حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ حَائِطًا وَأَمَرَنِي بِحِفْظِ باب الْحَائِطِ، فَجَاءَ رَجُلٌ يَسْتَأْذِنُ، فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَإِذَا أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جَاءَ آخَرُ يَسْتَأْذِنُ فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَإِذَا عُمَرُ، ثُمَّ جَاءَ آخَرُ يَسْتَأْذِنُ، فَسَكَتَ هُنَيْهَةً ثُمَّ قَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى سَتُصِيبُهُ ". فَإِذَا عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ. قَالَ حَمَّادٌ وَحَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، وَعَلِيُّ بْنُ الْحَكَمِ، سَمِعَا أَبَا عُثْمَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مُوسَى، بِنَحْوِهِ، وَزَادَ فِيهِ عَاصِمٌ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ قَاعِدًا فِي مَكَانٍ فِيهِ مَاءٌ، قَدِ انْكَشَفَتْ عَنْ رُكْبَتَيْهِ أَوْ رُكْبَتِهِ، فَلَمَّا دَخَلَ عُثْمَانُ غَطَّاهَا.
Paygʻambar ﷺ bir bogʻga kirdilar va menga bogʻ eshigini qoʻriqlashni buyurdilar. Shunda bir kishi kelib, izn soʻradi. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Qarasam, Abu Bakr ekan. Soʻng yana bir kishi kelib izn soʻradi. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Qarasam, Umar ekan. Soʻng yana bir kishi kelib izn soʻradi. U zot bir oz jim turdilar, soʻng: «Unga izn ber va unga yetadigan bir balo (musibat) bilan birga jannat bilan xushxabarla», dedilar. Qarasam, Usmon ibn Affon ekan. Hammod aytdi: Bizga Osim al-Ahval va Ali ibnul-Hakam ham Abu Usmondan, u Abu Musodan shunga oʻxshash rivoyat qildilar. Osim unda shuni ziyoda qildi: Paygʻambar ﷺ suv boʻlgan bir joyda oʻtirgan edilar, tizzalari yoki tizzasi ochilgan edi. Usmon kirganda, u zot uni yopdilar.Пайғамбар ﷺ бир боғга кирдилар ва менга боғ эшигини қўриқлашни буюрдилар. Шунда бир киши келиб, изн сўради. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Қарасам, Абу Бакр экан. Сўнг яна бир киши келиб изн сўради. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Қарасам, Умар экан. Сўнг яна бир киши келиб изн сўради. У зот бир оз жим турдилар, сўнг: «Унга изн бер ва унга етадиган бир бало (мусибат) билан бирга жаннат билан хушхабарла», дедилар. Қарасам, Усмон ибн Аффон экан. Ҳаммод айтди: Бизга Осим ал-Аҳвал ва Али ибнул-Ҳакам ҳам Абу Усмондан, у Абу Мусодан шунга ўхшаш ривоят қилдилар. Осим унда шуни зиёда қилди: Пайғамбар ﷺ сув бўлган бир жойда ўтирган эдилар, тиззалари ёки тиззаси очилган эди. Усмон кирганда, у зот уни ёпдилар.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا أَحَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ قَالَ نَعَمْ هِيَ حَرَامٌ لاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Osim al-Ahval dedi: men Anasdan: «Rasululloh ﷺ Madinani harom (muqaddas) qilganmilar?» deb soʻradim. U: «Ha, u haromdir, uning oʻt-oʻlani yulinmaydi. Kim shuni qilsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Осим ал-Аҳвал деди: мен Анасдан: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинани ҳаром (муқаддас) қилганмилар?» деб сўрадим. У: «Ҳа, у ҳаромдир, унинг ўт-ўлани юлинмайди. Ким шуни қилса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، وَهِشَامٍ، وَيَحْيَى بْنِ عَتِيقٍ، وَابْنِ، عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قِصَّةِ ذِي الْيَدَيْنِ أَنَّهُ كَبَّرَ وَسَجَدَ . وَقَالَ هِشَامٌ يَعْنِي ابْنَ حَسَّانَ كَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا حَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ وَحُمَيْدٌ وَيُونُسُ وَعَاصِمٌ الأَحْوَلُ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمْ مَا ذَكَرَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ هِشَامٍ أَنَّهُ كَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامٍ لَمْ يَذْكُرَا عَنْهُ هَذَا الَّذِي ذَكَرَهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّهُ كَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan Zul-yadayn qissasida (rivoyat qildiki), u zot takbir aytib sajda qildilar. Hishom — yaʼni Ibn Hasson — esa: «Takbir aytdilar, soʻng (yana) takbir aytib sajda qildilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Habib ibn ash-Shahid, Humayd, Yunus va Osim al-Ahval ham Muhammaddan, u Abu Hurayradan rivoyat qilishgan, ammo ulardan hech biri Hammod ibn Zayd Hishomdan zikr qilgan: «U zot takbir aytdilar, soʻng (yana) takbir aytib sajda qildilar» degan narsani zikr qilmadi. Hammod ibn Salama va Abu Bakr ibn Ayyosh ham bu hadisni Hishomdan rivoyat qilishgan, lekin ular Hammod ibn Zayd zikr qilgan «U zot takbir aytdilar, soʻng (yana) takbir aytdilar» degan narsani undan zikr qilishmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан Зул-ядайн қиссасида (ривоят қилдики), у зот такбир айтиб сажда қилдилар. Ҳишом — яъни Ибн Ҳассон — эса: «Такбир айтдилар, сўнг (яна) такбир айтиб сажда қилдилар», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳабиб ибн аш-Шаҳид, Ҳумайд, Юнус ва Осим ал-Аҳвал ҳам Муҳаммаддан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилишган, аммо улардан ҳеч бири Ҳаммод ибн Зайд Ҳишомдан зикр қилган: «У зот такбир айтдилар, сўнг (яна) такбир айтиб сажда қилдилар» деган нарсани зикр қилмади. Ҳаммод ибн Салама ва Абу Бакр ибн Айёш ҳам бу ҳадисни Ҳишомдан ривоят қилишган, лекин улар Ҳаммод ибн Зайд зикр қилган «У зот такбир айтдилар, сўнг (яна) такбир айтдилар» деган нарсани ундан зикр қилишмади.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ، نا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نا أَبُو مُعَاوِيَةَ، ثنا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , قَالَ: " جَاءَ رَجُلٌ ضَرِيرُ الْبَصَرِ , وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلاةِ , فَعَثَرَ فَتَرَدَّى فِي بِئْرٍ , فَضَحِكُوا فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ضَحِكَ أَنْ يُعِيدَ الْوُضُوءَ وَالصَّلاةَ ". حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ الْقَاضِي , نا عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ , قَالَ: قُلْتُ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ: رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِبْرَاهِيمُ، مُرْسَلا ؟ فَقَالَ حَدَّثَنِي شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، قَالَ: أَنَا حَدَّثْتُ بِهِ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ رَجَعَ حَدِيثُ إِبْرَاهِيمَ هَذَا الَّذِي أَرْسَلَهُ إِلَى أَبِي الْعَالِيَةِ , لأَنَّ أَبَا هَاشِمٍ أَنَّهُ حَدَّثَهُ بِهِ عَنْهُ , قَالَ أَبُو الْحَسَنِ: رَجَعَتْ هَذِهِ الأَحَادِيثُ كُلُّهَا الَّتِي قَدَّمْتُ ذِكْرَهَا فِي هَذَا الْبَابِ إِلَى أَبِي الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيِّ , وَأَبُو الْعَالِيَةِ , فَأَرْسَلَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَلَمْ يُسَمِّ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ رَجُلا سَمِعَهُ مِنْهُ عَنْهُ , وَقَدْ رَوَى عَاصِمٌ الأَحْوَلُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , وَكَانَ عَالِمًا بِأَبِي الْعَالِيَةِ وَبِالْحَسَنِ , فَقَالَ: لا تَأْخُذُوا بِمَرَاسِيلِ الْحَسَنِ وَلا أَبِي الْعَالِيَةِ فَإِنَّهُمَا لا يُبَالِيَانِ عَنْ مَنْ أَخَذَا. حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ، نا صَالِحُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , نا عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ , سَمِعْتُ جَرِيرًا، وذَكَرَ عَنْ رَجُلٍ , عَنْ عَاصِمٍ , قَالَ: قَالَ لِي ابْنُ سِيرِينَ: " مَا حَدَّثْتَنِي , فَلا تُحَدِّثْنِي عَنْ رَجُلَيْنِ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ: عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ , وَالْحَسَنِ؛ فَإِنَّهُمَا كَانَا لا يُبَالِيَانِ عَنْ مَنْ أَخَذَا حَدِيثَهُمَا "
Al-Aʼmash Ibrohimdan rivoyat qildi. U aytdi: Nabiy ﷺ namozda turganlarida koʻzi ojiz bir kishi kelib, qoqilib quduqqa qulab tushdi. (Odamlar) kulib yuborishdi va Nabiy ﷺ kulgan kishiga tahoratni ham, namozni ham qaytadan qilishni buyurdilar. Ali ibn al-Madiniy aytdi: Men Abdurahmon ibn Mahdiyga: Bu hadisni Ibrohim mursal qilib rivoyat qilganmi? dedim. U: Menga Sharik Abu Hoshimdan rivoyat qildi, u: Uni Ibrohimga men Abul Oliyadan rivoyat qilib bergan edim, degan, dedi. Demak, Ibrohimning mursal qilgan bu hadisi Abul Oliyaga qaytdi; chunki Abu Hoshim uni unga Abul Oliyadan rivoyat qilib bergan ekan. Abul Hasan aytdi: Bu bobda men zikr qilib oʻtgan hadislarning hammasi Abul Oliya ar-Riyohiyga qaytadi. Abul Oliya esa bu hadisni Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilgan va oʻzi bilan u zot orasida uni kimdan eshitgan boʻlsa, oʻsha kishining ismini aytmagan. Osim al-Ahval Muhammad ibn Sirindan rivoyat qilgan — u esa Abul Oliyani ham, Hasanni ham yaxshi bilar edi — u shunday degan: Hasanning ham, Abul Oliyaning ham mursal (rivoyat)larini olmanglar; chunki ikkovi kimdan olganlariga eʼtibor bermas edilar. Buni bizga Muhammad ibn Maxlad rivoyat qildi: Ali ibn al-Madiniy aytdi: Men Jarirning bir kishidan, u Osimdan (rivoyat qilib) aytganini eshitdim. (Osim) aytdi: Menga Ibn Sirin: «Menga nima rivoyat qilsang qil, ammo basraliklardan boʻlgan ikki kishidan — Abul Oliya va Hasandan rivoyat qilma; chunki ikkovi hadislarini kimdan olganlariga eʼtibor bermas edilar», dedi.Ал-Аъмаш Иброҳимдан ривоят қилди. У айтди: Набий ﷺ намозда турганларида кўзи ожиз бир киши келиб, қоқилиб қудуққа қулаб тушди. (Одамлар) кулиб юборишди ва Набий ﷺ кулган кишига таҳоратни ҳам, намозни ҳам қайтадан қилишни буюрдилар. Али ибн ал-Мадиний айтди: Мен Абдураҳмон ибн Маҳдийга: Бу ҳадисни Иброҳим мурсал қилиб ривоят қилганми? дедим. У: Менга Шарик Абу Ҳошимдан ривоят қилди, у: Уни Иброҳимга мен Абул Олиядан ривоят қилиб берган эдим, деган, деди. Демак, Иброҳимнинг мурсал қилган бу ҳадиси Абул Олияга қайтди; чунки Абу Ҳошим уни унга Абул Олиядан ривоят қилиб берган экан. Абул Ҳасан айтди: Бу бобда мен зикр қилиб ўтган ҳадисларнинг ҳаммаси Абул Олия ар-Риёҳийга қайтади. Абул Олия эса бу ҳадисни Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилган ва ўзи билан у зот орасида уни кимдан эшитган бўлса, ўша кишининг исмини айтмаган. Осим ал-Аҳвал Муҳаммад ибн Сириндан ривоят қилган — у эса Абул Олияни ҳам, Ҳасанни ҳам яхши билар эди — у шундай деган: Ҳасаннинг ҳам, Абул Олиянинг ҳам мурсал (ривоят)ларини олманглар; чунки иккови кимдан олганларига эътибор бермас эдилар. Буни бизга Муҳаммад ибн Махлад ривоят қилди: Али ибн ал-Мадиний айтди: Мен Жарирнинг бир кишидан, у Осимдан (ривоят қилиб) айтганини эшитдим. (Осим) айтди: Менга Ибн Сирин: «Менга нима ривоят қилсанг қил, аммо басраликлардан бўлган икки кишидан — Абул Олия ва Ҳасандан ривоят қилма; чунки иккови ҳадисларини кимдан олганларига эътибор бермас эдилар», деди.