كَانَ الْوَلَد أَحول فَنزلت: (نساوكم حرث لكم فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم)

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylar: «Agar kishi oʻz ayoliga orqasidan, (lekin) old (chiqaruv) joyiga yaqinlik qilsa, bola gʻilay boʻlib (tugʻiladi)», deb aytishar edi. Shunda: {Ayollaringiz sizlar uchun ekinzordir, bas, ekinzoringizga xohlaganingizcha boring} (Baqara 223), degan oyat nozil boʻldi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Яҳудийлар: «Агар киши ўз аёлига орқасидан, (лекин) олд (чиқарув) жойига яқинлик қилса, бола ғилай бўлиб (туғилади)», деб айтишар эди. Шунда: {Аёлларингиз сизлар учун экинзордир, бас, экинзорингизга хоҳлаганингизча боринг} (Бақара 223), деган оят нозил бўлди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ، أَنَّهُ كَانَ عِنْدَ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ هُوَ وَأَبُوهُ، وَعِنْدَهُ قَوْمٌ فَسَأَلُوهُ عَنِ الْغُسْلِ،‏.‏ فَقَالَ يَكْفِيكَ صَاعٌ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مَا يَكْفِينِي‏.‏ فَقَالَ جَابِرٌ كَانَ يَكْفِي مَنْ هُوَ أَوْفَى مِنْكَ شَعَرًا، وَخَيْرٌ مِنْكَ، ثُمَّ أَمَّنَا فِي ثَوْبٍ‏.‏

Abu Jaʼfar (Jobirdan) rivoyat qiladi: Men va otam Jobir ibn Abdulloh bilan birga edik; baʼzi kishilar undan gusl haqida soʻradi. U: «Bir soʼ suv senga kifoya», — dedi. Bir kishi: «Bir soʼ menga kifoya qilmaydi», — dedi. Jobir: «Sendan sochi koʻproq va sendan yaxshiroq (zot — Paygʻambar)ga bir soʼ kifoya qilgan edi», — dedi. Soʻng Jobir (kiyimini) kiyib, namozga imomlik qildi.Абу Жаъфар (Жобирдан) ривоят қилади: Мен ва отам Жобир ибн Абдуллоҳ билан бирга эдик; баъзи кишилар ундан гусл ҳақида сўради. У: «Бир сў сув сенга кифоя», — деди. Бир киши: «Бир сў менга кифоя қилмайди», — деди. Жобир: «Сендан сочи кўпроқ ва сендан яхшироқ (зот — Пайғамбар)га бир сў кифоя қилган эди», — деди. Сўнг Жобир (кийимини) кийиб, намозга имомлик қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ أَسَمِعْتَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُخْرِجُ قَوْمًا مِنَ النَّارِ بِالشَّفَاعَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh shafoat bilan baʼzi qavmni doʻzaxdan chiqaradi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ шафоат билан баъзи қавмни дўзахдан чиқаради», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم آكِلَ الرِّبَا وَمُوكِلَهُ وَشَاهِدَيْهِ وَكَاتِبَهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَجَابِرٍ وَأَبِي جُحَيْفَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ribo (sudxoʻrlik) yeguvchini, uni (boshqaga) yedirguvchini, uning ikki guvohini va uni yozib beruvchini laʼnatladilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Jobir va Abu Juhayfadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abdullohning (ibn Masʼudning) hadisi hasan sahihdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ рибо (судхўрлик) егувчини, уни (бошқага) едиргувчини, унинг икки гувоҳини ва уни ёзиб берувчини лаънатладилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Умар, Али, Жобир ва Абу Жуҳайфадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абдуллоҳнинг (ибн Масъуднинг) ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ اللَّيْثِيِّ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ كَانَ قَاعِدًا عَلَى الْمِنْبَرِ فَأَخَّرَ الْعَصْرَ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَمَا إِنَّ جِبْرِيلَ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَخْبَرَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِوَقْتِ الصَّلاَةِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ اعْلَمْ مَا تَقُولُ ‏.‏ فَقَالَ عُرْوَةُ سَمِعْتُ بَشِيرَ بْنَ أَبِي مَسْعُودٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ نَزَلَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَنِي بِوَقْتِ الصَّلاَةِ فَصَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ يَحْسُبُ بِأَصَابِعِهِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَرُبَّمَا أَخَّرَهَا حِينَ يَشْتَدُّ الْحَرُّ وَرَأَيْتُهُ يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ بَيْضَاءُ قَبْلَ أَنْ تَدْخُلَهَا الصُّفْرَةُ فَيَنْصَرِفُ الرَّجُلُ مِنَ الصَّلاَةِ فَيَأْتِي ذَا الْحُلَيْفَةِ قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ وَيُصَلِّي الْمَغْرِبَ حِينَ تَسْقُطُ الشَّمْسُ وَيُصَلِّي الْعِشَاءَ حِينَ يَسْوَدُّ الأُفُقُ وَرُبَّمَا أَخَّرَهَا حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ وَصَلَّى الصُّبْحَ مَرَّةً بِغَلَسٍ ثُمَّ صَلَّى مَرَّةً أُخْرَى فَأَسْفَرَ بِهَا ثُمَّ كَانَتْ صَلاَتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ التَّغْلِيسَ حَتَّى مَاتَ وَلَمْ يَعُدْ إِلَى أَنْ يُسْفِرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ مَعْمَرٌ وَمَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُمْ لَمْ يَذْكُرُوا الْوَقْتَ الَّذِي صَلَّى فِيهِ وَلَمْ يُفَسِّرُوهُ وَكَذَلِكَ أَيْضًا رَوَاهُ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي مَرْزُوقٍ عَنْ عُرْوَةَ نَحْوَ رِوَايَةِ مَعْمَرٍ وَأَصْحَابِهِ إِلاَّ أَنَّ حَبِيبًا لَمْ يَذْكُرْ بَشِيرًا وَرَوَى وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقْتَ الْمَغْرِبِ قَالَ ثُمَّ جَاءَهُ لِلْمَغْرِبِ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ - يَعْنِي مِنَ الْغَدِ - وَقْتًا وَاحِدًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ثُمَّ صَلَّى بِيَ الْمَغْرِبَ يَعْنِي مِنَ الْغَدِ وَقْتًا وَاحِدًا وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ مِنْ حَدِيثِ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Umar ibn Abdulaziz minbarda oʻtirgan edi, u asr namozini biroz kechiktirdi. Shunda Urva ibn Zubayr unga: «Ogoh boʻlki, Jibril Muhammadga ﷺ namoz vaqtini xabar bergan edi», dedi. Umar unga: «Nima deyayotganingni bilib (gapir)», dedi. Urva: «Men Bashir ibn Abu Masʼudni shunday deganini eshitdim: ‹Men Abu Masʼud al-Ansoriyni shunday deganini eshitdim: men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: ‹Jibril nozil boʻlib, menga namoz vaqtini xabar berdi, men u bilan birga namoz oʻqidim, soʻng u bilan birga namoz oʻqidim, soʻng u bilan birga namoz oʻqidim, soʻng u bilan birga namoz oʻqidim, soʻng u bilan birga namoz oʻqidim›, deb barmoqlari bilan besh vaqt namozni sanardilar. Men Rasululloh ﷺ peshin namozini quyosh ogʻgan paytda oʻqiganlarini, baʼzan esa jazirama issiq boʻlganida uni kechiktirganlarini koʻrdim. Yana men u zotning asr namozini quyosh baland va oq, unga sargʻishlik kirmasidan oldin oʻqiganlarini koʻrdim, shunda bir kishi namozdan chiqib, quyosh botishidan oldin Zul-Hulayfaga yetib borardi. Va u zot shom namozini quyosh botgan paytda oʻqirdilar; va xufton namozini ufq qoraygan paytda oʻqirdilar, baʼzan esa odamlar yigʻilgunicha uni kechiktirardilar. Bir marta bomdod namozini qorongʻulikda oʻqigan edilar, soʻng yana bir marta uni yorishtirib oʻqidilar. Soʻng undan keyin u zotning namozlari vafot etgunlaricha qorongʻulikda (oʻqish) boʻlib qoldi va boshqa yorishtirib oʻqishga qaytmadilar›, dedi». Abu Dovud dedi: Ushbu hadisni az-Zuhriydan Maʼmar, Molik, Ibn Uyayna, Shuayb ibn Abu Hamza, al-Lays ibn Saʼd va boshqalar rivoyat qilishgan, (lekin) ular u zot (namoz) oʻqigan vaqtni zikr qilishmagan va uni tafsir ham qilishmagan. Shuningdek, Hishom ibn Urva va Habib ibn Abu Marzuq ham Urvadan Maʼmar va uning sheriklarining rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilishgan, faqat Habib Bashirni zikr qilmagan. Vahb ibn Kayson esa Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shom namozining vaqti haqida rivoyat qilib: «Soʻng — yaʼni ertasi kun — quyosh botgan paytda unga shom (namozi) uchun bir vaqtda keldi», dedi. Abu Dovud dedi: Shuningdek, bu Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan, u: «Soʻng — yaʼni ertasi kun — menga shom namozini bir vaqtda oʻqitdi», dedi. Yana shuningdek, bu Abdulloh ibn Amr ibn al-Osdan, Hasson ibn Atiyyaning hadisi orqali, u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Умар ибн Абдулазиз минбарда ўтирган эди, у аср намозини бироз кечиктирди. Шунда Урва ибн Зубайр унга: «Огоҳ бўлки, Жибрил Муҳаммадга ﷺ намоз вақтини хабар берган эди», деди. Умар унга: «Нима деяётганингни билиб (гапир)», деди. Урва: «Мен Башир ибн Абу Масъудни шундай деганини эшитдим: ‹Мен Абу Масъуд ал-Ансорийни шундай деганини эшитдим: мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: ‹Жибрил нозил бўлиб, менга намоз вақтини хабар берди, мен у билан бирга намоз ўқидим, сўнг у билан бирга намоз ўқидим, сўнг у билан бирга намоз ўқидим, сўнг у билан бирга намоз ўқидим, сўнг у билан бирга намоз ўқидим›, деб бармоқлари билан беш вақт намозни санардилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини қуёш оғган пайтда ўқиганларини, баъзан эса жазирама иссиқ бўлганида уни кечиктирганларини кўрдим. Яна мен у зотнинг аср намозини қуёш баланд ва оқ, унга сарғишлик кирмасидан олдин ўқиганларини кўрдим, шунда бир киши намоздан чиқиб, қуёш ботишидан олдин Зул-Ҳулайфага етиб борарди. Ва у зот шом намозини қуёш ботган пайтда ўқирдилар; ва хуфтон намозини уфқ қорайган пайтда ўқирдилар, баъзан эса одамлар йиғилгунича уни кечиктирардилар. Бир марта бомдод намозини қоронғуликда ўқиган эдилар, сўнг яна бир марта уни ёриштириб ўқидилар. Сўнг ундан кейин у зотнинг намозлари вафот этгунларича қоронғуликда (ўқиш) бўлиб қолди ва бошқа ёриштириб ўқишга қайтмадилар›, деди». Абу Довуд деди: Ушбу ҳадисни аз-Зуҳрийдан Маъмар, Молик, Ибн Уяйна, Шуайб ибн Абу Ҳамза, ал-Лайс ибн Саъд ва бошқалар ривоят қилишган, (лекин) улар у зот (намоз) ўқиган вақтни зикр қилишмаган ва уни тафсир ҳам қилишмаган. Шунингдек, Ҳишом ибн Урва ва Ҳабиб ибн Абу Марзуқ ҳам Урвадан Маъмар ва унинг шерикларининг ривоятига ўхшаш ривоят қилишган, фақат Ҳабиб Баширни зикр қилмаган. Ваҳб ибн Кайсон эса Жобирдан, у Набий ﷺдан шом намозининг вақти ҳақида ривоят қилиб: «Сўнг — яъни эртаси кун — қуёш ботган пайтда унга шом (намози) учун бир вақтда келди», деди. Абу Довуд деди: Шунингдек, бу Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилинган, у: «Сўнг — яъни эртаси кун — менга шом намозини бир вақтда ўқитди», деди. Яна шунингдек, бу Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан, Ҳассон ибн Атийянинг ҳадиси орқали, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан ривоят қилинган.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ وَكَانَ الْعَبَّاسُ بِالْمَدِينَةِ فَطَلَبَتِ الأَنْصَارُ ثَوْبًا يَكْسُونَهُ فَلَمْ يَجِدُوا قَمِيصًا يَصْلُحُ عَلَيْهِ إِلاَّ قَمِيصَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ فَكَسَوْهُ إِيَّاهُ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abbos Madinada edi. Ansorlar unga kiydirish uchun bir kiyim izladilar, lekin unga toʻgʻri keladigan Abdulloh ibn Ubayning koʻylagidan boshqa koʻylak topa olmadilar. Bas, oʻsha koʻylakni unga kiydirdilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аббос Мадинада эди. Ансорлар унга кийдириш учун бир кийим изладилар, лекин унга тўғри келадиган Абдуллоҳ ибн Убайнинг кўйлагидан бошқа кўйлак топа олмадилар. Бас, ўша кўйлакни унга кийдирдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، وَيَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ الأَنْصَارِيُّ الْحَرَامِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ طَلْحَةَ بْنَ خِرَاشٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ لَمَّا قُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَرَامٍ يَوْمَ أُحُدٍ لَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا جَابِرُ أَلاَ أُخْبِرُكَ مَا قَالَ اللَّهُ لأَبِيكَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ فَقَالَ ‏"‏ يَا جَابِرُ مَالِي أَرَاكَ مُنْكَسِرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتُشْهِدَ أَبِي وَتَرَكَ عِيَالاً وَدَيْنًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ أُبَشِّرُكَ بِمَا لَقِيَ اللَّهُ بِهِ أَبَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا كَلَّمَ اللَّهُ أَحَدًا قَطُّ إِلاَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ وَكَلَّمَ أَبَاكَ كِفَاحًا ‏.‏ فَقَالَ يَا عَبْدِي تَمَنَّ عَلَىَّ أُعْطِكَ ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ تُحْيِينِي فَأُقْتَلُ فِيكَ ثَانِيَةً ‏.‏ فَقَالَ الرَّبُّ سُبْحَانَهُ إِنَّهُ سَبَقَ مِنِّي أَنَّهُمْ إِلَيْهَا لاَ يَرْجِعُونَ ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ فَأَبْلِغْ مَنْ وَرَائِي ‏.‏ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ}‏ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni Abdulloh ibn Amr ibn Harom (otam) shahid boʻlganda, Rasululloh ﷺ meni uchratib: «Ey Jobir, Alloh otangga nima deganini senga aytmaymi? Ey Jobir, nega seni singan-ezilgan holda koʻryapman?» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, otam shahid boʻldi va oila hamda qarz qoldirdi», dedim. U: «Alloh otangni nima bilan qarshi olganidan senga xushxabar bermaymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U: «Alloh hech kim bilan parda ortidan boshqacha soʻzlashmagan, otang bilan esa yuzma-yuz soʻzlashdi va: ‹Ey bandam, Mendan tila, senga beraman› dedi. U: ‹Ey Rabbim, meni tiriltirgin, toki Sening yoʻlingda yana bir bor oʻldirilay› dedi. Shunda Rabb subhonahu: ‹Mendan ‹ular u yerga qaytmaydilar› degan hukm oldindan chiqib boʻlgan› dedi. U: ‹Ey Rabbim, ortimda qolganlarga (bu xabarni) yetkazgin› dedi». Shunda Alloh taolo: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻlik deb hisoblama! Yoʻq, ular Rabblari huzurida tirikdirlar, rizqlantirilurlar} (Oli Imron 169) oyatini nozil qildi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ҳаром (отам) шаҳид бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ мени учратиб: «Эй Жобир, Аллоҳ отангга нима деганини сенга айтмайми? Эй Жобир, нега сени синган-эзилган ҳолда кўряпман?» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам шаҳид бўлди ва оила ҳамда қарз қолдирди», дедим. У: «Аллоҳ отангни нима билан қарши олганидан сенга хушхабар бермайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У: «Аллоҳ ҳеч ким билан парда ортидан бошқача сўзлашмаган, отанг билан эса юзма-юз сўзлашди ва: ‹Эй бандам, Мендан тила, сенга бераман› деди. У: ‹Эй Раббим, мени тирилтиргин, токи Сенинг йўлингда яна бир бор ўлдирилай› деди. Шунда Рабб субҳонаҳу: ‹Мендан ‹улар у ерга қайтмайдилар› деган ҳукм олдиндан чиқиб бўлган› деди. У: ‹Эй Раббим, ортимда қолганларга (бу хабарни) етказгин› деди». Шунда Аллоҳ таоло: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўлик деб ҳисоблама! Йўқ, улар Рабблари ҳузурида тирикдирлар, ризқлантирилурлар} (Оли Имрон 169) оятини нозил қилди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: أَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ فَنَادَاهُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي زَنَيْتُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ فَقَالَ: إِنِّي زَنَيْتُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا شَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ دَعَاهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «أَبِكَ جُنُونٌ؟» قَالَ: لَا فَقَالَ: «أُحْصِنْتَ؟» قَالَ: نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: «اذْهَبُوا بِهِ فَارْجُمُوهُ» قَالَ ابْنُ شِهَابٍ: فَأَخْبَرَنِي مَنْ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ: فَرَجَمْنَاهُ بِالْمَدِينَةِ فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ هَرَبَ حَتَّى أَدْرَكْنَاهُ بِالْحَرَّةِ فرجمناه حَتَّى مَاتَ وَفِي رِوَايَةٍ لِلْبُخَارِيِّ: عَنْ جَابِرٍ بَعْدَ قَوْلِهِ: قَالَ: نَعَمْ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ بِالْمُصَلَّى فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ فَرَّ فَأُدْرِكَ فَرُجِمَ حَتَّى مَاتَ. فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خيرا وَصلى عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ masjidda oʻtirganlarida bir kishi kelib, u zotni chaqirdi: «Ey Allohning Rasuli, men zino qildim», dedi. Nabiy ﷺ undan yuz oʻgirdilar. Shunda u u zotning yuz oʻgirgan tomonlariga oʻtib: «Men zino qildim», dedi. Nabiy ﷺ yana undan yuz oʻgirdilar. U toʻrt marta guvohlik bergach, Nabiy ﷺ uni chaqirib: «Senda jinnilik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Uylanganmisan?» dedilar. U: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Uni olib borib, toshboʻron qilinglar», dedilar. Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytadi: Biz uni Madinada toshboʻron qildik. Toshlar unga tegib ogʻritgach, u qochdi, biz uni Harrada quvib yetib, oʻlguncha toshboʻron qildik. Buxoriyning Jobirdan boʻlgan rivoyatida uning «Ha» deganidan keyin: Nabiy ﷺ buyurdilar, u namozgohda toshboʻron qilindi. Toshlar unga tegib ogʻritgach qochdi, quvib yetildi va oʻlguncha toshboʻron qilindi. Soʻng Nabiy ﷺ uni haqida yaxshi soʻz aytdilar va uning (janozasini) oʻqidilar, deb qoʻshimcha qilingan. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ масжидда ўтирганларида бир киши келиб, у зотни чақирди: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен зино қилдим», деди. Набий ﷺ ундан юз ўгирдилар. Шунда у у зотнинг юз ўгирган томонларига ўтиб: «Мен зино қилдим», деди. Набий ﷺ яна ундан юз ўгирдилар. У тўрт марта гувоҳлик бергач, Набий ﷺ уни чақириб: «Сенда жиннилик борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Уйланганмисан?» дедилар. У: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Уни олиб бориб, тошбўрон қилинглар», дедилар. Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтади: Биз уни Мадинада тошбўрон қилдик. Тошлар унга тегиб оғритгач, у қочди, биз уни Ҳаррада қувиб етиб, ўлгунча тошбўрон қилдик. Бухорийнинг Жобирдан бўлган ривоятида унинг «Ҳа» деганидан кейин: Набий ﷺ буюрдилар, у намозгоҳда тошбўрон қилинди. Тошлар унга тегиб оғритгач қочди, қувиб етилди ва ўлгунча тошбўрон қилинди. Сўнг Набий ﷺ уни ҳақида яхши сўз айтдилар ва унинг (жанозасини) ўқидилар, деб қўшимча қилинган. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ عَطَاءٌ حَدَّثَنِي جَابِرٌ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Umro joiz(dir)», — dedilar. Ato: «Jobir menga buni Paygʻambar ﷺ dan (rivoyat qilib) aytdi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Умро жоиз(дир)», — дедилар. Ато: «Жобир менга буни Пайғамбар ﷺ дан (ривоят қилиб) айтди», — деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ سُلَيْمٍ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ الْفَقِيرُ، حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ قَوْمًا يُخْرَجُونَ مِنَ النَّارِ يَحْتَرِقُونَ فِيهَا إِلاَّ دَارَاتِ وُجُوهِهِمْ حَتَّى يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta baʼzi qavm doʻzaxdan chiqariladi — ular unda (doʻzaxda) yongan boʻladi, magar yuzlarining doirasi (old qismi yonmaydi) — toki ular jannatga kiradilar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта баъзи қавм дўзахдан чиқарилади — улар унда (дўзахда) ёнган бўлади, магар юзларининг доираси (олд қисми ёнмайди) — токи улар жаннатга кирадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ التَّاجِرُ الصَّدُوقُ الأَمِينُ مَعَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ ‏.‏ وَأَبُو حَمْزَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَابِرٍ وَهُوَ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Rostgoʻy, omonatdor savdogar paygʻambarlar, siddiqlar va shahidlar bilan birga boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat shu yoʻldan — Savriyning Abu Hamzadan qilgan rivoyatidangina bilamiz. Abu Hamzaning ismi Abdulloh ibn Jobirdir, u basralik shayxdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ростгўй, омонатдор савдогар пайғамбарлар, сиддиқлар ва шаҳидлар билан бирга бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат шу йўлдан — Саврийнинг Абу Ҳамзадан қилган ривоятидангина биламиз. Абу Ҳамзанинг исми Абдуллоҳ ибн Жобирдир, у басралик шайхдир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا بَدْرُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ سَائِلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ شَيْئًا حَتَّى أَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ لِلْفَجْرِ حِينَ انْشَقَّ الْفَجْرُ فَصَلَّى حِينَ كَانَ الرَّجُلُ لاَ يَعْرِفُ وَجْهَ صَاحِبِهِ أَوْ إِنَّ الرَّجُلَ لاَ يَعْرِفُ مَنْ إِلَى جَنْبِهِ ثُمَّ أَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الظُّهْرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ حَتَّى قَالَ الْقَائِلُ انْتَصَفَ النَّهَارُ ‏.‏ وَهُوَ أَعْلَمُ ثُمَّ أَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ صَلَّى الْفَجْرَ وَانْصَرَفَ فَقُلْنَا أَطَلَعَتِ الشَّمْسُ فَأَقَامَ الظُّهْرَ فِي وَقْتِ الْعَصْرِ الَّذِي كَانَ قَبْلَهُ وَصَلَّى الْعَصْرَ وَقَدِ اصْفَرَّتِ الشَّمْسُ - أَوْ قَالَ أَمْسَى - وَصَلَّى الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ وَصَلَّى الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ الْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَغْرِبِ بِنَحْوِ هَذَا قَالَ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ قَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى شَطْرِهِ ‏.‏ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ ابْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, bir soʻrovchi Nabiy ﷺdan (namoz vaqtlari haqida) soʻradi, u zot esa unga hech narsa deb javob bermadilar. Nihoyat Bilolga buyurdilar, u tong yorishgan paytda bomdod uchun iqomat aytdi. U zot namozni shunday paytda oʻqidilarki, kishi (qorongʻulikdan) hamrohining yuzini taniy olmas yoki kishi yonidagi odamni bilmas edi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u quyosh ogʻgan paytda peshin uchun iqomat aytdi, hattoki baʼzilar: «Kun yarmiga keldimi?» derdi, u zot esa (vaqtni) yaxshiroq bilar edilar. Soʻng Bilolga buyurdilar, u quyosh oq va baland boʻlgan paytda asr uchun iqomat aytdi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u quyosh botgan paytda shom uchun iqomat aytdi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlgan paytda xufton uchun iqomat aytdi. Ertasi kun boʻlganida esa, bomdodni shunday oʻqib chiqib ketdilarki, biz: «Quyosh chiqib qoldimi?» dedik. Soʻng peshinni avval asr oʻqigan vaqtida oʻqidilar. Va asrni quyosh sargʻaygan — yoki: kech kirgan — paytda oʻqidilar. Va shomni shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin oʻqidilar. Va xuftonni kechaning uchdan biri (oʻtgunicha) oʻqidilar. Soʻng: «Namoz vaqti haqida soʻragan kishi qayerda? Vaqt mana shu ikkisi orasidadir», dedilar. Abu Dovud dedi: Buni Sulaymon ibn Muso Atodan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shom haqida shunga oʻxshash rivoyat qilgan, u: «Soʻng xuftonni oʻqidi», dedi. Baʼzilari: «Kechaning uchdan biri (oʻtgunicha)», baʼzilari esa: «Uning yarmigacha», dedi. Shuningdek, buni Ibn Burayda otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, бир сўровчи Набий ﷺдан (намоз вақтлари ҳақида) сўради, у зот эса унга ҳеч нарса деб жавоб бермадилар. Ниҳоят Билолга буюрдилар, у тонг ёришган пайтда бомдод учун иқомат айтди. У зот намозни шундай пайтда ўқидиларки, киши (қоронғуликдан) ҳамроҳининг юзини таний олмас ёки киши ёнидаги одамни билмас эди. Сўнг Билолга буюрдилар, у қуёш оғган пайтда пешин учун иқомат айтди, ҳаттоки баъзилар: «Кун ярмига келдими?» дерди, у зот эса (вақтни) яхшироқ билар эдилар. Сўнг Билолга буюрдилар, у қуёш оқ ва баланд бўлган пайтда аср учун иқомат айтди. Сўнг Билолга буюрдилар, у қуёш ботган пайтда шом учун иқомат айтди. Сўнг Билолга буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлган пайтда хуфтон учун иқомат айтди. Эртаси кун бўлганида эса, бомдодни шундай ўқиб чиқиб кетдиларки, биз: «Қуёш чиқиб қолдими?» дедик. Сўнг пешинни аввал аср ўқиган вақтида ўқидилар. Ва асрни қуёш сарғайган — ёки: кеч кирган — пайтда ўқидилар. Ва шомни шафақ ғойиб бўлишидан олдин ўқидилар. Ва хуфтонни кечанинг учдан бири (ўтгунича) ўқидилар. Сўнг: «Намоз вақти ҳақида сўраган киши қаерда? Вақт мана шу иккиси орасидадир», дедилар. Абу Довуд деди: Буни Сулаймон ибн Мусо Атодан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан шом ҳақида шунга ўхшаш ривоят қилган, у: «Сўнг хуфтонни ўқиди», деди. Баъзилари: «Кечанинг учдан бири (ўтгунича)», баъзилари эса: «Унинг ярмигача», деди. Шунингдек, буни Ибн Бурайда отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِجَنَازَةِ يَهُودِيٍّ مَرَّتْ بِهِ حَتَّى تَوَارَتْ ‏.‏ وَأَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَيْضًا أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ لِجَنَازَةِ يَهُودِيٍّ حَتَّى تَوَارَتْ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oldilaridan oʻtgan bir yahudiyning janozasi uchun, u koʻzdan gʻoyib boʻlgunicha, oʻrinlaridan turdilar. Yana bir rivoyatda: Nabiy ﷺ va sahobalari bir yahudiyning janozasi uchun, u koʻzdan gʻoyib boʻlgunicha, oʻrinlaridan turdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ олдиларидан ўтган бир яҳудийнинг жанозаси учун, у кўздан ғойиб бўлгунича, ўринларидан турдилар. Яна бир ривоятда: Набий ﷺ ва саҳобалари бир яҳудийнинг жанозаси учун, у кўздан ғойиб бўлгунича, ўринларидан турдилар.

وَعَنْ أَنَسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجَعَ مِنْ غَزْوَةِ تَبُوكَ فَدَنَا مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالَ: «إِنَّ بِالْمَدِينَةِ أَقْوَامًا مَا سِرْتُمْ مَسِيرًا وَلَا قَطَعْتُمْ وَادِيًا إِلَّا كَانُوا مَعَكُمْ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «إِلَّا شَرِكُوكُمْ فِي الْأَجْرِ» . قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهُمْ بِالْمَدِينَةِ؟ قَالَ: «وهُم بالمدينةِ حَبسهم الْعذر» . رَوَاهُ البُخَارِيّ وَرَوَاهُ مُسلم عَن جَابر

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotidan qaytdilar; Madinaga yaqinlashganlarida: «Albatta Madinada shunday qavmlar borki, sizlar qaysi (yoʻ lda) yurgan, qaysi vodiydan oʻtgan boʻ lsangiz, ular siz bilan birga (savobda sherik) edilar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, ular Madinada (turgan holda)mi?» dedi. U zot: «Ular Madinada (boʻ lsalar ham) — ularni uzr (kasallik) ushlab qoldi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотидан қайтдилар; Мадинага яқинлашганларида: «Албатта Мадинада шундай қавмлар борки, сизлар қайси (йў лда) юрган, қайси водийдан ўтган бў лсангиз, улар сиз билан бирга (савобда шерик) эдилар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, улар Мадинада (турган ҳолда)ми?» деди. У зот: «Улар Мадинада (бў лсалар ҳам) — уларни узр (касаллик) ушлаб қолди», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهم قَالَ لَمَّا مَاتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَاءَ أَبَا بَكْرٍ مَالٌ مِنْ قِبَلِ الْعَلاَءِ بْنِ الْحَضْرَمِيِّ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم دَيْنٌ، أَوْ كَانَتْ لَهُ قِبَلَهُ عِدَةٌ، فَلْيَأْتِنَا‏.‏ قَالَ جَابِرٌ فَقُلْتُ وَعَدَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعْطِيَنِي هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا، فَبَسَطَ يَدَيْهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، قَالَ جَابِرٌ فَعَدَّ فِي يَدِي خَمْسَمِائَةٍ، ثُمَّ خَمْسَمِائَةٍ، ثُمَّ خَمْسَمِائَةٍ‏.‏

Muhammad ibn Ali (Jobir ibn Abdullohdan) rivoyat qiladi: Jobir ibn Abdulloh: «Paygʻambar ﷺ vafot etganda, Abu Bakr Alo ibn Hazramiydan biroz mol (pul) oldi. Abu Bakr odamlarga: ‹Kimda Paygʻambar ﷺ dan pul talabi (haqi) boʻlsa yoki unga u zot biror narsa vaʼda qilgan boʻlsa, bizning oldimizga kelsin (toki biz unga haqini toʻlasak)›, — dedi», — dedi. Jobir qoʻshdi: «Men (Abu Bakrga): ‹Allohning Rasuli ﷺ menga — shuncha-shuncha, shuncha-shuncha, shuncha-shuncha berishni vaʼda qilgan edi (deb qoʻllarini uch marta yozdi)›, — dedim. Abu Bakr men uchun (pulni) sanab, menga besh yuz (oltin), soʻng besh yuz, soʻng besh yuz (oltin) berdi», — dedi.Муҳаммад ибн Али (Жобир ибн Абдуллоҳдан) ривоят қилади: Жобир ибн Абдуллоҳ: «Пайғамбар ﷺ вафот этганда, Абу Бакр Ало ибн Ҳазрамийдан бироз мол (пул) олди. Абу Бакр одамларга: ‹Кимда Пайғамбар ﷺ дан пул талаби (ҳақи) бўлса ёки унга у зот бирор нарса ваъда қилган бўлса, бизнинг олдимизга келсин (токи биз унга ҳақини тўласак)›, — деди», — деди. Жобир қўшди: «Мен (Абу Бакрга): ‹Аллоҳнинг Расули ﷺ менга — шунча-шунча, шунча-шунча, шунча-шунча беришни ваъда қилган эди (деб қўлларини уч марта ёзди)›, — дедим. Абу Бакр мен учун (пулни) санаб, менга беш юз (олтин), сўнг беш юз, сўнг беш юз (олтин) берди», — деди.

وَحَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، - يَعْنِي مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي أَيُّوبَ - قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ الْفَقِيرُ، قَالَ كُنْتُ قَدْ شَغَفَنِي رَأْىٌ مِنْ رَأْىِ الْخَوَارِجِ فَخَرَجْنَا فِي عِصَابَةٍ ذَوِي عَدَدٍ نُرِيدُ أَنْ نَحُجَّ ثُمَّ نَخْرُجَ عَلَى النَّاسِ - قَالَ - فَمَرَرْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ فَإِذَا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ الْقَوْمَ - جَالِسٌ إِلَى سَارِيَةٍ - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَإِذَا هُوَ قَدْ ذَكَرَ الْجَهَنَّمِيِّينَ - قَالَ - فَقُلْتُ لَهُ يَا صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ مَا هَذَا الَّذِي تُحَدِّثُونَ وَاللَّهُ يَقُولُ ‏{‏ إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ‏}‏ وَ ‏{‏ كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا أُعِيدُوا فِيهَا‏}‏ فَمَا هَذَا الَّذِي تَقُولُونَ قَالَ فَقَالَ أَتَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَهَلْ سَمِعْتَ بِمَقَامِ مُحَمَّدٍ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - يَعْنِي الَّذِي يَبْعَثُهُ اللَّهُ فِيهِ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ مَقَامُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم الْمَحْمُودُ الَّذِي يُخْرِجُ اللَّهُ بِهِ مَنْ يُخْرِجُ ‏.‏ - قَالَ - ثُمَّ نَعَتَ وَضْعَ الصِّرَاطِ وَمَرَّ النَّاسِ عَلَيْهِ - قَالَ - وَأَخَافُ أَنْ لاَ أَكُونَ أَحْفَظُ ذَاكَ - قَالَ - غَيْرَ أَنَّهُ قَدْ زَعَمَ أَنَّ قَوْمًا يَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ بَعْدَ أَنْ يَكُونُوا فِيهَا - قَالَ - يَعْنِي فَيَخْرُجُونَ كَأَنَّهُمْ عِيدَانُ السَّمَاسِمِ ‏.‏ قَالَ فَيَدْخُلُونَ نَهْرًا مِنْ أَنْهَارِ الْجَنَّةِ فَيَغْتَسِلُونَ فِيهِ فَيَخْرُجُونَ كَأَنَّهُمُ الْقَرَاطِيسُ ‏.‏ فَرَجَعْنَا قُلْنَا وَيْحَكُمْ أَتُرَوْنَ الشَّيْخَ يَكْذِبُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَجَعْنَا فَلاَ وَاللَّهِ مَا خَرَجَ مِنَّا غَيْرُ رَجُلٍ وَاحِدٍ أَوْ كَمَا قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ ‏.‏

Yazid al-Faqir dedi: Meni xavorijlarning raʼylaridan bir raʼy (fikr) qamrab olgan edi. Bas, biz koʻp sonli bir jamoa (boʻlib), haj qilmoqchi, soʻng odamlar ustiga (qarshi) chiqmoqchi boʻlib yoʻlga chiqdik — (roviy) dedi —. Biz Madinadan oʻtdik; shunda Jobir ibn Abdulloh — bir ustunga suyanib oʻtirgan holda — qavmga Rasululloh ﷺ dan hadis aytayotgan ekan. (Roviy) dedi: Shunda u jahannamiylarni (doʻzaxdan chiqariladiganlarni) zikr qilgan ekan — (roviy) dedi —. Men unga: ‹Ey Allohning Rasulining sahobasi, bu sizlar aytayotgan narsa nima — holbuki Alloh: «Albatta Sen kimni doʻzaxga kiritsang, batahqiq uni xor qilding» va «Har qachon ular undan chiqmoqchi boʻlsalar, unga qaytariladilar» deydi-ku? Bas, bu sizlar aytayotgan narsa nima?› dedim. (Roviy) dedi: Shunda u: ‹Sen Qurʼon oʻqiysanmi?› dedi. Men: ‹Ha› dedim. U: ‹Sen Muhammad — alayhissalom — ning maqomi (Maqomi Mahmud) haqida eshitganmisan — yaʼni Alloh uni oʻshanda (qiyomatda) tiriltirib (joylashtirib) yuboradigan (maqom)?› dedi. Men: ‹Ha› dedim. U: ‹Bas, u — Muhammad ﷺ ning Maqomi Mahmudidir — Alloh u (maqom) bilan (doʻzaxdan) chiqariladiganlarni chiqaradi›, dedi. (Roviy) dedi: Soʻng u Sirot(ning) qoʻyilishini va odamlarning undan oʻtishini vasf qildi — (roviy) dedi —. Men buni (toʻla) yodlay olmasligimdan qoʻrqaman — (roviy) dedi —. Faqat u: baʼzi qavm doʻzaxda boʻlganlaridan keyin undan chiqariladilar, deb daʼvo qildi — (roviy) dedi — yaʼni ular goʻyo kunjut (somoni) choʻplari kabi (qoraygan holda) chiqadilar. (Roviy) dedi: Soʻng ular jannat daryolaridan bir daryoga kiradilar va unda gʻusl qiladi (yuvinadi); bas, ular goʻyo qogʻozlar kabi (oppoq boʻlib) chiqadilar. Bas, biz qaytdik va: ‹Holingizga voy! Bu cholni Rasululloh ﷺ ustidan yolgʻon (gapiryapti) deb oʻylaysizlarmi?› dedik. Bas, biz qaytdik (xavorijlik fikrdan voz kechdik). Allohga qasamki, bizdan faqat bir kishidan boshqa hech kim (oʻsha fikrda) qolmadi» — yoki Abu Nuʼaym aytganidek.Язид ал-Фақир деди: Мени хаворижларнинг раъйларидан бир раъй (фикр) қамраб олган эди. Бас, биз кўп сонли бир жамоа (бўлиб), ҳаж қилмоқчи, сўнг одамлар устига (қарши) чиқмоқчи бўлиб йўлга чиқдик — (ровий) деди —. Биз Мадинадан ўтдик; шунда Жобир ибн Абдуллоҳ — бир устунга суяниб ўтирган ҳолда — қавмга Расулуллоҳ ﷺ дан ҳадис айтаётган экан. (Ровий) деди: Шунда у жаҳаннамийларни (дўзахдан чиқариладиганларни) зикр қилган экан — (ровий) деди —. Мен унга: ‹Эй Аллоҳнинг Расулининг саҳобаси, бу сизлар айтаётган нарса нима — ҳолбуки Аллоҳ: «Албатта Сен кимни дўзахга киритсанг, батаҳқиқ уни хор қилдинг» ва «Ҳар қачон улар ундан чиқмоқчи бўлсалар, унга қайтариладилар» дейди-ку? Бас, бу сизлар айтаётган нарса нима?› дедим. (Ровий) деди: Шунда у: ‹Сен Қуръон ўқийсанми?› деди. Мен: ‹Ҳа› дедим. У: ‹Сен Муҳаммад — алайҳиссалом — нинг мақоми (Мақоми Маҳмуд) ҳақида эшитганмисан — яъни Аллоҳ уни ўшанда (қиёматда) тирилтириб (жойлаштириб) юборадиган (мақом)?› деди. Мен: ‹Ҳа› дедим. У: ‹Бас, у — Муҳаммад ﷺ нинг Мақоми Маҳмудидир — Аллоҳ у (мақом) билан (дўзахдан) чиқариладиганларни чиқаради›, деди. (Ровий) деди: Сўнг у Сирот(нинг) қўйилишини ва одамларнинг ундан ўтишини васф қилди — (ровий) деди —. Мен буни (тўла) ёдлай олмаслигимдан қўрқаман — (ровий) деди —. Фақат у: баъзи қавм дўзахда бўлганларидан кейин ундан чиқариладилар, деб даъво қилди — (ровий) деди — яъни улар гўё кунжут (сомони) чўплари каби (қорайган ҳолда) чиқадилар. (Ровий) деди: Сўнг улар жаннат дарёларидан бир дарёга кирадилар ва унда ғусл қилади (ювинади); бас, улар гўё қоғозлар каби (оппоқ бўлиб) чиқадилар. Бас, биз қайтдик ва: ‹Ҳолингизга вой! Бу чолни Расулуллоҳ ﷺ устидан ёлғон (гапиряпти) деб ўйлайсизларми?› дедик. Бас, биз қайтдик (хаворижлик фикрдан воз кечдик). Аллоҳга қасамки, биздан фақат бир кишидан бошқа ҳеч ким (ўша фикрда) қолмади» — ёки Абу Нуъайм айтганидек.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ حَدِيدٍ، عَنْ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لأُمَّتِي فِي بُكُورِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ إِذَا بَعَثَ سَرِيَّةً أَوْ جَيْشًا بَعَثَهُمْ أَوَّلَ النَّهَارِ وَكَانَ صَخْرٌ رَجُلاً تَاجِرًا وَكَانَ إِذَا بَعَثَ تِجَارَةً بَعَثَهُمْ أَوَّلَ النَّهَارِ فَأَثْرَى وَكَثُرَ مَالُهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَبُرَيْدَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِصَخْرٍ الْغَامِدِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Saxr al-Gʻomidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, ummatimga ularning erta (tongdagi ishlari)da baraka ber», dedilar. (Roviy) aytdi: U zot biror sariya yoki qoʻshin joʻnatmoqchi boʻlsalar, ularni kunning avvalida joʻnatardilar. Saxr esa savdogar kishi edi, u (mol-)tijoratini joʻnatsa, kunning avvalida joʻnatardi va shu sababli boyib, moli koʻpaydi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Masʼud, Burayda, Anas, Ibn Umar, Ibn Abbos va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Saxr al-Gʻomidiyning hadisi hasandir. Biz Saxr al-Gʻomidiydan Paygʻambar ﷺ haqida bu hadisdan boshqasini bilmaymiz. Bu hadisni Sufyon Savriy ham Shuʼbadan, u Yaʼlo ibn Atodan rivoyat qilgan.Сахр ал-Ғомидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, умматимга уларнинг эрта (тонгдаги ишлари)да барака бер», дедилар. (Ровий) айтди: У зот бирор сария ёки қўшин жўнатмоқчи бўлсалар, уларни куннинг аввалида жўнатардилар. Сахр эса савдогар киши эди, у (мол-)тижоратини жўнатса, куннинг аввалида жўнатарди ва шу сабабли бойиб, моли кўпайди. (Ровий) айтди: Бу бобда Али, Ибн Масъуд, Бурайда, Анас, Ибн Умар, Ибн Аббос ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Сахр ал-Ғомидийнинг ҳадиси ҳасандир. Биз Сахр ал-Ғомидийдан Пайғамбар ﷺ ҳақида бу ҳадисдан бошқасини билмаймиз. Бу ҳадисни Суфён Саврий ҳам Шуъбадан, у Яъло ибн Атодан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، - وَهُوَ ابْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ - قَالَ - سَأَلْنَا جَابِرًا عَنْ وَقْتِ، صَلاَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ بِالْهَاجِرَةِ وَالْعَصْرَ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ وَالْمَغْرِبَ إِذَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَالْعِشَاءَ إِذَا كَثُرَ النَّاسُ عَجَّلَ وَإِذَا قَلُّوا أَخَّرَ وَالصُّبْحَ بِغَلَسٍ ‏.‏

Muhammad ibn Amr ibn al-Hasan — u Hasan ibn Ali ibn Abu Tolibning (nabirasi) — dan rivoyat qilinadi: Biz Jobirdan Nabiy ﷺning namoz vaqti haqida soʻradik. U: «U zot peshinni jazirama issiqda, asrni quyosh tirik (baland va yorqin) boʻlgan paytda, shomni quyosh botgan paytda oʻqirdilar; xuftonni esa odamlar koʻp boʻlsa erta, oz boʻlsa kechroq oʻqirdilar; bomdodni esa qorongʻulikda oʻqirdilar», dedi.Муҳаммад ибн Амр ибн ал-Ҳасан — у Ҳасан ибн Али ибн Абу Толибнинг (набираси) — дан ривоят қилинади: Биз Жобирдан Набий ﷺнинг намоз вақти ҳақида сўрадик. У: «У зот пешинни жазирама иссиқда, асрни қуёш тирик (баланд ва ёрқин) бўлган пайтда, шомни қуёш ботган пайтда ўқирдилар; хуфтонни эса одамлар кўп бўлса эрта, оз бўлса кечроқ ўқирдилар; бомдодни эса қоронғуликда ўқирдилар», деди.

أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ، - وَهُوَ أَبُو أُسَامَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي مَرْزُوقٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى عَلَى قَبْرِ امْرَأَةٍ بَعْدَ مَا دُفِنَتْ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir ayolning qabri ustida, u koʻmilganidan soʻng, janoza namozini oʻqidilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир аёлнинг қабри устида, у кўмилганидан сўнг, жаноза намозини ўқидилар.

وَعَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَجْمَعِينَ كُلُّهُمْ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «مَنْ أَرْسَلَ نَفَقَةً فِي سبيلِ الله وأقامَ فِي بيتِه فلَه بكلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ دِرْهَمٍ وَمَنْ غَزَا بِنَفْسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَنْفَقَ فِي وَجْهِهِ ذَلِكَ فَلَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ» . ثُمَّ تَلَا هذهِ الآيةَ: (واللَّهُ يُضاعفُ لمنْ يشاءُ) رَوَاهُ ابنُ مَاجَه

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida sarf-xarajat joʻnatib, oʻzi uyida qolsa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz dirham boʻladi. Kim esa Alloh yoʻlida oʻzi gʻazot qilib, oʻsha yoʻlda sarflasa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz ming dirham boʻladi», dedilar. Soʻng bu oyatni tilovat qildilar: {Alloh xohlagan kishiga koʻpaytirib beradi} (Baqara 261).Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида сарф-харажат жўнатиб, ўзи уйида қолса, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз дирҳам бўлади. Ким эса Аллоҳ йўлида ўзи ғазот қилиб, ўша йўлда сарфласа, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз минг дирҳам бўлади», дедилар. Сўнг бу оятни тиловат қилдилар: {Аллоҳ хоҳлаган кишига кўпайтириб беради} (Бақара 261).