Zaynab bint Jahsh al-Asadiya

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ قَالَتْ، دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ، إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا، فَدَعَتْ بِطِيبٍ فَمَسَّتْ ثُمَّ قَالَتْ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ، غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ، إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏‏.‏

Zaynab bint Abu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning zavjasi Ummu Habibaning oldiga bordim; u: «Men Paygʻambar ﷺ ning: ‹Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirgan ayolga — eridan boshqa hech bir mayyit uchun — uch kundan ortiq motam tutish halol emas; eri uchun esa toʻrt oy-u oʻn kun (motam tutsin)›, — deganini eshitdim», — dedi. Keyinchalik men Zaynab bint Jahshning oldiga — uning akasi vafot etganda — bordim; u xushboʻylik soʻradi va uni ishlatgach: «Men xushboʻylikka muhtoj emasman, lekin men Rasululloh ﷺ ning: ‹Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirgan ayolga — eridan boshqa hech bir mayyit uchun — uch kundan ortiq motam tutish halol emas; eri uchun esa toʻrt oy-u oʻn kun (motam tutsin)›, — deganini eshitdim», — dedi.Зайнаб бинт Абу Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг завжаси Умму Ҳабибанинг олдига бордим; у: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг: ‹Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирган аёлга — эридан бошқа ҳеч бир маййит учун — уч кундан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас; эри учун эса тўрт ой-у ўн кун (мотам туцин)›, — деганини эшитдим», — деди. Кейинчалик мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдига — унинг акаси вафот этганда — бордим; у хушбўйлик сўради ва уни ишлатгач: «Мен хушбўйликка муҳтож эмасман, лекин мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирган аёлга — эридан бошқа ҳеч бир маййит учун — уч кундан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас; эри учун эса тўрт ой-у ўн кун (мотам туцин)›, — деганини эшитдим», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ بَعْضَ، أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قُلْنَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيُّنَا أَسْرَعُ بِكَ لُحُوقًا قَالَ ‏"‏ أَطْوَلُكُنَّ يَدًا ‏"‏‏.‏ فَأَخَذُوا قَصَبَةً يَذْرَعُونَهَا، فَكَانَتْ سَوْدَةُ أَطْوَلَهُنَّ يَدًا، فَعَلِمْنَا بَعْدُ أَنَّمَا كَانَتْ طُولَ يَدِهَا الصَّدَقَةُ، وَكَانَتْ أَسْرَعَنَا لُحُوقًا بِهِ وَكَانَتْ تُحِبُّ الصَّدَقَةَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning baʼzi zavjalari u zotdan: «Bizdan qaysibirimiz sizga birinchi boʻlib (ergashib) yetib boramiz (yaʼni sizdan keyin birinchi boʻlib vafot etamiz)?» — deb soʻradi. U zot: «Qoʻli eng uzun (boʻlgan)ingiz», — dedilar. Bas, ular qoʻllarini tayoq bilan oʻlchay boshladi va Savdaning qoʻli eng uzun chiqdi. (Zaynab bint Jahsh Umar xilofati paytida hammadan birinchi boʻlib vafot etganda,) biz — uzun qoʻl sadaqa qilishning ramzi ekanini — bildik; bas, u (Zaynab) Paygʻambar ﷺ ga birinchi boʻlib (ergashib) yetib bordi va u sadaqa qilishni sevar edi. (Savda keyinroq, Muoviya xilofati paytida vafot etdi.)Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг баъзи завжалари у зотдан: «Биздан қайсибиримиз сизга биринчи бўлиб (эргашиб) етиб борамиз (яъни сиздан кейин биринчи бўлиб вафот этамиз)?» — деб сўради. У зот: «Қўли энг узун (бўлган)ингиз», — дедилар. Бас, улар қўлларини таёқ билан ўлчай бошлади ва Савданинг қўли энг узун чиқди. (Зайнаб бинт Жаҳш Умар хилофати пайтида ҳаммадан биринчи бўлиб вафот этганда,) биз — узун қўл садақа қилишнинг рамзи эканини — билдик; бас, у (Зайнаб) Пайғамбар ﷺ га биринчи бўлиб (эргашиб) етиб борди ва у садақа қилишни севар эди. (Савда кейинроқ, Муовия хилофати пайтида вафот этди.)

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعْتَكِفُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ، فَكُنْتُ أَضْرِبُ لَهُ خِبَاءً فَيُصَلِّي الصُّبْحَ ثُمَّ يَدْخُلُهُ، فَاسْتَأْذَنَتْ حَفْصَةُ عَائِشَةَ أَنْ تَضْرِبَ خِبَاءً فَأَذِنَتْ لَهَا، فَضَرَبَتْ خِبَاءً، فَلَمَّا رَأَتْهُ زَيْنَبُ ابْنَةُ جَحْشٍ ضَرَبَتْ خِبَاءً آخَرَ، فَلَمَّا أَصْبَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَأَى الأَخْبِيَةَ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏‏.‏ فَأُخْبِرَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آلْبِرُّ تُرَوْنَ بِهِنَّ ‏"‏‏.‏ فَتَرَكَ الاِعْتِكَافَ ذَلِكَ الشَّهْرَ، ثُمَّ اعْتَكَفَ عَشْرًا مِنْ شَوَّالٍ‏.‏

Amra (Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha dedi: «Paygʻambar ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunida eʼtikof qilar edilar va men u zotga bir chodir tikar edim; u zot bomdod namozini oʻqigandan keyin chodirga kirar edilar». Hafsa Oishadan — u (Hafsa) uchun (ham) bir chodir tikishga — ruxsat soʻradi va u (Oisha) ruxsat berdi hamda u (Hafsa) oʻz chodirini tikdi. Zaynab bint Jahsh buni koʻrganda, u ham boshqa bir chodir tikdi. Ertalab Paygʻambar ﷺ chodirlarni payqadilar. U zot: «Bu nima?» — dedilar. Unga butun voqea aytib berildi. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Sizlarcha, ular bu bilan yaxshilik (taqvo)ni niyat qildimi?» — dedilar. Bas, u zot oʻsha oyda eʼtikofni tark etdi va Shavvol oyida oʻn kun eʼtikof qildi.Амра (Оишадан) ривоят қилади: Оиша деди: «Пайғамбар ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунида эътикоф қилар эдилар ва мен у зотга бир чодир тикар эдим; у зот бомдод намозини ўқигандан кейин чодирга кирар эдилар». Ҳафса Оишадан — у (Ҳафса) учун (ҳам) бир чодир тикишга — рухсат сўради ва у (Оиша) рухсат берди ҳамда у (Ҳафса) ўз чодирини тикди. Зайнаб бинт Жаҳш буни кўрганда, у ҳам бошқа бир чодир тикди. Эрталаб Пайғамбар ﷺ чодирларни пайқадилар. У зот: «Бу нима?» — дедилар. Унга бутун воқеа айтиб берилди. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Сизларча, улар бу билан яхшилик (тақво)ни ният қилдими?» — дедилар. Бас, у зот ўша ойда эътикофни тарк этди ва Шаввол ойида ўн кун эътикоф қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي عَمْرَةُ بِنْتُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ أَنْ يَعْتَكِفَ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ، فَاسْتَأْذَنَتْهُ عَائِشَةُ فَأَذِنَ لَهَا، وَسَأَلَتْ حَفْصَةُ عَائِشَةَ أَنْ تَسْتَأْذِنَ لَهَا فَفَعَلَتْ فَلَمَّا رَأَتْ ذَلِكَ زَيْنَبُ ابْنَةُ جَحْشٍ أَمَرَتْ بِبِنَاءٍ فَبُنِيَ لَهَا قَالَتْ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى انْصَرَفَ إِلَى بِنَائِهِ فَبَصُرَ بِالأَبْنِيَةِ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا بِنَاءُ عَائِشَةَ وَحَفْصَةَ وَزَيْنَبَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آلْبِرَّ أَرَدْنَ بِهَذَا مَا أَنَا بِمُعْتَكِفٍ ‏"‏‏.‏ فَرَجَعَ، فَلَمَّا أَفْطَرَ اعْتَكَفَ عَشْرًا مِنْ شَوَّالٍ‏.‏

Amra bint Abdurrahmon (Oishadan) rivoyat qiladi: Allohning Rasuli ﷺ — Ramazonning oxirgi oʻn kunida eʼtikof qilaman, deb — aytdilar. Oisha undan — eʼtikof qilishga — ruxsat soʻradi va u zot ruxsat berdi. Hafsa Oishadan — u (Hafsa) uchun ruxsat soʻrab berishni — iltimos qildi va u (Oisha) shunday qildi. Zaynab bint Jahsh buni koʻrganda, u (oʻziga) bir chodir tikishni buyurdi va unga (chodir) tikildi. Allohning Rasuli ﷺ namozdan keyin oʻz chodiriga borar edilar. Bas, u zot chodirlarni koʻrdi va: «Bu nima?» — dedilar. Unga — bular Oisha, Hafsa va Zaynabning chodirlari ekani — aytildi. Allohning Rasuli ﷺ: «Ular bu bilan yaxshilik (taqvo)nimi niyat qildi? Men eʼtikof qilmayman», — dedilar va uyiga qaytdi. Roʻza oyi tugagach, u zot Shavvol oyida oʻn kun eʼtikof qildi.Амра бинт Абдурраҳмон (Оишадан) ривоят қилади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — Рамазоннинг охирги ўн кунида эътикоф қиламан, деб — айтдилар. Оиша ундан — эътикоф қилишга — рухсат сўради ва у зот рухсат берди. Ҳафса Оишадан — у (Ҳафса) учун рухсат сўраб беришни — илтимос қилди ва у (Оиша) шундай қилди. Зайнаб бинт Жаҳш буни кўрганда, у (ўзига) бир чодир тикишни буюрди ва унга (чодир) тикилди. Аллоҳнинг Расули ﷺ намоздан кейин ўз чодирига борар эдилар. Бас, у зот чодирларни кўрди ва: «Бу нима?» — дедилар. Унга — булар Оиша, Ҳафса ва Зайнабнинг чодирлари экани — айтилди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Улар бу билан яхшилик (тақво)ними ният қилди? Мен эътикоф қилмайман», — дедилар ва уйига қайтди. Рўза ойи тугагач, у зот Шаввол ойида ўн кун эътикоф қилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ نِسَاءَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُنَّ حِزْبَيْنِ فَحِزْبٌ فِيهِ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ وَصَفِيَّةُ وَسَوْدَةُ، وَالْحِزْبُ الآخَرُ أُمُّ سَلَمَةَ وَسَائِرُ نِسَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ قَدْ عَلِمُوا حُبَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَائِشَةَ، فَإِذَا كَانَتْ عِنْدَ أَحَدِهِمْ هَدِيَّةٌ يُرِيدُ أَنْ يُهْدِيَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَّرَهَا، حَتَّى إِذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ عَائِشَةَ بَعَثَ صَاحِبُ الْهَدِيَّةِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ عَائِشَةَ، فَكَلَّمَ حِزْبُ أُمِّ سَلَمَةَ، فَقُلْنَ لَهَا كَلِّمِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَلِّمُ النَّاسَ، فَيَقُولُ مَنْ أَرَادَ أَنْ يُهْدِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَدِيَّةً فَلْيُهْدِهِ إِلَيْهِ حَيْثُ كَانَ مِنْ بُيُوتِ نِسَائِهِ، فَكَلَّمَتْهُ أُمُّ سَلَمَةَ بِمَا قُلْنَ، فَلَمْ يَقُلْ لَهَا شَيْئًا، فَسَأَلْنَهَا‏.‏ فَقَالَتْ مَا قَالَ لِي شَيْئًا‏.‏ فَقُلْنَ لَهَا فَكَلِّمِيهِ‏.‏ قَالَتْ فَكَلَّمَتْهُ حِينَ دَارَ إِلَيْهَا أَيْضًا، فَلَمْ يَقُلْ لَهَا شَيْئًا، فَسَأَلْنَهَا‏.‏ فَقَالَتْ مَا قَالَ لِي شَيْئًا‏.‏ فَقُلْنَ لَهَا كَلِّمِيهِ حَتَّى يُكَلِّمَكِ‏.‏ فَدَارَ إِلَيْهَا فَكَلَّمَتْهُ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ لاَ تُؤْذِينِي فِي عَائِشَةَ، فَإِنَّ الْوَحْىَ لَمْ يَأْتِنِي، وَأَنَا فِي ثَوْبِ امْرَأَةٍ إِلاَّ عَائِشَةَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَقَالَتْ أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مِنْ أَذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ ثُمَّ إِنَّهُنَّ دَعَوْنَ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلْنَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ إِنَّ نِسَاءَكَ يَنْشُدْنَكَ اللَّهَ الْعَدْلَ فِي بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ‏.‏ فَكَلَّمَتْهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا بُنَيَّةُ، أَلاَ تُحِبِّينَ مَا أُحِبُّ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ بَلَى‏.‏ فَرَجَعَتْ إِلَيْهِنَّ، فَأَخْبَرَتْهُنَّ‏.‏ فَقُلْنَ ارْجِعِي إِلَيْهِ‏.‏ فَأَبَتْ أَنْ تَرْجِعَ، فَأَرْسَلْنَ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ، فَأَتَتْهُ فَأَغْلَظَتْ، وَقَالَتْ إِنَّ نِسَاءَكَ يَنْشُدْنَكَ اللَّهَ الْعَدْلَ فِي بِنْتِ ابْنِ أَبِي قُحَافَةَ‏.‏ فَرَفَعَتْ صَوْتَهَا، حَتَّى تَنَاوَلَتْ عَائِشَةَ‏.‏ وَهْىَ قَاعِدَةٌ، فَسَبَّتْهَا حَتَّى إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَنْظُرُ إِلَى عَائِشَةَ هَلْ تَكَلَّمُ قَالَ فَتَكَلَّمَتْ عَائِشَةُ تَرُدُّ عَلَى زَيْنَبَ، حَتَّى أَسْكَتَتْهَا‏.‏ قَالَتْ فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَائِشَةَ، وَقَالَ ‏"‏ إِنَّهَا بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ الْبُخَارِيُّ الْكَلاَمُ الأَخِيرُ قِصَّةُ فَاطِمَةَ يُذْكَرُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ رَجُلٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ‏.‏ وَقَالَ أَبُو مَرْوَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ عُرْوَةَ كَانَ النَّاسُ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ‏.‏ وَعَنْ هِشَامٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ، وَرَجُلٍ مِنَ الْمَوَالِي، عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ قَالَتْ عَائِشَةُ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنَتْ فَاطِمَةُ‏.‏

Urva (Oishadan) rivoyat qiladi: Allohning Rasuli ﷺ ning zavjalari ikki guruhda edi. Bir guruh — Oisha, Hafsa, Safiyya va Savda(dan); boshqa guruh esa — Ummu Salama va Allohning Rasuli ﷺ ning boshqa zavjalaridan iborat edi. Musulmonlar — Allohning Rasuli ﷺ Oishani sevishini — bilar edi; bas, agar ulardan birortasida hadya boʻlsa va u uni Allohning Rasuli ﷺ ga berishni xohlasa, u — to Allohning Rasuli ﷺ Oishaning uyiga kelguncha — uni kechiktirar, soʻng oʻz hadyasini Allohning Rasuli ﷺ ga uning (Oishaning) uyida yuborar edi. Ummu Salama guruhi bu masalani birga muhokama qildi va — Ummu Salama Allohning Rasuli ﷺ dan — odamlarga u zot qaysi zavjasining uyida boʻlsa, oʻshanda hadyalarini yuborishni aytishni soʻrashga — qaror qildi. Ummu Salama Allohning Rasuli ﷺ ga ular aytgan (narsa)ni aytdi, lekin u zot javob bermadi. Soʻng ular (oʻsha zavjalar) Ummu Salamadan bu haqda soʻradi. U: «U menga hech narsa demadi», — dedi. Ular undan — u zot bilan yana gaplashishni — soʻradi. U — oʻz navbati kunida u zotni uchratganda — yana gaplashdi, lekin u zot javob bermadi. Ular undan soʻraganda, u — u zot javob bermaganini — aytdi. Ular unga: «U zot senga javob bergunicha, u bilan gaplash», — dedi. Uning navbati kelganda, u yana gaplashdi. Shunda u zot unga: «Oisha haqida meni ranjitma — chunki vahiy menga — Oishaning toʻshagidan boshqa hech bir (zavjamning) toʻshagida — kelmaydi», — dedilar. Shunda Ummu Salama: «Men sizni ranjitganim uchun Allohga tavba qilaman», — dedi. Soʻng Ummu Salama guruhi Allohning Rasuli ﷺ ning qizi Fotimani chaqirdi va uni Allohning Rasuli ﷺ ga — unga: ‹Sizning zavjalaringiz — ularga va Abu Bakrning qiziga teng (barobar) muomala qilishni — soʻraydi›, — deb aytishga — yubordi. Fotima xabarni unga yetkazdi. Paygʻambar ﷺ: «Ey qizalogʻim! Sen men sevgan (kishi)ni sevmaysanmi?» — dedilar. U ‹ha› (deb javob berdi) va qaytib borib, ularga holatni aytdi. Ular undan — u zotning oldiga yana borishni — soʻradi, lekin u rad etdi. Soʻng ular Zaynab bint Jahshni yubordi; u u zotning oldiga borib, qattiq (qoʻpol) soʻzlar bilan: «Sizning zavjalaringiz — ularga va Ibn Abu Quhofaning qiziga teng muomala qilishni — soʻraydi», — dedi. Shunda u (Zaynab) oʻz ovozini koʻtarib, Oishani yuziga qarab shu qadar soʻkdiki, Allohning Rasuli ﷺ — Oisha javob qaytaradimi, deb — Oishaga qaradi. Oisha — to uni (Zaynabni) jimitguncha — Zaynabga javob qaytara boshladi. Soʻng Paygʻambar ﷺ Oishaga qarab: «U — haqiqatan (ham) Abu Bakrning qizi(dir)», — dedilar.Урва (Оишадан) ривоят қилади: Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг завжалари икки гуруҳда эди. Бир гуруҳ — Оиша, Ҳафса, Сафийя ва Савда(дан); бошқа гуруҳ эса — Умму Салама ва Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг бошқа завжаларидан иборат эди. Мусулмонлар — Аллоҳнинг Расули ﷺ Оишани севишини — билар эди; бас, агар улардан бирортасида ҳадя бўлса ва у уни Аллоҳнинг Расули ﷺ га беришни хоҳласа, у — то Аллоҳнинг Расули ﷺ Оишанинг уйига келгунча — уни кечиктирар, сўнг ўз ҳадясини Аллоҳнинг Расули ﷺ га унинг (Оишанинг) уйида юборар эди. Умму Салама гуруҳи бу масалани бирга муҳокама қилди ва — Умму Салама Аллоҳнинг Расули ﷺ дан — одамларга у зот қайси завжасининг уйида бўлса, ўшанда ҳадяларини юборишни айтишни сўрашга — қарор қилди. Умму Салама Аллоҳнинг Расули ﷺ га улар айтган (нарса)ни айтди, лекин у зот жавоб бермади. Сўнг улар (ўша завжалар) Умму Саламадан бу ҳақда сўради. У: «У менга ҳеч нарса демади», — деди. Улар ундан — у зот билан яна гаплашишни — сўради. У — ўз навбати кунида у зотни учратганда — яна гаплашди, лекин у зот жавоб бермади. Улар ундан сўраганда, у — у зот жавоб бермаганини — айтди. Улар унга: «У зот сенга жавоб бергунича, у билан гаплаш», — деди. Унинг навбати келганда, у яна гаплашди. Шунда у зот унга: «Оиша ҳақида мени ранжитма — чунки ваҳий менга — Оишанинг тўшагидан бошқа ҳеч бир (завжамнинг) тўшагида — келмайди», — дедилар. Шунда Умму Салама: «Мен сизни ранжитганим учун Аллоҳга тавба қиламан», — деди. Сўнг Умму Салама гуруҳи Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг қизи Фотимани чақирди ва уни Аллоҳнинг Расули ﷺ га — унга: ‹Сизнинг завжаларингиз — уларга ва Абу Бакрнинг қизига тенг (баробар) муомала қилишни — сўрайди›, — деб айтишга — юборди. Фотима хабарни унга етказди. Пайғамбар ﷺ: «Эй қизалоғим! Сен мен севган (киши)ни севмайсанми?» — дедилар. У ‹ҳа› (деб жавоб берди) ва қайтиб бориб, уларга ҳолатни айтди. Улар ундан — у зотнинг олдига яна боришни — сўради, лекин у рад этди. Сўнг улар Зайнаб бинт Жаҳшни юборди; у у зотнинг олдига бориб, қаттиқ (қўпол) сўзлар билан: «Сизнинг завжаларингиз — уларга ва Ибн Абу Қуҳофанинг қизига тенг муомала қилишни — сўрайди», — деди. Шунда у (Зайнаб) ўз овозини кўтариб, Оишани юзига қараб шу қадар сўкдики, Аллоҳнинг Расули ﷺ — Оиша жавоб қайтарадими, деб — Оишага қаради. Оиша — то уни (Зайнабни) жимитгунча — Зайнабга жавоб қайтара бошлади. Сўнг Пайғамбар ﷺ Оишага қараб: «У — ҳақиқатан (ҳам) Абу Бакрнинг қизи(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ وَأَفْهَمَنِي بَعْضَهُ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِنْهُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ، وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا وَبَعْضُهُمْ أَوْعَى مِنْ بَعْضٍ، وَأَثْبَتُ لَهُ اقْتِصَاصًا، وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمُ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ عَائِشَةَ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا‏.‏ زَعَمُوا أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ، فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزَاةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَهُ بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ، فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجٍ وَأُنْزَلُ فِيهِ، فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ، وَقَفَلَ وَدَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ، آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ، فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى الرَّحْلِ، فَلَمَسْتُ صَدْرِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ أَظْفَارٍ قَدِ انْقَطَعَ، فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي، فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ، فَأَقْبَلَ الَّذِينَ يَرْحَلُونَ لِي، فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يَثْقُلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ، وَإِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ، فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ حِينَ رَفَعُوهُ ثِقَلَ الْهَوْدَجِ فَاحْتَمَلُوهُ وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا، فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنْزِلَهُمْ وَلَيْسَ فِيهِ أَحَدٌ، فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ غَلَبَتْنِي عَيْنَاىَ فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ فَأَتَانِي، وَكَانَ يَرَانِي قَبْلَ الْحِجَابِ فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ، فَوَطِئَ يَدَهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ، حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُعَرِّسِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الإِفْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ بِهَا شَهْرًا، يُفِيضُونَ مِنْ قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، وَيَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَرَى مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَمْرَضُ، إِنَّمَا يَدْخُلُ فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏"‏‏.‏ لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ حَتَّى نَقَهْتُ، فَخَرَجْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ مُتَبَرَّزُنَا، لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا، وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي الْبَرِّيَّةِ أَوْ فِي التَّنَزُّهِ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ بِنْتُ أَبِي رُهْمٍ نَمْشِي، فَعَثُرَتْ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ، فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ، أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَتْ يَا هَنْتَاهْ أَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالُوا فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ، فَازْدَدْتُ مَرَضًا إِلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ فَقَالَ ‏"‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ ائْذَنْ لِي إِلَى أَبَوَىَّ‏.‏ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُ أَبَوَىَّ فَقُلْتُ لأُمِّي مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَى نَفْسِكِ الشَّأْنَ، فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ أَكْثَرْنَ عَلَيْهَا‏.‏ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَلَقَدْ يَتَحَدَّثُ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبِتُّ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، ثُمَّ أَصْبَحْتُ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ، يَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ، فَأَمَّا أُسَامَةُ فَأَشَارَ عَلَيْهِ بِالَّذِي يَعْلَمُ فِي نَفْسِهِ مِنَ الْوُدِّ لَهُمْ، فَقَالَ أُسَامَةُ أَهْلُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ نَعْلَمُ وَاللَّهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَسَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ‏.‏ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ ‏"‏ يَا بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ فِيهَا شَيْئًا يَرِيبُكِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ بَرِيرَةُ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، إِنْ رَأَيْتُ مِنْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنِ الْعَجِينَ فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَوْمِهِ، فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ ابْنِ سَلُولَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِي، فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ‏"‏‏.‏ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا وَاللَّهِ أَعْذِرُكَ مِنْهُ، إِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ ضَرَبْنَا عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا فِيهِ أَمْرَكَ‏.‏ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ، وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ، لاَ تَقْتُلُهُ وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ، فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ الْحُضَيْرِ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ، وَاللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ‏.‏ فَثَارَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَلَ فَخَفَّضَهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ، وَبَكَيْتُ يَوْمِي لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، فَأَصْبَحَ عِنْدِي أَبَوَاىَ، قَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا حَتَّى أَظُنُّ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي ـ قَالَتْ ـ فَبَيْنَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي إِذِ اسْتَأْذَنَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي، فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ، وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مِنْ يَوْمِ قِيلَ فِيَّ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ مَكُثَ شَهْرًا لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي شَىْءٌ ـ قَالَتْ ـ فَتَشَهَّدَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ فَإِنَّهُ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً وَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ‏.‏ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَتْ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنَ الْقُرْآنِ فَقُلْتُ إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمْ سَمِعْتُمْ مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ، وَوَقَرَ فِي أَنْفُسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ، وَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ‏.‏ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَبَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ إِذْ قَالَ ‏[quran sura="12" aya_start="18" aya_end="18"]{‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏}‏ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ عَلَى فِرَاشِي، وَأَنَا أَرْجُو أَنْ يُبَرِّئَنِي اللَّهُ، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا ظَنَنْتُ أَنْ يُنْزِلَ فِي شَأْنِي وَحْيًا، وَلأَنَا أَحْقَرُ فِي نَفْسِي مِنْ أَنْ يُتَكَلَّمَ بِالْقُرْآنِ فِي أَمْرِي، وَلَكِنِّي كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ، فَوَاللَّهِ مَا رَامَ مَجْلِسَهُ وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ، حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِثْلُ الْجُمَانِ مِنَ الْعَرَقِ فِي يَوْمٍ شَاتٍ، فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَضْحَكُ، فَكَانَ أَوَّلَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا أَنْ قَالَ لِي ‏"‏ يَا عَائِشَةُ، احْمَدِي اللَّهَ فَقَدْ بَرَّأَكِ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ لِي أُمِّي قُومِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقُلْتُ لاَ وَاللَّهِ، لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="24" aya_start="11" aya_end="11"]{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ‏}‏ الآيَاتِ، فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ مَا قَالَ لِعَائِشَةَ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="24" aya_start="22" aya_end="22"]‏{‏وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ [quran sura="24" aya_start="22" aya_end="22"]‏{‏غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى، وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي، فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ الَّذِي كَانَ يُجْرِي عَلَيْهِ‏.‏ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي، فَقَالَ ‏"‏ يَا زَيْنَبُ، مَا عَلِمْتِ مَا رَأَيْتِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ خَيْرًا، قَالَتْ وَهْىَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي، فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، مِثْلَهُ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، مِثْلَهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi — rivoyat qiladi: Allohning Rasuli ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlgan har safar, u zot zavjalari orasida qurʼa (chek) tashlar va kimning nomi chiqsa, oʻshani oʻzi bilan olib ketar edi. Bir gʻazotida u zot biz orasida qurʼa tashladi va qurʼa menga chiqdi; bas, men u zot bilan — Alloh ayollarga parda (hijob)ni (farz) qilganidan keyin — yoʻlga chiqdim. Men (tuyadagi) kajavada (havdaj) olib borilar va shu holda (kajavada) tushirilar edim. Allohning Rasuli ﷺ oʻz gʻazotini tugatib, uyga qaytganda va biz Madina shahriga yaqinlashganda, Allohning Rasuli ﷺ bizga — kechasi yurishni — buyurdi. Yoʻlga chiqish buyrugʻi berilganda, men — (tabiiy) hojatni ado etish uchun — qoʻshindan oʻtib (uzoqlashib) yurdim. (Hojatni) ado etgandan soʻng, men (lashkargohga) — (boshqalar bilan) joʻnashga — qaytdim va birdan — koʻkragimdagi marjonim (shodam) yoʻqolganini sezdim. Bas, men uni qidirishga qaytdim va shu sababli kechikdim. Meni (tuyada) olib yuradigan odamlar mening kajavamga kelib, uni — men ichida(man), deb oʻylab — tuyaning ustiga qoʻydi; chunki oʻsha paytda ayollar yengil (vaznda), oriq edi va koʻp yemas edi. Bas, oʻsha odamlar kajavani koʻtarganda uning ogʻirligidagi farqni sezmadi va uni tuya ustiga qoʻydi. Oʻsha paytda men yosh ayol edim. Ular tuyani (haydab) yurgʻizdi va (yoʻlga) ravon boʻldi. Men — qoʻshin ketgandan keyin — marjonimni topdim va ularning lashkargohiga keldim, lekin u yerda hech kimni (topmadim). Bas, men — ular meni yoʻqotganini sezib, qidirishga qaytar, deb oʻylab — oʻzim (avval) turgan joyga bordim. Shu holda men uyqu bosib, uxlab qoldim. Safvon ibn Muattal as-Sulamiy az-Zakvoniy qoʻshinning orqasida edi va u ertalab mening (turgan) joyimga yetib keldi. U uxlab yotgan kishini koʻrganda, mening oldimga keldi — u meni parda (hijob) farz qilinishidan oldin koʻrgan edi. Bas, men — uning ‹Inna lillahi va inna ilayhi rojiun (Albatta, biz Allohniki(miz) va albatta, biz Unga qaytamiz)›, — deb aytganini eshitib, (uygʻonib) turdim. U oʻz tuyasini choʻktirdi va undan tushdi hamda oyogʻini tuyaning old oyoqlariga qoʻydi; soʻng men (tuyaga) minib, uning ustiga oʻtirdim. Safvon yurib, tuyani — ipidan ushlab (yetaklab) bordi — to biz peshin paytida dam olish uchun toʻxtagan qoʻshinga yetib borgunimizcha. Soʻng kim halokatga (mahkum) boʻlgan boʻlsa, halokatga yuz tutdi; (baʼzi odamlar meni yolgʻondan aybladi) va yolgʻon ayblovchilarning boshligʻi — Abdulloh ibn Ubay ibn Salul edi. Shundan keyin biz Madinaga qaytdik va men bir oy davomida kasal boʻldim — odamlar esa yolgʻon ayblovchilarning toʻqib chiqargan soʻzlarini tarqatayotgan edi. Men kasalligim davomida — Paygʻambar ﷺ dan — men (avval) kasal boʻlganimda undan koʻradigan odatdagi mehribonlikni koʻrmayotgandek — his qilar edim. Lekin u zot kelib, salom berib: ‹U (qiz) qanday?› — der edi. Men — kasalligimdan tuzalib, Ummu Mistah bilan — biz (tabiiy) hojatni ado etadigan Manosiʼ (degan joy)ga chiqgunimcha — boʻlayotgan (gaplardan) hech narsani bilmadim; biz — uylarimiz yaqinida hojatxonalar (paydo) boʻlishidan oldin — hojatni faqat kechadan kechaga (borib) ado etar edik. Bizning bu odatimiz — qadimgi arablarning ochiq daladagi (uylardan uzoqdagi) odatiga oʻxshash edi. Bas, men va Ummu Mistah bint Ruhm (birga) yurib (chiqdik). Ummu Mistah oʻz (uzun) koʻylagi sababli qoqildi (yiqila yozdi) va shunda u: ‹Mistah halok boʻlsin!› — dedi. Men: ‹Sen yomon soʻz aytding. Nega sen — Badr (jangi)da qatnashgan kishini — soʻkyapsan?› — dedim. U: ‹Ey (sodda)! Sen ular nima deganini eshitmadingmi?› — dedi. Soʻng u menga yolgʻon ayblovchilarning mish-mishlarini aytdi. Mening kasalligim (yana) kuchaydi va men uyga qaytganimda, Allohning Rasuli ﷺ mening oldimga kelib, salom bergandan soʻng: ‹U (qiz) qanday?› — dedi. Men undan — ota-onamning oldiga borishga — ruxsat soʻradim. Men — ular orqali xabarning (rost-yolgʻonini) aniqlashni xohlayar edim. Allohning Rasuli ﷺ menga ruxsat berdi va men ota-onamning oldiga borib, onamdan: ‹Odamlar nima haqda gapiryapti?› — deb soʻradim. U: ‹Ey qizalogʻim! Bu masala haqida koʻp tashvishlanma. Allohga qasamki, eri sevgan goʻzal bir ayol — uning boshqa xotinlari bor boʻlsa — boʻlib, oʻsha (kundoshlari) u haqda yolgʻon (mish-mish) toʻqimaydigan (hech ayol) yoʻq›, — dedi. Men: ‹Subhanalloh! Odamlar haqiqatan bu haqda gapiryaptimi?› — dedim. Oʻsha kecha men — to tonggacha — yigʻlab chiqdim va uxlay olmadim. Ertalab Allohning Rasuli ﷺ — vahiy kechikkanini koʻrib — oʻz zavjasi (Oisha)ni taloq qilish (masalasi) haqida maslahat olish uchun Ali ibn Abu Tolib va Usoma ibn Zaydni (chaqirdi). Usoma ibn Zayd — u zotning zavjalarining yaxshi obroʻ-eʼtibori haqida bilgan (narsasini) aytdi va: ‹Yo Rasululloh, zavjangizni (oʻz nikohingizda) saqlab qoling — chunki, Allohga qasamki, biz u haqda yaxshilikdan boshqa narsani bilmaymiz›, — deb qoʻshdi. Ali ibn Abu Tolib: ‹Yo Rasululloh, Alloh sizga (bu masalada) cheklov qoʻymagan va undan boshqa koʻp ayollar bor; lekin siz — sizga rostni aytadigan — choriya (xizmatchi)dan soʻrang›, — dedi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ Barirani chaqirib: ‹Ey Barira! Sen unga (Oishaga) nisbatan shubha uygʻotadigan biror narsani (hech) koʻrganmisan?› — dedi. Barira: ‹Yoʻq, sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men unda — u baʼzan uxlab, xamirni echkilarga (yeyishga) qoldiradigan yosh qiz boʻlishidan boshqa — hech bir aybni (hech) koʻrmadim›, — dedi. Oʻsha kuni Allohning Rasuli ﷺ minbarga chiqdi va — Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni jazolashda — kimdir oʻziga yordam berishini soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Mening oilamning obroʻ-eʼtiborini bulgʻab, meni ranjitgan oʻsha kishi (Abdulloh ibn Ubay ibn Salul)ni jazolashda — kim menga yordam beradi? Allohga qasamki, men oʻz oilam haqida yaxshilikdan boshqa narsani bilmadim va ular — men haqida yaxshilikdan boshqa narsani bilmaydigan bir kishini (aybladi); u esa mening uyimga — faqat men bilan birga — kirar edi›, — dedi. Saʼd ibn Muoz (oʻrnidan) turib: ‹Yo Rasululloh, Allohga qasamki, men sizni undan (bu tashvishdan) xalos qilaman. Agar u kishi Avs qabilasidan boʻlsa, biz uning boshini olib tashlaymiz; va agar u bizning birodarimiz — Xazraj(dan) boʻlsa, bizga buyuring, biz sizning buyrugʻingizni bajaramiz›, — dedi. Shunda Xazrajning boshligʻi Saʼd ibn Ubada — bu voqeadan oldin u taqvodor kishi edi — oʻz qabilasiga (boʻlgan) gʻayrati (taassubi) bilan (oʻrnidan) turib: ‹Allohga qasamki, sen yolgʻon aytding; sen uni oʻldira olmaysan va hech qachon oʻldira olmaysan›, — dedi. Shunda Usayd ibn Huzayr (oʻrnidan) turib (Saʼd ibn Ubadaga): ‹Allohga qasamki, sen yolgʻonchisan. Allohga qasamki, biz uni, albatta, oʻldiramiz; va sen — munofiqsan, munofiqlarni himoya qilyapsan›, — dedi. Shunda Avs va Xazraj (degan) ikki qabila qoʻzgʻaldi va bir-biri bilan jang qilishga yaqin (yetib) qoldi — Allohning Rasuli ﷺ esa minbarda turar edi. U zot (minbardan) tushib, ularni — jim boʻlgunlarigacha — tinchlantirdi, soʻng u zot (ham) jim qoldi. Oʻsha kuni men shu qadar yigʻladimki, na koʻz yoshim toʻxtadi, na uxlay oldim. Ertalab ota-onam mening yonimda edi va men ikki kecha hamda bir kun yigʻladim — to yigʻladan jigarim yorilib ketgudek boʻlguncha. Ular men bilan oʻtirgan va men yigʻlayotgan paytda, bir ansoriy ayol mening oldimga kirishga ruxsat soʻradi va men unga kirishga ruxsat berdim. U oʻtirib, men bilan (birga) yigʻlay boshladi. Biz shu holda ekanimizda, Allohning Rasuli ﷺ kelib oʻtirdi — u zot — ular (meni) ayblagan kundan beri — men bilan (birga) hech oʻtirmagan edi. Bir oy davomida unga mening (ishim) haqida hech vahiy kelmagan edi. U zot tashahhudni aytdi — soʻng: ‹Ey Oisha! Menga sen haqingda shunday-shunday (gaplar) xabar berildi; agar sen — begunoh boʻlsang, Alloh tezda sening begunohligingni oshkor qiladi; va agar sen — gunoh qilgan boʻlsang, unda Allohga tavba qil va Undan magʻfirat soʻra — chunki banda oʻz gunohini iqror qilib, Allohdan magʻfirat soʻrasa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi›, — dedi. Allohning Rasuli ﷺ oʻz soʻzini tugatganda, mening koʻz yoshim butunlay toʻxtadi va undan bir tomchi (ham) qolmadi. Men otamdan — Allohning Rasuli ﷺ ga mening nomimdan javob berishni — soʻradim. Otam: ‹Allohga qasamki, men Allohning Rasuli ﷺ ga nima deyishimni bilmayman›, — dedi. Men onamga: ‹Allohning Rasuli ﷺ ga mening nomimdan gapir›, — dedim. U: ‹Allohga qasamki, men Allohning Rasuli ﷺ ga nima deyishimni bilmayman›, — dedi. Men yosh qiz edim va Qurʼonni koʻp bilmas edim. Men: ‹Allohga qasamki, men bilaman — sizlar odamlar aytayotgan (gap)ni eshitdingiz va u sizning dillaringizga oʻrnashdi hamda siz uni rost deb qabul qildingiz. Endi, agar men sizlarga — men begunohman, deb aytsam va Alloh — men begunoh ekanimni bilsa (ham), sizlar menga ishonmaysiz; va agar men sizlarga — yolgʻondan, men gunohkor(man), deb iqror qilsam va Alloh — men begunoh ekanimni bilsa (ham), sizlar menga ishonasiz. Allohga qasamki, men — oʻz holatimni — Yusufning otasi (yaʼni Yaʼqub) aytgan (holat)dan boshqasiga oʻxshatmayman; u: «Bas, (men uchun) chiroyli sabr (lozim) va sizlar bayon (daʼvo) qilayotgan narsaga qarshi Allohdan yordam soʻraladi» (Yusuf, 18), — degan›, — dedim. Soʻng men — Alloh mening begunohligimni isbotlaydi (deb umid qilib) — toʻshagimning boshqa tomoniga oʻgirildim. Allohga qasamki, men — Alloh mening (ishim) haqida vahiy nozil qiladi, deb (hech) oʻylamagan edim, chunki men oʻzimni — Qurʼonda men haqimda (oyat) aytilishga — juda arzimas (past) deb hisoblar edim. Men — Allohning Rasuli ﷺ tushida Alloh mening begunohligimni isbotlaydi, deb umid qilgan edim. Allohga qasamki, Allohning Rasuli ﷺ (oʻz) joyidan turmagan va uydan hech kim chiqmagan paytda, u zotga vahiy keldi. Bas, unga — (vahiy kelganda) odatda uni qoplaydigan — holat keldi: u zot shu qadar terlab ketdiki, qish (sovuq) kuni boʻlishiga qaramay, ter tomchilari uning (yuzidan) marvarid kabi tomar edi. Allohning Rasuli ﷺ ning oʻsha holati oʻtganda, u zot tabassum qilar edi va aytgan birinchi soʻzi: ‹Ey Oisha! Allohga hamd ayt — chunki Alloh sening begunohligingni eʼlon qildi›, — dedilar. Onam menga — Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga borishni — aytdi. Men: ‹Allohga qasamki, men u zotning oldiga bormayman va Allohdan boshqa hech kimga hamd (minnatdorchilik) bildirmayman›, — dedim. Bas, Alloh (mana bu oyatni) nozil qildi: ‹Albatta, (Oishaga) tuhmat (uydirma) keltirganlar — sizlardan bir guruh(dir)...› (Nur, 11). Alloh mening begunohligim haqida (oyat) nozil qilganda, Abu Bakr — u Mistah ibn Usosani (oʻz qarindoshi boʻlganligi sababli) taʼminlar edi — ‹Allohga qasamki, men — Oisha haqida aytgan (gap)i sababli — Mistahga hech qachon hech narsa bermayman›, — dedi. Lekin Alloh keyinchalik (mana bu oyatni) nozil qildi: ‹Sizlardan fazilat va boylik egalari — qarindoshlariga, miskinlarga va Alloh yoʻlida hijrat qilganlarga (hech narsa) bermaslikka qasam ichmasin. (Ular) afv etsin va kechirsin! Sizlar — Alloh sizlarni magʻfirat qilishni — xohlamaysizmi? Alloh — magʻfiratli, rahmli(dir)› (Nur, 22). Shundan keyin Abu Bakr: ‹Ha! Allohga qasamki, men — Alloh meni magʻfirat qilishni — yaxshi koʻraman›, — dedi va Mistahga — (avval) berib turganidek — yana (yordam) bera boshladi. Allohning Rasuli ﷺ — Zaynab bint Jahshdan (yaʼni Paygʻambar ﷺ ning zavjasidan) men haqimda: ‹Sen nima bilasan va nima koʻrding?› — deb soʻradi. U: ‹Yo Rasululloh, men — eshitmagan yoki koʻrmagan narsamni (eshitdim yoki koʻrdim, deb) daʼvo qilishdan tiyilaman. Allohga qasamki, men Oisha haqida yaxshilikdan boshqa narsani bilmayman›, — dedi. Oisha qoʻshdi: «Zaynab men bilan (goʻzallik va Paygʻambar ﷺ ning muhabbatida) raqobatlashar edi, lekin Alloh uni — (yomonlik qilishdan) saqladi, chunki uning taqvosi bor edi».Оиша (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси — ривоят қилади: Аллоҳнинг Расули ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлган ҳар сафар, у зот завжалари орасида қуръа (чек) ташлар ва кимнинг номи чиқса, ўшани ўзи билан олиб кетар эди. Бир ғазотида у зот биз орасида қуръа ташлади ва қуръа менга чиқди; бас, мен у зот билан — Аллоҳ аёлларга парда (ҳижоб)ни (фарз) қилганидан кейин — йўлга чиқдим. Мен (туядаги) кажавада (ҳавдаж) олиб борилар ва шу ҳолда (кажавада) туширилар эдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз ғазотини тугатиб, уйга қайтганда ва биз Мадина шаҳрига яқинлашганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ бизга — кечаси юришни — буюрди. Йўлга чиқиш буйруғи берилганда, мен — (табиий) ҳожатни адо этиш учун — қўшиндан ўтиб (узоқлашиб) юрдим. (Ҳожатни) адо этгандан сўнг, мен (лашкаргоҳга) — (бошқалар билан) жўнашга — қайтдим ва бирдан — кўкрагимдаги маржоним (шодам) йўқолганини сездим. Бас, мен уни қидиришга қайтдим ва шу сабабли кечикдим. Мени (туяда) олиб юрадиган одамлар менинг кажавамга келиб, уни — мен ичида(ман), деб ўйлаб — туянинг устига қўйди; чунки ўша пайтда аёллар енгил (вазнда), ориқ эди ва кўп емас эди. Бас, ўша одамлар кажавани кўтарганда унинг оғирлигидаги фарқни сезмади ва уни туя устига қўйди. Ўша пайтда мен ёш аёл эдим. Улар туяни (ҳайдаб) юрғизди ва (йўлга) равон бўлди. Мен — қўшин кетгандан кейин — маржонимни топдим ва уларнинг лашкаргоҳига келдим, лекин у ерда ҳеч кимни (топмадим). Бас, мен — улар мени йўқотганини сезиб, қидиришга қайтар, деб ўйлаб — ўзим (аввал) турган жойга бордим. Шу ҳолда мен уйқу босиб, ухлаб қолдим. Сафвон ибн Муаттал ас-Суламий аз-Заквоний қўшиннинг орқасида эди ва у эрталаб менинг (турган) жойимга етиб келди. У ухлаб ётган кишини кўрганда, менинг олдимга келди — у мени парда (ҳижоб) фарз қилинишидан олдин кўрган эди. Бас, мен — унинг ‹Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиун (Албатта, биз Аллоҳники(миз) ва албатта, биз Унга қайтамиз)›, — деб айтганини эшитиб, (уйғониб) турдим. У ўз туясини чўктирди ва ундан тушди ҳамда оёғини туянинг олд оёқларига қўйди; сўнг мен (туяга) миниб, унинг устига ўтирдим. Сафвон юриб, туяни — ипидан ушлаб (етаклаб) борди — то биз пешин пайтида дам олиш учун тўхтаган қўшинга етиб боргунимизча. Сўнг ким ҳалокатга (маҳкум) бўлган бўлса, ҳалокатга юз тутди; (баъзи одамлар мени ёлғондан айблади) ва ёлғон айбловчиларнинг бошлиғи — Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул эди. Шундан кейин биз Мадинага қайтдик ва мен бир ой давомида касал бўлдим — одамлар эса ёлғон айбловчиларнинг тўқиб чиқарган сўзларини тарқатаётган эди. Мен касаллигим давомида — Пайғамбар ﷺ дан — мен (аввал) касал бўлганимда ундан кўрадиган одатдаги меҳрибонликни кўрмаётгандек — ҳис қилар эдим. Лекин у зот келиб, салом бериб: ‹У (қиз) қандай?› — дер эди. Мен — касаллигимдан тузалиб, Умму Мистаҳ билан — биз (табиий) ҳожатни адо этадиган Маносиъ (деган жой)га чиқгунимча — бўлаётган (гаплардан) ҳеч нарсани билмадим; биз — уйларимиз яқинида ҳожатхоналар (пайдо) бўлишидан олдин — ҳожатни фақат кечадан кечага (бориб) адо этар эдик. Бизнинг бу одатимиз — қадимги арабларнинг очиқ даладаги (уйлардан узоқдаги) одатига ўхшаш эди. Бас, мен ва Умму Мистаҳ бинт Руҳм (бирга) юриб (чиқдик). Умму Мистаҳ ўз (узун) кўйлаги сабабли қоқилди (йиқила ёзди) ва шунда у: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› — деди. Мен: ‹Сен ёмон сўз айтдинг. Нега сен — Бадр (жанги)да қатнашган кишини — сўкяпсан?› — дедим. У: ‹Эй (содда)! Сен улар нима деганини эшитмадингми?› — деди. Сўнг у менга ёлғон айбловчиларнинг миш-мишларини айтди. Менинг касаллигим (яна) кучайди ва мен уйга қайтганимда, Аллоҳнинг Расули ﷺ менинг олдимга келиб, салом бергандан сўнг: ‹У (қиз) қандай?› — деди. Мен ундан — ота-онамнинг олдига боришга — рухсат сўрадим. Мен — улар орқали хабарнинг (рост-ёлғонини) аниқлашни хоҳлаяр эдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ менга рухсат берди ва мен ота-онамнинг олдига бориб, онамдан: ‹Одамлар нима ҳақда гапиряпти?› — деб сўрадим. У: ‹Эй қизалоғим! Бу масала ҳақида кўп ташвишланма. Аллоҳга қасамки, эри севган гўзал бир аёл — унинг бошқа хотинлари бор бўлса — бўлиб, ўша (кундошлари) у ҳақда ёлғон (миш-миш) тўқимайдиган (ҳеч аёл) йўқ›, — деди. Мен: ‹Субҳаналлоҳ! Одамлар ҳақиқатан бу ҳақда гапиряптими?› — дедим. Ўша кеча мен — то тонггача — йиғлаб чиқдим ва ухлай олмадим. Эрталаб Аллоҳнинг Расули ﷺ — ваҳий кечикканини кўриб — ўз завжаси (Оиша)ни талоқ қилиш (масаласи) ҳақида маслаҳат олиш учун Али ибн Абу Толиб ва Усома ибн Зайдни (чақирди). Усома ибн Зайд — у зотнинг завжаларининг яхши обрў-эътибори ҳақида билган (нарсасини) айтди ва: ‹Ё Расулуллоҳ, завжангизни (ўз никоҳингизда) сақлаб қолинг — чунки, Аллоҳга қасамки, биз у ҳақда яхшиликдан бошқа нарсани билмаймиз›, — деб қўшди. Али ибн Абу Толиб: ‹Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ сизга (бу масалада) чеклов қўймаган ва ундан бошқа кўп аёллар бор; лекин сиз — сизга ростни айтадиган — чория (хизматчи)дан сўранг›, — деди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ Барирани чақириб: ‹Эй Барира! Сен унга (Оишага) нисбатан шубҳа уйғотадиган бирор нарсани (ҳеч) кўрганмисан?› — деди. Барира: ‹Йўқ, сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен унда — у баъзан ухлаб, хамирни эчкиларга (ейишга) қолдирадиган ёш қиз бўлишидан бошқа — ҳеч бир айбни (ҳеч) кўрмадим›, — деди. Ўша куни Аллоҳнинг Расули ﷺ минбарга чиқди ва — Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салулни жазолашда — кимдир ўзига ёрдам беришини сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Менинг оиламнинг обрў-эътиборини булғаб, мени ранжитган ўша киши (Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул)ни жазолашда — ким менга ёрдам беради? Аллоҳга қасамки, мен ўз оилам ҳақида яхшиликдан бошқа нарсани билмадим ва улар — мен ҳақида яхшиликдан бошқа нарсани билмайдиган бир кишини (айблади); у эса менинг уйимга — фақат мен билан бирга — кирар эди›, — деди. Саъд ибн Муоз (ўрнидан) туриб: ‹Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен сизни ундан (бу ташвишдан) халос қиламан. Агар у киши Авс қабиласидан бўлса, биз унинг бошини олиб ташлаймиз; ва агар у бизнинг биродаримиз — Хазраж(дан) бўлса, бизга буюринг, биз сизнинг буйруғингизни бажарамиз›, — деди. Шунда Хазражнинг бошлиғи Саъд ибн Убада — бу воқеадан олдин у тақводор киши эди — ўз қабиласига (бўлган) ғайрати (таассуби) билан (ўрнидан) туриб: ‹Аллоҳга қасамки, сен ёлғон айтдинг; сен уни ўлдира олмайсан ва ҳеч қачон ўлдира олмайсан›, — деди. Шунда Усайд ибн Ҳузайр (ўрнидан) туриб (Саъд ибн Убадага): ‹Аллоҳга қасамки, сен ёлғончисан. Аллоҳга қасамки, биз уни, албатта, ўлдирамиз; ва сен — мунофиқсан, мунофиқларни ҳимоя қиляпсан›, — деди. Шунда Авс ва Хазраж (деган) икки қабила қўзғалди ва бир-бири билан жанг қилишга яқин (етиб) қолди — Аллоҳнинг Расули ﷺ эса минбарда турар эди. У зот (минбардан) тушиб, уларни — жим бўлгунларигача — тинчлантирди, сўнг у зот (ҳам) жим қолди. Ўша куни мен шу қадар йиғладимки, на кўз ёшим тўхтади, на ухлай олдим. Эрталаб ота-онам менинг ёнимда эди ва мен икки кеча ҳамда бир кун йиғладим — то йиғладан жигарим ёрилиб кетгудек бўлгунча. Улар мен билан ўтирган ва мен йиғлаётган пайтда, бир ансорий аёл менинг олдимга киришга рухсат сўради ва мен унга киришга рухсат бердим. У ўтириб, мен билан (бирга) йиғлай бошлади. Биз шу ҳолда эканимизда, Аллоҳнинг Расули ﷺ келиб ўтирди — у зот — улар (мени) айблаган кундан бери — мен билан (бирга) ҳеч ўтирмаган эди. Бир ой давомида унга менинг (ишим) ҳақида ҳеч ваҳий келмаган эди. У зот ташаҳҳудни айтди — сўнг: ‹Эй Оиша! Менга сен ҳақингда шундай-шундай (гаплар) хабар берилди; агар сен — бегуноҳ бўлсанг, Аллоҳ тезда сенинг бегуноҳлигингни ошкор қилади; ва агар сен — гуноҳ қилган бўлсанг, унда Аллоҳга тавба қил ва Ундан мағфират сўра — чунки банда ўз гуноҳини иқрор қилиб, Аллоҳдан мағфират сўраса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади›, — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз сўзини тугатганда, менинг кўз ёшим бутунлай тўхтади ва ундан бир томчи (ҳам) қолмади. Мен отамдан — Аллоҳнинг Расули ﷺ га менинг номимдан жавоб беришни — сўрадим. Отам: ‹Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га нима дейишимни билмайман›, — деди. Мен онамга: ‹Аллоҳнинг Расули ﷺ га менинг номимдан гапир›, — дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га нима дейишимни билмайман›, — деди. Мен ёш қиз эдим ва Қуръонни кўп билмас эдим. Мен: ‹Аллоҳга қасамки, мен биламан — сизлар одамлар айтаётган (гап)ни эшитдингиз ва у сизнинг дилларингизга ўрнашди ҳамда сиз уни рост деб қабул қилдингиз. Энди, агар мен сизларга — мен бегуноҳман, деб айцам ва Аллоҳ — мен бегуноҳ эканимни билса (ҳам), сизлар менга ишонмайсиз; ва агар мен сизларга — ёлғондан, мен гуноҳкор(ман), деб иқрор қилсам ва Аллоҳ — мен бегуноҳ эканимни билса (ҳам), сизлар менга ишонасиз. Аллоҳга қасамки, мен — ўз ҳолатимни — Юсуфнинг отаси (яъни Яъқуб) айтган (ҳолат)дан бошқасига ўхшатмайман; у: «Бас, (мен учун) чиройли сабр (лозим) ва сизлар баён (даъво) қилаётган нарсага қарши Аллоҳдан ёрдам сўралади» (Юсуф, 18), — деган›, — дедим. Сўнг мен — Аллоҳ менинг бегуноҳлигимни исботлайди (деб умид қилиб) — тўшагимнинг бошқа томонига ўгирилдим. Аллоҳга қасамки, мен — Аллоҳ менинг (ишим) ҳақида ваҳий нозил қилади, деб (ҳеч) ўйламаган эдим, чунки мен ўзимни — Қуръонда мен ҳақимда (оят) айтилишга — жуда арзимас (паст) деб ҳисоблар эдим. Мен — Аллоҳнинг Расули ﷺ тушида Аллоҳ менинг бегуноҳлигимни исботлайди, деб умид қилган эдим. Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг Расули ﷺ (ўз) жойидан турмаган ва уйдан ҳеч ким чиқмаган пайтда, у зотга ваҳий келди. Бас, унга — (ваҳий келганда) одатда уни қоплайдиган — ҳолат келди: у зот шу қадар терлаб кетдики, қиш (совуқ) куни бўлишига қарамай, тер томчилари унинг (юзидан) марварид каби томар эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ўша ҳолати ўтганда, у зот табассум қилар эди ва айтган биринчи сўзи: ‹Эй Оиша! Аллоҳга ҳамд айт — чунки Аллоҳ сенинг бегуноҳлигингни эълон қилди›, — дедилар. Онам менга — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига боришни — айтди. Мен: ‹Аллоҳга қасамки, мен у зотнинг олдига бормайман ва Аллоҳдан бошқа ҳеч кимга ҳамд (миннатдорчилик) билдирмайман›, — дедим. Бас, Аллоҳ (мана бу оятни) нозил қилди: ‹Албатта, (Оишага) туҳмат (уйдирма) келтирганлар — сизлардан бир гуруҳ(дир)...› (Нур, 11). Аллоҳ менинг бегуноҳлигим ҳақида (оят) нозил қилганда, Абу Бакр — у Мистаҳ ибн Усосани (ўз қариндоши бўлганлиги сабабли) таъминлар эди — ‹Аллоҳга қасамки, мен — Оиша ҳақида айтган (гап)и сабабли — Мистаҳга ҳеч қачон ҳеч нарса бермайман›, — деди. Лекин Аллоҳ кейинчалик (мана бу оятни) нозил қилди: ‹Сизлардан фазилат ва бойлик эгалари — қариндошларига, мискинларга ва Аллоҳ йўлида ҳижрат қилганларга (ҳеч нарса) бермасликка қасам ичмасин. (Улар) афв эцин ва кечирсин! Сизлар — Аллоҳ сизларни мағфират қилишни — хоҳламайсизми? Аллоҳ — мағфиратли, раҳмли(дир)› (Нур, 22). Шундан кейин Абу Бакр: ‹Ҳа! Аллоҳга қасамки, мен — Аллоҳ мени мағфират қилишни — яхши кўраман›, — деди ва Мистаҳга — (аввал) бериб турганидек — яна (ёрдам) бера бошлади. Аллоҳнинг Расули ﷺ — Зайнаб бинт Жаҳшдан (яъни Пайғамбар ﷺ нинг завжасидан) мен ҳақимда: ‹Сен нима биласан ва нима кўрдинг?› — деб сўради. У: ‹Ё Расулуллоҳ, мен — эшитмаган ёки кўрмаган нарсамни (эшитдим ёки кўрдим, деб) даъво қилишдан тийиламан. Аллоҳга қасамки, мен Оиша ҳақида яхшиликдан бошқа нарсани билмайман›, — деди. Оиша қўшди: «Зайнаб мен билан (гўзаллик ва Пайғамбар ﷺ нинг муҳаббатида) рақобатлашар эди, лекин Аллоҳ уни — (ёмонлик қилишдан) сақлади, чунки унинг тақвоси бор эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا، وَبَعْضُهُمْ كَانَ أَوْعَى لِحَدِيثِهَا مِنْ بَعْضٍ وَأَثْبَتَ لَهُ اقْتِصَاصًا، وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمُ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ عَائِشَةَ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا، وَإِنْ كَانَ بَعْضُهُمْ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضٍ، قَالُوا قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيُّهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا، خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ، قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ فِيهَا سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ، فَكُنْتُ أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ، فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ وَقَفَلَ، دَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَافِلِينَ، آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى رَحْلِي، فَلَمَسْتُ صَدْرِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدِ انْقَطَعَ، فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي، فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ، قَالَتْ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يُرَحِّلُونِي فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي، فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ عَلَيْهِ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يَهْبُلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ، إِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ، فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ خِفَّةَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَفَعُوهُ وَحَمَلُوهُ، وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ فَسَارُوا، وَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ وَلَيْسَ بِهَا مِنْهُمْ دَاعٍ وَلاَ مُجِيبٌ، فَتَيَمَّمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ، وَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ، فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي، وَكَانَ رَآنِي قَبْلَ الْحِجَابِ، فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي، فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي، وَاللَّهِ مَا تَكَلَّمْنَا بِكَلِمَةٍ وَلاَ سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ، وَهَوَى حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ، فَوَطِئَ عَلَى يَدِهَا، فَقُمْتُ إِلَيْهَا فَرَكِبْتُهَا، فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، وَهُمْ نُزُولٌ ـ قَالَتْ ـ فَهَلَكَ ‏{‏فِيَّ‏}‏ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَ الإِفْكِ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ابْنَ سَلُولَ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ أُخْبِرْتُ أَنَّهُ كَانَ يُشَاعُ وَيُتَحَدَّثُ بِهِ عِنْدَهُ، فَيُقِرُّهُ وَيَسْتَمِعُهُ وَيَسْتَوْشِيهِ‏.‏ وَقَالَ عُرْوَةُ أَيْضًا لَمْ يُسَمَّ مِنْ أَهْلِ الإِفْكِ أَيْضًا إِلاَّ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ، وَمِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ، وَحَمْنَةُ بِنْتُ جَحْشٍ فِي نَاسٍ آخَرِينَ، لاَ عِلْمَ لِي بِهِمْ، غَيْرَ أَنَّهُمْ عُصْبَةٌ ـ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ـ وَإِنَّ كُبْرَ ذَلِكَ يُقَالُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ كَانَتْ عَائِشَةُ تَكْرَهُ أَنْ يُسَبَّ عِنْدَهَا حَسَّانُ، وَتَقُولُ إِنَّهُ الَّذِي قَالَ: فَإِنَّ أَبِي وَوَالِدَهُ وَعِرْضِي     لِعِرْضِ مُحَمَّدٍ مِنْكُمْ وِقَاءُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْتُ شَهْرًا، وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ، وَهْوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي، إِنَّمَا يَدْخُلُ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏"‏ ثُمَّ يَنْصَرِفُ، فَذَلِكَ يَرِيبُنِي وَلاَ أَشْعُرُ بِالشَّرِّ، حَتَّى خَرَجْتُ حِينَ نَقَهْتُ، فَخَرَجْتُ مَعَ أُمِّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ، وَكَانَ مُتَبَرَّزَنَا، وَكُنَّا لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا‏.‏ قَالَتْ وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي الْبَرِّيَّةِ قِبَلَ الْغَائِطِ، وَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا، قَالَتْ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ وَهْىَ ابْنَةُ أَبِي رُهْمِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ، وَأُمُّهَا بِنْتُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ بْنِ عَبَّادِ بْنِ الْمُطَّلِبِ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ بَيْتِي، حِينَ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا، فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ‏.‏ فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ، أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَتْ أَىْ هَنْتَاهْ وَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قَالَتْ وَقُلْتُ مَا قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ ـ قَالَتْ ـ فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَىَّ قَالَتْ وَأُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، قَالَتْ فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَقُلْتُ لأُمِّي يَا أُمَّتَاهُ مَاذَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَيْكِ، فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةً عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا لَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ كَثَّرْنَ عَلَيْهَا‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ أَوَلَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ، حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، ثُمَّ أَصْبَحْتُ أَبْكِي ـ قَالَتْ ـ وَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ يَسْأَلُهُمَا وَيَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ ـ قَالَتْ ـ فَأَمَّا أُسَامَةُ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ، وَبِالَّذِي يَعْلَمُ لَهُمْ فِي نَفْسِهِ، فَقَالَ أُسَامَةُ أَهْلَكَ وَلاَ نَعْلَمُ إِلاَّ خَيْرًا‏.‏ وَأَمَّا عَلِيٌّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ، وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَسَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ‏.‏ قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ ‏"‏ أَىْ بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ مِنْ شَىْءٍ يَرِيبُكِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ لَهُ بَرِيرَةُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا قَطُّ أَغْمِصُهُ، غَيْرَ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا، فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ ـ قَالَتْ ـ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَوْمِهِ، فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ قَدْ بَلَغَنِي عَنْهُ أَذَاهُ فِي أَهْلِي، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الأَشْهَلِ فَقَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْذِرُكَ، فَإِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ ضَرَبْتُ عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ‏.‏ قَالَتْ فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْخَزْرَجِ، وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ بِنْتَ عَمِّهِ مِنْ فَخِذِهِ، وَهْوَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ، وَهْوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ ـ قَالَتْ ـ وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا، وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدٍ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لاَ تَقْتُلُهُ، وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ، وَلَوْ كَانَ مِنْ رَهْطِكَ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ يُقْتَلَ‏.‏ فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ ـ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدٍ ـ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ‏.‏ قَالَتْ فَثَارَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ ـ قَالَتْ ـ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ ـ قَالَتْ ـ فَبَكَيْتُ يَوْمِي ذَلِكَ كُلَّهُ، لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ـ قَالَتْ ـ وَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي، وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا، لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، حَتَّى إِنِّي لأَظُنُّ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي، فَبَيْنَا أَبَوَاىَ جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي ـ قَالَتْ ـ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْنَا، فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ ـ قَالَتْ ـ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي بِشَىْءٍ ـ قَالَتْ ـ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ، يَا عَائِشَةُ إِنَّهُ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً، فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ ثُمَّ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً، فَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِّي فِيمَا قَالَ‏.‏ فَقَالَ أَبِي وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ‏.‏ قَالَتْ أُمِّي وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقُلْتُ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ كَثِيرًا إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَقَدْ سَمِعْتُمْ هَذَا الْحَدِيثَ حَتَّى اسْتَقَرَّ فِي أَنْفُسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ، فَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي مِنْهُ بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي، فَوَاللَّهِ لاَ أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالَ ‏[quran sura="12" aya_start="18" aya_end="18"]{‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏}‏ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ وَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي حِينَئِذٍ بَرِيئَةٌ، وَأَنَّ اللَّهَ مُبَرِّئِي بِبَرَاءَتِي وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ مُنْزِلٌ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى، لَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ، وَلَكِنْ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا، فَوَاللَّهِ مَا رَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَجْلِسَهُ، وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ، حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ، حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِنَ الْعَرَقِ مِثْلُ الْجُمَانِ وَهْوَ فِي يَوْمٍ شَاتٍ، مِنْ ثِقَلِ الْقَوْلِ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَيْهِ ـ قَالَتْ ـ فَسُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَضْحَكُ، فَكَانَتْ أَوَّلَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا أَنْ قَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ أَمَّا اللَّهُ فَقَدْ بَرَّأَكِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَقَالَتْ لِي أُمِّي قُومِي إِلَيْهِ‏.‏ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، فَإِنِّي لاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ ـ قَالَتْ ـ وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="24" aya_start="11" aya_end="22"]{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ‏}‏ الْعَشْرَ الآيَاتِ، ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ وَفَقْرِهِ ـ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ الَّذِي قَالَ لِعَائِشَةَ مَا قَالَ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="24" aya_start="22" aya_end="22"]‏{‏ وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ بَلَى وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ وَقَالَ وَاللَّهِ لَا أَنْزِعُهَا مِنْهُ أَبَدًا قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي فَقَالَ لِزَيْنَبَ مَاذَا عَلِمْتِ أَوْ رَأَيْتِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ إِلَّا خَيْرًا قَالَتْ عَائِشَةُ وَهِيَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ قَالَتْ وَطَفِقَتْ أُخْتُهَا حَمْنَةُ تُحَارِبُ لَهَا فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَهَذَا الَّذِي بَلَغَنِي مِنْ حَدِيثِ هَؤُلَاءِ الرَّهْطِ ثُمَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ وَاللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ الَّذِي قِيلَ لَهُ مَا قِيلَ لَيَقُولُ سُبْحَانَ اللَّهِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا كَشَفْتُ مِنْ كَنَفِ أُنْثَى قَطُّ قَالَتْ ثُمَّ قُتِلَ بَعْدَ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ

(Ibn Shihob aytdi:) Menga Urva ibn Zubayr, Saʼid ibnul-Musayyab, Alqama ibn Vaqqos va Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba ibn Masʼud — Paygʻambar ﷺning zavjasi Oisha (roziyallohu anho)dan, ifk (buhton) ahli unga oʻzlari aytgan (tuhmat)ni aytgan paytda(gi voqea haqida) rivoyat qildilar. Ularning har biri menga uning hadisidan bir qismni rivoyat qildi; baʼzilari uning hadisini boshqalardan koʻra yaxshiroq yodlagan va uni hikoya qilishda sobitroq edi. Men ulardan har bir kishidan u menga Oishadan rivoyat qilgan hadisni yodladim; ularning hadisi bir-birini tasdiqlaydi, garchi baʼzilari uni boshqalardan koʻra yaxshiroq yodlagan boʻlsa ham. Ular (rivoyat qilib) aytdilar: Oisha aytdi: Rasululloh ﷺ safarni iroda qilsalar, zavjalari orasida qurʼa tashlardilar; qaysi birining qurʼasi (oʻqi) chiqsa, Rasululloh ﷺ uni oʻzlari bilan (safarga) olib chiqardilar. Oisha aytdi: U zot oʻzlari gʻazot qilgan bir gʻazotda biz orasida qurʼa tashladilar, unda mening qurʼam chiqdi va men Rasululloh ﷺ bilan — hijob (parda oyati) nozil boʻlganidan keyin — chiqdim. Men havdaj (kajava)da koʻtarilar va unda (qoʻnib) tushardim. Biz yurdik, to Rasululloh ﷺ oʻsha gʻazotlaridan boʻshab, (uyga) qaytdilar. Biz qaytib Madinaga yaqinlashganimizda, u zot bir kechasi koʻchish (joʻnash)ni eʼlon qildilar. Koʻchishni eʼlon qilganlarida, men turib yurdim, to qoʻshindan oʻtib ketdim. Hojatimni chiqarganimdan keyin yukim (joyim) tomon yoʻnaldim. Koʻkragimni paypaslasam, Zafor (oʻrni) jazaʼ (marvarid)idan tuzilgan marjonim uzilib tushgan ekan. Men qaytib, marjonimni qidirdim, uni izlash meni ushlab qoldi (kechiktirdi). Meni (kajavaga) yuklaydigan jamoa kelib, havdajimni koʻtarib, men minadigan tuyamning ustiga yuklashdi — ular meni uning ichida (bor) deb oʻylardilar. Oʻsha paytlarda ayollar yengil (vaznli) edi, semirib ketmagan, ularga goʻsht (yogʻ) bosmagan edi — ular taomdan ozgina (yengil) yer edilar. Shu sababli qavm havdajni koʻtarib, yuklaganlarida, uning yengilligini gʻalati (boshqacha) deb bilmadi. Men yoshgina qiz edim. Ular tuyani (haydab) joʻnatib, yurib ketishdi. Qoʻshin oʻtib ketganidan keyin men marjonimni topdim va ularning manzillariga keldim — u yerda na (meni) chaqiruvchi, na javob beruvchi (hech kim) bor edi. Men oʻzim (avval) boʻlgan joyimni qasd qildim (oʻsha yerga oʻtirdim) va ular meni yoʻqotib, oldimga qaytadilar, deb oʻyladim. Men joyimda oʻtirganimda, koʻzimni (uyqu) yengib, uxlab qoldim. Safvon ibn Muattal as-Sulamiy — soʻng az-Zakvoniy — qoʻshinning ortida (qolib) edi. U mening manzilim oldida tongga yetib, uxlab yotgan bir insonning qorasini koʻrdi va meni koʻrganda tanidi — u meni hijobdan oldin koʻrgan edi. Men uning ‹inno lillah...› (istirjoʼ) deb aytishidan — meni tanigan paytida — uygʻonib ketdim va yuzimni jilboybim (ridom) bilan yopdim. Allohga qasamki, biz bir kalima ham gaplashmadik, men undan uning istirjoʼ (‹inno lillah...›)idan boshqa bir kalima eshitmadim. U tuyasini choʻktirib, oldingi oyogʻini bosib turdi, men unga (turib) chiqib mindim. U tuyani yetaklab yurdi, to biz qoq peshin issigʻida — ular (manzilda) tushgan holda turgan paytlarida — qoʻshinga yetib bordik. Men haqimda halok boʻlgan (gunohga botgan) kishi halok boʻldi; ifkning kattasini (boshini) oʻz ustiga olgan kishi Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul edi. Urva aytdi: Menga xabar berishdiki, u (Ibn Ubayy)ning oldida bu (tuhmat) tarqatilib, gapirilardi, u esa uni tasdiqlab, eshitar va uni (yana) avj oldirardi (tarqatardi). Urva yana aytdi: Ifk ahlidan faqat Hasson ibn Sobit, Mistah ibn Usosa va Hamna bint Jahsh — men bilmaydigan boshqa kishilar orasida — nom bilan zikr qilindi. Faqat ular bir guruh (usba) edilar, Alloh taolo aytganidek; bu (tuhmat)ning kattasini Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul (boshlagan) deyiladi. Urva aytdi: Oisha Hassonning oldida soʻkilishini yoqtirmas va: «Albatta u — ‹Mening otam, uning otasi va orim (sharafim) Muhammadning ﷺ ori (sharafi)ga sizlardan (himoya) toʻsiqdir› (degan baytni) aytgan kishidir», derdi. Oisha aytdi: Biz Madinaga keldik, men kelganimda bir oy kasal boʻldim. Odamlar ifk ahlining gaplariga (sheʼngʻib) berilib ketgan, men esa bu narsadan hech xabardor emas edim. Kasalligimda meni shubhalantirgan (xafa qilgan) narsa shuki, men Rasululloh ﷺdan kasal boʻlganimda koʻradigan (odatdagi) mehribonlikni koʻrmas edim. Rasululloh ﷺ faqat oldimga kirib salom berar, soʻng: «U (kasal qiz)laringiz qalay?» derdilar, soʻng chiqib ketardilar. Mana shu meni shubhalantirardi, ammo men yomonlik (gap)dan xabardor emas edim. To men sogʻayganimda (uydan) chiqdim. Men Ummu Mistah bilan birga Manosiʼ tomon chiqdim — u bizning hojatxonamiz (hojat chiqaradigan joyimiz) edi. Biz faqat kechadan kechaga (uydan) chiqardik — bu, uylarimiz yaqinida hojatxonalar tutmasimizdan oldin edi. Bizning ishimiz (odatimiz) choʻldagi qadimgi arablarning ishidek edi (sahroga chiqardik). Men va Ummu Mistah — u Abu Ruhm ibnul-Muttalib ibn Abdimanofning qizi, onasi Saxr ibn Omirning qizi, Abu Bakr Siddiqning xolasi; oʻgʻli esa Mistah ibn Usosa ibn Abbod ibnul-Muttalib (edi) — ishimizdan boʻshagach, uyim tomon yoʻnaldik. Ummu Mistah ridosiga qoqilib (yiqilayozib): «Mistah halok boʻlsin!» dedi. Men unga: «Yomon (soʻz) aytding! Badrda qatnashgan bir kishini soʻkasanmi?» dedim. U: «Ey soddadil (ayol), u nima deganini eshitmadingmi?» dedi. Men: «U nima dedi?» dedim. U menga ifk ahlining soʻzini xabar berdi. Shunda mening kasalligim ustiga (yana) kasallik ortdi. Uyimga qaytganimda, Rasululloh ﷺ oldimga kirib salom berdilar, soʻng: «U (qiz)laringiz qalay?» dedilar. Men u zotga: «Ota-onamning oldiga borishimga izn berasizmi?» dedim — men ulardan xabarni aniqlamoqchi edim. Rasululloh ﷺ menga izn berdilar. Men onamga: «Ey onajon, odamlar nima (deb) gapirmoqdalar?» dedim. U: «Ey qizginam, oʻzingga yengil (sabr) qil. Allohga qasamki, eri sevgan goʻzal bir ayol — uning kundoshlari boʻlsa — ular uning ustidan (gap) koʻpaytirmaganlari kam boʻladi (har doim shunday boʻladi)», dedi. Men: «Subhanalloh! Odamlar buni (rostdan) gapirdilarmi?!» dedim. Oʻsha kecha men yigʻladim, to tongga yetdim — koʻz yoshim tinmas, uyqu meni surma qilmas (uxlay olmas) edim. Soʻng tongda (yana) yigʻlardim. Rasululloh ﷺ — vahiy (kelishi) kechikkanida — Ali ibn Abu Tolib va Usoma ibn Zaydni chaqirib, ahlini (men bilan) ajralish haqida ulardan soʻrab, maslahatlashdilar. Usoma esa Rasululloh ﷺga u zotning ahli (Oisha)ning poklik (bezgunohligi)ni bilgani va oʻz koʻnglida ular uchun bilgan (yaxshilik) bilan ishora qilib: «(U) sizning ahlingiz, biz faqat yaxshilik bilamiz», dedi. Ali esa: «Ey Allohning Rasuli, Alloh sizga (yoʻlni) tor qilmagan, undan boshqa ayollar koʻp. Joriya (xizmatkor qiz Barira)dan soʻrang, u sizga rost (xabar) beradi», dedi. Rasululloh ﷺ Barirani chaqirib: «Ey Barira, sen unda (Oishada) shubhalantiradigan biror narsa koʻrganmisan?» dedilar. Barira u zotga: «Sizni haq bilan (paygʻambar qilib) yuborgan Zotga qasamki, men unda ayblaydigan biror ishni hech koʻrmaganman — faqat u yoshgina qizki, ahlining xamiri (yonida) uxlab qolar, (uy) qoʻyi kelib uni yeb ketardi», dedi. Rasululloh ﷺ oʻsha kuni turib, Abdulloh ibn Ubayydan (boʻlgan ozordan) uzr (haqlik) talab qilib, minbar ustida turib: «Ey musulmonlar jamoasi, menga ahlim haqida ozori yetgan bir kishidan kim meni (uning jazosi haqida) uzrli (haqli) qiladi? Allohga qasamki, men ahlim haqida faqat yaxshilik bildim. Ular bir kishini ham (tuhmat bilan) zikr qildilarki, men u haqda faqat yaxshilik bildim; u faqat men bilan birga ahlimning oldiga kirardi (xolos)», dedilar. Shunda Bani Abdulashhalning birodari Saʼd ibn Muoz turib: «Ey Allohning Rasuli, men sizni (uning jazosida) uzrli (haqli) qilaman. Agar u Avs(qabilasi)dan boʻlsa, men uning boʻynini uraman; agar Xazrajdan boʻlgan birodarlarimizdan boʻlsa, bizga buyuring, biz buyrugʻingizni bajaramiz», dedi. Shunda Xazrajdan bir kishi — Saʼd ibn Ubada, Xazrajning sayyidi, Hassonning onasi uning urugʻidan amakining qizi edi — turdi. U bundan oldin solih kishi edi, ammo (qabilachilik) himiyati (taassubi) uni qoʻzgʻab: Saʼd(ibn Muoz)ga: «Yolgʻon aytding, Allohning umriga qasamki, sen uni oʻldirmaysan va oʻldirishga qodir ham boʻlmaysan. Agar u sening urugʻingdan boʻlganida, uning oʻldirilishini istamasding», dedi. Shunda Usayd ibn Huzayr — u Saʼd(ibn Muoz)ning amakivachchasi — turib, Saʼd ibn Ubadaga: «Yolgʻon aytding, Allohning umriga qasamki, biz uni albatta oʻldiramiz. Sen munofiqsan, munofiqlar tomonidan janjallashyapsan!» dedi. Shunda ikki qabila — Avs va Xazraj — bir-biri bilan urishishga (jang qilishga) qoʻzgʻalishdi, Rasululloh ﷺ esa minbar ustida turardilar. Rasululloh ﷺ ularni tinchlantirishda davom etdilar, to ular jim boʻldilar, u zot ham jim boʻldilar. Men oʻsha kunimning butunini yigʻlab oʻtkazdim — koʻz yoshim tinmas, uyqu meni surma qilmas edi. Ota-onam ertalab yonimda edilar — men ikki kecha va bir kun yigʻlagan edim, koʻz yoshim tinmas, uyqu meni surma qilmas, hatto men yigʻlash jigarimni yorib yuboradi deb oʻylardim. Ota-onam yonimda oʻtirib, men yigʻlar ekanman, ansorlardan bir ayol mendan (kirishga) izn soʻradi, men unga izn berdim, u oʻtirib, men bilan birga yigʻlay boshladi. Biz shu (holatda) ekanimizda, Rasululloh ﷺ oldimizga kirib salom berdilar, soʻng oʻtirdilar — bundan oldin, (tuhmat) aytilgani aytilgandan beri, u zot mening yonimda (hech) oʻtirmagan edilar. U zot bir oy turdilar, men haqimda u zotga biror narsa vahiy qilinmagan edi. Rasululloh ﷺ oʻtirganlarida shahodat aytib, soʻng: «Ammo baʼd, ey Oisha, menga sen haqingda shunday-shunday (gap) yetdi. Agar sen pok (begunoh) boʻlsang, Alloh tez orada seni poklaydi (oqlaydi); agar bir gunohga (qadam) qoʻygan boʻlsang, Allohdan magʻfirat soʻra va Unga tavba qil, chunki banda (gunohini) eʼtirof etib, soʻng tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi», dedilar. Rasululloh ﷺ soʻzlarini tugatganlarida, koʻz yoshim shunday qisqardiki, men undan bir tomchi(ni) ham sezmadim. Men otamga: «Rasululloh ﷺga men haqimda aytgan (soʻzi)ga javob bering», dedim. Otam: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺga nima deyishni bilmayman», dedi. Men onamga: «Rasululloh ﷺga aytgan (soʻzi)ga javob bering», dedim. Onam: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺga nima deyishni bilmayman», dedi. Shunda men — yoshgina, Qurʼondan koʻp (oyat) oʻqimaydigan qiz — dedim: «Allohga qasamki, men bilamanki, sizlar bu (tuhmat) hadisini eshitib, u koʻngillaringizda qaror topdi va sizlar uni tasdiqladingiz. Endi men sizlarga ‹begunohman› desam, meni tasdiqlamaysizlar; agar bir ishni eʼtirof etsam — Alloh men undan begunoh ekanimni bilsa-da — meni tasdiqlaysizlar. Allohga qasamki, men oʻzim va sizlar uchun Yusufning otasi (Yaʼqub) aytgan (soʻz)dan boshqa misol topmayapman: ‹Endi (menga) chiroyli sabr (lozim); sizlar taʼriflayotgan (yolgʻon)ga qarshi Allohdan yordam soʻraladi› (Yusuf surasi, 18)». Soʻng men (yuzimni) burib, toʻshagimga yonboshlab yotdim. Alloh men oʻshanda begunoh ekanimni va Alloh meni begunohligim bilan oqlovchi ekanini bilardi. Ammo, Allohga qasamki, men Alloh men haqimda oʻqiladigan (tilovat qilinadigan) vahiy nozil qiladi deb oʻylamasdim — men oʻzimni Alloh men haqimda (Qurʼonda) bir narsa gapirishidan kichikroq (arzimasroq) deb bilardim. Lekin men Rasululloh ﷺ tushida Alloh meni oqlaydigan bir tush koʻradilar deb umid qilardim. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ oʻtirgan joylaridan jilmadilar va uy ahlidan hech kim chiqmadi, to u zotga (vahiy) nozil qilindi. U zotni oʻsha (vahiy paytidagi) ogʻir holat (burahoʼ) tutdi, hatto sovuq kunda boʻlishiga qaramay, u zotga nozil qilingan soʻzning ogʻirligidan, u zotdan marvariddek ter tomchilab tushardi. Soʻng Rasululloh ﷺdan (oʻsha holat) koʻtarildi, u zot kulayotgan edilar. U zot aytgan birinchi kalima: «Ey Oisha, Allohga (kelsak) — U seni poklab (oqlab) qoʻ ydi!» (degani) boʻldi. Onam menga: «Unga (Rasululloh ﷺ tomonga) turib bor», dedi. Men: «Allohga qasamki, unga turib bormayman, men faqat Alloh azza va jallaga hamd aytaman», dedim. Alloh taolo «Albatta ifk (buhton)ni keltirganlar...» (degan) oʻn (Nur surasi, 11–22) oyat(lar)ni nozil qildi. Alloh bularni mening pokligim (oqlanishim) haqida nozil qildi. Abu Bakr Siddiq — u Mistah ibn Usosaga qarindoshligi va kambagʻalligi tufayli nafaqa berib turardi — «Allohga qasamki, men Mistahga — u Oisha haqida aytgan (tuhmat)ni aytganidan keyin — abadiy hech narsa nafaqa bermayman», dedi. Shunda Alloh: «Sizlardan fazl (saxovat) va boylik egalari... bermaslikka qasam ichmasinlar» — «...Gʻafur, Rahimdir» (degan) soʻzigacha (Nur surasi, 22) (oyatini) nozil qildi. Abu Bakr Siddiq: «Ha, Allohga qasamki, men Allohning meni magʻfirat qilishini albatta yaxshi koʻraman», dedi va Mistahga berib turgan nafaqasini (yana) qaytardi hamda: «Allohga qasamki, men uni undan abadiy tortib olmayman», dedi. Oisha aytdi: Rasululloh ﷺ Zaynab bint Jahshdan men haqimda soʻragan edilar. U zot Zaynabga: «Sen nima bilasan yoki nima koʻrding?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, men quloq va koʻzimni (yolgʻondan) saqlayman (himoya qilaman); Allohga qasamki, men faqat yaxshilik bildim», dedi. Oisha aytdi: U Paygʻambar ﷺning zavjalaridan men bilan (goʻzallikda) tenglashadigan ayol edi, Alloh uni varaʼ (taqvo) bilan saqladi. (Oisha) aytdi: Uning singlisi Hamna esa u uchun (Zaynab tarafini olib) janjallasha boshladi va halok boʻlganlar (gunohga botganlar) qatorida halok boʻldi. Ibn Shihob: «Mana shu — menga bu jamoa (rovi)larning hadisidan yetgan (narsa)dir», dedi. Soʻng Urva aytdi: Oisha: «Allohga qasamki, haqida (tuhmat) aytilgan (Safvon) degan oʻsha kishi: ‹Subhanalloh! Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men hech qachon biror ayolning (avrat) pardasini ochmaganman› derdi», dedi. (Oisha) aytdi: Soʻng u (Safvon) bundan keyin Alloh yoʻlida (jangda) shahid qilindi.(Ибн Шиҳоб айтди:) Менга Урва ибн Зубайр, Саъид ибнул-Мусайяб, Алқама ибн Ваққос ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба ибн Масъуд — Пайғамбар ﷺнинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, ифк (буҳтон) аҳли унга ўзлари айтган (туҳмат)ни айтган пайтда(ги воқеа ҳақида) ривоят қилдилар. Уларнинг ҳар бири менга унинг ҳадисидан бир қисмни ривоят қилди; баъзилари унинг ҳадисини бошқалардан кўра яхшироқ ёдлаган ва уни ҳикоя қилишда собитроқ эди. Мен улардан ҳар бир кишидан у менга Оишадан ривоят қилган ҳадисни ёдладим; уларнинг ҳадиси бир-бирини тасдиқлайди, гарчи баъзилари уни бошқалардан кўра яхшироқ ёдлаган бўлса ҳам. Улар (ривоят қилиб) айтдилар: Оиша айтди: Расулуллоҳ ﷺ сафарни ирода қилсалар, завжалари орасида қуръа ташлардилар; қайси бирининг қуръаси (ўқи) чиқса, Расулуллоҳ ﷺ уни ўзлари билан (сафарга) олиб чиқардилар. Оиша айтди: У зот ўзлари ғазот қилган бир ғазотда биз орасида қуръа ташладилар, унда менинг қуръам чиқди ва мен Расулуллоҳ ﷺ билан — ҳижоб (парда ояти) нозил бўлганидан кейин — чиқдим. Мен ҳавдаж (кажава)да кўтарилар ва унда (қўниб) тушардим. Биз юрдик, то Расулуллоҳ ﷺ ўша ғазотларидан бўшаб, (уйга) қайтдилар. Биз қайтиб Мадинага яқинлашганимизда, у зот бир кечаси кўчиш (жўнаш)ни эълон қилдилар. Кўчишни эълон қилганларида, мен туриб юрдим, то қўшиндан ўтиб кетдим. Ҳожатимни чиқарганимдан кейин юким (жойим) томон йўналдим. Кўкрагимни пайпасласам, Зафор (ўрни) жазаъ (марварид)идан тузилган маржоним узилиб тушган экан. Мен қайтиб, маржонимни қидирдим, уни излаш мени ушлаб қолди (кечиктирди). Мени (кажавага) юклайдиган жамоа келиб, ҳавдажимни кўтариб, мен минадиган туямнинг устига юклашди — улар мени унинг ичида (бор) деб ўйлардилар. Ўша пайтларда аёллар енгил (вазнли) эди, семириб кетмаган, уларга гўшт (ёғ) босмаган эди — улар таомдан озгина (енгил) ер эдилар. Шу сабабли қавм ҳавдажни кўтариб, юклаганларида, унинг енгиллигини ғалати (бошқача) деб билмади. Мен ёшгина қиз эдим. Улар туяни (ҳайдаб) жўнатиб, юриб кетишди. Қўшин ўтиб кетганидан кейин мен маржонимни топдим ва уларнинг манзилларига келдим — у ерда на (мени) чақирувчи, на жавоб берувчи (ҳеч ким) бор эди. Мен ўзим (аввал) бўлган жойимни қасд қилдим (ўша ерга ўтирдим) ва улар мени йўқотиб, олдимга қайтадилар, деб ўйладим. Мен жойимда ўтирганимда, кўзимни (уйқу) енгиб, ухлаб қолдим. Сафвон ибн Муаттал ас-Суламий — сўнг аз-Заквоний — қўшиннинг ортида (қолиб) эди. У менинг манзилим олдида тонгга етиб, ухлаб ётган бир инсоннинг қорасини кўрди ва мени кўрганда таниди — у мени ҳижобдан олдин кўрган эди. Мен унинг ‹инно лиллаҳ...› (истиржў) деб айтишидан — мени таниган пайтида — уйғониб кетдим ва юзимни жилбойбим (ридом) билан ёпдим. Аллоҳга қасамки, биз бир калима ҳам гаплашмадик, мен ундан унинг истиржў (‹инно лиллаҳ...›)идан бошқа бир калима эшитмадим. У туясини чўктириб, олдинги оёғини босиб турди, мен унга (туриб) чиқиб миндим. У туяни етаклаб юрди, то биз қоқ пешин иссиғида — улар (манзилда) тушган ҳолда турган пайтларида — қўшинга етиб бордик. Мен ҳақимда ҳалок бўлган (гуноҳга ботган) киши ҳалок бўлди; ифкнинг каттасини (бошини) ўз устига олган киши Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул эди. Урва айтди: Менга хабар беришдики, у (Ибн Убайй)нинг олдида бу (туҳмат) тарқатилиб, гапириларди, у эса уни тасдиқлаб, эшитар ва уни (яна) авж олдирарди (тарқатарди). Урва яна айтди: Ифк аҳлидан фақат Ҳассон ибн Собит, Мистаҳ ибн Усоса ва Ҳамна бинт Жаҳш — мен билмайдиган бошқа кишилар орасида — ном билан зикр қилинди. Фақат улар бир гуруҳ (усба) эдилар, Аллоҳ таоло айтганидек; бу (туҳмат)нинг каттасини Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул (бошлаган) дейилади. Урва айтди: Оиша Ҳассоннинг олдида сўкилишини ёқтирмас ва: «Албатта у — ‹Менинг отам, унинг отаси ва орим (шарафим) Муҳаммаднинг ﷺ ори (шарафи)га сизлардан (ҳимоя) тўсиқдир› (деган байтни) айтган кишидир», дерди. Оиша айтди: Биз Мадинага келдик, мен келганимда бир ой касал бўлдим. Одамлар ифк аҳлининг гапларига (шеънғиб) берилиб кетган, мен эса бу нарсадан ҳеч хабардор эмас эдим. Касаллигимда мени шубҳалантирган (хафа қилган) нарса шуки, мен Расулуллоҳ ﷺдан касал бўлганимда кўрадиган (одатдаги) меҳрибонликни кўрмас эдим. Расулуллоҳ ﷺ фақат олдимга кириб салом берар, сўнг: «У (касал қиз)ларингиз қалай?» дердилар, сўнг чиқиб кетардилар. Мана шу мени шубҳалантирарди, аммо мен ёмонлик (гап)дан хабардор эмас эдим. То мен соғайганимда (уйдан) чиқдим. Мен Умму Мистаҳ билан бирга Маносиъ томон чиқдим — у бизнинг ҳожатхонамиз (ҳожат чиқарадиган жойимиз) эди. Биз фақат кечадан кечага (уйдан) чиқардик — бу, уйларимиз яқинида ҳожатхоналар тутмасимиздан олдин эди. Бизнинг ишимиз (одатимиз) чўлдаги қадимги арабларнинг ишидек эди (саҳрога чиқардик). Мен ва Умму Мистаҳ — у Абу Руҳм ибнул-Мутталиб ибн Абдиманофнинг қизи, онаси Сахр ибн Омирнинг қизи, Абу Бакр Сиддиқнинг холаси; ўғли эса Мистаҳ ибн Усоса ибн Аббод ибнул-Мутталиб (эди) — ишимиздан бўшагач, уйим томон йўналдик. Умму Мистаҳ ридосига қоқилиб (йиқилаёзиб): «Мистаҳ ҳалок бўлсин!» деди. Мен унга: «Ёмон (сўз) айтдинг! Бадрда қатнашган бир кишини сўкасанми?» дедим. У: «Эй соддадил (аёл), у нима деганини эшитмадингми?» деди. Мен: «У нима деди?» дедим. У менга ифк аҳлининг сўзини хабар берди. Шунда менинг касаллигим устига (яна) касаллик ортди. Уйимга қайтганимда, Расулуллоҳ ﷺ олдимга кириб салом бердилар, сўнг: «У (қиз)ларингиз қалай?» дедилар. Мен у зотга: «Ота-онамнинг олдига боришимга изн берасизми?» дедим — мен улардан хабарни аниқламоқчи эдим. Расулуллоҳ ﷺ менга изн бердилар. Мен онамга: «Эй онажон, одамлар нима (деб) гапирмоқдалар?» дедим. У: «Эй қизгинам, ўзингга енгил (сабр) қил. Аллоҳга қасамки, эри севган гўзал бир аёл — унинг кундошлари бўлса — улар унинг устидан (гап) кўпайтирмаганлари кам бўлади (ҳар доим шундай бўлади)», деди. Мен: «Субҳаналлоҳ! Одамлар буни (ростдан) гапирдиларми?!» дедим. Ўша кеча мен йиғладим, то тонгга етдим — кўз ёшим тинмас, уйқу мени сурма қилмас (ухлай олмас) эдим. Сўнг тонгда (яна) йиғлардим. Расулуллоҳ ﷺ — ваҳий (келиши) кечикканида — Али ибн Абу Толиб ва Усома ибн Зайдни чақириб, аҳлини (мен билан) ажралиш ҳақида улардан сўраб, маслаҳатлашдилар. Усома эса Расулуллоҳ ﷺга у зотнинг аҳли (Оиша)нинг поклик (безгуноҳлиги)ни билгани ва ўз кўнглида улар учун билган (яхшилик) билан ишора қилиб: «(У) сизнинг аҳлингиз, биз фақат яхшилик биламиз», деди. Али эса: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ сизга (йўлни) тор қилмаган, ундан бошқа аёллар кўп. Жория (хизматкор қиз Барира)дан сўранг, у сизга рост (хабар) беради», деди. Расулуллоҳ ﷺ Барирани чақириб: «Эй Барира, сен унда (Оишада) шубҳалантирадиган бирор нарса кўрганмисан?» дедилар. Барира у зотга: «Сизни ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборган Зотга қасамки, мен унда айблайдиган бирор ишни ҳеч кўрмаганман — фақат у ёшгина қизки, аҳлининг хамири (ёнида) ухлаб қолар, (уй) қўйи келиб уни еб кетарди», деди. Расулуллоҳ ﷺ ўша куни туриб, Абдуллоҳ ибн Убаййдан (бўлган озордан) узр (ҳақлик) талаб қилиб, минбар устида туриб: «Эй мусулмонлар жамоаси, менга аҳлим ҳақида озори етган бир кишидан ким мени (унинг жазоси ҳақида) узрли (ҳақли) қилади? Аллоҳга қасамки, мен аҳлим ҳақида фақат яхшилик билдим. Улар бир кишини ҳам (туҳмат билан) зикр қилдиларки, мен у ҳақда фақат яхшилик билдим; у фақат мен билан бирга аҳлимнинг олдига кирарди (холос)», дедилар. Шунда Бани Абдулашҳалнинг биродари Саъд ибн Муоз туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сизни (унинг жазосида) узрли (ҳақли) қиламан. Агар у Авс(қабиласи)дан бўлса, мен унинг бўйнини ураман; агар Хазраждан бўлган биродарларимиздан бўлса, бизга буюринг, биз буйруғингизни бажарамиз», деди. Шунда Хазраждан бир киши — Саъд ибн Убада, Хазражнинг саййиди, Ҳассоннинг онаси унинг уруғидан амакининг қизи эди — турди. У бундан олдин солиҳ киши эди, аммо (қабилачилик) ҳимияти (таассуби) уни қўзғаб: Саъд(ибн Муоз)га: «Ёлғон айтдинг, Аллоҳнинг умрига қасамки, сен уни ўлдирмайсан ва ўлдиришга қодир ҳам бўлмайсан. Агар у сенинг уруғингдан бўлганида, унинг ўлдирилишини истамасдинг», деди. Шунда Усайд ибн Ҳузайр — у Саъд(ибн Муоз)нинг амакиваччаси — туриб, Саъд ибн Убадага: «Ёлғон айтдинг, Аллоҳнинг умрига қасамки, биз уни албатта ўлдирамиз. Сен мунофиқсан, мунофиқлар томонидан жанжаллашяпсан!» деди. Шунда икки қабила — Авс ва Хазраж — бир-бири билан уришишга (жанг қилишга) қўзғалишди, Расулуллоҳ ﷺ эса минбар устида турардилар. Расулуллоҳ ﷺ уларни тинчлантиришда давом этдилар, то улар жим бўлдилар, у зот ҳам жим бўлдилар. Мен ўша кунимнинг бутунини йиғлаб ўтказдим — кўз ёшим тинмас, уйқу мени сурма қилмас эди. Ота-онам эрталаб ёнимда эдилар — мен икки кеча ва бир кун йиғлаган эдим, кўз ёшим тинмас, уйқу мени сурма қилмас, ҳатто мен йиғлаш жигаримни ёриб юборади деб ўйлардим. Ота-онам ёнимда ўтириб, мен йиғлар эканман, ансорлардан бир аёл мендан (киришга) изн сўради, мен унга изн бердим, у ўтириб, мен билан бирга йиғлай бошлади. Биз шу (ҳолатда) эканимизда, Расулуллоҳ ﷺ олдимизга кириб салом бердилар, сўнг ўтирдилар — бундан олдин, (туҳмат) айтилгани айтилгандан бери, у зот менинг ёнимда (ҳеч) ўтирмаган эдилар. У зот бир ой турдилар, мен ҳақимда у зотга бирор нарса ваҳий қилинмаган эди. Расулуллоҳ ﷺ ўтирганларида шаҳодат айтиб, сўнг: «Аммо баъд, эй Оиша, менга сен ҳақингда шундай-шундай (гап) етди. Агар сен пок (бегуноҳ) бўлсанг, Аллоҳ тез орада сени поклайди (оқлайди); агар бир гуноҳга (қадам) қўйган бўлсанг, Аллоҳдан мағфират сўра ва Унга тавба қил, чунки банда (гуноҳини) эътироф этиб, сўнг тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ сўзларини тугатганларида, кўз ёшим шундай қисқардики, мен ундан бир томчи(ни) ҳам сезмадим. Мен отамга: «Расулуллоҳ ﷺга мен ҳақимда айтган (сўзи)га жавоб беринг», дедим. Отам: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺга нима дейишни билмайман», деди. Мен онамга: «Расулуллоҳ ﷺга айтган (сўзи)га жавоб беринг», дедим. Онам: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺга нима дейишни билмайман», деди. Шунда мен — ёшгина, Қуръондан кўп (оят) ўқимайдиган қиз — дедим: «Аллоҳга қасамки, мен биламанки, сизлар бу (туҳмат) ҳадисини эшитиб, у кўнгилларингизда қарор топди ва сизлар уни тасдиқладингиз. Энди мен сизларга ‹бегуноҳман› десам, мени тасдиқламайсизлар; агар бир ишни эътироф эцам — Аллоҳ мен ундан бегуноҳ эканимни билса-да — мени тасдиқлайсизлар. Аллоҳга қасамки, мен ўзим ва сизлар учун Юсуфнинг отаси (Яъқуб) айтган (сўз)дан бошқа мисол топмаяпман: ‹Энди (менга) чиройли сабр (лозим); сизлар таърифлаётган (ёлғон)га қарши Аллоҳдан ёрдам сўралади› (Юсуф сураси, 18)». Сўнг мен (юзимни) буриб, тўшагимга ёнбошлаб ётдим. Аллоҳ мен ўшанда бегуноҳ эканимни ва Аллоҳ мени бегуноҳлигим билан оқловчи эканини биларди. Аммо, Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳ мен ҳақимда ўқиладиган (тиловат қилинадиган) ваҳий нозил қилади деб ўйламасдим — мен ўзимни Аллоҳ мен ҳақимда (Қуръонда) бир нарса гапиришидан кичикроқ (арзимасроқ) деб билардим. Лекин мен Расулуллоҳ ﷺ тушида Аллоҳ мени оқлайдиган бир туш кўрадилар деб умид қилардим. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ ўтирган жойларидан жилмадилар ва уй аҳлидан ҳеч ким чиқмади, то у зотга (ваҳий) нозил қилинди. У зотни ўша (ваҳий пайтидаги) оғир ҳолат (бураҳў) тутди, ҳатто совуқ кунда бўлишига қарамай, у зотга нозил қилинган сўзнинг оғирлигидан, у зотдан марвариддек тер томчилаб тушарди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺдан (ўша ҳолат) кўтарилди, у зот кулаётган эдилар. У зот айтган биринчи калима: «Эй Оиша, Аллоҳга (келсак) — У сени поклаб (оқлаб) қў йди!» (дегани) бўлди. Онам менга: «Унга (Расулуллоҳ ﷺ томонга) туриб бор», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, унга туриб бормайман, мен фақат Аллоҳ азза ва жаллага ҳамд айтаман», дедим. Аллоҳ таоло «Албатта ифк (буҳтон)ни келтирганлар...» (деган) ўн (Нур сураси, 11–22) оят(лар)ни нозил қилди. Аллоҳ буларни менинг поклигим (оқланишим) ҳақида нозил қилди. Абу Бакр Сиддиқ — у Мистаҳ ибн Усосага қариндошлиги ва камбағаллиги туфайли нафақа бериб турарди — «Аллоҳга қасамки, мен Мистаҳга — у Оиша ҳақида айтган (туҳмат)ни айтганидан кейин — абадий ҳеч нарса нафақа бермайман», деди. Шунда Аллоҳ: «Сизлардан фазл (саховат) ва бойлик эгалари... бермасликка қасам ичмасинлар» — «...Ғафур, Раҳимдир» (деган) сўзигача (Нур сураси, 22) (оятини) нозил қилди. Абу Бакр Сиддиқ: «Ҳа, Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳнинг мени мағфират қилишини албатта яхши кўраман», деди ва Мистаҳга бериб турган нафақасини (яна) қайтарди ҳамда: «Аллоҳга қасамки, мен уни ундан абадий тортиб олмайман», деди. Оиша айтди: Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшдан мен ҳақимда сўраган эдилар. У зот Зайнабга: «Сен нима биласан ёки нима кўрдинг?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен қулоқ ва кўзимни (ёлғондан) сақлайман (ҳимоя қиламан); Аллоҳга қасамки, мен фақат яхшилик билдим», деди. Оиша айтди: У Пайғамбар ﷺнинг завжаларидан мен билан (гўзалликда) тенглашадиган аёл эди, Аллоҳ уни вараъ (тақво) билан сақлади. (Оиша) айтди: Унинг синглиси Ҳамна эса у учун (Зайнаб тарафини олиб) жанжаллаша бошлади ва ҳалок бўлганлар (гуноҳга ботганлар) қаторида ҳалок бўлди. Ибн Шиҳоб: «Мана шу — менга бу жамоа (рови)ларнинг ҳадисидан етган (нарса)дир», деди. Сўнг Урва айтди: Оиша: «Аллоҳга қасамки, ҳақида (туҳмат) айтилган (Сафвон) деган ўша киши: ‹Субҳаналлоҳ! Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен ҳеч қачон бирор аёлнинг (аврат) пардасини очмаганман› дерди», деди. (Оиша) айтди: Сўнг у (Сафвон) бундан кейин Аллоҳ йўлида (жангда) шаҳид қилинди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا، وَإِنْ كَانَ بَعْضُهُمْ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضٍ الَّذِي حَدَّثَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ، قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا، فَخَرَجَ سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا نَزَلَ الْحِجَابُ، فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ وَقَفَلَ، وَدَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَافِلِينَ آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ، فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى رَحْلِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدِ انْقَطَعَ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي وَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يَرْحَلُونَ لِي، فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي، فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ رَكِبْتُ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يُثْقِلْهُنَّ اللَّحْمُ، إِنَّمَا تَأْكُلُ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ خِفَّةَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَفَعُوهُ، وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا، فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ، وَلَيْسَ بِهَا دَاعٍ وَلاَ مُجِيبٌ، فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ وَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَدْلَجَ فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي، فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ، فَأَتَانِي فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي، وَكَانَ يَرَانِي قَبْلَ الْحِجَابِ، فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي، وَاللَّهِ مَا كَلَّمَنِي كَلِمَةً وَلاَ سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ، حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ فَوَطِئَ عَلَى يَدَيْهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ، بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الإِفْكَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ابْنَ سَلُولَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ، فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْتُ شَهْرًا، وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ، وَهْوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّطَفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي، إِنَّمَا يَدْخُلُ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ يَنْصَرِفُ، فَذَاكَ الَّذِي يَرِيبُنِي، وَلاَ أَشْعُرُ حَتَّى خَرَجْتُ بَعْدَ مَا نَقَهْتُ، فَخَرَجَتْ مَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ، وَهْوَ مُتَبَرَّزُنَا، وَكُنَّا لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا، وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي التَّبَرُّزِ قِبَلَ الْغَائِطِ، فَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ، وَهْىَ ابْنَةُ أَبِي رُهْمِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ، وَأُمُّهَا بِنْتُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ بَيْتِي، قَدْ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا، فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ‏.‏ فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا قَالَتْ أَىْ هَنْتَاهُ، أَوَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قَالَتْ قُلْتُ وَمَا قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَعْنِي سَلَّمَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَىَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، قَالَتْ فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَبَوَىَّ فَقُلْتُ لأُمِّي يَا أُمَّتَاهْ، مَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ، هَوِّنِي عَلَيْكَ فَوَاللَّهِ، لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةً عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ كَثَّرْنَ عَلَيْهَا‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَلَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ حَتَّى أَصْبَحْتُ أَبْكِي فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ، يَسْتَأْمِرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ، قَالَتْ فَأَمَّا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ، وَبِالَّذِي يَعْلَمُ لَهُمْ فِي نَفْسِهِ مِنَ الْوُدِّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَهْلَكَ، وَمَا نَعْلَمُ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَإِنْ تَسْأَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ، قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ ‏"‏ أَىْ بَرِيرَةُ، هَلْ رَأَيْتِ عَلَيْهَا مِنْ شَىْءٍ يَرِيبُكِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ بَرِيرَةُ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، إِنْ رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ، تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا، فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَعْذَرَ يَوْمَئِذٍ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ ابْنِ سَلُولَ، قَالَتْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ، قَدْ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِ بَيْتِي، فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً، مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ‏"‏‏.‏ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الأَنْصَارِيُّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَعْذِرُكَ مِنْهُ، إِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ، ضَرَبْتُ عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ، أَمَرْتَنَا، فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ، قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهْوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ، وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا، وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدٍ كَذَبْتَ، لَعَمْرُ اللَّهِ لاَ تَقْتُلُهُ، وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ، فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدٍ، فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ، لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ، فَتَثَاوَرَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ، قَالَتْ فَمَكُثْتُ يَوْمِي ذَلِكَ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، قَالَتْ فَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي ـ وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا لاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ وَلاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ ـ يَظُنَّانِ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي، قَالَتْ فَبَيْنَمَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي، فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي، قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ قَالَتْ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا، لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي، قَالَتْ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ، فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ إِلَى اللَّهِ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ، قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً، فَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَتْ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ فَقُلْتُ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنَ الْقُرْآنِ، إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَقَدْ سَمِعْتُمْ هَذَا الْحَدِيثَ حَتَّى اسْتَقَرَّ فِي أَنْفُسِكُمْ، وَصَدَّقْتُمْ بِهِ فَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي مِنْهُ بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي، وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ قَوْلَ أَبِي يُوسُفَ قَالَ ‏[quran sura="12" aya_start="18" aya_end="18"]{‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏}‏ قَالَتْ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ فَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي، قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ، وَأَنَّ اللَّهَ مُبَرِّئِي بِبَرَاءَتِي، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ مُنْزِلٌ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى، وَلَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى، وَلَكِنْ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا، قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا رَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِثْلُ الْجُمَانِ مِنَ الْعَرَقِ، وَهْوَ فِي يَوْمٍ شَاتٍ مِنْ ثِقَلِ الْقَوْلِ الَّذِي يُنْزَلُ عَلَيْهِ، قَالَتْ فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُرِّيَ عَنْهُ وَهْوَ يَضْحَكُ، فَكَانَتْ أَوَّلُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا ‏"‏ يَا عَائِشَةُ، أَمَّا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَقَدْ بَرَّأَكِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ أُمِّي قُومِي إِلَيْهِ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ وَاللَّهِ، لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ‏.‏ وَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="24" aya_start="11" aya_end="11"]{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لاَ تَحْسِبُوهُ‏}‏ الْعَشْرَ الآيَاتِ كُلَّهَا، فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ، وَفَقْرِهِ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ الَّذِي قَالَ لِعَائِشَةَ مَا قَالَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى، وَاللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي، فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ، وَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَنْزِعُهَا مِنْهُ أَبَدًا‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُ زَيْنَبَ ابْنَةَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي، فَقَالَ ‏"‏ يَا زَيْنَبُ مَاذَا عَلِمْتِ أَوْ رَأَيْتِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي، مَا عَلِمْتُ إِلاَّ خَيْرًا‏.‏ قَالَتْ وَهْىَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ، وَطَفِقَتْ أُخْتُهَا حَمْنَةُ تُحَارِبُ لَهَا فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ مِنْ أَصْحَابِ الإِفْكِ‏.‏

(Ibn Shihob az-Zuhriy aytdi:) Menga Urva ibn Zubayr, Saʼid ibnul-Musayyab, Alqama ibn Vaqqos va Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba ibn Masʼud — Paygʻambar ﷺning zavjasi Oisha (roziyallohu anho)ning hadisi haqida, ifk (boʻ hton) ahli unga oʻ z (toʻ hmat)larini aytganida va Alloh uni ular aytgan (narsa)dan pok (deb) chiqargan (voqea haqida) — xabar berdi. Har biri menga hadisning bir qismini soʻzlab berdi; ularning baʼzi hadisi baʼzisini tasdiqlaydi — garchand baʼzilari uni baʼzisidan koʻ ra yaxshiroq saqlagan (boʻ lsa ham). Urva menga Oishadan soʻzlab berdi(ki, Oisha shunday) dedi: «Rasululloh ﷺ (safarga) chiqmoqchi boʻ lganlarida, zavjalari orasida qurʼa (chek) tashlar edilar; qaysisining chegi chiqsa, Rasululloh ﷺ uni oʻ zlari bilan (safarga) olib chiqar edilar. Bir gʻazotda oramizda qurʼa tashladilar; mening chegim chiqdi va men Rasululloh ﷺ bilan (safarga) chiqdim — bu hijob (oyati) nozil boʻ lganidan keyin (edi). Men hovdaj (kajava)imda koʻ tarilar va unda tushirilar edim. Biz yurib ketdik; Rasululloh ﷺ oʻ sha gʻazotlaridan qaytgach, biz Madinaga yaqinlashib (qaytib) kelayotganimizda, u zot bir kechasi (yana) yurishga (joʻnashga) ruxsat berdilar. Yurishga ruxsat berilgan paytda men (oʻrnimdan) turib, (qisalgan hojatim uchun) yurib, qoʻ shindan oʻ tib ketdim. Hojatimni bitirgach, manzilimga (yuk-ulovimga) qaytdim — birdan zafor (yaman) marvarididan (boʻ lgan) marjonim uzilib (tush)gan edi. Men marjonimni izlab qoldim; uni izlash meni (oʻ sha yerda) ushlab qoldi.» «Menga (hovdajni) yuklaydigan guruh kelib, hovdajimni koʻ tardi va uni — men mingan tuyamga — yukladi; ular meni uning ichida (deb) oʻylar edilar. Oʻ sha paytlarda ayollar yengil edi — ularni goʻ sht (semizlik) ogʻ irlashtirmas edi, ular taomdan (faqat) ozgina (luqma) yer edi. Shu sababli qavm hovdajni koʻ targanida, uning yengilligini (sezib) gʻalati (deb) bilmadi; men yosh juvon edim. Ular tuyani (haydab) joʻnatdi va yurib ketdi. Men marjonimni — qoʻ shin oʻ tib ketganidan keyin — topdim va ularning manziliga keldim, (lekin) u yerda na (meni) chaqiruvchi, na javob beruvchi (hech kim) yoʻq edi. Men oʻ zim (avval) boʻ lgan joyimga keldim va ular meni yoʻqotib, mening oldimga qaytishadi deb oʻyladim. Men manzilimda oʻ tirgan paytimda, koʻ zim (uyquga) gʻolib keldi va uxlab qoldim. Safvon ibn Muattal as-Sulamiy — soʻng az-Zakvoniy — qoʻ shinning ortida (yurar) edi; u kechasi yoʻ lga tushib, tongda mening manzilim yonida boʻ ldi. U uxlab yotgan bir inson(ning) qorasini koʻ rdi va mening oldimga keldi; meni koʻ rganida tanidi — chunki u meni hijobdan oldin koʻ rgan edi. Men uning ‹inna lillahi va inna ilayhi rojiun› deganida — meni taniganida — uygʻ onib ketdim va yuzimni jilbobim bilan yopdim. Allohga qasamki, u menga bir ogʻ iz (ham) gapirmadi va men undan — ‹inna lillah...› (degani)dan boshqa bir ogʻ iz (ham) eshitmadim. U ulovini choʻ ktirdi va uning (oldingi) oyoqlariga bosdi (uni turgʻazdi); men unga mindim. U meni — ulovni yetaklab — joʻnadi, to biz qoʻ shinga — ular kun qizigan (peshin) paytda tushib (toʻ xtab turgan) da — yetib keldik. Bas, halok boʻ lgan (gunohga botgan) kishi halok boʻ ldi; ifkni oʻ z zimmasiga olgan (kishi) — Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul edi.» «Biz Madinaga keldik; men kelganimdan keyin bir oy kasal boʻ ldim — odamlar ifk ahlining gapiga (shoʻngʻib) berilgan edi, men esa bundan hech narsani sezmas edim. Kasalligimda meni shubhaga solgan (narsa) — Rasululloh ﷺdan men kasal boʻ lganimda koʻ radigan (odatdagi) mehribonlikni (endi) koʻ rmaganim edi: Rasululloh ﷺ mening oldimga kirib, salom berar, soʻng: ‹U (kasaling) qanday?› der, soʻng (chiqib) ketar edilar. Mana shu meni shubhaga solar edi, (lekin) men (yomonlikni) sezmas edim, to men sogʻ ayganimdan keyin (uydan) chiqdim. Men bilan Ummu Mistah Manosiʼ tomonga chiqdi — u bizning hojatxonamiz (joyimiz) edi; biz faqat kechadan-kechaga chiqar edik — bu — uylarimizning yaqinida tuvalet (qulflar) qilib olishimizdan oldin (edi); bizning ishimiz — qadimgi arablarning ishidek — sahroda (ochiq joyda) hojat bitkazish edi. Biz qulflarni uylarimiz yonida qilishdan (ularning hididan) ozor topar edik. Men va Ummu Mistah — u Abu Ruhm ibn Abdumanofning qizi, onasi esa Saxr ibn Omirning qizi, Abu Bakr Siddiqning xolasi; oʻgʻ li esa Mistah ibn Usosa — (birga) joʻnadik. Men va Ummu Mistah — ishimizni bitirgach — uyim tomonga qaytdik. Ummu Mistah oʻ z roʻ molida (etagida) qoqildi va: ‹Mistah halok boʻ lsin (sharmanda boʻ lsin)!› dedi. Men unga: ‹Yomon (gap) aytding; Badrda (jangda) qatnashgan kishini soʻ kayapsanmi?› dedim. U: ‹Ey sodda(jon), u aytgan (gap)ni eshitmadingmi?› dedi. Men: ‹U nima dedi?› dedim. Shunda u menga ifk ahlining gapini aytdi; men kasalligim ustiga (yana) kasal qoʻ shdim.» «Uyimga qaytgach, Rasululloh ﷺ mening oldimga kirdilar — yaʼni salom berdilar — soʻng: ‹U (kasaling) qanday?› dedilar. Men: ‹Ota-onamning oldiga borishimga ruxsat berasizmi?› dedim — men oʻ sha paytda xabarni ular tomonidan aniqlab (yaqindan bilib) olmoqchi edim. Rasululloh ﷺ menga ruxsat berdilar; men ota-onamning oldiga kelib, onamga: ‹Ey onajon, odamlar nima (gap) gapirayotir?› dedim. U: ‹Ey qizalogʻ im, oʻ zingga yengillik qil; Allohga qasamki, kam (hollarda) boʻ ladiki, bir chiroyli ayol — uni sevadigan bir erning huzurida, uning kundoshlari boʻ lsa — ular unga (gap) koʻ paytirmay (qoʻ ymaydi)› dedi. Men: ‹Subhanalloh! Odamlar buni gapirdimi?› dedim. Men oʻ sha kechasi — tongga qadar — yigʻ lab chiqdim; koʻ z yoshim tinmas, koʻ zimga uyqu surma (qoʻ ndirmas) edi. Tongda (ham) yigʻ lab (turgan) edim. Vahy kechikganida, Rasululloh ﷺ — ahlidan ajralish (taloq) haqida ular bilan maslahat qilish uchun — Ali ibn Abu Tolib va Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)ni chaqirdilar. Usoma ibn Zayd Rasululloh ﷺga — u zotning ahli pok ekanini bilgani va oʻ z koʻ nglida ularga (boʻ lgan) muhabbatini (bilgani) bilan — ishora (maslahat) qildi va: ‹Ey Allohning Rasuli, (u) sizning ahlingiz; biz faqat yaxshilik bilamiz› dedi. Ali ibn Abu Tolib esa: ‹Ey Allohning Rasuli, Alloh sizga torlik qilmagan; undan boshqa ayollar koʻ p; (lekin) chorini (xizmatkor qizni) soʻrab koʻ ring — u sizga rost (gapni) aytadi› dedi. Shunda Rasululloh ﷺ Barirani chaqirib: ‹Ey Barira, sen unda seni shubhaga soladigan biror narsani koʻ rdingmi?› dedilar. Barira: ‹Yoʻq — seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki — men unda ayblab boʻ ladigan (biror) ishni — uning yosh juvon ekani, oilasining xamiri (ustida) uxlab qolib, echki (kelib) uni yeb ketishidan boshqa — koʻ rmaganman› dedi.» «Soʻng Rasululloh ﷺ (oʻrnidan) turib, oʻ sha kuni Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul (sababli oʻ zlariga) uzr (yordamchi) izladilar. Rasululloh ﷺ — minbar ustida (turgan holda) — (shunday) dedilar: ‹Ey musulmonlar jamoasi, oilam haqida menga ozori (gapi) yetgan bir kishidan meni kim (himoya qilib) maʼzur (oqlaydi)? Allohga qasamki, men oilamda faqat yaxshilik bilaman; ular bir kishini (ham) zikr qildi — men u haqda faqat yaxshilik bilaman; u mening oilam huzuriga faqat men bilan birga kirar edi›. Shunda Saʼd ibn Muoz al-Ansoriy (oʻrnidan) turib: ‹Ey Allohning Rasuli, men sizni undan (himoya qilib) maʼzur qilaman: agar u Avs(qabilasi)dan boʻ lsa, men uning boʻ ynini uraman; agar u bizning birodarlarimizdan — Xazraj(qabilasi)dan — boʻ lsa, bizga buyuring — biz amringizni bajaramiz› dedi. Shunda Saʼd ibn Uboda (oʻrnidan) turdi — u Xazrajning sayyidi edi va bundan oldin solih kishi edi, lekin uni (qabilaviy) hamiyat (gʻ ayrat) qamrab oldi — va Saʼd(ibn Muoz)ga: ‹Yolgʻon aytding! Allohning umriga qasamki, sen uni oʻ ldirmaysan va uni oʻ ldirishga qodir (ham) emassan› dedi. Shunda Usayd ibn Huzayr (oʻrnidan) turdi — u Saʼdning amakivachchasi edi — va Saʼd ibn Ubodaga: ‹Yolgʻon aytding! Allohning umriga qasamki, biz uni albatta oʻ ldiramiz; sen — munofiqsan, munofiqlar tomonidan jidallashyapsan› dedi. Avs va Xazraj — ikki qabila — bir-biriga qoʻ zgʻ aldi, hatto janjal qilishga (urishga) shaylandi; Rasululloh ﷺ esa minbar ustida turar edilar. Rasululloh ﷺ ularni — tinchlangunlaricha — bosib (yumshatib) turaverdilar, soʻng (oʻ zlari ham) jim boʻ ldilar.» «Men oʻ sha kunimni — koʻ z yoshim tinmay, koʻ zimga uyqu surma qoʻ nmay — oʻ tkazdim. Ota-onam mening oldimda (tunni) tongga uladi — men ikki kecha va bir kun — koʻ zimga uyqu (surma) qoʻ nmay, koʻ z yoshim tinmay — yigʻ lagan edim; ular yigʻ i jigarimni yorib yuboradi (oʻ ldiradi) deb oʻylar edi. Ular mening oldimda oʻ tirgan, men esa yigʻ lab turgan paytimda, ansorlardan bir ayol mendan (kirishga) ruxsat soʻradi; men unga ruxsat berdim; u (kelib) men bilan birga yigʻ lab oʻ tirdi. Biz shu holda ekanimizda, Rasululloh ﷺ bizning oldimizga kirdilar va salom berib, soʻng oʻ tirdilar. U zot — shu (gaplar) aytilganidan beri mening yonimda oʻ tirmagan edilar; u zotga mening (ishim) haqida bir oy davomida vahy kelmagan edi. Rasululloh ﷺ oʻ tirgach, tashahhud (shahodat) aytdilar, soʻng: ‹Ammo baʼd, ey Oisha, menga sen haqda shunday-shunday (gap) yetdi; agar pok boʻ lsang, tezda Alloh seni pok (deb) chiqaradi; agar bir gunoh qilgan boʻ lsang, Allohdan magʻ firat soʻra va Unga tavba qil; chunki banda gunohini iqror etib, soʻng Allohga tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi› dedilar. Rasululloh ﷺ gaplarini tugatgach, mening koʻ z yoshim — undan bir tomchi (ham) sezmaydigan darajada — qurib qoldi. Men otamga: ‹Rasululloh ﷺga u aytgan (gap) haqida javob bering› dedim. U: ‹Allohga qasamki, men Rasululloh ﷺga nima deyishimni bilmayman› dedi. Men onamga: ‹Rasululloh ﷺga javob bering› dedim. U: ‹Rasululloh ﷺga nima deyishimni bilmayman› dedi. Shunda men — koʻ p Qurʼon oʻqimaydigan yosh juvon (boʻ lganim holda) — (shunday) dedim: ‹Allohga qasamki, men sizlar bu hadisni eshitib, u koʻ nglingizda qaror topgan va uni tasdiqlaganingizni (yaxshi) bilaman; agar men sizlarga: ‹Men pokman› desam — Alloh men pok ekanimni biladi — sizlar meni tasdiqlamaysiz; agar bir ishni iqror etsam — Alloh men undan pok ekanimni biladi — sizlar meni (albatta) tasdiqlaysiz. Allohga qasamki, men sizlarga — Abu Yusuf (Yaʼqub) aytgan soʻzdan boshqa — misol topmayman; u: ‹...Bas, (menga) chiroyli sabr (lozim); va siz vasf qilayotgan (ishda) yordam soʻraladigan — Allohdir› (Yusuf surasi, 18) degan›. Soʻng men oʻ girilib, oʻ rnimda yotib oldim.» «Oʻ sha paytda men oʻ z pokligimni va Alloh meni pokligim bilan (albatta) oqlashini bilar edim; lekin Allohga qasamki, men Alloh mening ishimda — (doimo) tilovat qilinadigan vahy nozil qiladi deb oʻylamas edim; mening ishim oʻ z nazarimda — Alloh u haqda tilovat qilinadigan bir soʻz aytishidan koʻ ra — kichikroq (arzimasroq) edi; lekin men Rasululloh ﷺ tushida — Alloh meni u bilan oqlaydigan — bir tush koʻ rishini umid qilar edim. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ oʻ z (oʻrni)dan jilmadilar va uy ahlidan biror kishi (ham) chiqmadi, to u zotga (vahy) nozil qilindi. U zotni — odatda tutadigan — ogʻ ir holat tutdi, hatto u zotdan — sovuq kun boʻ lishiga qaramay — nozil qilinayotgan soʻzning ogʻ irligidan marvarid (donlari) kabi ter quyildi. Rasululloh ﷺdan (bu holat) koʻ tarilganida, u zot kulib turgan holda koʻ tarildi; u zot aytgan birinchi soʻz: ‹Ey Oisha, Alloh azza va jalla seni pok (deb) chiqardi!› (degani) boʻ ldi. Onam: ‹U zotning oldiga tur (bor)!› dedi. Men: ‹Allohga qasamki, men u zotning oldiga turmayman va faqat Alloh azza va jallaga hamd aytaman› dedim. Alloh ‹Albatta ifk (boʻ hton)ni keltirganlar — sizlardan bir guruhdir; uni (oʻ zingizga) yomonlik deb oʻylamanglar...› (Nur surasi, 11) (degan) oʻn oyatning hammasini nozil qildi. Alloh bularni mening pokligim haqida nozil qilgach, Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu) — u Mistah ibn Usosaga — qarindoshligi va kambagʻ alligi sababli — nafaqa berar edi — : ‹Allohga qasamki, Mistah Oishaga aytgan (gap)ni aytganidan keyin, men unga aslo hech narsa bermayman› dedi. Shunda Alloh: ‹Sizlardan fazl va kenglik egalari boʻ lganlar — qarindoshlarga, miskinlarga va Alloh yoʻ lida hijrat qilganlarga (sadaqa) bermaslikka qasam ichmasinlar; afv etsinlar va kechirsinlar; Allohning sizlarni magʻ firat qilishini yoqtirmaysizmi? Alloh — Magʻ firatli, Rahmli(dir)› (Nur surasi, 22) (oyatini) nozil qildi. Abu Bakr: ‹Ha, Allohga qasamki, men Allohning meni magʻ firat qilishini yoqtiraman› dedi va Mistahga — unga berar edigan — nafaqani qaytardi va: ‹Allohga qasamki, men uni undan aslo tortib olmayman› dedi. Oisha aytdi: Rasululloh ﷺ Zaynab bint Jahshdan (ham) mening ishim haqida soʻrar edilar; u zot: ‹Ey Zaynab, nima bilasan yoki koʻ rding?› dedilar. U: ‹Ey Allohning Rasuli, men quloqim va koʻ zimni (yolgʻondan) saqlayman; men faqat yaxshilik bilaman› dedi. U — Rasululloh ﷺning zavjalari ichida men bilan (husnda) bahslashadigan (tenglashadigan) (ayol) edi; Alloh uni taqvo (varaʼ) bilan saqladi. Uning singlisi Hamna esa uning uchun (men bilan) urishishga tushdi; bas, u (Hamna) ifk ahlidan halok boʻ lganlar qatorida halok boʻ ldi (gunohga botdi).»(Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий айтди:) Менга Урва ибн Зубайр, Саъид ибнул-Мусайяб, Алқама ибн Ваққос ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба ибн Масъуд — Пайғамбар ﷺнинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳадиси ҳақида, ифк (бў ҳтон) аҳли унга ў з (тў ҳмат)ларини айтганида ва Аллоҳ уни улар айтган (нарса)дан пок (деб) чиқарган (воқеа ҳақида) — хабар берди. Ҳар бири менга ҳадиснинг бир қисмини сўзлаб берди; уларнинг баъзи ҳадиси баъзисини тасдиқлайди — гарчанд баъзилари уни баъзисидан кў ра яхшироқ сақлаган (бў лса ҳам). Урва менга Оишадан сўзлаб берди(ки, Оиша шундай) деди: «Расулуллоҳ ﷺ (сафарга) чиқмоқчи бў лганларида, завжалари орасида қуръа (чек) ташлар эдилар; қайсисининг чеги чиқса, Расулуллоҳ ﷺ уни ў злари билан (сафарга) олиб чиқар эдилар. Бир ғазотда орамизда қуръа ташладилар; менинг чегим чиқди ва мен Расулуллоҳ ﷺ билан (сафарга) чиқдим — бу ҳижоб (ояти) нозил бў лганидан кейин (эди). Мен ҳовдаж (кажава)имда кў тарилар ва унда туширилар эдим. Биз юриб кетдик; Расулуллоҳ ﷺ ў ша ғазотларидан қайтгач, биз Мадинага яқинлашиб (қайтиб) келаётганимизда, у зот бир кечаси (яна) юришга (жўнашга) рухсат бердилар. Юришга рухсат берилган пайтда мен (ўрнимдан) туриб, (қисалган ҳожатим учун) юриб, қў шиндан ў тиб кетдим. Ҳожатимни битиргач, манзилимга (юк-уловимга) қайтдим — бирдан зафор (яман) марваридидан (бў лган) маржоним узилиб (туш)ган эди. Мен маржонимни излаб қолдим; уни излаш мени (ў ша ерда) ушлаб қолди.» «Менга (ҳовдажни) юклайдиган гуруҳ келиб, ҳовдажимни кў тарди ва уни — мен минган туямга — юклади; улар мени унинг ичида (деб) ўйлар эдилар. Ў ша пайтларда аёллар енгил эди — уларни гў шт (семизлик) оғ ирлаштирмас эди, улар таомдан (фақат) озгина (луқма) ер эди. Шу сабабли қавм ҳовдажни кў тарганида, унинг енгиллигини (сезиб) ғалати (деб) билмади; мен ёш жувон эдим. Улар туяни (ҳайдаб) жўнатди ва юриб кетди. Мен маржонимни — қў шин ў тиб кетганидан кейин — топдим ва уларнинг манзилига келдим, (лекин) у ерда на (мени) чақирувчи, на жавоб берувчи (ҳеч ким) йўқ эди. Мен ў зим (аввал) бў лган жойимга келдим ва улар мени йўқотиб, менинг олдимга қайтишади деб ўйладим. Мен манзилимда ў тирган пайтимда, кў зим (уйқуга) ғолиб келди ва ухлаб қолдим. Сафвон ибн Муаттал ас-Суламий — сўнг аз-Заквоний — қў шиннинг ортида (юрар) эди; у кечаси йў лга тушиб, тонгда менинг манзилим ёнида бў лди. У ухлаб ётган бир инсон(нинг) қорасини кў рди ва менинг олдимга келди; мени кў рганида таниди — чунки у мени ҳижобдан олдин кў рган эди. Мен унинг ‹инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиун› деганида — мени таниганида — уйғ ониб кетдим ва юзимни жилбобим билан ёпдим. Аллоҳга қасамки, у менга бир оғ из (ҳам) гапирмади ва мен ундан — ‹инна лиллаҳ...› (дегани)дан бошқа бир оғ из (ҳам) эшитмадим. У уловини чў ктирди ва унинг (олдинги) оёқларига босди (уни турғазди); мен унга миндим. У мени — уловни етаклаб — жўнади, то биз қў шинга — улар кун қизиган (пешин) пайтда тушиб (тў хтаб турган) да — етиб келдик. Бас, ҳалок бў лган (гуноҳга ботган) киши ҳалок бў лди; ифкни ў з зиммасига олган (киши) — Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул эди.» «Биз Мадинага келдик; мен келганимдан кейин бир ой касал бў лдим — одамлар ифк аҳлининг гапига (шўнғиб) берилган эди, мен эса бундан ҳеч нарсани сезмас эдим. Касаллигимда мени шубҳага солган (нарса) — Расулуллоҳ ﷺдан мен касал бў лганимда кў радиган (одатдаги) меҳрибонликни (энди) кў рмаганим эди: Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга кириб, салом берар, сўнг: ‹У (касалинг) қандай?› дер, сўнг (чиқиб) кетар эдилар. Мана шу мени шубҳага солар эди, (лекин) мен (ёмонликни) сезмас эдим, то мен соғ айганимдан кейин (уйдан) чиқдим. Мен билан Умму Мистаҳ Маносиъ томонга чиқди — у бизнинг ҳожатхонамиз (жойимиз) эди; биз фақат кечадан-кечага чиқар эдик — бу — уйларимизнинг яқинида тувалет (қулфлар) қилиб олишимиздан олдин (эди); бизнинг ишимиз — қадимги арабларнинг ишидек — саҳрода (очиқ жойда) ҳожат битказиш эди. Биз қулфларни уйларимиз ёнида қилишдан (уларнинг ҳидидан) озор топар эдик. Мен ва Умму Мистаҳ — у Абу Руҳм ибн Абдуманофнинг қизи, онаси эса Сахр ибн Омирнинг қизи, Абу Бакр Сиддиқнинг холаси; ўғ ли эса Мистаҳ ибн Усоса — (бирга) жўнадик. Мен ва Умму Мистаҳ — ишимизни битиргач — уйим томонга қайтдик. Умму Мистаҳ ў з рў молида (этагида) қоқилди ва: ‹Мистаҳ ҳалок бў лсин (шарманда бў лсин)!› деди. Мен унга: ‹Ёмон (гап) айтдинг; Бадрда (жангда) қатнашган кишини сў каяпсанми?› дедим. У: ‹Эй содда(жон), у айтган (гап)ни эшитмадингми?› деди. Мен: ‹У нима деди?› дедим. Шунда у менга ифк аҳлининг гапини айтди; мен касаллигим устига (яна) касал қў шдим.» «Уйимга қайтгач, Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга кирдилар — яъни салом бердилар — сўнг: ‹У (касалинг) қандай?› дедилар. Мен: ‹Ота-онамнинг олдига боришимга рухсат берасизми?› дедим — мен ў ша пайтда хабарни улар томонидан аниқлаб (яқиндан билиб) олмоқчи эдим. Расулуллоҳ ﷺ менга рухсат бердилар; мен ота-онамнинг олдига келиб, онамга: ‹Эй онажон, одамлар нима (гап) гапираётир?› дедим. У: ‹Эй қизалоғ им, ў зингга енгиллик қил; Аллоҳга қасамки, кам (ҳолларда) бў ладики, бир чиройли аёл — уни севадиган бир эрнинг ҳузурида, унинг кундошлари бў лса — улар унга (гап) кў пайтирмай (қў ймайди)› деди. Мен: ‹Субҳаналлоҳ! Одамлар буни гапирдими?› дедим. Мен ў ша кечаси — тонгга қадар — йиғ лаб чиқдим; кў з ёшим тинмас, кў зимга уйқу сурма (қў ндирмас) эди. Тонгда (ҳам) йиғ лаб (турган) эдим. Ваҳй кечикганида, Расулуллоҳ ﷺ — аҳлидан ажралиш (талоқ) ҳақида улар билан маслаҳат қилиш учун — Али ибн Абу Толиб ва Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)ни чақирдилар. Усома ибн Зайд Расулуллоҳ ﷺга — у зотнинг аҳли пок эканини билгани ва ў з кў нглида уларга (бў лган) муҳаббатини (билгани) билан — ишора (маслаҳат) қилди ва: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, (у) сизнинг аҳлингиз; биз фақат яхшилик биламиз› деди. Али ибн Абу Толиб эса: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ сизга торлик қилмаган; ундан бошқа аёллар кў п; (лекин) чорини (хизматкор қизни) сўраб кў ринг — у сизга рост (гапни) айтади› деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Барирани чақириб: ‹Эй Барира, сен унда сени шубҳага соладиган бирор нарсани кў рдингми?› дедилар. Барира: ‹Йўқ — сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки — мен унда айблаб бў ладиган (бирор) ишни — унинг ёш жувон экани, оиласининг хамири (устида) ухлаб қолиб, эчки (келиб) уни еб кетишидан бошқа — кў рмаганман› деди.» «Сўнг Расулуллоҳ ﷺ (ўрнидан) туриб, ў ша куни Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул (сабабли ў зларига) узр (ёрдамчи) изладилар. Расулуллоҳ ﷺ — минбар устида (турган ҳолда) — (шундай) дедилар: ‹Эй мусулмонлар жамоаси, оилам ҳақида менга озори (гапи) етган бир кишидан мени ким (ҳимоя қилиб) маъзур (оқлайди)? Аллоҳга қасамки, мен оиламда фақат яхшилик биламан; улар бир кишини (ҳам) зикр қилди — мен у ҳақда фақат яхшилик биламан; у менинг оилам ҳузурига фақат мен билан бирга кирар эди›. Шунда Саъд ибн Муоз ал-Ансорий (ўрнидан) туриб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен сизни ундан (ҳимоя қилиб) маъзур қиламан: агар у Авс(қабиласи)дан бў лса, мен унинг бў йнини ураман; агар у бизнинг биродарларимиздан — Хазраж(қабиласи)дан — бў лса, бизга буюринг — биз амрингизни бажарамиз› деди. Шунда Саъд ибн Убода (ўрнидан) турди — у Хазражнинг саййиди эди ва бундан олдин солиҳ киши эди, лекин уни (қабилавий) ҳамият (ғ айрат) қамраб олди — ва Саъд(ибн Муоз)га: ‹Ёлғон айтдинг! Аллоҳнинг умрига қасамки, сен уни ў лдирмайсан ва уни ў лдиришга қодир (ҳам) эмассан› деди. Шунда Усайд ибн Ҳузайр (ўрнидан) турди — у Саъднинг амакиваччаси эди — ва Саъд ибн Убодага: ‹Ёлғон айтдинг! Аллоҳнинг умрига қасамки, биз уни албатта ў лдирамиз; сен — мунофиқсан, мунофиқлар томонидан жидаллашяпсан› деди. Авс ва Хазраж — икки қабила — бир-бирига қў зғ алди, ҳатто жанжал қилишга (уришга) шайланди; Расулуллоҳ ﷺ эса минбар устида турар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларни — тинчлангунларича — босиб (юмшатиб) туравердилар, сўнг (ў злари ҳам) жим бў лдилар.» «Мен ў ша кунимни — кў з ёшим тинмай, кў зимга уйқу сурма қў нмай — ў тказдим. Ота-онам менинг олдимда (тунни) тонгга улади — мен икки кеча ва бир кун — кў зимга уйқу (сурма) қў нмай, кў з ёшим тинмай — йиғ лаган эдим; улар йиғ и жигаримни ёриб юборади (ў лдиради) деб ўйлар эди. Улар менинг олдимда ў тирган, мен эса йиғ лаб турган пайтимда, ансорлардан бир аёл мендан (киришга) рухсат сўради; мен унга рухсат бердим; у (келиб) мен билан бирга йиғ лаб ў тирди. Биз шу ҳолда эканимизда, Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга кирдилар ва салом бериб, сўнг ў тирдилар. У зот — шу (гаплар) айтилганидан бери менинг ёнимда ў тирмаган эдилар; у зотга менинг (ишим) ҳақида бир ой давомида ваҳй келмаган эди. Расулуллоҳ ﷺ ў тиргач, ташаҳҳуд (шаҳодат) айтдилар, сўнг: ‹Аммо баъд, эй Оиша, менга сен ҳақда шундай-шундай (гап) етди; агар пок бў лсанг, тезда Аллоҳ сени пок (деб) чиқаради; агар бир гуноҳ қилган бў лсанг, Аллоҳдан мағ фират сўра ва Унга тавба қил; чунки банда гуноҳини иқрор этиб, сўнг Аллоҳга тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади› дедилар. Расулуллоҳ ﷺ гапларини тугатгач, менинг кў з ёшим — ундан бир томчи (ҳам) сезмайдиган даражада — қуриб қолди. Мен отамга: ‹Расулуллоҳ ﷺга у айтган (гап) ҳақида жавоб беринг› дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺга нима дейишимни билмайман› деди. Мен онамга: ‹Расулуллоҳ ﷺга жавоб беринг› дедим. У: ‹Расулуллоҳ ﷺга нима дейишимни билмайман› деди. Шунда мен — кў п Қуръон ўқимайдиган ёш жувон (бў лганим ҳолда) — (шундай) дедим: ‹Аллоҳга қасамки, мен сизлар бу ҳадисни эшитиб, у кў нглингизда қарор топган ва уни тасдиқлаганингизни (яхши) биламан; агар мен сизларга: ‹Мен покман› десам — Аллоҳ мен пок эканимни билади — сизлар мени тасдиқламайсиз; агар бир ишни иқрор эцам — Аллоҳ мен ундан пок эканимни билади — сизлар мени (албатта) тасдиқлайсиз. Аллоҳга қасамки, мен сизларга — Абу Юсуф (Яъқуб) айтган сўздан бошқа — мисол топмайман; у: ‹...Бас, (менга) чиройли сабр (лозим); ва сиз васф қилаётган (ишда) ёрдам сўраладиган — Аллоҳдир› (Юсуф сураси, 18) деган›. Сўнг мен ў гирилиб, ў рнимда ётиб олдим.» «Ў ша пайтда мен ў з поклигимни ва Аллоҳ мени поклигим билан (албатта) оқлашини билар эдим; лекин Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳ менинг ишимда — (доимо) тиловат қилинадиган ваҳй нозил қилади деб ўйламас эдим; менинг ишим ў з назаримда — Аллоҳ у ҳақда тиловат қилинадиган бир сўз айтишидан кў ра — кичикроқ (арзимасроқ) эди; лекин мен Расулуллоҳ ﷺ тушида — Аллоҳ мени у билан оқлайдиган — бир туш кў ришини умид қилар эдим. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ ў з (ўрни)дан жилмадилар ва уй аҳлидан бирор киши (ҳам) чиқмади, то у зотга (ваҳй) нозил қилинди. У зотни — одатда тутадиган — оғ ир ҳолат тутди, ҳатто у зотдан — совуқ кун бў лишига қарамай — нозил қилинаётган сўзнинг оғ ирлигидан марварид (донлари) каби тер қуйилди. Расулуллоҳ ﷺдан (бу ҳолат) кў тарилганида, у зот кулиб турган ҳолда кў тарилди; у зот айтган биринчи сўз: ‹Эй Оиша, Аллоҳ азза ва жалла сени пок (деб) чиқарди!› (дегани) бў лди. Онам: ‹У зотнинг олдига тур (бор)!› деди. Мен: ‹Аллоҳга қасамки, мен у зотнинг олдига турмайман ва фақат Аллоҳ азза ва жаллага ҳамд айтаман› дедим. Аллоҳ ‹Албатта ифк (бў ҳтон)ни келтирганлар — сизлардан бир гуруҳдир; уни (ў зингизга) ёмонлик деб ўйламанглар...› (Нур сураси, 11) (деган) ўн оятнинг ҳаммасини нозил қилди. Аллоҳ буларни менинг поклигим ҳақида нозил қилгач, Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) — у Мистаҳ ибн Усосага — қариндошлиги ва камбағ аллиги сабабли — нафақа берар эди — : ‹Аллоҳга қасамки, Мистаҳ Оишага айтган (гап)ни айтганидан кейин, мен унга асло ҳеч нарса бермайман› деди. Шунда Аллоҳ: ‹Сизлардан фазл ва кенглик эгалари бў лганлар — қариндошларга, мискинларга ва Аллоҳ йў лида ҳижрат қилганларга (садақа) бермасликка қасам ичмасинлар; афв эцинлар ва кечирсинлар; Аллоҳнинг сизларни мағ фират қилишини ёқтирмайсизми? Аллоҳ — Мағ фиратли, Раҳмли(дир)› (Нур сураси, 22) (оятини) нозил қилди. Абу Бакр: ‹Ҳа, Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳнинг мени мағ фират қилишини ёқтираман› деди ва Мистаҳга — унга берар эдиган — нафақани қайтарди ва: ‹Аллоҳга қасамки, мен уни ундан асло тортиб олмайман› деди. Оиша айтди: Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшдан (ҳам) менинг ишим ҳақида сўрар эдилар; у зот: ‹Эй Зайнаб, нима биласан ёки кў рдинг?› дедилар. У: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен қулоқим ва кў зимни (ёлғондан) сақлайман; мен фақат яхшилик биламан› деди. У — Расулуллоҳ ﷺнинг завжалари ичида мен билан (ҳуснда) баҳслашадиган (тенглашадиган) (аёл) эди; Аллоҳ уни тақво (вараъ) билан сақлади. Унинг синглиси Ҳамна эса унинг учун (мен билан) уришишга тушди; бас, у (Ҳамна) ифк аҳлидан ҳалок бў лганлар қаторида ҳалок бў лди (гуноҳга ботди).»

وَقَالَ أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ذُكِرَ مِنْ شَأْنِي الَّذِي ذُكِرَ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيَّ خَطِيبًا، فَتَشَهَّدَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ أَشِيرُوا عَلَىَّ فِي أُنَاسٍ أَبَنُوا أَهْلِي، وَايْمُ اللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي مِنْ سُوءٍ، وَأَبَنُوهُمْ بِمَنْ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَطُّ، وَلاَ يَدْخُلُ بَيْتِي قَطُّ إِلاَّ وَأَنَا حَاضِرٌ، وَلاَ غِبْتُ فِي سَفَرٍ إِلاَّ غَابَ مَعِي ‏"‏‏.‏ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ ائْذَنْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ نَضْرِبَ أَعْنَاقَهُمْ، وَقَامَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْخَزْرَجِ، وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ مِنْ رَهْطِ ذَلِكَ الرَّجُلِ، فَقَالَ كَذَبْتَ، أَمَا وَاللَّهِ، أَنْ لَوْ كَانُوا مِنَ الأَوْسِ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ تُضْرَبَ أَعْنَاقُهُمْ‏.‏ حَتَّى كَادَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَ الأَوْسِ وَالْخَزْرَجِ شَرٌّ فِي الْمَسْجِدِ، وَمَا عَلِمْتُ فَلَمَّا كَانَ مَسَاءُ ذَلِكَ الْيَوْمِ خَرَجْتُ لِبَعْضِ حَاجَتِي وَمَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ‏.‏ فَعَثَرَتْ وَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ‏.‏ فَقُلْتُ أَىْ أُمِّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ وَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّانِيَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ، فَقُلْتُ لَهَا تَسُبِّينَ ابْنَكِ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّالِثَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ‏.‏ فَانْتَهَرْتُهَا، فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَسُبُّهُ إِلاَّ فِيكِ‏.‏ فَقُلْتُ فِي أَىِّ شَأْنِي قَالَتْ فَبَقَرَتْ لِي الْحَدِيثَ فَقُلْتُ وَقَدْ كَانَ هَذَا قَالَتْ نَعَمْ وَاللَّهِ، فَرَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي كَأَنَّ الَّذِي خَرَجْتُ لَهُ لاَ أَجِدُ مِنْهُ قَلِيلاً وَلاَ كَثِيرًا، وَوُعِكْتُ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسِلْنِي إِلَى بَيْتِ أَبِي‏.‏ فَأَرْسَلَ مَعِي الْغُلاَمَ، فَدَخَلْتُ الدَّارَ فَوَجَدْتُ أُمَّ رُومَانَ فِي السُّفْلِ وَأَبَا بَكْرٍ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ‏.‏ فَقَالَتْ أُمِّي مَا جَاءَ بِكِ يَا بُنَيَّةُ فَأَخْبَرْتُهَا وَذَكَرْتُ لَهَا الْحَدِيثَ، وَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مِثْلَ مَا بَلَغَ مِنِّي، فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ خَفِّضِي عَلَيْكِ الشَّأْنَ، فَإِنَّهُ وَاللَّهِ، لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ حَسْنَاءُ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا، لَهَا ضَرَائِرُ، إِلاَّ حَسَدْنَهَا وَقِيلَ فِيهَا‏.‏ وَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي، قُلْتُ وَقَدْ عَلِمَ بِهِ أَبِي قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قُلْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ نَعَمْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَعْبَرْتُ وَبَكَيْتُ، فَسَمِعَ أَبُو بَكْرٍ صَوْتِي وَهْوَ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ، فَنَزَلَ فَقَالَ لأُمِّي مَا شَأْنُهَا قَالَتْ بَلَغَهَا الَّذِي ذُكِرَ مِنْ شَأْنِهَا‏.‏ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ، قَالَ أَقْسَمْتُ عَلَيْكِ أَىْ بُنَيَّةُ إِلاَّ رَجَعْتِ إِلَى بَيْتِكِ، فَرَجَعْتُ وَلَقَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتِي، فَسَأَلَ عَنِّي خَادِمَتِي فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا عَيْبًا إِلاَّ أَنَّهَا كَانَتْ تَرْقُدُ حَتَّى تَدْخُلَ الشَّاةُ فَتَأْكُلَ خَمِيرَهَا أَوْ عَجِينَهَا‏.‏ وَانْتَهَرَهَا بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اصْدُقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَسْقَطُوا لَهَا بِهِ فَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ مَا يَعْلَمُ الصَّائِغُ عَلَى تِبْرِ الذَّهَبِ الأَحْمَرِ‏.‏ وَبَلَغَ الأَمْرُ إِلَى ذَلِكَ الرَّجُلِ الَّذِي قِيلَ لَهُ، فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَشَفْتُ كَنَفَ أُنْثَى قَطُّ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُتِلَ شَهِيدًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ‏.‏ قَالَتْ وَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي، فَلَمْ يَزَالاَ حَتَّى دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ صَلَّى الْعَصْرَ، ثُمَّ دَخَلَ وَقَدِ اكْتَنَفَنِي أَبَوَاىَ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ، إِنْ كُنْتِ قَارَفْتِ سُوءًا أَوْ ظَلَمْتِ، فَتُوبِي إِلَى اللَّهِ، فَإِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ مِنْ عِبَادِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ وَقَدْ جَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَهْىَ جَالِسَةٌ بِالْبَابِ فَقُلْتُ أَلاَ تَسْتَحِي مِنْ هَذِهِ الْمَرْأَةِ أَنْ تَذْكُرَ شَيْئًا‏.‏ فَوَعَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَالْتَفَتُّ إِلَى أَبِي فَقُلْتُ أَجِبْهُ‏.‏ قَالَ فَمَاذَا أَقُولُ فَالْتَفَتُّ إِلَى أُمِّي فَقُلْتُ أَجِيبِيهِ‏.‏ فَقَالَتْ أَقُولُ مَاذَا فَلَمَّا لَمْ يُجِيبَاهُ تَشَهَّدْتُ فَحَمِدْتُ اللَّهَ وَأَثْنَيْتُ عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قُلْتُ أَمَّا بَعْدُ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي لَمْ أَفْعَلْ‏.‏ وَاللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَشْهَدُ إِنِّي لَصَادِقَةٌ، مَا ذَاكَ بِنَافِعِي عِنْدَكُمْ، لَقَدْ تَكَلَّمْتُمْ بِهِ وَأُشْرِبَتْهُ قُلُوبُكُمْ، وَإِنْ قُلْتُ إِنِّي فَعَلْتُ‏.‏ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي لَمْ أَفْعَلْ، لَتَقُولُنَّ قَدْ بَاءَتْ بِهِ عَلَى نَفْسِهَا، وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً ـ وَالْتَمَسْتُ اسْمَ يَعْقُوبَ فَلَمْ أَقْدِرْ عَلَيْهِ ـ إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالَ ‏{‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏}‏ وَأُنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَاعَتِهِ فَسَكَتْنَا، فَرُفِعَ عَنْهُ وَإِنِّي لأَتَبَيَّنُ السُّرُورَ فِي وَجْهِهِ وَهْوَ يَمْسَحُ جَبِينَهُ وَيَقُولُ ‏"‏ أَبْشِرِي يَا عَائِشَةُ، فَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ بَرَاءَتَكِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ وَكُنْتُ أَشَدَّ مَا كُنْتُ غَضَبًا فَقَالَ لِي أَبَوَاىَ قُومِي إِلَيْهِ‏.‏ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُهُ وَلاَ أَحْمَدُكُمَا، وَلَكِنْ أَحْمَدُ اللَّهَ الَّذِي أَنْزَلَ بَرَاءَتِي، لَقَدْ سَمِعْتُمُوهُ، فَمَا أَنْكَرْتُمُوهُ وَلاَ غَيَّرْتُمُوهُ، وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ أَمَّا زَيْنَبُ ابْنَةُ جَحْشٍ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِدِينِهَا، فَلَمْ تَقُلْ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا أُخْتُهَا حَمْنَةُ فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي يَتَكَلَّمُ فِيهِ مِسْطَحٌ وَحَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ وَالْمُنَافِقُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ، وَهْوَ الَّذِي كَانَ يَسْتَوْشِيهِ وَيَجْمَعُهُ، وَهْوَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ هُوَ وَحَمْنَةُ قَالَتْ فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ لاَ يَنْفَعَ مِسْطَحًا بِنَافِعَةٍ أَبَدًا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ vوَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ‏}‏ ـ يَعْنِي مِسْطَحًا ـ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ حَتَّى قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى وَاللَّهِ يَا رَبَّنَا إِنَّا لَنُحِبُّ أَنْ تَغْفِرَ لَنَا، وَعَادَ لَهُ بِمَا كَانَ يَصْنَعُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Mening (ishim) haqida aytilgan (gap) aytilganida — men undan bexabar edim — Rasululloh ﷺ mening (haqimda) xatib boʻ lib turdilar; tashahhud aytdilar, Allohga — U loyiq boʻ lgan (taʼrif) bilan — hamd va sano aytdilar, soʻng: «Ammo baʼd, oilamga (boʻ hton) toʻ hmat qilgan kishilar haqida menga maslahat beringlar. Allohga qasamki, men oilamda biror yomonlik bilmadim; ular (toʻ hmatda) bir kishini (ham) zikr qildi — Allohga qasamki, men u haqda (ham) hech qachon biror yomonlik bilmadim; u mening uyimga — men hozir (boʻ lmagan paytda) — hech qachon kirmas edi; men biror safarda (ham) gʻ oyib boʻ lmadim, illo u (kishi ham) men bilan gʻ oyib boʻ ldi (yaʼni hammamiz birga edik)», dedilar. Shunda Saʼd ibn Muoz (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, ularning boʻ ynini urishimizga menga ruxsat bering», dedi. Banu Xazrajdan bir kishi (ham) turdi — Hasson ibn Sobitning onasi oʻ sha kishining qabilasidan edi — va: «Yolgʻon aytding! Allohga qasamki, agar ular Avsdan boʻ lganida, ularning boʻ ynini urilishini yoqtirmas eding», dedi — hatto masjidda Avs bilan Xazraj orasida yomonlik (urush) boʻ lishiga oz qoldi; men (bundan) bexabar edim. Oʻ sha kuning kechqurunida men bir hojatim uchun chiqdim — men bilan Ummu Mistah (bor edi). U qoqildi va: «Mistah halok boʻ lsin!» dedi. Men: «Ey ona, oʻgʻ lingni soʻ kayapsanmi?» dedim; u jim boʻ ldi. Soʻng u ikkinchi marta qoqildi va: «Mistah halok boʻ lsin!» dedi; men unga: «Oʻgʻ lingni soʻ kayapsanmi?» dedim. Soʻng u uchinchi marta qoqildi va: «Mistah halok boʻ lsin!» dedi; men uni (jerkib) toʻ xtatdim. U: «Allohga qasamki, men uni faqat sening (ishing) sababli soʻ kayapman», dedi. Men: «Mening qaysi ishim haqida?» dedim. Shunda u menga (butun) hadisni yorib (ochib) berdi. Men: «Bu (gap) boʻ lganmi?» dedim. U: «Ha, Allohga qasamki», dedi. Men uyimga — goʻyo (hojat uchun) chiqgan edim-u, undan oz ham, koʻ p ham (hech narsa) sezmaydigandek (holda) — qaytdim va isitma qildim. Men Rasululloh ﷺga: «Meni otamning uyiga yuboring», dedim. U zot men bilan xizmatkor(bola)ni yubordilar. Men uyga kirdim va Ummu Rumanni pastda, Abu Bakrni esa uyning ustida (tomda) Qurʼon oʻqib (turgan holda) topdim. Onam: «Seni nima (sabab) keltirdi, ey qizalogʻ im?» dedi. Men unga xabar berdi va hadisni unga zikr qildim; (qarasam,) u (bu gap) menga yetkanchalik unga (onamga) yetmagan ekan. U: «Ey qizalogʻ im, bu ishni oʻ zingga yengil (qilib) ol; Allohga qasamki, kam (hollarda) boʻ ladiki, bir chiroyli ayol — uni sevadigan bir erning huzurida, uning kundoshlari boʻ lsa — ular unga hasad qilmay va u haqda (gap) aytmay (qoʻ ymaydi)», dedi. Men: «Subhanalloh! Otam buni bildimi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Rasululloh ﷺ (ham)?» dedim. U: «Ha, Rasululloh ﷺ (ham)», dedi. Mening koʻ zimga yosh keldi va yigʻ ladim. Abu Bakr — tomda Qurʼon oʻqib turgan — mening ovozimni eshitdi va (pastga) tushdi; u onamga: «Unga nima boʻ ldi?» dedi. U: «Uning (ishi) haqida aytilgan (gap) unga yetdi», dedi. Uning koʻ zlari yoshga toʻ ldi va: «Ey qizalogʻ im, senga qasam ichaman — uyingga qayt», dedi. Men qaytdim. (Oisha aytdi:) Rasululloh ﷺ mening uyimga kelgan va xizmatchi (qiz)imdan men haqimda soʻragan edilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, men unda biror ayb bilmayman — faqat u (baʼzan) uxlab qoladi va echki kirib, uning xamiri yoki achitqisini yeb ketadi (xolos)», dedi. Ashobidan baʼzilari uni (xizmatchi qizni) jerkib: «Rasululloh ﷺga rost (gapni) ayt», dedi — hatto unga u (gap)ni roʻ y-rost (aytishga majburlab) tashladilar. U: «Subhanalloh! Allohga qasamki, men unda — zargar qizil oltinning quymasida (biror ayb) bilganchalik (ham) — ayb bilmayman», dedi. (Bu gap) — (boʻ hton) aytilgan oʻ sha kishiga (ham) yetdi; u: «Subhanalloh! Allohga qasamki, men hech qachon biror ayolning (kiyim) pardasini ochmaganman», dedi. Oisha aytdi: U (keyinchalik) Alloh yoʻ lida shahid (boʻ lib) oʻ ldirildi. (Oisha aytdi:) Ota-onam mening oldimda (tunni tongga) uladi, to Rasululloh ﷺ — asr namozini oʻqib boʻ lgach — mening oldimga kirdilar; ota-onam mening oʻ ngimda va chap tomonimda meni oʻ rab (oʻ tirgan edi). U zot Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: «Ammo baʼd, ey Oisha, agar yomon (ish) qilgan yoki zulm qilgan boʻ lsang, Allohga tavba qil; chunki Alloh bandalaridan tavbani qabul qiladi», dedilar. Ansordan bir ayol kelgan edi — u eshikda oʻ tirgan edi; men: «Bu ayoldan uyalmaysizmi — (mening haqimda) bir narsa zikr qilishdan?» dedim. Rasululloh ﷺ vaʼz qildilar. Men otamga oʻ girilib: «U zotga javob bering», dedim. U: «Nima deyman?» dedi. Onamga oʻ girilib: «U zotga javob bering», dedim. U: «Nima deyman?» dedi. Ular ikkovi u zotga javob bermaganida, men tashahhud aytdim, Allohga — U loyiq boʻ lgan (taʼrif) bilan — hamd va sano aytdim, soʻng: «Ammo baʼd, Allohga qasamki, agar men sizlarga: ‹Men (bu ishni) qilmadim› desam — Alloh azza va jalla men rost (soʻzlovchi) ekanimga guvoh — bu sizlar huzurida menga naf bermaydi; agar sizlarga: ‹Men (uni) qildim› desam — Alloh men qilmaganimni biladi — sizlar: ‹U oʻ ziga (qarshi buni) iqror boʻ ldi› deysizlar. Allohga qasamki, men oʻ zimga va sizlarga — Abu Yusuf (Yaʼqub)dan boshqa — misol topmayman (men Yaʼqubning ismini izladim, (lekin) uni topolmadim) — u: ‹...Bas, (menga) chiroyli sabr (lozim); va siz vasf qilayotgan (ishda) yordam soʻraladigan — Allohdir› (Yusuf surasi, 18) degan», dedim. (Oisha aytdi:) Oʻ sha soatda Rasululloh ﷺga (vahy) nozil qilindi; biz jim boʻ ldik. U zotdan (vahy) koʻ tarildi; men u zotning yuzida surur (xursandlik)ni — u zot peshonalarini artib: «Suyunchli xabar (qabul qil), ey Oisha; Alloh sening pokligingni nozil qildi» deb turgan holda — koʻ rib turar edim. Men (oʻ shanda) eng qattiq gʻ azabda edim. Ota-onam menga: «U zotning oldiga tur (bor)», dedi. Men: «Allohga qasamki, men u zotning oldiga turmayman; men na unga (boshqa kishiga), na sizlar ikkovingizga hamd aytaman; balki men — pokligimni nozil qilgan — Allohga hamd aytaman. Sizlar uni (boʻ hton)ni eshitdingiz-u, uni inkor (ham) qilmadingiz, oʻ zgartirmadingiz (ham)», dedim. Oisha (shunday) der edi: Zaynab bint Jahshga kelsak — Alloh uni oʻ z dinicha saqladi; u faqat yaxshilik aytdi; uning singlisi Hamna esa — halok boʻ lganlar qatorida halok boʻ ldi. U haqda gapirgan (kishilar) — Mistah, Hasson ibn Sobit va munofiq Abdulloh ibn Ubayy edi; oʻ sha (Abdulloh ibn Ubayy) uni (boʻ htonni) qoʻ zgʻ atib (tarqatib) toʻplar edi; ulardan uning kattasini (eng koʻ pini) oʻ z zimmasiga olgan — oʻ sha (Abdulloh) va Hamna edi. (Oisha) aytdi: Abu Bakr — Mistahga hech qachon biror naf (yordam) bermaslikka qasam ichdi. Shunda Alloh azza va jalla: ‹Sizlardan fazl egalari boʻ lganlar... qarindoshlarga, miskinlarga va Alloh yoʻ lida hijrat qilganlarga (sadaqa) bermaslikka qasam ichmasinlar...› (degan oyatdan) — Abu Bakrni (nazarda tutar edi) — ‹...Allohning sizlarni magʻ firat qilishini yoqtirmaysizmi? Alloh — Magʻ firatli, Rahmli(dir)› (Nur surasi, 22) (degan soʻzigacha) (oyatni) nozil qildi — Mistahni (nazarda tutar edi). Hatto Abu Bakr: «Ha, Allohga qasamki, ey Robbimiz, biz albatta Sening bizni magʻ firat qilishingni yoqtiramiz», dedi va unga (Mistahga) — qilar edigan (nafaqani) qaytardi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Менинг (ишим) ҳақида айтилган (гап) айтилганида — мен ундан бехабар эдим — Расулуллоҳ ﷺ менинг (ҳақимда) хатиб бў либ турдилар; ташаҳҳуд айтдилар, Аллоҳга — У лойиқ бў лган (таъриф) билан — ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Аммо баъд, оиламга (бў ҳтон) тў ҳмат қилган кишилар ҳақида менга маслаҳат беринглар. Аллоҳга қасамки, мен оиламда бирор ёмонлик билмадим; улар (тў ҳматда) бир кишини (ҳам) зикр қилди — Аллоҳга қасамки, мен у ҳақда (ҳам) ҳеч қачон бирор ёмонлик билмадим; у менинг уйимга — мен ҳозир (бў лмаган пайтда) — ҳеч қачон кирмас эди; мен бирор сафарда (ҳам) ғ ойиб бў лмадим, илло у (киши ҳам) мен билан ғ ойиб бў лди (яъни ҳаммамиз бирга эдик)», дедилар. Шунда Саъд ибн Муоз (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, уларнинг бў йнини уришимизга менга рухсат беринг», деди. Бану Хазраждан бир киши (ҳам) турди — Ҳассон ибн Собитнинг онаси ў ша кишининг қабиласидан эди — ва: «Ёлғон айтдинг! Аллоҳга қасамки, агар улар Авсдан бў лганида, уларнинг бў йнини урилишини ёқтирмас эдинг», деди — ҳатто масжидда Авс билан Хазраж орасида ёмонлик (уруш) бў лишига оз қолди; мен (бундан) бехабар эдим. Ў ша кунинг кечқурунида мен бир ҳожатим учун чиқдим — мен билан Умму Мистаҳ (бор эди). У қоқилди ва: «Мистаҳ ҳалок бў лсин!» деди. Мен: «Эй она, ўғ лингни сў каяпсанми?» дедим; у жим бў лди. Сўнг у иккинчи марта қоқилди ва: «Мистаҳ ҳалок бў лсин!» деди; мен унга: «Ўғ лингни сў каяпсанми?» дедим. Сўнг у учинчи марта қоқилди ва: «Мистаҳ ҳалок бў лсин!» деди; мен уни (жеркиб) тў хтатдим. У: «Аллоҳга қасамки, мен уни фақат сенинг (ишинг) сабабли сў каяпман», деди. Мен: «Менинг қайси ишим ҳақида?» дедим. Шунда у менга (бутун) ҳадисни ёриб (очиб) берди. Мен: «Бу (гап) бў лганми?» дедим. У: «Ҳа, Аллоҳга қасамки», деди. Мен уйимга — гўё (ҳожат учун) чиқган эдим-у, ундан оз ҳам, кў п ҳам (ҳеч нарса) сезмайдигандек (ҳолда) — қайтдим ва иситма қилдим. Мен Расулуллоҳ ﷺга: «Мени отамнинг уйига юборинг», дедим. У зот мен билан хизматкор(бола)ни юбордилар. Мен уйга кирдим ва Умму Руманни пастда, Абу Бакрни эса уйнинг устида (томда) Қуръон ўқиб (турган ҳолда) топдим. Онам: «Сени нима (сабаб) келтирди, эй қизалоғ им?» деди. Мен унга хабар берди ва ҳадисни унга зикр қилдим; (қарасам,) у (бу гап) менга етканчалик унга (онамга) етмаган экан. У: «Эй қизалоғ им, бу ишни ў зингга енгил (қилиб) ол; Аллоҳга қасамки, кам (ҳолларда) бў ладики, бир чиройли аёл — уни севадиган бир эрнинг ҳузурида, унинг кундошлари бў лса — улар унга ҳасад қилмай ва у ҳақда (гап) айтмай (қў ймайди)», деди. Мен: «Субҳаналлоҳ! Отам буни билдими?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ (ҳам)?» дедим. У: «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺ (ҳам)», деди. Менинг кў зимга ёш келди ва йиғ ладим. Абу Бакр — томда Қуръон ўқиб турган — менинг овозимни эшитди ва (пастга) тушди; у онамга: «Унга нима бў лди?» деди. У: «Унинг (иши) ҳақида айтилган (гап) унга етди», деди. Унинг кў злари ёшга тў лди ва: «Эй қизалоғ им, сенга қасам ичаман — уйингга қайт», деди. Мен қайтдим. (Оиша айтди:) Расулуллоҳ ﷺ менинг уйимга келган ва хизматчи (қиз)имдан мен ҳақимда сўраган эдилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен унда бирор айб билмайман — фақат у (баъзан) ухлаб қолади ва эчки кириб, унинг хамири ёки ачитқисини еб кетади (холос)», деди. Ашобидан баъзилари уни (хизматчи қизни) жеркиб: «Расулуллоҳ ﷺга рост (гапни) айт», деди — ҳатто унга у (гап)ни рў й-рост (айтишга мажбурлаб) ташладилар. У: «Субҳаналлоҳ! Аллоҳга қасамки, мен унда — заргар қизил олтиннинг қуймасида (бирор айб) билганчалик (ҳам) — айб билмайман», деди. (Бу гап) — (бў ҳтон) айтилган ў ша кишига (ҳам) етди; у: «Субҳаналлоҳ! Аллоҳга қасамки, мен ҳеч қачон бирор аёлнинг (кийим) пардасини очмаганман», деди. Оиша айтди: У (кейинчалик) Аллоҳ йў лида шаҳид (бў либ) ў лдирилди. (Оиша айтди:) Ота-онам менинг олдимда (тунни тонгга) улади, то Расулуллоҳ ﷺ — аср намозини ўқиб бў лгач — менинг олдимга кирдилар; ота-онам менинг ў нгимда ва чап томонимда мени ў раб (ў тирган эди). У зот Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Аммо баъд, эй Оиша, агар ёмон (иш) қилган ёки зулм қилган бў лсанг, Аллоҳга тавба қил; чунки Аллоҳ бандаларидан тавбани қабул қилади», дедилар. Ансордан бир аёл келган эди — у эшикда ў тирган эди; мен: «Бу аёлдан уялмайсизми — (менинг ҳақимда) бир нарса зикр қилишдан?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ ваъз қилдилар. Мен отамга ў гирилиб: «У зотга жавоб беринг», дедим. У: «Нима дейман?» деди. Онамга ў гирилиб: «У зотга жавоб беринг», дедим. У: «Нима дейман?» деди. Улар иккови у зотга жавоб бермаганида, мен ташаҳҳуд айтдим, Аллоҳга — У лойиқ бў лган (таъриф) билан — ҳамд ва сано айтдим, сўнг: «Аммо баъд, Аллоҳга қасамки, агар мен сизларга: ‹Мен (бу ишни) қилмадим› десам — Аллоҳ азза ва жалла мен рост (сўзловчи) эканимга гувоҳ — бу сизлар ҳузурида менга наф бермайди; агар сизларга: ‹Мен (уни) қилдим› десам — Аллоҳ мен қилмаганимни билади — сизлар: ‹У ў зига (қарши буни) иқрор бў лди› дейсизлар. Аллоҳга қасамки, мен ў зимга ва сизларга — Абу Юсуф (Яъқуб)дан бошқа — мисол топмайман (мен Яъқубнинг исмини изладим, (лекин) уни тополмадим) — у: ‹...Бас, (менга) чиройли сабр (лозим); ва сиз васф қилаётган (ишда) ёрдам сўраладиган — Аллоҳдир› (Юсуф сураси, 18) деган», дедим. (Оиша айтди:) Ў ша соатда Расулуллоҳ ﷺга (ваҳй) нозил қилинди; биз жим бў лдик. У зотдан (ваҳй) кў тарилди; мен у зотнинг юзида сурур (хурсандлик)ни — у зот пешоналарини артиб: «Суюнчли хабар (қабул қил), эй Оиша; Аллоҳ сенинг поклигингни нозил қилди» деб турган ҳолда — кў риб турар эдим. Мен (ў шанда) энг қаттиқ ғ азабда эдим. Ота-онам менга: «У зотнинг олдига тур (бор)», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, мен у зотнинг олдига турмайман; мен на унга (бошқа кишига), на сизлар икковингизга ҳамд айтаман; балки мен — поклигимни нозил қилган — Аллоҳга ҳамд айтаман. Сизлар уни (бў ҳтон)ни эшитдингиз-у, уни инкор (ҳам) қилмадингиз, ў згартирмадингиз (ҳам)», дедим. Оиша (шундай) дер эди: Зайнаб бинт Жаҳшга келсак — Аллоҳ уни ў з динича сақлади; у фақат яхшилик айтди; унинг синглиси Ҳамна эса — ҳалок бў лганлар қаторида ҳалок бў лди. У ҳақда гапирган (кишилар) — Мистаҳ, Ҳассон ибн Собит ва мунофиқ Абдуллоҳ ибн Убайй эди; ў ша (Абдуллоҳ ибн Убайй) уни (бў ҳтонни) қў зғ атиб (тарқатиб) тўплар эди; улардан унинг каттасини (энг кў пини) ў з зиммасига олган — ў ша (Абдуллоҳ) ва Ҳамна эди. (Оиша) айтди: Абу Бакр — Мистаҳга ҳеч қачон бирор наф (ёрдам) бермасликка қасам ичди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: ‹Сизлардан фазл эгалари бў лганлар... қариндошларга, мискинларга ва Аллоҳ йў лида ҳижрат қилганларга (садақа) бермасликка қасам ичмасинлар...› (деган оятдан) — Абу Бакрни (назарда тутар эди) — ‹...Аллоҳнинг сизларни мағ фират қилишини ёқтирмайсизми? Аллоҳ — Мағ фиратли, Раҳмли(дир)› (Нур сураси, 22) (деган сўзигача) (оятни) нозил қилди — Мистаҳни (назарда тутар эди). Ҳатто Абу Бакр: «Ҳа, Аллоҳга қасамки, эй Роббимиз, биз албатта Сенинг бизни мағ фират қилишингни ёқтирамиз», деди ва унга (Мистаҳга) — қилар эдиган (нафақани) қайтарди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ هَذِهِ، الآيَةَ ‏[quran sura="33" aya_start="37" aya_end="37"]{‏وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ‏}‏ نَزَلَتْ فِي شَأْنِ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ وَزَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bu oyat: ‹Va sen — Alloh oshkor qiluvchi (boʻ lgan) narsani oʻ z koʻ nglingda yashirar eding› (Ahzob surasi, 37) — Zaynab bint Jahsh va Zayd ibn Horisa (haqida) shaʼnida nozil boʻ ldi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бу оят: ‹Ва сен — Аллоҳ ошкор қилувчи (бў лган) нарсани ў з кў нглингда яширар эдинг› (Аҳзоб сураси, 37) — Зайнаб бинт Жаҳш ва Зайд ибн Ҳориса (ҳақида) шаънида нозил бў лди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، حَدَّثَنَا أَبُو مِجْلَزٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْنَبَ ابْنَةَ جَحْشٍ دَعَا الْقَوْمَ، فَطَعِمُوا ثُمَّ جَلَسُوا يَتَحَدَّثُونَ وَإِذَا هُوَ كَأَنَّهُ يَتَهَيَّأُ لِلْقِيَامِ فَلَمْ يَقُومُوا، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَامَ، فَلَمَّا قَامَ قَامَ مَنْ قَامَ، وَقَعَدَ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِيَدْخُلَ فَإِذَا الْقَوْمُ جُلُوسٌ ثُمَّ إِنَّهُمْ قَامُوا، فَانْطَلَقْتُ فَجِئْتُ فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَدِ انْطَلَقُوا، فَجَاءَ حَتَّى دَخَلَ، فَذَهَبْتُ أَدْخُلُ فَأَلْقَى الْحِجَابَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="33" aya_start="53" aya_end="53"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ‏}‏ الآيَةَ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Zaynab bint Jahshga uylanganlarida, (u zot) qavmni (ziyofatga) chaqirdilar; ular taom yeb, soʻng oʻ tirib, suhbatlasha boshladilar. U zot goʻyo (oʻrnidan) turishga tayyorlanayotgandek (qildilar), (lekin) ular turmadi. Buni koʻ rganlarida, u zot (oʻrnidan) turdilar; u zot turganlarida, turgan(lar) turdi, (lekin) uch kishi oʻ tirib qoldi. Paygʻambar ﷺ (uyga) kirish uchun keldilar, (lekin) qavm (hali) oʻ tirgan edi; soʻng ular (ham) turdi. Men borib, Paygʻambar ﷺga ular ketganini xabar berdim; u zot keldilar va (uyga) kirdilar. Men (ham) kirmoqchi boʻ ldim, (lekin) u zot mening bilan oʻ z orasiga hijob (parda)ni tashladilar. Shunda Alloh: ‹Ey iymon keltirganlar! Paygʻambarning uylariga kirmanglar...› (Ahzob surasi, 53) (oyatini) nozil qildi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшга уйланганларида, (у зот) қавмни (зиёфатга) чақирдилар; улар таом еб, сўнг ў тириб, суҳбатлаша бошладилар. У зот гўё (ўрнидан) туришга тайёрланаётгандек (қилдилар), (лекин) улар турмади. Буни кў рганларида, у зот (ўрнидан) турдилар; у зот турганларида, турган(лар) турди, (лекин) уч киши ў тириб қолди. Пайғамбар ﷺ (уйга) кириш учун келдилар, (лекин) қавм (ҳали) ў тирган эди; сўнг улар (ҳам) турди. Мен бориб, Пайғамбар ﷺга улар кетганини хабар бердим; у зот келдилар ва (уйга) кирдилар. Мен (ҳам) кирмоқчи бў лдим, (лекин) у зот менинг билан ў з орасига ҳижоб (парда)ни ташладилар. Шунда Аллоҳ: ‹Эй иймон келтирганлар! Пайғамбарнинг уйларига кирманглар...› (Аҳзоб сураси, 53) (оятини) нозил қилди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ، بِهَذِهِ الآيَةِ آيَةِ الْحِجَابِ، لَمَّا أُهْدِيَتْ زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ مَعَهُ فِي الْبَيْتِ، صَنَعَ طَعَامًا، وَدَعَا الْقَوْمَ، فَقَعَدُوا يَتَحَدَّثُونَ، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْرُجُ، ثُمَّ يَرْجِعُ، وَهُمْ قُعُودٌ يَتَحَدَّثُونَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="33" aya_start="53" aya_end="53"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏[quran sura="33" aya_start="53" aya_end="53"]{‏مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ‏}‏ فَضُرِبَ الْحِجَابُ، وَقَامَ الْقَوْمُ‏.‏

(Abu Qilaba aytdi:) Anas ibn Molik (shunday) dedi: Men odamlar ichida bu oyatni — hijob oyatini — eng yaxshi biluvchiman. Zaynab bint Jahsh (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺga (kelin qilib) keltirilganida, u (zot) bilan uyda (birga) edi; u zot taom tayyorlab, qavmni (ziyofatga) chaqirdilar. Ular oʻ tirib, suhbatlasha boshladilar; Paygʻambar ﷺ (uydan) chiqib, soʻng qaytar edilar, ular esa (hamon) oʻ tirib, suhbatlashar edi. Shunda Alloh taolo: ‹Ey iymon keltirganlar! Paygʻambarning uylariga — sizlarga taom uchun izn berilmagan boʻ lsa, uning vaqtini kutib (oʻ tirmay) — kirmanglar...› (degan oyatdan) to ‹...hijob ortidan (soʻranglar)› (Ahzob surasi, 53) (degan soʻzigacha) (oyatini) nozil qildi. Shunda hijob (parda) tutildi va qavm (oʻrnidan) turdi.(Абу Қилаба айтди:) Анас ибн Молик (шундай) деди: Мен одамлар ичида бу оятни — ҳижоб оятини — энг яхши билувчиман. Зайнаб бинт Жаҳш (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺга (келин қилиб) келтирилганида, у (зот) билан уйда (бирга) эди; у зот таом тайёрлаб, қавмни (зиёфатга) чақирдилар. Улар ў тириб, суҳбатлаша бошладилар; Пайғамбар ﷺ (уйдан) чиқиб, сўнг қайтар эдилар, улар эса (ҳамон) ў тириб, суҳбатлашар эди. Шунда Аллоҳ таоло: ‹Эй иймон келтирганлар! Пайғамбарнинг уйларига — сизларга таом учун изн берилмаган бў лса, унинг вақтини кутиб (ў тирмай) — кирманглар...› (деган оятдан) то ‹...ҳижоб ортидан (сўранглар)› (Аҳзоб сураси, 53) (деган сўзигача) (оятини) нозил қилди. Шунда ҳижоб (парда) тутилди ва қавм (ўрнидан) турди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بُنِيَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ بِخُبْزٍ وَلَحْمٍ فَأُرْسِلْتُ عَلَى الطَّعَامِ دَاعِيًا فَيَجِيءُ قَوْمٌ فَيَأْكُلُونَ وَيَخْرُجُونَ، ثُمَّ يَجِيءُ قَوْمٌ فَيَأْكُلُونَ وَيَخْرُجُونَ، فَدَعَوْتُ حَتَّى مَا أَجِدُ أَحَدًا أَدْعُو فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا أَجِدُ أَحَدًا أَدْعُوهُ قَالَ ارْفَعُوا طَعَامَكُمْ، وَبَقِيَ ثَلاَثَةُ رَهْطٍ يَتَحَدَّثُونَ فِي الْبَيْتِ، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقَ إِلَى حُجْرَةِ عَائِشَةَ فَقَالَ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ، كَيْفَ وَجَدْتَ أَهْلَكَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فَتَقَرَّى حُجَرَ نِسَائِهِ كُلِّهِنَّ، يَقُولُ لَهُنَّ كَمَا يَقُولُ لِعَائِشَةَ، وَيَقُلْنَ لَهُ كَمَا قَالَتْ عَائِشَةُ، ثُمَّ رَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا ثَلاَثَةُ رَهْطٍ فِي الْبَيْتِ يَتَحَدَّثُونَ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَدِيدَ الْحَيَاءِ، فَخَرَجَ مُنْطَلِقًا نَحْوَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ فَمَا أَدْرِي آخْبَرْتُهُ أَوْ أُخْبِرَ أَنَّ الْقَوْمَ خَرَجُوا، فَرَجَعَ حَتَّى إِذَا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي أُسْكُفَّةِ الْبَابِ دَاخِلَةً وَأُخْرَى خَارِجَةً أَرْخَى السِّتْرَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ، وَأُنْزِلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Zaynab bint Jahshga — non va goʻ sht bilan — kelin (tushirib) qoʻ shildilar; men taomga (odamlarni) chaqiruvchi (qilib) yuborildim. Bir qavm kelib, yer va chiqar; soʻng (boshqa) bir qavm kelib, yer va chiqar edi. Men (shunchalik) chaqirdimki, hatto chaqiradigan hech kimni topmay qoldim. Men: «Ey Allohning Paygʻambari, chaqiradigan hech kimni topmayapman», dedim. U zot: «Taomingizni koʻ taringlar», dedilar. Uyda uch kishi qoldi — ular suhbatlashar edi. Paygʻambar ﷺ (uydan) chiqib, Oishaning hujrasiga bordilar va: «Assalomu alaykum, ey uy ahli, va rahmatullohi», dedilar. U: «Va alaykas-salom va rahmatullohi; ahlingizni qanday topdingiz? Alloh sizga barakot bersin», dedi. U zot — barcha xotinlarining hujralarini — birma-bir aylanib, Oishaga aytgandek ularga (ham) aytdilar, ular ham Oisha aytgandek u zotga aytdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ qaytdilar — birdan uyda uch kishi (hali ham) suhbatlashib (oʻ tirgan) edi. Paygʻambar ﷺ juda hayoli (uyatchan) edilar; (shu sababli) chiqib, Oishaning hujrasiga tomon joʻnadilar. Men — qavm chiqganini u zotga oʻ zim xabar berdimmi yoki (boshqa) xabar berdimi — bilmayman; u zot qaytdilar, hatto oyoqlarini eshik boʻ sagʻ asiga qoʻ yganlarida — biri ichkarida, biri tashqarida — mening bilan oʻ z orasiga parda (hijob)ni tashladilar; va hijob oyati nozil boʻ ldi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшга — нон ва гў шт билан — келин (тушириб) қў шилдилар; мен таомга (одамларни) чақирувчи (қилиб) юборилдим. Бир қавм келиб, ер ва чиқар; сўнг (бошқа) бир қавм келиб, ер ва чиқар эди. Мен (шунчалик) чақирдимки, ҳатто чақирадиган ҳеч кимни топмай қолдим. Мен: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, чақирадиган ҳеч кимни топмаяпман», дедим. У зот: «Таомингизни кў таринглар», дедилар. Уйда уч киши қолди — улар суҳбатлашар эди. Пайғамбар ﷺ (уйдан) чиқиб, Оишанинг ҳужрасига бордилар ва: «Ассалому алайкум, эй уй аҳли, ва раҳматуллоҳи», дедилар. У: «Ва алайкас-салом ва раҳматуллоҳи; аҳлингизни қандай топдингиз? Аллоҳ сизга баракот берсин», деди. У зот — барча хотинларининг ҳужраларини — бирма-бир айланиб, Оишага айтгандек уларга (ҳам) айтдилар, улар ҳам Оиша айтгандек у зотга айтди. Сўнг Пайғамбар ﷺ қайтдилар — бирдан уйда уч киши (ҳали ҳам) суҳбатлашиб (ў тирган) эди. Пайғамбар ﷺ жуда ҳаёли (уятчан) эдилар; (шу сабабли) чиқиб, Оишанинг ҳужрасига томон жўнадилар. Мен — қавм чиқганини у зотга ў зим хабар бердимми ёки (бошқа) хабар бердими — билмайман; у зот қайтдилар, ҳатто оёқларини эшик бў сағ асига қў йганларида — бири ичкарида, бири ташқарида — менинг билан ў з орасига парда (ҳижоб)ни ташладилар; ва ҳижоб ояти нозил бў лди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَوْلَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَنَى بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ فَأَشْبَعَ النَّاسَ خُبْزًا وَلَحْمًا ثُمَّ خَرَجَ إِلَى حُجَرِ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ صَبِيحَةَ بِنَائِهِ فَيُسَلِّمُ عَلَيْهِنَّ وَيَدْعُو لَهُنَّ وَيُسَلِّمْنَ عَلَيْهِ وَيَدْعُونَ لَهُ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى بَيْتِهِ رَأَى رَجُلَيْنِ جَرَى بِهِمَا الْحَدِيثُ، فَلَمَّا رَآهُمَا رَجَعَ عَنْ بَيْتِهِ، فَلَمَّا رَأَى الرَّجُلاَنِ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجَعَ عَنْ بَيْتِهِ وَثَبَا مُسْرِعَيْنِ، فَمَا أَدْرِي أَنَا أَخْبَرْتُهُ بِخُرُوجِهِمَا أَمْ أُخْبِرَ فَرَجَعَ حَتَّى دَخَلَ الْبَيْتَ، وَأَرْخَى السِّتْرَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ وَأُنْزِلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ سَمِعَ أَنَسًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Zaynab bint Jahshga (uylanib) qoʻ shilgan paytda valima (toʻ y taomi) qildilar va odamlarni non hamda goʻ sht bilan toʻ ydirdilar. Soʻng u zot — kelin (kechasi)ning ertasiga qilar edigan (odat)laridek — moʻminlar onalarining hujralariga chiqdilar: ularga salom berar va ular uchun duo qilar, ular esa u zotga salom berar va u zot uchun duo qilar edi. U zot uyiga qaytganlarida, suhbatlashib (oʻ tirgan) ikki kishini koʻ rdilar; ularni koʻ rganlarida, oʻ z uyidan (orqaga) qaytdilar. U ikki kishi — Allohning Paygʻambari ﷺ oʻ z uyidan qaytganini koʻ rganida, tezda sakrab (oʻrnidan turib ketdi). Men — ularning chiqganini u zotga oʻ zim xabar berdimmi yoki (boshqa) xabar berdimi — bilmayman. U zot qaytdilar, hatto uyga kirdilar va men bilan oʻ z orasiga pardani tushirdilar; va hijob oyati nozil boʻ ldi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшга (уйланиб) қў шилган пайтда валима (тў й таоми) қилдилар ва одамларни нон ҳамда гў шт билан тў йдирдилар. Сўнг у зот — келин (кечаси)нинг эртасига қилар эдиган (одат)ларидек — мўминлар оналарининг ҳужраларига чиқдилар: уларга салом берар ва улар учун дуо қилар, улар эса у зотга салом берар ва у зот учун дуо қилар эди. У зот уйига қайтганларида, суҳбатлашиб (ў тирган) икки кишини кў рдилар; уларни кў рганларида, ў з уйидан (орқага) қайтдилар. У икки киши — Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ ў з уйидан қайтганини кў рганида, тезда сакраб (ўрнидан туриб кетди). Мен — уларнинг чиқганини у зотга ў зим хабар бердимми ёки (бошқа) хабар бердими — билмайман. У зот қайтдилар, ҳатто уйга кирдилар ва мен билан ў з орасига пардани туширдилар; ва ҳижоб ояти нозил бў лди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ ابْنَ عَشْرِ سِنِينَ مَقْدَمَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ، فَكَانَ أُمَّهَاتِي يُوَاظِبْنَنِي عَلَى خِدْمَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَخَدَمْتُهُ عَشْرَ سِنِينَ، وَتُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا ابْنُ عِشْرِينَ سَنَةً، فَكُنْتُ أَعْلَمَ النَّاسِ بِشَأْنِ الْحِجَابِ حِينَ أُنْزِلَ، وَكَانَ أَوَّلَ مَا أُنْزِلَ فِي مُبْتَنَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ، أَصْبَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِهَا عَرُوسًا، فَدَعَا الْقَوْمَ فَأَصَابُوا مِنَ الطَّعَامِ، ثُمَّ خَرَجُوا وَبَقِيَ رَهْطٌ مِنْهُمْ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَطَالُوا الْمُكْثَ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ وَخَرَجْتُ مَعَهُ لِكَىْ يَخْرُجُوا، فَمَشَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَشَيْتُ، حَتَّى جَاءَ عَتَبَةَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ، ثُمَّ ظَنَّ أَنَّهُمْ خَرَجُوا فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ، حَتَّى إِذَا دَخَلَ عَلَى زَيْنَبَ فَإِذَا هُمْ جُلُوسٌ لَمْ يَقُومُوا، فَرَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَرَجَعْتُ مَعَهُ، حَتَّى إِذَا بَلَغَ عَتَبَةَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ، وَظَنَّ أَنَّهُمْ خَرَجُوا، فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ فَإِذَا هُمْ قَدْ خَرَجُوا فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنِي وَبَيْنَهُ بِالسِّتْرِ، وَأُنْزِلَ الْحِجَابُ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, u — Rasululloh ﷺ Madinaga kelgan paytda — oʻ n yoshli (bola) edi. (Anas:) «Onalarim (oiladagi ayollar) meni Paygʻambar ﷺga xizmat qilishga qatʼiy (davomli) tutar edi; men u zotga oʻ n yil xizmat qildim. Paygʻambar ﷺ vafot etganlarida, men yigirma yoshli (yigit) edim. Men hijob (parda hukmi) haqida — u nozil boʻ lgan paytda — odamlarning eng bilimdoni edim. (Hijob haqida) ilk nozil boʻ lgan (narsa) — Rasululloh ﷺning Zaynab bint Jahsh bilan qurishlari (zifofga kirishlari) (paytida) edi: Paygʻambar ﷺ unga kuyov boʻ lib tongni qarshiladilar va qavmni (taomga) chaqirdilar; ular taomdan (yeb) oldi, soʻng chiqib ketdi; (lekin) ulardan bir guruh Paygʻambar ﷺning huzurida qolib, oʻ tirishni uzaytirdi. Paygʻambar ﷺ (oʻrnidan) turib chiqdilar; men (ham) — ular (ham) chiqsin deb — u zot bilan (birga) chiqdim. Paygʻambar ﷺ yurdilar, men (ham) yurdim — to u zot Oisha hujrasining boʻ sagʻ asiga keldilar. Soʻng u zot — ular chiqdi deb — gumon qilib, qaytdilar; men (ham) u zot bilan qaytdim — to u zot Zaynabning oldigʻa kirdilar — birdan ular (hali) oʻ tirgan, turmagan edi. Paygʻambar ﷺ (yana) qaytdilar; men (ham) u zot bilan qaytdim — to u zot Oisha hujrasining boʻ sagʻ asiga yetdilar. Soʻng u zot — ular chiqdi deb — gumon qilib, qaytdilar; men (ham) u zot bilan qaytdim — birdan ular chiqib ketgan edi. Shunda Paygʻambar ﷺ men bilan oʻ zlari orasiga parda tortdilar; va hijob (oyati) nozil qilindi.»(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, у — Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келган пайтда — ў н ёшли (бола) эди. (Анас:) «Оналарим (оиладаги аёллар) мени Пайғамбар ﷺга хизмат қилишга қатъий (давомли) тутар эди; мен у зотга ў н йил хизмат қилдим. Пайғамбар ﷺ вафот этганларида, мен йигирма ёшли (йигит) эдим. Мен ҳижоб (парда ҳукми) ҳақида — у нозил бў лган пайтда — одамларнинг энг билимдони эдим. (Ҳижоб ҳақида) илк нозил бў лган (нарса) — Расулуллоҳ ﷺнинг Зайнаб бинт Жаҳш билан қуришлари (зифофга киришлари) (пайтида) эди: Пайғамбар ﷺ унга куёв бў либ тонгни қаршиладилар ва қавмни (таомга) чақирдилар; улар таомдан (еб) олди, сўнг чиқиб кетди; (лекин) улардан бир гуруҳ Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида қолиб, ў тиришни узайтирди. Пайғамбар ﷺ (ўрнидан) туриб чиқдилар; мен (ҳам) — улар (ҳам) чиқсин деб — у зот билан (бирга) чиқдим. Пайғамбар ﷺ юрдилар, мен (ҳам) юрдим — то у зот Оиша ҳужрасининг бў сағ асига келдилар. Сўнг у зот — улар чиқди деб — гумон қилиб, қайтдилар; мен (ҳам) у зот билан қайтдим — то у зот Зайнабнинг олдиға кирдилар — бирдан улар (ҳали) ў тирган, турмаган эди. Пайғамбар ﷺ (яна) қайтдилар; мен (ҳам) у зот билан қайтдим — то у зот Оиша ҳужрасининг бў сағ асига етдилар. Сўнг у зот — улар чиқди деб — гумон қилиб, қайтдилар; мен (ҳам) у зот билан қайтдим — бирдан улар чиқиб кетган эди. Шунда Пайғамбар ﷺ мен билан ў злари орасига парда тортдилар; ва ҳижоб (ояти) нозил қилинди.»

حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ زَعَمَ عَطَاءٌ أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْكُثُ عِنْدَ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ، وَيَشْرَبُ عِنْدَهَا عَسَلاً، فَتَوَاصَيْتُ أَنَا وَحَفْصَةُ أَنَّ أَيَّتَنَا دَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلْتَقُلْ إِنِّي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ، أَكَلْتَ مَغَافِيرَ فَدَخَلَ عَلَى إِحْدَاهُمَا فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ، فَقَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً عِنْدَ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ وَلَنْ أَعُودَ لَهُ ‏"‏‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="66" aya_start="1" aya_end="1"]{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ‏}‏ إِلَى ‏[quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ‏}‏ لِعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ ‏[quran sura="66" aya_start="3" aya_end="3"]{‏وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ‏}‏ لِقَوْلِهِ ‏"‏ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً ‏"‏‏.‏

(Ubayd ibn Umayr aytdi:) Men Oisha (roziyallohu anho)dan (eshitdim)ki, Paygʻambar ﷺ Zaynab bint Jahshning huzurida toʻ xtab turar va uning oldida asal ichar edilar. (Oisha:) «Men va Hafsa — qaysi birimizning oldimizga Paygʻambar ﷺ kirsa, ‹Men sendan magʻ ofir (yoqimsiz hidli yelim) hidini sezyapman; magʻ ofir yedingmi?› deyishga — kelishib oldik. Bas, u zot ulardan birining oldiga kirdi; u (ayol) unga shuni aytdi. U zot: ‹Yoʻq, balki men Zaynab bint Jahshning oldida asal ichdim; (lekin) bundan keyin aslo (qayta) ichmayman› dedilar.» Shunda: «Ey Paygʻambar! Alloh senga halol qilgan (narsa)ni nega harom qilasan?...» (degan oyatdan) to «...Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz...» (Tahrim surasi, 1-4) (oyatigacha) — Oisha va Hafsa (haqida) nozil boʻ ldi; «Esla, Paygʻambar oʻ z zavjalaridan baʼzisiga bir (sirli) soʻ zni yashirin aytgan edi» (Tahrim surasi, 3) — u zotning «balki men asal ichdim» degan soʻ zi (haqida)dir.(Убайд ибн Умайр айтди:) Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (эшитдим)ки, Пайғамбар ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшнинг ҳузурида тў хтаб турар ва унинг олдида асал ичар эдилар. (Оиша:) «Мен ва Ҳафса — қайси биримизнинг олдимизга Пайғамбар ﷺ кирса, ‹Мен сендан мағ офир (ёқимсиз ҳидли елим) ҳидини сезяпман; мағ офир едингми?› дейишга — келишиб олдик. Бас, у зот улардан бирининг олдига кирди; у (аёл) унга шуни айтди. У зот: ‹Йўқ, балки мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдида асал ичдим; (лекин) бундан кейин асло (қайта) ичмайман› дедилар.» Шунда: «Эй Пайғамбар! Аллоҳ сенга ҳалол қилган (нарса)ни нега ҳаром қиласан?...» (деган оятдан) то «...Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз...» (Таҳрим сураси, 1-4) (оятигача) — Оиша ва Ҳафса (ҳақида) нозил бў лди; «Эсла, Пайғамбар ў з завжаларидан баъзисига бир (сирли) сў зни яширин айтган эди» (Таҳрим сураси, 3) — у зотнинг «балки мен асал ичдим» деган сў зи (ҳақида)дир.

قَالَتْ زَيْنَبُ فَدَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا، فَدَعَتْ بِطِيبٍ فَمَسَّتْ مِنْهُ، ثُمَّ قَالَتْ أَمَا وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏‏.‏

(Zaynab (bint Abu Salama) aytdi:) Men Zaynab bint Jahshning oldiga — uning akasi vafot etgan paytda — kirdim; u xushboʻ ylik (atir) soʻrab, undan (biroz) surdi (tegizdi), soʻng: «Allohga qasamki, mening atirga hojatim yoʻq; faqat men Rasululloh ﷺni minbar ustida: ‹Allohga va oxirat kuniga iymon keltiradigan bir ayolga — bir oʻ likka uch kechadan ortiq motam tutishi halol emas; magar er (uchun) — toʻ rt oy-u oʻ n (kun)› deb aytayotganlarini eshitganman» dedi.(Зайнаб (бинт Абу Салама) айтди:) Мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдига — унинг акаси вафот этган пайтда — кирдим; у хушбў йлик (атир) сўраб, ундан (бироз) сурди (тегизди), сўнг: «Аллоҳга қасамки, менинг атирга ҳожатим йўқ; фақат мен Расулуллоҳ ﷺни минбар устида: ‹Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирадиган бир аёлга — бир ў ликка уч кечадан ортиқ мотам тутиши ҳалол эмас; магар эр (учун) — тў рт ой-у ў н (кун)› деб айтаётганларини эшитганман» деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَنَسًا، قَالَ أَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ، بِالْحِجَابِ كَانَ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ يَسْأَلُنِي عَنْهُ، أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَرُوسًا بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ وَكَانَ تَزَوَّجَهَا بِالْمَدِينَةِ، فَدَعَا النَّاسَ لِلطَّعَامِ بَعْدَ ارْتِفَاعِ النَّهَارِ، فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَلَسَ مَعَهُ رِجَالٌ بَعْدَ مَا قَامَ الْقَوْمُ، حَتَّى قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَشَى وَمَشَيْتُ مَعَهُ، حَتَّى بَلَغَ باب حُجْرَةِ عَائِشَةَ، ثُمَّ ظَنَّ أَنَّهُمْ خَرَجُوا فَرَجَعْتُ مَعَهُ، فَإِذَا هُمْ جُلُوسٌ مَكَانَهُمْ، فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ الثَّانِيَةَ، حَتَّى بَلَغَ باب حُجْرَةِ عَائِشَةَ فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ، فَإِذَا هُمْ قَامُوا، فَضَرَبَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ سِتْرًا، وَأُنْزِلَ الْحِجَابُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men odamlar ichida hijob (parda hukmi) haqida eng biluvchisiman; Ubay ibn Kaʼb u haqda mendan soʻrar edi. Rasululloh ﷺ Zaynab bint Jahsh bilan kelin-kuyov (yangi qovushgan) holda tongni qarshiladilar — u zot unga Madinada uylangan edilar; u zot odamlarni — kun koʻ tarilgandan keyin — taomga chaqirdilar. Rasululloh ﷺ oʻ tirdilar; (boshqa) odamlar turgandan keyin ham, yonlarida (baʼzi) kishilar (qoʻ zgʻ almay) oʻ tirdi. Soʻng Rasululloh ﷺ turib (yoʻ lga tushdilar), men ham u zot bilan (birga) yurdim — to u zot Oishaning hujrasi eshigiga yetganlarigacha; soʻng u zot ular (mehmonlar) chiqib ketdi deb gumon qildilar; (shunda) men u zot bilan (birga) qaytdim — birdan ular oʻ z joylarida oʻ tirgan edi. U zot (yana) qaytdilar, men ham u zot bilan ikkinchi marta qaytdim — to Oishaning hujrasi eshigiga yetganlarigacha; soʻng u zot qaytdilar, men ham u zot bilan qaytdim — birdan ular turgan (ketgan) edi. Shunda u zot men bilan oʻ zlari orasiga bir parda (sitr) tortdilar; va hijob (oyati) nozil qilindi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен одамлар ичида ҳижоб (парда ҳукми) ҳақида энг билувчисиман; Убай ибн Каъб у ҳақда мендан сўрар эди. Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинт Жаҳш билан келин-куёв (янги қовушган) ҳолда тонгни қаршиладилар — у зот унга Мадинада уйланган эдилар; у зот одамларни — кун кў тарилгандан кейин — таомга чақирдилар. Расулуллоҳ ﷺ ў тирдилар; (бошқа) одамлар тургандан кейин ҳам, ёнларида (баъзи) кишилар (қў зғ алмай) ў тирди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ туриб (йў лга тушдилар), мен ҳам у зот билан (бирга) юрдим — то у зот Оишанинг ҳужраси эшигига етганларигача; сўнг у зот улар (меҳмонлар) чиқиб кетди деб гумон қилдилар; (шунда) мен у зот билан (бирга) қайтдим — бирдан улар ў з жойларида ў тирган эди. У зот (яна) қайтдилар, мен ҳам у зот билан иккинчи марта қайтдим — то Оишанинг ҳужраси эшигига етганларигача; сўнг у зот қайтдилар, мен ҳам у зот билан қайтдим — бирдан улар турган (кетган) эди. Шунда у зот мен билан ў злари орасига бир парда (ситр) тортдилар; ва ҳижоб (ояти) нозил қилинди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّهُ كَانَ ابْنَ عَشْرِ سِنِينَ مَقْدَمَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ، فَخَدَمْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشْرًا حَيَاتَهُ، وَكُنْتُ أَعْلَمَ النَّاسِ بِشَأْنِ الْحِجَابِ حِينَ أُنْزِلَ، وَقَدْ كَانَ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ يَسْأَلُنِي عَنْهُ، وَكَانَ أَوَّلَ مَا نَزَلَ فِي مُبْتَنَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ، أَصْبَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِهَا عَرُوسًا فَدَعَا الْقَوْمَ، فَأَصَابُوا مِنَ الطَّعَامِ ثُمَّ خَرَجُوا، وَبَقِيَ مِنْهُمْ رَهْطٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَطَالُوا الْمُكْثَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ وَخَرَجْتُ مَعَهُ كَىْ يَخْرُجُوا، فَمَشَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَشَيْتُ مَعَهُ حَتَّى جَاءَ عَتَبَةَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ، ثُمَّ ظَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ خَرَجُوا فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ، حَتَّى دَخَلَ عَلَى زَيْنَبَ فَإِذَا هُمْ جُلُوسٌ لَمْ يَتَفَرَّقُوا، فَرَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَعْتُ مَعَهُ، حَتَّى بَلَغَ عَتَبَةَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ، فَظَنَّ أَنْ قَدْ خَرَجُوا، فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ، فَإِذَا هُمْ قَدْ خَرَجُوا، فَأُنْزِلَ آيَةُ الْحِجَابِ، فَضَرَبَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ سِتْرًا‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) xabar berishicha,) u Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida oʻn yoshli edi; men Rasululloh ﷺning hayotlaridan oʻn (yil) xizmat qildim, va men hijob (oyati) nozil qilingan paytda uning ishini odamlarning eng yaxshi biluvchisi edim. Ubay ibn Kaʼb mendan u (hijob) haqida soʻrar edi. U (hijob oyati) birinchi nozil boʻlgan (vaqt) — Rasululloh ﷺning Zaynab binti Jahsh bilan qovushgan (zifof) paytlari edi. Paygʻambar ﷺ u bilan kuyov (bola) holda tongni qarshiladilar va odamlarni (taomga) chaqirdilar; ular taomdan (yeb) bahramand boʻldilar, soʻng chiqib ketdilar, ammo ulardan bir guruh Rasululloh ﷺning oldilarida qolib, (oʻtirishni) choʻzdilar. Rasululloh ﷺ (oʻrinlaridan) turib, chiqdilar, men ham — ular (turib) chiqsinlar deb — u zot bilan chiqdim. Rasululloh ﷺ yurdilar, men ham u zot bilan yurdim — toki u zot Oishaning hujrasi ostonasiga kelgunlaricha; soʻng Rasululloh ﷺ ular (turib) chiqdi deb oʻyladilar va (orqaga) qaytdilar, men ham u zot bilan qaytdim — toki u zot Zaynabning oldiga kirgunlaricha; mana, ular (hamon) tarqalmasdan oʻtirishgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ (yana) qaytdilar, men ham u zot bilan qaytdim — toki u zot Oishaning hujrasi ostonasiga yetgunlaricha; u zot ular (endi) chiqdi deb oʻyladilar va qaytdilar, men ham u zot bilan qaytdim — mana, ular (endi) chiqib ketishgan edi. Shunda hijob oyati nozil qilindi va (u zot) men bilan oʻzlari orasiga bir parda tortdilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) хабар беришича,) у Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида ўн ёшли эди; мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳаётларидан ўн (йил) хизмат қилдим, ва мен ҳижоб (ояти) нозил қилинган пайтда унинг ишини одамларнинг энг яхши билувчиси эдим. Убай ибн Каъб мендан у (ҳижоб) ҳақида сўрар эди. У (ҳижоб ояти) биринчи нозил бўлган (вақт) — Расулуллоҳ ﷺнинг Зайнаб бинти Жаҳш билан қовушган (зифоф) пайтлари эди. Пайғамбар ﷺ у билан куёв (бола) ҳолда тонгни қаршиладилар ва одамларни (таомга) чақирдилар; улар таомдан (еб) баҳраманд бўлдилар, сўнг чиқиб кетдилар, аммо улардан бир гуруҳ Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида қолиб, (ўтиришни) чўздилар. Расулуллоҳ ﷺ (ўринларидан) туриб, чиқдилар, мен ҳам — улар (туриб) чиқсинлар деб — у зот билан чиқдим. Расулуллоҳ ﷺ юрдилар, мен ҳам у зот билан юрдим — токи у зот Оишанинг ҳужраси остонасига келгунларича; сўнг Расулуллоҳ ﷺ улар (туриб) чиқди деб ўйладилар ва (орқага) қайтдилар, мен ҳам у зот билан қайтдим — токи у зот Зайнабнинг олдига киргунларича; мана, улар (ҳамон) тарқалмасдан ўтиришган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ (яна) қайтдилар, мен ҳам у зот билан қайтдим — токи у зот Оишанинг ҳужраси остонасига етгунларича; у зот улар (энди) чиқди деб ўйладилар ва қайтдилар, мен ҳам у зот билан қайтдим — мана, улар (энди) чиқиб кетишган эди. Шунда ҳижоб ояти нозил қилинди ва (у зот) мен билан ўзлари орасига бир парда тортдилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْنَبَ ابْنَةَ جَحْشٍ دَعَا النَّاسَ طَعِمُوا ثُمَّ جَلَسُوا يَتَحَدَّثُونَ ـ قَالَ ـ فَأَخَذَ كَأَنَّهُ يَتَهَيَّأُ لِلْقِيَامِ فَلَمْ يَقُومُوا، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَامَ، فَلَمَّا قَامَ قَامَ مَنْ قَامَ مَعَهُ مِنَ النَّاسِ، وَبَقِيَ ثَلاَثَةٌ، وَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَاءَ لِيَدْخُلَ فَإِذَا الْقَوْمُ جُلُوسٌ، ثُمَّ إِنَّهُمْ قَامُوا فَانْطَلَقُوا ـ قَالَ ـ فَجِئْتُ فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَدِ انْطَلَقُوا، فَجَاءَ حَتَّى دَخَلَ فَذَهَبْتُ أَدْخُلُ، فَأَرْخَى الْحِجَابَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ، وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="33" aya_start="53" aya_end="53"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏[quran sura="33" aya_start="11" aya_end="11"]{‏إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا‏}‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Zaynab binti Jahshni (nikohlab) olganlarida, odamlarni (taomga) chaqirdilar; ular yedilar, soʻng (oʻtirib) suhbatlasha boshladilar. (U zot) goʻyo turishga hozirlanayotgandek (qildilar), ammo ular turmadilar. (U zot) buni koʻrgach, (oʻzlari) turdilar; (u zot) turganlarida, odamlardan turadigani turdi, ammo uch (kishi joyida) qoldi. Soʻng Paygʻambar ﷺ kirgani keldilar, mana, odamlar (hamon) oʻtirgan edi; soʻng ular (turib) ketdilar. Men kelib, Paygʻambar ﷺga ularning ketganini xabar berdim, (u zot) kelib kirdilar. Men ham kirmoqchi boʻldim, ammo (u zot) men bilan oʻzlari orasiga pardani tushirdilar; va Alloh taolo: «Ey iymon keltirganlar! Paygʻambarning uylariga — sizlarga izn berilmasa — kirmanglar...» (degan oyatni) toki «Albatta, bu (ish) Alloh huzurida ulkan (gunoh)dir» (degan) qavligacha (Ahzob surasi, 53-oyat) nozil qildi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинти Жаҳшни (никоҳлаб) олганларида, одамларни (таомга) чақирдилар; улар едилар, сўнг (ўтириб) суҳбатлаша бошладилар. (У зот) гўё туришга ҳозирланаётгандек (қилдилар), аммо улар турмадилар. (У зот) буни кўргач, (ўзлари) турдилар; (у зот) турганларида, одамлардан турадигани турди, аммо уч (киши жойида) қолди. Сўнг Пайғамбар ﷺ киргани келдилар, мана, одамлар (ҳамон) ўтирган эди; сўнг улар (туриб) кетдилар. Мен келиб, Пайғамбар ﷺга уларнинг кетганини хабар бердим, (у зот) келиб кирдилар. Мен ҳам кирмоқчи бўлдим, аммо (у зот) мен билан ўзлари орасига пардани туширдилар; ва Аллоҳ таоло: «Эй иймон келтирганлар! Пайғамбарнинг уйларига — сизларга изн берилмаса — кирманглар...» (деган оятни) токи «Албатта, бу (иш) Аллоҳ ҳузурида улкан (гуноҳ)дир» (деган) қавлигача (Аҳзоб сураси, 53-оят) нозил қилди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ زَعَمَ عَطَاءٌ أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَزْعُمُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْكُثُ عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، وَيَشْرَبُ عِنْدَهَا عَسَلاً، فَتَوَاصَيْتُ أَنَا وَحَفْصَةُ أَنَّ أَيَّتَنَا دَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلْتَقُلْ إِنِّي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ، أَكَلْتَ مَغَافِيرَ فَدَخَلَ عَلَى إِحْدَاهُمَا فَقَالَتْ ذَلِكَ لَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، وَلَنْ أَعُودَ لَهُ ‏"‏‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="66" aya_start="1" aya_end="1"]{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ‏}‏، ‏[quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ‏}‏، لِعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ، ‏[quran sura="66" aya_start="3" aya_end="3"]{‏وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا‏}‏ لِقَوْلِهِ ‏"‏ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً ‏"‏‏.‏ وَقَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى عَنْ هِشَامٍ، ‏"‏ وَلَنْ أَعُودَ لَهُ، وَقَدْ حَلَفْتُ، فَلاَ تُخْبِرِي بِذَلِكَ أَحَدًا ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ Zaynab bint Jahshning oldida (bir muddat) turar va uning oldida asal ichardilar. Men va Hafsa (oʻzaro): ‹Qaysimizning oldimizga Paygʻambar ﷺ kirsalar, u: «Men sizdan magʻofir (yoqimsiz hidli sharbat) hidini sezyapman; magʻofir yedingizmi?» desin›, deb maslahatlashdik. Bas, u zot ulardan birining oldiga kirganlarida, u shuni (aytdi). U zot: «Yoʻq; balki men Zaynab bint Jahshning oldida asal ichdim; endi unga (asalga) qaytmayman», dedilar. Shunda ‹Ey Paygʻambar, nega Alloh senga halol qilgan narsani (oʻzingga) harom qilasan?...› (Tahrim surasi, 1-oyat); ‹Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz...› (Tahrim surasi, 4-oyat) — (bu) Oisha va Hafsa (haqida); ‹Paygʻambar xotinlaridan biriga bir gapni sir qilib aytganida...› (Tahrim surasi, 3-oyat) — u zotning ‹balki men asal ichdim› degan soʻzi (haqida) nozil boʻldi. (Ibrohim ibn Muso Hishomdan menga: u zot ‹...endi unga qaytmayman; men (buni) qasam (bilan) aytdim; bas, buni hech kimga aytma› dedilar, deb rivoyat qildi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдида (бир муддат) турар ва унинг олдида асал ичардилар. Мен ва Ҳафса (ўзаро): ‹Қайсимизнинг олдимизга Пайғамбар ﷺ кирсалар, у: «Мен сиздан мағофир (ёқимсиз ҳидли шарбат) ҳидини сезяпман; мағофир едингизми?» десин›, деб маслаҳатлашдик. Бас, у зот улардан бирининг олдига кирганларида, у шуни (айтди). У зот: «Йўқ; балки мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдида асал ичдим; энди унга (асалга) қайтмайман», дедилар. Шунда ‹Эй Пайғамбар, нега Аллоҳ сенга ҳалол қилган нарсани (ўзингга) ҳаром қиласан?...› (Таҳрим сураси, 1-оят); ‹Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз...› (Таҳрим сураси, 4-оят) — (бу) Оиша ва Ҳафса (ҳақида); ‹Пайғамбар хотинларидан бирига бир гапни сир қилиб айтганида...› (Таҳрим сураси, 3-оят) — у зотнинг ‹балки мен асал ичдим› деган сўзи (ҳақида) нозил бўлди. (Иброҳим ибн Мусо Ҳишомдан менга: у зот ‹...энди унга қайтмайман; мен (буни) қасам (билан) айтдим; бас, буни ҳеч кимга айтма› дедилар, деб ривоят қилди.)

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ طَهْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ نَزَلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ فِي زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ وَأَطْعَمَ عَلَيْهَا يَوْمَئِذٍ خُبْزًا وَلَحْمًا وَكَانَتْ تَفْخَرُ عَلَى نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ تَقُولُ إِنَّ اللَّهَ أَنْكَحَنِي فِي السَّمَاءِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Hijob (parda) oyati Zaynab binti Jahsh haqida nozil boʻldi; (Paygʻambar ﷺ) oʻsha kuni u (sharaf)iga non va goʻsht (bilan valima) yedirdilar. U (Zaynab) Paygʻambar ﷺning (boshqa) ayollaridan faxrlanardi va: «Albatta, Alloh meni osmonda (Paygʻambarga) nikohlab berdi», derdi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ҳижоб (парда) ояти Зайнаб бинти Жаҳш ҳақида нозил бўлди; (Пайғамбар ﷺ) ўша куни у (шараф)ига нон ва гўшт (билан валима) едирдилар. У (Зайнаб) Пайғамбар ﷺнинг (бошқа) аёлларидан фахрланарди ва: «Албатта, Аллоҳ мени осмонда (Пайғамбарга) никоҳлаб берди», дерди.