حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا خَارِجَةُ بْنُ مُصْعَبٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عُتَىِّ بْنِ ضَمْرَةَ السَّعْدِيِّ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ لِلْوُضُوءِ شَيْطَانًا يُقَالُ لَهُ الْوَلْهَانُ فَاتَّقُوا وَسْوَاسَ الْمَاءِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ وَالصَّحِيحِ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ لأَنَّا لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَهُ غَيْرَ خَارِجَةَ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الْحَسَنِ قَوْلَهُ وَلاَ يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْءٌ . وَخَارِجَةُ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَصْحَابِنَا وَضَعَّفَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ .
Muhammad ibn Bashshor bizga aytib berdi: Abu Dovud at-Tayolisiy bizga aytib berdi: Xorija ibn Musʼab bizga Yunus ibn Ubayddan, u al-Hasandan, u Utay ibn Zamra as-Saʼdiydan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi. U zot shunday dedilar: «Tahoratning bir shaytoni bor, unga ‹Valahon› deyiladi. Bas, suv (haqidagi) vasvasadan saqlaninglar.» (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr va Abdulloh ibn Mugʻaffaldan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ubay ibn Kaʼbning hadisi gʻaribdir va uning isnodi hadis ahli nazdida kuchli va sahih emas, chunki biz buni Xorijadan boshqa hech kim musnad qilib (Paygʻambarga bogʻlab) keltirganini bilmaymiz. Bu hadis bir necha yoʻl bilan al-Hasandan, uning oʻz soʻzi sifatida (mavquf) rivoyat qilingan va bu bobda Paygʻambar ﷺdan hech narsa sahih boʻlmaydi. Xorija ashoblarimiz nazdida kuchli emas va uni Ibn al-Muborak zaif sanagan.Муҳаммад ибн Башшор бизга айтиб берди: Абу Довуд ат-Таёлисий бизга айтиб берди: Хорижа ибн Мусъаб бизга Юнус ибн Убайддан, у ал-Ҳасандан, у Утай ибн Замра ас-Саъдийдан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди. У зот шундай дедилар: «Таҳоратнинг бир шайтони бор, унга ‹Валаҳон› дейилади. Бас, сув (ҳақидаги) васвасадан сақланинглар.» (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр ва Абдуллоҳ ибн Муғаффалдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Убай ибн Каъбнинг ҳадиси ғарибдир ва унинг исноди ҳадис аҳли наздида кучли ва саҳиҳ эмас, чунки биз буни Хорижадан бошқа ҳеч ким муснад қилиб (Пайғамбарга боғлаб) келтирганини билмаймиз. Бу ҳадис бир неча йўл билан ал-Ҳасандан, унинг ўз сўзи сифатида (мавқуф) ривоят қилинган ва бу бобда Пайғамбар ﷺдан ҳеч нарса саҳиҳ бўлмайди. Хорижа ашобларимиз наздида кучли эмас ва уни Ибн ал-Муборак заиф санаган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ إِنَّمَا كَانَ الْمَاءُ مِنَ الْمَاءِ رُخْصَةً فِي أَوَّلِ الإِسْلاَمِ ثُمَّ نُهِيَ عَنْهَا .
Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Suv suvdandir» (degan hukm) faqat Islomning boshlarida (berilgan) ruxsat edi, soʻng undan qaytarildi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Сув сувдандир» (деган ҳукм) фақат Исломнинг бошларида (берилган) рухсат эди, сўнг ундан қайтарилди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَسُبُّوا الرِّيحَ فَإِذَا رَأَيْتُمْ مَا تَكْرَهُونَ فَقُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ هَذِهِ الرِّيحِ وَخَيْرِ مَا فِيهَا وَخَيْرِ مَا أُمِرَتْ بِهِ وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ هَذِهِ الرِّيحِ وَشَرِّ مَا فِيهَا وَشَرِّ مَا أُمِرَتْ بِهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِي وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shamolni soʻkmanglar. Yoqtirmaydigan narsangizni koʻrsangiz: ‹Allohumma inno nasaluka min xayri hazihir-riyh, va xayri mo fiho, va xayri mo umirat bihi, va naʼuzu bika min sharri hazihir-riyh, va sharri mo fiho, va sharri mo umirat bihi› (Ey Alloh, biz Sendan bu shamolning yaxshiligini, undagi narsaning yaxshiligini va u nimaga buyurilgan boʻlsa oʻshaning yaxshiligini soʻraymiz; bu shamolning yomonligidan, undagi narsaning yomonligidan va u nimaga buyurilgan boʻlsa oʻshaning yomonligidan Senga panoh tilaymiz), denglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шамолни сўкманглар. Ёқтирмайдиган нарсангизни кўрсангиз: ‹Аллоҳумма инно насалука мин хайри ҳазиҳир-рийҳ, ва хайри мо фиҳо, ва хайри мо умират биҳи, ва наъузу бика мин шарри ҳазиҳир-рийҳ, ва шарри мо фиҳо, ва шарри мо умират биҳи› (Эй Аллоҳ, биз Сендан бу шамолнинг яхшилигини, ундаги нарсанинг яхшилигини ва у нимага буюрилган бўлса ўшанинг яхшилигини сўраймиз; бу шамолнинг ёмонлигидан, ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва у нимага буюрилган бўлса ўшанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилаймиз), денглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ لَقِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جِبْرِيلَ فَقَالَ " يَا جِبْرِيلُ إِنِّي بُعِثْتُ إِلَى أُمَّةٍ أُمِّيِّينَ مِنْهُمُ الْعَجُوزُ وَالشَّيْخُ الْكَبِيرُ وَالْغُلاَمُ وَالْجَارِيَةُ وَالرَّجُلُ الَّذِي لَمْ يَقْرَأْ كِتَابًا قَطُّ " . قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَحُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَأُمِّ أَيُّوبَ وَهِيَ امْرَأَةُ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ وَسَمُرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي جُهَيْمِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ الصِّمَّةِ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَأَبِي بَكْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ .
Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ Jibrilni uchratib: «Ey Jibril, men ummiy bir ummatga yuborildim, ular orasida kampir ham, qari chol ham, oʻgʻil bola ham, qiz bola ham, hech qachon kitob oʻqimagan kishi ham bor», dedilar. U: «Ey Muhammad, albatta Qurʼon yetti harf bilan nozil qilingan», dedi. Bu bobda Umar, Huzayfa ibn al-Yamon, Ummu Ayyub — u Abu Ayyub al-Ansoriyning ayoli, Samura, Ibn Abbos, Abu Hurayra, Abu Juhaym ibn al-Horis ibn as-Simma, Amr ibn al-Os va Abu Bakradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, u Ubay ibn Kaʼbdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Жибрилни учратиб: «Эй Жибрил, мен уммий бир умматга юборилдим, улар орасида кампир ҳам, қари чол ҳам, ўғил бола ҳам, қиз бола ҳам, ҳеч қачон китоб ўқимаган киши ҳам бор», дедилар. У: «Эй Муҳаммад, албатта Қуръон етти ҳарф билан нозил қилинган», деди. Бу бобда Умар, Ҳузайфа ибн ал-Ямон, Умму Айюб — у Абу Айюб ал-Ансорийнинг аёли, Самура, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Абу Жуҳайм ибн ал-Ҳорис ибн ас-Симма, Амр ибн ал-Ос ва Абу Бакрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, у Убай ибн Каъбдан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِي التَّوْرَاةِ وَلاَ فِي الإِنْجِيلِ مِثْلَ أُمِّ الْقُرْآنِ وَهِيَ السَّبْعُ الْمَثَانِي وَهِيَ مَقْسُومَةٌ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ " .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى أُبَىٍّ وَهُوَ يُصَلِّي فَذَكَرَ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ أَطْوَلُ وَأَتَمُّ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ .
Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh Tavrotda ham, Injilda ham Ummul-Qurʼon kabisini nozil qilmagan. U sabʼul-masoniy (takror oʻqiladigan yetti oyat)dir va u Men bilan bandam oʻrtasida boʻlingandir. Bandam uchun esa nima soʻrasa, oʻshasi bordir», dedilar. Buni Qutayba bizga Abdulaziz ibn Muhammaddan, u al-Alo ibn Abdurrahmondan, otasidan, Abu Hurayradan rivoyat qilib (aytdiki): Nabiy ﷺ Ubay namoz oʻqib turgan paytida uning oldiga chiqdilar, deb shunga oʻxshash maʼnoda zikr qildi. Abu Iso aytdi: Abdulaziz ibn Muhammadning hadisi uzunroq va toʻliqroqdir, bu Abdulhamid ibn Jaʼfarning hadisidan sahihroqdir. Buni al-Alo ibn Abdurrahmondan bir nechta (roviy) shunday rivoyat qilgan.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ Тавротда ҳам, Инжилда ҳам Уммул-Қуръон кабисини нозил қилмаган. У сабъул-масоний (такрор ўқиладиган етти оят)дир ва у Мен билан бандам ўртасида бўлингандир. Бандам учун эса нима сўраса, ўшаси бордир», дедилар. Буни Қутайба бизга Абдулазиз ибн Муҳаммаддан, у ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, отасидан, Абу Ҳурайрадан ривоят қилиб (айтдики): Набий ﷺ Убай намоз ўқиб турган пайтида унинг олдига чиқдилар, деб шунга ўхшаш маънода зикр қилди. Абу Исо айтди: Абдулазиз ибн Муҳаммаднинг ҳадиси узунроқ ва тўлиқроқдир, бу Абдулҳамид ибн Жаъфарнинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Буни ал-Ало ибн Абдурраҳмондан бир нечта (ровий) шундай ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، قَالَ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ أُصِيبَ مِنَ الأَنْصَارِ أَرْبَعَةٌ وَسِتُّونَ رَجُلاً وَمِنَ الْمُهَاجِرِينَ سِتَّةٌ فِيهِمْ حَمْزَةُ فَمَثَّلُوا بِهِمْ فَقَالَتِ الأَنْصَارُ لَئِنْ أَصَبْنَا مِنْهُمْ يَوْمًا مِثْلَ هَذَا لَنُرْبِيَنَّ عَلَيْهِمْ قَالَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ( وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ ) فَقَالَ رَجُلٌ لاَ قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُفُّوا عَنِ الْقَوْمِ إِلاَّ أَرْبَعَةً " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ .
Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni boʻlganida ansorlardan oltmish toʻrt kishi, muhojirlardan esa olti kishi shahid boʻldi, ular orasida Hamza ham bor edi. Va ularni (jasadlarini) majruh qildilar (boʻlaklab tashladilar). Shunda ansorlar: «Agar (kelajakda) bir kuni shu kabi ularning ustidan gʻalaba qilsak, albatta ulardan koʻproq (kishini majruh) qilib, ortigʻicha qaytaramiz», deyishdi. (Ubay) aytdi: Makka fathi kuni boʻlganida Alloh: {Agar siz jazo bersangiz, oʻzingizga berilgan jazo miqdoricha jazo bering. Sabr qilsangiz esa, bu sabr qiluvchilar uchun, albatta, yaxshiroqdir} (Nahl 126) (oyatini) nozil qildi. Shunda bir kishi: «Bugundan keyin Quraysh (qolmasin)!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Toʻrt kishidan boshqa qavmga tegmanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ubay ibn Kaʼb hadisidan hasan gʻaribdir.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни бўлганида ансорлардан олтмиш тўрт киши, муҳожирлардан эса олти киши шаҳид бўлди, улар орасида Ҳамза ҳам бор эди. Ва уларни (жасадларини) мажруҳ қилдилар (бўлаклаб ташладилар). Шунда ансорлар: «Агар (келажакда) бир куни шу каби уларнинг устидан ғалаба қилсак, албатта улардан кўпроқ (кишини мажруҳ) қилиб, ортиғича қайтарамиз», дейишди. (Убай) айтди: Макка фатҳи куни бўлганида Аллоҳ: {Агар сиз жазо берсангиз, ўзингизга берилган жазо миқдорича жазо беринг. Сабр қилсангиз эса, бу сабр қилувчилар учун, албатта, яхшироқдир} (Наҳл 126) (оятини) нозил қилди. Шунда бир киши: «Бугундан кейин Қурайш (қолмасин)!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Тўрт кишидан бошқа қавмга тегманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Убай ибн Каъб ҳадисидан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ زُهَيْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى : ( وأَرْسَلْنَاهُ إِلَى مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ ) قَالَ " عِشْرُونَ أَلْفًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺdan Allohu taoloning: {Va Biz uni yuz ming yoki undan ham koʻproq (kishi)ga (paygʻambar qilib) yubordik} (Soffot 147) degan soʻzi haqida soʻradim. U zot: ‹Yigirma ming (koʻproq)›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан Аллоҳу таолонинг: {Ва Биз уни юз минг ёки ундан ҳам кўпроқ (киши)га (пайғамбар қилиб) юбордик} (Соффот 147) деган сўзи ҳақида сўрадим. У зот: ‹Йигирма минг (кўпроқ)›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ " . فَقَرَأَ عَلَيْهِ: ( لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ ) فَقَرَأَ فِيهَا " إِنَّ ذَاتَ الدِّينِ عِنْدَ اللَّهِ الْحَنِيفِيَّةُ الْمُسْلِمَةُ لاَ الْيَهُودِيَّةُ وَلاَ النَّصْرَانِيَّةُ مَنْ يَعْمَلْ خَيْرًا فَلَنْ يُكْفَرَهُ " . وَقَرَأَ عَلَيْهِ " وَلَوْ أَنَّ لاِبْنِ آدَمَ وَادِيًا مِنْ مَالٍ لاَبْتَغَى إِلَيْهِ ثَانِيًا وَلَوْ كَانَ لَهُ ثَانِيًا لاَبْتَغَى إِلَيْهِ ثَالِثًا وَلاَ يَمْلأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ . رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ " . وَقَدْ رَوَى قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأُبَىٍّ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ " .
Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga: «Albatta, Alloh menga senga qiroat qilib berishimni buyurdi», dedilar va unga {Lam yakunillaziyna kafaru min ahlil-kitob} (surasini) qiroat qilib berdilar. Shu surada u zot: «Albatta, Allohning huzuridagi (haqiqiy) din — yahudiylik ham, nasroniylik ham emas, hanifiylik, yaʼni musulmonlikdir. Kim yaxshilik qilsa, undan u inkor etilmaydi», deb qiroat qildilar. Yana unga: «Agar Odam farzandiga bir vodiyga toʻla mol boʻlsa, u yana ikkinchisini istaydi, agar ikkinchisi boʻlsa, uchinchisini istaydi. Odam farzandining ichini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi», deb qiroat qildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir va bu boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan. Uni Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Abzo otasidan, u Ubay ibn Kaʼbdan rivoyat qilgan: Nabiy ﷺ Ubay ibn Kaʼbga: «Albatta, Alloh menga senga Qurʼonni qiroat qilib berishimni buyurdi», dedilar. Qatoda ham Anasdan rivoyat qilgan: Nabiy ﷺ Ubayga: «Albatta, Alloh menga senga Qurʼonni qiroat qilib berishimni buyurdi», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга: «Албатта, Аллоҳ менга сенга қироат қилиб беришимни буюрди», дедилар ва унга {Лам якуниллазийна кафару мин аҳлил-китоб} (сурасини) қироат қилиб бердилар. Шу сурада у зот: «Албатта, Аллоҳнинг ҳузуридаги (ҳақиқий) дин — яҳудийлик ҳам, насронийлик ҳам эмас, ҳанифийлик, яъни мусулмонликдир. Ким яхшилик қилса, ундан у инкор этилмайди», деб қироат қилдилар. Яна унга: «Агар Одам фарзандига бир водийга тўла мол бўлса, у яна иккинчисини истайди, агар иккинчиси бўлса, учинчисини истайди. Одам фарзандининг ичини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади», деб қироат қилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир ва бу бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган. Уни Абдуллоҳ ибн Абдураҳмон ибн Абзо отасидан, у Убай ибн Каъбдан ривоят қилган: Набий ﷺ Убай ибн Каъбга: «Албатта, Аллоҳ менга сенга Қуръонни қироат қилиб беришимни буюрди», дедилар. Қатода ҳам Анасдан ривоят қилган: Набий ﷺ Убайга: «Албатта, Аллоҳ менга сенга Қуръонни қироат қилиб беришимни буюрди», дедилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ " . فَقَرَأَ عَلَيْهِ : ( لمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا ) وَفِيهَا " إِنَّ ذَاتَ الدِّينِ عِنْدَ اللَّهِ الْحَنِيفِيَّةُ الْمُسْلِمَةُ لاَ الْيَهُودِيَّةُ وَلاَ النَّصْرَانِيَّةُ وَلاَ الْمَجُوسِيَّةُ مَنْ يَعْمَلْ خَيْرًا فَلَنْ يُكْفَرَهُ " . وَقَرَأَ عَلَيْهِ " لَوْ أَنَّ لاِبْنِ آدَمَ وَادِيًا مِنْ مَالٍ لاَبْتَغَى إِلَيْهِ ثَانِيًا وَلَوْ كَانَ لَهُ ثَانِيًا لاَبْتَغَى إِلَيْهِ ثَالِثًا وَلاَ يَمْلأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللهُ عَلَى مَنْ تَابَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ " . وَقَدْ رَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ " .
Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga: «Albatta Alloh menga senga Qurʼon oʻqib berishni buyurdi», dedilar. Soʻng u zot unga {Lam yakunillaziyna kafaru} (Bayyina) surasini oʻqib berdilar, uning ichida: «Alloh huzuridagi (haqiqiy) din — hanifiya muslima (toza tavhid)dir, yahudiylik ham, nasroniylik ham, majusiylik ham emas. Kim yaxshilik qilsa, u (mukofotidan) mahrum qilinmaydi», (degan soʻzlar bor edi). Yana u zot unga: «Agar Odam farzandiga moldan bir vodiy boʻlsa, u albatta ikkinchisini istardi; ikkinchisi boʻlsa, uchinchisini istardi. Odam farzandining qornini faqat tuproq toʻldiradi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi», deganni oʻqib berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan: uni Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abzo otasidan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilgan: Paygʻambar ﷺ unga: «Albatta Alloh menga senga Qurʼon oʻqib berishni buyurdi», dedilar. Uni Qatoda ham Anasdan rivoyat qilgan: Paygʻambar ﷺ Ubay ibn Kaʼbga: «Albatta Alloh menga senga Qurʼon oʻqib berishni buyurdi», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга: «Албатта Аллоҳ менга сенга Қуръон ўқиб беришни буюрди», дедилар. Сўнг у зот унга {Лам якуниллазийна кафару} (Баййина) сурасини ўқиб бердилар, унинг ичида: «Аллоҳ ҳузуридаги (ҳақиқий) дин — ҳанифия муслима (тоза тавҳид)дир, яҳудийлик ҳам, насронийлик ҳам, мажусийлик ҳам эмас. Ким яхшилик қилса, у (мукофотидан) маҳрум қилинмайди», (деган сўзлар бор эди). Яна у зот унга: «Агар Одам фарзандига молдан бир водий бўлса, у албатта иккинчисини истарди; иккинчиси бўлса, учинчисини истарди. Одам фарзандининг қорнини фақат тупроқ тўлдиради. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади», деганни ўқиб бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган: уни Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абзо отасидан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилган: Пайғамбар ﷺ унга: «Албатта Аллоҳ менга сенга Қуръон ўқиб беришни буюрди», дедилар. Уни Қатода ҳам Анасдан ривоят қилган: Пайғамбар ﷺ Убай ибн Каъбга: «Албатта Аллоҳ менга сенга Қуръон ўқиб беришни буюрди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، عَنْ زُهَيْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنِ الطُّفَيْلِ بْنِ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ الْهِجْرَةُ لَكُنْتُ امْرَأً مِنَ الأَنْصَارِ " .
وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا لَكُنْتُ مَعَ الأَنْصَارِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar hijrat boʻlmaganida edi, men ansorlardan bir kishi boʻlardim», dedilar. Shu isnod bilan Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilinadi): U zot: «Agar odamlar bir vodiyga yoki bir soʻqmoqqa yurishsa, men ansorlar bilan birga boʻlardim», dedilar. Bu hadis hasandir.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар ҳижрат бўлмаганида эди, мен ансорлардан бир киши бўлардим», дедилар. Шу иснод билан Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилинади): У зот: «Агар одамлар бир водийга ёки бир сўқмоққа юришса, мен ансорлар билан бирга бўлардим», дедилар. Бу ҳадис ҳасандир.