حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ الرَّبِيعِ أَبُو خِدَاشٍ حَدَّثَنَا وَاصِلٌ مَوْلَى أَبِي عُيَيْنَةَ عَنْ بَشَّارِ بْنِ أَبِي سَيْفٍ الْجَرْمِيِّ عَنْ عِيَاضِ بْنِ غُطَيْفٍ قَالَدَخَلْنَا عَلَى أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ نَعُودُهُ مِنْ شَكْوًى أَصَابَهُ وَامْرَأَتُهُ تُحَيْفَةُ قَاعِدَةٌ عِنْدَ رَأْسِهِ قُلْتُ كَيْفَ بَاتَ أَبُو عُبَيْدَةَ قَالَتْ وَاللَّهِ لَقَدْ بَاتَ بِأَجْرٍ فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ مَا بِتُّ بِأَجْرٍ وَكَانَ مُقْبِلًا بِوَجْهِهِ عَلَى الْحَائِطِ فَأَقْبَلَ عَلَى الْقَوْمِ بِوَجْهِهِ فَقَالَ أَلَا تَسْأَلُونَنِي عَمَّا قُلْتُ قَالُوا مَا أَعْجَبَنَا مَا قُلْتَ فَنَسْأَلُكَ عَنْهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَنْفَقَ نَفَقَةً فَاضِلَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبِسَبْعِ مِائَةٍ وَمَنْ أَنْفَقَ عَلَى نَفْسِهِ وَأَهْلِهِ أَوْ عَادَ مَرِيضًا أَوْ مَازَ أَذًى فَالْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا وَالصَّوْمُ جُنَّةٌ مَا لَمْ يَخْرِقْهَا وَمَنْ ابْتَلَاهُ اللَّهُ بِبَلَاءٍ فِي جَسَدِهِ فَهُوَ لَهُ حِطَّةٌ

Iyoz ibn Gʻutayf (rahimahulloh) aytdi: Biz Abu Ubayda ibn al-Jarrohning huzuriga, uni yetgan kasalligidan yoʻqlagani kirdik. Xotini Tuhayfa boshi tomonida oʻtirgan edi. Men: «Abu Ubayda kechani qanday oʻtkazdi?» dedim. U: «Allohga qasamki, u kechani ajr bilan oʻtkazdi», dedi. Abu Ubayda esa — u yuzini devorga qaratgan edi — : «Men kechani ajr bilan oʻtkazganim yoʻq», dedi. Soʻng qavmga yuzlanib: «Men aytgan (soʻz) haqida mendan soʻramaysizlarmi?» dedi. Ular: «Aytganingiz bizni qiziqtirmadiki, sizdan uni soʻrasak», dedilar. U dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Kim Alloh yoʻlida ortiqcha (molidan) nafaqa qilsa, (savobi) yetti yuz barobardir; kim oʻziga va ahliga sarflasa yoki bemorni yoʻqlasa yoki (yoʻldan) ozorni olib tashlasa, yaxshilik oʻn barobardir. Roʻza — qalqondir, toki uni yirtmagan boʻlsa. Kimni Alloh badanidagi bir balo bilan sinasa, bu unga (gunohlarini) toʻkishdir».Иёз ибн Ғутайф (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Абу Убайда ибн ал-Жарроҳнинг ҳузурига, уни етган касаллигидан йўқлагани кирдик. Хотини Туҳайфа боши томонида ўтирган эди. Мен: «Абу Убайда кечани қандай ўтказди?» дедим. У: «Аллоҳга қасамки, у кечани ажр билан ўтказди», деди. Абу Убайда эса — у юзини деворга қаратган эди — : «Мен кечани ажр билан ўтказганим йўқ», деди. Сўнг қавмга юзланиб: «Мен айтган (сўз) ҳақида мендан сўрамайсизларми?» деди. Улар: «Айтганингиз бизни қизиқтирмадики, сиздан уни сўрасак», дедилар. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ким Аллоҳ йўлида ортиқча (молидан) нафақа қилса, (савоби) етти юз баробардир; ким ўзига ва аҳлига сарфласа ёки беморни йўқласа ёки (йўлдан) озорни олиб ташласа, яхшилик ўн баробардир. Рўза — қалқондир, токи уни йиртмаган бўлса. Кимни Аллоҳ баданидаги бир бало билан синаса, бу унга (гуноҳларини) тўкишдир».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْمُونٍ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ قَالَآخِرُ مَا تَكَلَّمَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْرِجُوا يَهُودَ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ نَجْرَانَ مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَاعْلَمُوا أَنَّ شِرَارَ النَّاسِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ soʻzlagan eng oxirgi soʻzlari: «Hijoz ahli yahudiylarini va Najron ahlini Arab yarim orolidan chiqaringlar; bilinglarki, odamlarning eng yomoni — paygʻambarlarining qabrlarini masjid qilib olganlardir», degan soʻzlari edi.Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ сўзлаган энг охирги сўзлари: «Ҳижоз аҳли яҳудийларини ва Нажрон аҳлини Араб ярим оролидан чиқаринглар; билингларки, одамларнинг энг ёмони — пайғамбарларининг қабрларини масжид қилиб олганлардир», деган сўзлари эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ ذَكَرَ الدَّجَّالَ فَحَلَّاهُ بِحِلْيَةٍ لَا أَحْفَظُهَا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ قُلُوبُنَا يَوْمَئِذٍ كَالْيَوْمِ فَقَالَ أَوْ خَيْرٌ

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Dajjolni zikr qilib, uni men yodlab qololmagan bir sifat bilan sifatladilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, oʻsha kunda qalblarimiz qanday boʻladi — bugungidekmi?» dedilar. U zot: «Yoki yaxshiroq», dedilar.Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Дажжолни зикр қилиб, уни мен ёдлаб қололмаган бир сифат билан сифатладилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ўша кунда қалбларимиз қандай бўлади — бугунгидекми?» дедилар. У зот: «Ёки яхшироқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ وَعَبْدُ الصَّمَدِ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ بَعْدَ نُوحٍ إِلَّا وَقَدْ أَنْذَرَ الدَّجَّالَ قَوْمَهُ وَإِنِّي أُنْذِرُكُمُوهُ قَالَ فَوَصَفَهُ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَلَعَلَّهُ يُدْرِكُهُ بَعْضُ مَنْ رَآنِي أَوْ سَمِعَ كَلَامِي قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ قُلُوبُنَا يَوْمَئِذٍ أَمِثْلُهَا الْيَوْمَ قَالَ أَوْ خَيْرٌ

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Nuhdan keyin shunday nabiy boʻlmaganki, oʻz qavmini Dajjoldan ogohlantirmagan boʻlsa. Men ham sizlarni undan ogohlantiraman». Soʻng Rasululloh ﷺ bizga uni taʼrifladilar va: «Ehtimol, meni koʻrgan yoki soʻzimni eshitgan kishi uning (zamoniga) yetishar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, oʻsha kunda qalblarimiz qanday boʻladi — bugungidekmi?» dedilar. U zot: «Yoki yaxshiroq», dedilar.Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Нуҳдан кейин шундай набий бўлмаганки, ўз қавмини Дажжолдан огоҳлантирмаган бўлса. Мен ҳам сизларни ундан огоҳлантираман». Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга уни таърифладилар ва: «Эҳтимол, мени кўрган ёки сўзимни эшитган киши унинг (замонига) етишар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ўша кунда қалбларимиз қандай бўлади — бугунгидекми?» дедилар. У зот: «Ёки яхшироқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْمُونٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَمُرَةَ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ قَالَكَانَ آخِرُ مَا تَكَلَّمَ بِهِ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أَخْرِجُوا يَهُودَ الْحِجَازِ مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَاعْلَمُوا أَنَّ شِرَارَ النَّاسِ الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْقُبُورَ مَسَاجِدَ

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Nabiysi ﷺ soʻzlagan eng oxirgi soʻzlari: «Hijoz yahudiylarini Arab yarim orolidan chiqaringlar; bilinglarki, odamlarning eng yomoni — qabrlarni masjid qilib oladiganlardir», degan soʻzlari edi.Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ сўзлаган энг охирги сўзлари: «Ҳижоз яҳудийларини Араб ярим оролидан чиқаринглар; билингларки, одамларнинг энг ёмони — қабрларни масжид қилиб оладиганлардир», деган сўзлари эди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي مَالِكٍ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَأَجَارَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ رَجُلًا وَعَلَى الْجَيْشِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ فَقَالَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ وَعَمْرُو بْنُ الْعَاصِ لَا نُجِيرُهُ وَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ نُجِيرُهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يُجِيرُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ أَحَدُهُمْ

Abu Umoma (roziyallohu anhu) aytdi: Musulmonlardan bir kishi bir kishiga omonlik berdi, qoʻshin ustida esa Abu Ubayda ibn al-Jarroh (amir) edi. Xolid ibn al-Valid va Amr ibn al-Os: «Biz unga omonlik bermaymiz», dedilar. Abu Ubayda esa: «Biz unga omonlik beramiz. Men Rasululloh ﷺning: ‹Musulmonlar nomidan ularning biri omonlik bera oladi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) айтди: Мусулмонлардан бир киши бир кишига омонлик берди, қўшин устида эса Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (амир) эди. Холид ибн ал-Валид ва Амр ибн ал-Ос: «Биз унга омонлик бермаймиз», дедилар. Абу Убайда эса: «Биз унга омонлик берамиз. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмонлар номидан уларнинг бири омонлик бера олади›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا أَبُو حِسْبَةَ مُسْلِمُ بْنُ أُكَيْسٍ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ قَالَ ذَكَرَ مَنْ دَخَلَ عَلَيْهِ فَوَجَدَهُ يَبْكِي فَقَالَ مَا يُبْكِيكَ يَا أَبَا عُبَيْدَةَ فَقَالَنَبْكِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَكَرَ يَوْمًا مَا يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ وَيُفِيءُ عَلَيْهِمْ حَتَّى ذَكَرَ الشَّامَ فَقَالَ إِنْ يُنْسَأْ فِي أَجَلِكَ يَا أَبَا عُبَيْدَةَ فَحَسْبُكَ مِنْ الْخَدَمِ ثَلَاثَةٌ خَادِمٌ يَخْدُمُكَ وَخَادِمٌ يُسَافِرُ مَعَكَ وَخَادِمٌ يَخْدُمُ أَهْلَكَ وَيَرُدُّ عَلَيْهِمْ وَحَسْبُكَ مِنْ الدَّوَابِّ ثَلَاثَةٌ دَابَّةٌ لِرَحْلِكَ وَدَابَّةٌ لِثَقَلِكَ وَدَابَّةٌ لِغُلَامِكَ ثُمَّ هَذَا أَنَا أَنْظُرُ إِلَى بَيْتِي قَدْ امْتَلَأَ رَقِيقًا وَأَنْظُرُ إِلَى مِرْبَطِي قَدْ امْتَلَأَ دَوَابَّ وَخَيْلًا فَكَيْفَ أَلْقَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ هَذَا وَقَدْ أَوْصَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَحَبَّكُمْ إِلَيَّ وَأَقْرَبَكُمْ مِنِّي مَنْ لَقِيَنِي عَلَى مِثْلِ الْحَالِ الَّذِي فَارَقَنِي عَلَيْهَا

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning huzuriga kirgan kishi zikr qildiki, u yigʻlayotgan edi. (Kirgan kishi): «Nega yigʻlayapsiz, ey Abu Ubayda?» dedi. U dedi: Yigʻlaymiz, chunki Rasululloh ﷺ bir kuni Alloh musulmonlarga nimalarni fath qilib berishini va ularga qanday oʻlja ato etishini zikr qildilar, hatto Shomni ham zikr qildilar-da: «Ey Abu Ubayda, agar ajaling kechiktirilsa, senga xizmatkorlardan uchtasi yetadi: senga xizmat qiladigan xizmatkor, sen bilan safar qiladigan xizmatkor va ahlingga xizmat qilib, ularning (hojatlarini) qaytaradigan xizmatkor. Ulovlardan ham uchtasi yetadi: minadigan uloving, yukingni koʻtaradigan ulov va xizmatkoringning ulovi», dedilar. Endi esa men uyimga qarasam, u qullarga toʻlib ketgan; otxonamga qarasam, u ulovlar va otlarga toʻlib ketgan. Shundan keyin men Rasululloh ﷺni qanday uchrataman?! Holbuki Rasululloh ﷺ bizga: «Sizlarning menga eng suyukligingiz va menga eng yaqiningiz — men bilan ajralgan holatimda meni uchratgan kishidir», deb vasiyat qilgan edilar.Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг ҳузурига кирган киши зикр қилдики, у йиғлаётган эди. (Кирган киши): «Нега йиғлаяпсиз, эй Абу Убайда?» деди. У деди: Йиғлаймиз, чунки Расулуллоҳ ﷺ бир куни Аллоҳ мусулмонларга нималарни фатҳ қилиб беришини ва уларга қандай ўлжа ато этишини зикр қилдилар, ҳатто Шомни ҳам зикр қилдилар-да: «Эй Абу Убайда, агар ажалинг кечиктирилса, сенга хизматкорлардан учтаси етади: сенга хизмат қиладиган хизматкор, сен билан сафар қиладиган хизматкор ва аҳлингга хизмат қилиб, уларнинг (ҳожатларини) қайтарадиган хизматкор. Уловлардан ҳам учтаси етади: минадиган уловинг, юкингни кўтарадиган улов ва хизматкорингнинг улови», дедилар. Энди эса мен уйимга қарасам, у қулларга тўлиб кетган; отхонамга қарасам, у уловлар ва отларга тўлиб кетган. Шундан кейин мен Расулуллоҳ ﷺни қандай учратаман?! Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Сизларнинг менга энг суюклигингиз ва менга энг яқинингиз — мен билан ажралган ҳолатимда мени учратган кишидир», деб васият қилган эдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي أَبَانُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ رَابِّهِ رَجُلٍ مِنْ قَوْمِهِ كَانَ خَلَفَ عَلَى أُمِّهِ بَعْدَ أَبِيهِ كَانَ شَهِدَ طَاعُونَ عَمَوَاسَ قَالَلَمَّا اشْتَعَلَ الْوَجَعُ قَامَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ فِي النَّاسِ خَطِيبًا فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ هَذَا الْوَجَعَ رَحْمَةُ رَبِّكُمْ وَدَعْوَةُ نَبِيِّكُمْ وَمَوْتُ الصَّالِحِينَ قَبْلَكُمْ وَإِنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ يَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَقْسِمَ لَهُ مِنْهُ حَظَّهُ قَالَ فَطُعِنَ فَمَاتَ رَحِمَهُ اللَّهُوَاسْتُخْلِفَ عَلَى النَّاسِ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ فَقَامَ خَطِيبًا بَعْدَهُ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ هَذَا الْوَجَعَ رَحْمَةُ رَبِّكُمْ وَدَعْوَةُ نَبِيِّكُمْ وَمَوْتُ الصَّالِحِينَ قَبْلَكُمْ وَإِنَّ مُعَاذًا يَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَقْسِمَ لِآلِ مُعَاذٍ مِنْهُ حَظَّهُ قَالَ فَطُعِنَ ابْنُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُعَاذٍ فَمَاتَ ثُمَّ قَامَ فَدَعَا رَبَّهُ لِنَفْسِهِ فَطُعِنَ فِي رَاحَتِهِ فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا ثُمَّ يُقَبِّلُ ظَهْرَ كَفِّهِ ثُمَّ يَقُولُ مَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِمَا فِيكِ شَيْئًا مِنْ الدُّنْيَا فَلَمَّا مَاتَ اسْتُخْلِفَ عَلَى النَّاسِ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ فَقَامَ فِينَا خَطِيبًا فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ هَذَا الْوَجَعَ إِذَا وَقَعَ فَإِنَّمَا يَشْتَعِلُ اشْتِعَالَ النَّارِ فَتَجَبَّلُوا مِنْهُ فِي الْجِبَالِ قَالَ فَقَالَ لَهُ أَبُو وَاثِلَةَ الْهُذَلِيُّ كَذَبْتَ وَاللَّهِ لَقَدْ صَحِبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ شَرٌّ مِنْ حِمَارِي هَذَا قَالَ وَاللَّهِ مَا أَرُدُّ عَلَيْكَ مَا تَقُولُ وَايْمُ اللَّهِ لَا

Amvos vabosida hozir boʻlgan kishi aytdi: Kasallik avjiga chiqqanida, Abu Ubayda ibn al-Jarroh odamlar orasida xutba qilib turdi va dedi: «Ey odamlar, bu kasallik — Rabbingizning rahmati, Nabiyingizning duosi va sizlardan oldingi solihlarning oʻlimidir. Abu Ubayda esa Allohdan undan oʻz nasibasini ato etishini soʻraydi». Shunda u (vaboga) chalinib vafot etdi, Alloh unga rahm qilsin. Odamlarga Muoz ibn Jabal xalifa boʻldi va undan keyin xutbaga turib dedi: «Ey odamlar, bu kasallik — Rabbingizning rahmati, Nabiyingizning duosi va sizlardan oldingi solihlarning oʻlimidir. Muoz esa Allohdan Muoz oilasiga undan oʻz nasibasini ato etishini soʻraydi». Shunda uning oʻgʻli Abdurrahmon ibn Muoz (vaboga) chalinib vafot etdi. Soʻng u turib, oʻzi uchun Rabbiga duo qildi va kaftiga (vabo) chiqdi. Men uni koʻrdim: u unga qarar, soʻng kaftining orqasini oʻpar va: «Ichingdagi (nasiba) evaziga menga dunyoning biror narsasi berilishini istamayman», der edi. U vafot etganida, odamlarga Amr ibn al-Os xalifa boʻldi va oramizda xutbaga turib dedi: «Ey odamlar, bu kasallik tushganida, u xuddi olov kabi alangalanadi; bas, undan togʻlarga chiqib qutuling». Shunda unga Abu Vosila al-Huzaliy: «Yolgʻon aytding! Allohga qasamki, men Rasululloh ﷺga hamroh boʻlganman, sen esa mana bu eshagimdan ham yomonroqsan», dedi. U: «Allohga qasamki, men sening aytganingga javob qaytarmayman», dedi.Амвос вабосида ҳозир бўлган киши айтди: Касаллик авжига чиққанида, Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ одамлар орасида хутба қилиб турди ва деди: «Эй одамлар, бу касаллик — Раббингизнинг раҳмати, Набийингизнинг дуоси ва сизлардан олдинги солиҳларнинг ўлимидир. Абу Убайда эса Аллоҳдан ундан ўз насибасини ато этишини сўрайди». Шунда у (вабога) чалиниб вафот этди, Аллоҳ унга раҳм қилсин. Одамларга Муоз ибн Жабал халифа бўлди ва ундан кейин хутбага туриб деди: «Эй одамлар, бу касаллик — Раббингизнинг раҳмати, Набийингизнинг дуоси ва сизлардан олдинги солиҳларнинг ўлимидир. Муоз эса Аллоҳдан Муоз оиласига ундан ўз насибасини ато этишини сўрайди». Шунда унинг ўғли Абдурраҳмон ибн Муоз (вабога) чалиниб вафот этди. Сўнг у туриб, ўзи учун Раббига дуо қилди ва кафтига (вабо) чиқди. Мен уни кўрдим: у унга қарар, сўнг кафтининг орқасини ўпар ва: «Ичингдаги (насиба) эвазига менга дунёнинг бирор нарсаси берилишини истамайман», дер эди. У вафот этганида, одамларга Амр ибн ал-Ос халифа бўлди ва орамизда хутбага туриб деди: «Эй одамлар, бу касаллик тушганида, у худди олов каби алангаланади; бас, ундан тоғларга чиқиб қутулинг». Шунда унга Абу Восила ал-Ҳузалий: «Ёлғон айтдинг! Аллоҳга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳ бўлганман, сен эса мана бу эшагимдан ҳам ёмонроқсан», деди. У: «Аллоҳга қасамки, мен сенинг айтганингга жавоб қайтармайман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ قَالَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَيْشَ ذَاتِ السُّلَاسِلِ فَاسْتَعْمَلَ أَبَا عُبَيْدَةَ عَلَى الْمُهَاجِرِينَ وَاسْتَعْمَلَ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ عَلَى الْأَعْرَابِ فَقَالَ لَهُمَا تَطَاوَعَا قَالَ وَكَانُوا يُؤْمَرُونَ أَنْ يُغِيرُوا عَلَى بَكْرٍ فَانْطَلَقَ عَمْرٌو فَأَغَارَ عَلَى قُضَاعَةَ لِأَنَّ بَكْرًا أَخْوَالُهُ فَانْطَلَقَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ إِلَى أَبِي عُبَيْدَةَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَعْمَلَكَ عَلَيْنَا وَإِنَّ ابْنَ فُلَانٍ قَدْ ارْتَبَعَ أَمْرَ الْقَوْمِ وَلَيْسَ لَكَ مَعَهُ أَمْرٌ فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَنَا أَنْ نَتَطَاوَعَ فَأَنَا أُطِيعُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنْ عَصَاهُ عَمْرٌو

Omir (rahimahulloh) aytdi: Rasululloh ﷺ Zotus-salosil qoʻshinini joʻnatdilar va Abu Ubaydani muhojirlarga, Amr ibn al-Osni esa aʼrobiylarga amir qilib tayinladilar-da, ikkoviga: «Bir-biringizga boʻysuninglar», dedilar. Ularga Bakr (qabilasi)ga hujum qilish buyurilgan edi. Amr esa borib, Quzoaga hujum qildi, chunki Bakr uning togʻalari edi. Shunda Mugʻira ibn Shuʼba Abu Ubaydaning oldiga borib: «Rasululloh ﷺ seni bizga amir qilganlar, falonchining oʻgʻli esa qavmning ishini oʻz qoʻliga olib oldi, sening u bilan birga hech qanday amring qolmadi», dedi. Abu Ubayda: «Rasululloh ﷺ bizni bir-birimizga boʻysunishga buyurdilar; men Rasululloh ﷺga itoat qilaman, Amr u zotga osiylik qilsa ham», dedi.Омир (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Зотус-салосил қўшинини жўнатдилар ва Абу Убайдани муҳожирларга, Амр ибн ал-Осни эса аъробийларга амир қилиб тайинладилар-да, икковига: «Бир-бирингизга бўйсунинглар», дедилар. Уларга Бакр (қабиласи)га ҳужум қилиш буюрилган эди. Амр эса бориб, Қузоага ҳужум қилди, чунки Бакр унинг тоғалари эди. Шунда Муғира ибн Шуъба Абу Убайданинг олдига бориб: «Расулуллоҳ ﷺ сени бизга амир қилганлар, фалончининг ўғли эса қавмнинг ишини ўз қўлига олиб олди, сенинг у билан бирга ҳеч қандай амринг қолмади», деди. Абу Убайда: «Расулуллоҳ ﷺ бизни бир-биримизга бўйсунишга буюрдилар; мен Расулуллоҳ ﷺга итоат қиламан, Амр у зотга осийлик қилса ҳам», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْمُونٍ مَوْلَى آلِ سَمُرَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ سَعْدِ بْنِ سَمُرَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ قَالَإِنَّ آخِرَ مَا تَكَلَّمَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَخْرِجُوا يَهُودَ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ نَجْرَانَ مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ soʻzlagan eng oxirgi soʻzlari: «Hijoz ahli yahudiylarini va Najron ahlini Arab yarim orolidan chiqaringlar», degan soʻzlari edi.Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ сўзлаган энг охирги сўзлари: «Ҳижоз аҳли яҳудийларини ва Нажрон аҳлини Араб ярим оролидан чиқаринглар», деган сўзлари эди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَنْبَأَنَا هِشَامٌ عَنْ وَاصِلٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عِيَاضِ بْنِ غُطَيْفٍ قَالَدَخَلْنَا عَلَى أَبِي عُبَيْدَةَ نَعُودُهُ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَنْفَقَ نَفَقَةً فَاضِلَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبِسَبْعِ مِائَةٍ وَمَنْ أَنْفَقَ عَلَى نَفْسِهِ أَوْ عَلَى أَهْلِهِ أَوْ عَادَ مَرِيضًا أَوْ مَازَ أَذًى عَنْ طَرِيقٍ فَهِيَ حَسَنَةٌ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا وَالصَّوْمُ جُنَّةٌ مَا لَمْ يَخْرِقْهَا وَمَنْ ابْتَلَاهُ اللَّهُ بَلَاءً فِي جَسَدِهِ فَهُوَ لَهُ حِطَّةٌحَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنْبَأَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ حَدَّثَنَا بَشَّارُ بْنُ أَبِي سَيْفٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عِيَاضِ بْنِ غُطَيْفٍ قَالَ دَخَلْنَا عَلَى أَبِي عُبَيْدَةَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Iyoz ibn Gʻutayf aytdi: Biz Abu Ubayda (roziyallohu anhu)ni yoʻqlab huzuriga kirdik. U aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim Alloh yoʻlida ortiqcha nafaqa sarflasa, u yetti yuz (barobar)dir; kim oʻziga yoki ahliga sarflasa, yoki bemorni yoʻqlasa, yoki yoʻldan aziyatni olib tashlasa, bu oʻn barobar (ajr bilan) hasanadir. Roʻza, uni yirtib yubormagan ekan, qalqondir. Kimni Alloh badanidagi bir balo bilan sinasa, u unga (gunohlaridan) poklanishdir», deb aytganlarini eshitganman. Iyoz ibn Gʻutayf aytdi: Biz Abu Ubaydaning huzuriga kirdik — soʻng hadisni zikr qildi.Иёз ибн Ғутайф айтди: Биз Абу Убайда (розияллоҳу анҳу)ни йўқлаб ҳузурига кирдик. У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким Аллоҳ йўлида ортиқча нафақа сарфласа, у етти юз (баробар)дир; ким ўзига ёки аҳлига сарфласа, ёки беморни йўқласа, ёки йўлдан азиятни олиб ташласа, бу ўн баробар (ажр билан) ҳасанадир. Рўза, уни йиртиб юбормаган экан, қалқондир. Кимни Аллоҳ баданидаги бир бало билан синаса, у унга (гуноҳларидан) покланишдир», деб айтганларини эшитганман. Иёз ибн Ғутайф айтди: Биз Абу Убайданинг ҳузурига кирдик — сўнг ҳадисни зикр қилди.