Ubay ibn Ka'b

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ، وَغَيْرُهُمَا قَالَ قَدْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدٍ قَالَ قَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَانْطَلَقَا فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ‏"‏‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا، وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَاسْتَقَامَ، قَالَ يَعْلَى حَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ‏.‏ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ ‏{‏قَالَ‏}‏ ‏"‏لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا ‏"‏‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Ikkovi (Muso va Xizr alayhissalom) yurib ketdi — to qulab tushay degan bir devorga yetguncha», — dedilar. Saʼd (yoki Said): «(Xizr) oʻz qoʻllari (bilan devorga ishorat qildi), soʻng qoʻllarini koʻtardi va devor toʻgʻrilandi (tiklandi)», — dedi. Yaʼlo: «Menimcha, Said (yoki Saʼd): ‹U (Xizr) qoʻlini uning ustidan yurgizdi va u (devor) toʻgʻrilandi›, — dedi», — dedi. (Muso unga:) «Agar xohlaganingda, sen buning uchun ish haqi olishing mumkin edi», — dedi. Said (yoki Saʼd): «(Yaʼni) taom sotib oladigan ish haqi», — dedi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Иккови (Мусо ва Хизр алайҳиссалом) юриб кетди — то қулаб тушай деган бир деворга етгунча», — дедилар. Саъд (ёки Саид): «(Хизр) ўз қўллари (билан деворга ишорат қилди), сўнг қўлларини кўтарди ва девор тўғриланди (тикланди)», — деди. Яъло: «Менимча, Саид (ёки Саъд): ‹У (Хизр) қўлини унинг устидан юргизди ва у (девор) тўғриланди›, — деди», — деди. (Мусо унга:) «Агар хоҳлаганингда, сен бунинг учун иш ҳақи олишинг мумкин эди», — деди. Саид (ёки Саъд): «(Яъни) таом сотиб оладиган иш ҳақи», — деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، سَمِعْتُ سُوَيْدَ بْنَ غَفَلَةَ، قَالَ لَقِيتُ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ أَخَذْتُ صُرَّةً مِائَةَ دِينَارٍ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً‏"‏‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا حَوْلَهَا فَلَمْ أَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا، ثُمَّ أَتَيْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏ فَعَرَّفْتُهَا فَلَمْ أَجِدْ، ثُمَّ أَتَيْتُهُ ثَلاَثًا فَقَالَ ‏"‏ احْفَظْ وِعَاءَهَا وَعَدَدَهَا وَوِكَاءَهَا، فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا، وَإِلاَّ فَاسْتَمْتِعْ بِهَا ‏"‏‏.‏ فَاسْتَمْتَعْتُ فَلَقِيتُهُ بَعْدُ بِمَكَّةَ فَقَالَ لاَ أَدْرِي ثَلاَثَةَ أَحْوَالٍ أَوْ حَوْلاً وَاحِدًا‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir yuz dinor solingan bir hamyon topdim. Bas, men Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim (va u zotga bu haqda xabar berdim); u zot: «Uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil», — dedilar. Men shunday qildim, lekin uni talab qilib hech kim kelmadi; shuning uchun men yana Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim va u zot: «Uni yana bir yil eʼlon qil», — dedilar. Men shunday qildim, lekin uni talab qilib hech kim kelmadi. Men uchinchi marta u zotning oldiga bordim va u zot: «Uning idishi va — uni bogʻlashda ishlatilgan — ipni saqlab qol va ichidagi pulni sana; agar egasi kelsa, uni unga ber; aks holda, uni ishlat», — dedilar. Salama (rivoyatchi): «Men u (Suvayd) bilan Makkada uchratdim va u: ‹Men — Ubay (topib olgan narsasini) uch yil yoki bir yil eʼlon qildimi — bilmayman›, — dedi», — dedi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир юз динор солинган бир ҳамён топдим. Бас, мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим (ва у зотга бу ҳақда хабар бердим); у зот: «Уни бир йил давомида (элга) эълон қил», — дедилар. Мен шундай қилдим, лекин уни талаб қилиб ҳеч ким келмади; шунинг учун мен яна Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим ва у зот: «Уни яна бир йил эълон қил», — дедилар. Мен шундай қилдим, лекин уни талаб қилиб ҳеч ким келмади. Мен учинчи марта у зотнинг олдига бордим ва у зот: «Унинг идиши ва — уни боғлашда ишлатилган — ипни сақлаб қол ва ичидаги пулни сана; агар эгаси келса, уни унга бер; акс ҳолда, уни ишлат», — дедилар. Салама (ривоятчи): «Мен у (Сувайд) билан Маккада учратдим ва у: ‹Мен — Убай (топиб олган нарсасини) уч йил ёки бир йил эълон қилдими — билмайман›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، أَخْبَرَنِي أَبُو أَيُّوبَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ فَلَمْ يُنْزِلْ قَالَ ‏"‏ يَغْسِلُ مَا مَسَّ الْمَرْأَةَ مِنْهُ، ثُمَّ يَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْغَسْلُ أَحْوَطُ، وَذَاكَ الآخِرُ، وَإِنَّمَا بَيَّنَّا لاِخْتِلاَفِهِمْ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan xotini bilan jima qilib, (lekin) maniy chiqmagan kishi haqida soʻradim. U zot: «U ayolning avratiga teggan joyni yuvsin, tahorat olsin, soʻng namoz oʻqisin», — dedilar. (Abu Abdulloh: ‹Gusl qilish ehtiyotroq va (bu) — eng oxirgi hukm›, — dedi.)Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан хотини билан жима қилиб, (лекин) маний чиқмаган киши ҳақида сўрадим. У зот: «У аёлнинг авратига тегган жойни ювсин, таҳорат олсин, сўнг намоз ўқисин», — дедилар. (Абу Абдуллоҳ: ‹Гусл қилиш эҳтиётроқ ва (бу) — энг охирги ҳукм›, — деди.)

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ وَغَيْرُهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مُوسَى رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ‏[quran sura="18" aya_start="72" aya_end="72"]{‏قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏}‏ كَانَتِ الأُولَى نِسْيَانًا، وَالْوُسْطَى شَرْطًا، وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا ‏[quran sura="18" aya_start="73" aya_end="73"]{‏قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا‏}‏‏.‏ ‏[quran sura="18" aya_start="74" aya_end="74"]{‏لَقِيَا غُلاَمًا فَقَتَلَهُ‏}‏ فَانْطَلَقَا فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ‏.‏ قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Muso — Allohning paygʻambari (haqida)», — dedi va soʻng u zot u haqdagi butun voqeani aytdi. Xizr Musoga: ‹Men senga — sen men bilan sabr qila olmaysan, deb — aytmadimmi?› (Kahf, 72) — dedi. Muso birinchi marta — unutganligi sababli — ahd(ni) buzdi; soʻng Muso — agar (Xizrdan) biror narsa soʻrasa, u (Xizr)ning uni tark etishga haqli ekanini — vaʼda qildi. Muso oʻsha shartga rioya qildi va uchinchi marta u qasddan Xizrdan soʻradi hamda oʻsha shartning qoʻllanishiga sabab boʻldi. Yuqorida zikr qilingan uch holat — (mana bu) oyatlarda (zikr qilingan): ‹Meni unutganim uchun ayblama va mening ishimni qiyinlashtirma› (Kahf, 73); ‹Soʻng ular bir bolani uchratdi va Xizr uni oʻldirdi› (Kahf, 74); ‹Soʻng ular yurib, qulay degan bir devorni topdi va Xizr uni toʻgʻriladi (tikladi)› (Kahf, 77).Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мусо — Аллоҳнинг пайғамбари (ҳақида)», — деди ва сўнг у зот у ҳақдаги бутун воқеани айтди. Хизр Мусога: ‹Мен сенга — сен мен билан сабр қила олмайсан, деб — айтмадимми?› (Каҳф, 72) — деди. Мусо биринчи марта — унутганлиги сабабли — аҳд(ни) бузди; сўнг Мусо — агар (Хизрдан) бирор нарса сўраса, у (Хизр)нинг уни тарк этишга ҳақли эканини — ваъда қилди. Мусо ўша шартга риоя қилди ва учинчи марта у қасддан Хизрдан сўради ҳамда ўша шартнинг қўлланишига сабаб бўлди. Юқорида зикр қилинган уч ҳолат — (мана бу) оятларда (зикр қилинган): ‹Мени унутганим учун айблама ва менинг ишимни қийинлаштирма› (Каҳф, 73); ‹Сўнг улар бир болани учратди ва Хизр уни ўлдирди› (Каҳф, 74); ‹Сўнг улар юриб, қулай деган бир деворни топди ва Хизр уни тўғрилади (тиклади)› (Каҳф, 77).

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ مُوسَى قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا، قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ بِهِ ‏"‏‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdi: «(Paygʻambar) Muso (alayhissalom) xizmatkoriga: ‹Bizning ertalabki taomimizni keltir› (Kahf, 62), — dedi. U (xizmatkor): ‹Eslaysizmi, biz qoyaga (suyanib) joylashgan edik? Men baliqni unutibman va uni eslashni — shaytondan boshqa hech kim — menga unutdirmadi› (Kahf, 63), — dedi. Muso — Alloh borishni buyurgan joydan oʻtmaguncha — charchamadi (yoʻlda toliqishni sezmadi)», — dedi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитди: «(Пайғамбар) Мусо (алайҳиссалом) хизматкорига: ‹Бизнинг эрталабки таомимизни келтир› (Каҳф, 62), — деди. У (хизматкор): ‹Эслайсизми, биз қояга (суяниб) жойлашган эдик? Мен балиқни унутибман ва уни эслашни — шайтондан бошқа ҳеч ким — менга унутдирмади› (Каҳф, 63), — деди. Мусо — Аллоҳ боришни буюрган жойдан ўтмагунча — чарчамади (йўлда толиқишни сезмади)», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ أَخْبَرَهُ أَنَّ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حِكْمَةً ‏"‏‏.‏

(Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) xabar berishicha,) Rasululloh ﷺ: «Albatta, sheʼrda (baʼzan) hikmat bordir» dedilar.(Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) хабар беришича,) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, шеърда (баъзан) ҳикмат бордир» дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏[quran sura="18" aya_start="73" aya_end="73"]{‏لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا‏}‏ قَالَ ‏"‏ كَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا ‏"‏‏.‏

(Ubayy ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) ‹(Muso): «Meni unutgan narsam uchun (jazoga) tutma va ishimda menga qiyinchilik (mashaqqat) yuklama» (dedi)› (Kahf surasi, 73-oyat) — u zot: «(Musoning) birinchi (eʼtirozi) unutish (sababli) edi», dedilar.(Убайй ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) ‹(Мусо): «Мени унутган нарсам учун (жазога) тутма ва ишимда менга қийинчилик (машаққат) юклама» (деди)› (Каҳф сураси, 73-оят) — у зот: «(Мусонинг) биринчи (эътирози) унутиш (сабабли) эди», дедилар.