حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، سَمِعْتُ سُوَيْدَ بْنَ غَفَلَةَ، قَالَ لَقِيتُ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ أَخَذْتُ صُرَّةً مِائَةَ دِينَارٍ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً‏"‏‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا حَوْلَهَا فَلَمْ أَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا، ثُمَّ أَتَيْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏ فَعَرَّفْتُهَا فَلَمْ أَجِدْ، ثُمَّ أَتَيْتُهُ ثَلاَثًا فَقَالَ ‏"‏ احْفَظْ وِعَاءَهَا وَعَدَدَهَا وَوِكَاءَهَا، فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا، وَإِلاَّ فَاسْتَمْتِعْ بِهَا ‏"‏‏.‏ فَاسْتَمْتَعْتُ فَلَقِيتُهُ بَعْدُ بِمَكَّةَ فَقَالَ لاَ أَدْرِي ثَلاَثَةَ أَحْوَالٍ أَوْ حَوْلاً وَاحِدًا‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir yuz dinor solingan bir hamyon topdim. Bas, men Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim (va u zotga bu haqda xabar berdim); u zot: «Uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil», — dedilar. Men shunday qildim, lekin uni talab qilib hech kim kelmadi; shuning uchun men yana Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim va u zot: «Uni yana bir yil eʼlon qil», — dedilar. Men shunday qildim, lekin uni talab qilib hech kim kelmadi. Men uchinchi marta u zotning oldiga bordim va u zot: «Uning idishi va — uni bogʻlashda ishlatilgan — ipni saqlab qol va ichidagi pulni sana; agar egasi kelsa, uni unga ber; aks holda, uni ishlat», — dedilar. Salama (rivoyatchi): «Men u (Suvayd) bilan Makkada uchratdim va u: ‹Men — Ubay (topib olgan narsasini) uch yil yoki bir yil eʼlon qildimi — bilmayman›, — dedi», — dedi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир юз динор солинган бир ҳамён топдим. Бас, мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим (ва у зотга бу ҳақда хабар бердим); у зот: «Уни бир йил давомида (элга) эълон қил», — дедилар. Мен шундай қилдим, лекин уни талаб қилиб ҳеч ким келмади; шунинг учун мен яна Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим ва у зот: «Уни яна бир йил эълон қил», — дедилар. Мен шундай қилдим, лекин уни талаб қилиб ҳеч ким келмади. Мен учинчи марта у зотнинг олдига бордим ва у зот: «Унинг идиши ва — уни боғлашда ишлатилган — ипни сақлаб қол ва ичидаги пулни сана; агар эгаси келса, уни унга бер; акс ҳолда, уни ишлат», — дедилар. Салама (ривоятчи): «Мен у (Сувайд) билан Маккада учратдим ва у: ‹Мен — Убай (топиб олган нарсасини) уч йил ёки бир йил эълон қилдими — билмайман›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ رَبِيعَةَ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَمَّا يَلْتَقِطُهُ فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا سَنَةً، ثُمَّ احْفَظْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا، فَإِنْ جَاءَ أَحَدٌ يُخْبِرُكَ بِهَا، وَإِلاَّ فَاسْتَنْفِقْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ ‏"‏ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ضَالَّةُ الإِبِلِ فَتَمَعَّرَ وَجْهُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكَ وَلَهَا، مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا، تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ ‏"‏‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib, undan luqta (topib olingan narsa) haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil. Uning idishi va — uni bogʻlashda ishlatilgan — ipning tavsifini eslab qol; agar kimdir kelib, uni talab qilsa va uni toʻgʻri tavsiflasa, (unga ber); aks holda, uni ishlat», — dedilar. U: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan qoʻy-chi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «U — sen uchun, birodaring (yaʼni egasi) uchun, yoki boʻri uchun(dir)», — dedilar. U yana: «Yoʻqolgan tuya-chi?» — deb soʻradi. Shunda Paygʻambar ﷺ ning yuzi (gʻazabdan) qizardi va u zot: «Sening unga hech aloqang yoʻq — chunki uning oʻz oyoqlari, oʻz suv zaxirasi bor; u suvli joylarga yetib bora oladi, (suv) ichadi va daraxtlardan yeydi», — dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир бадавий Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб, ундан луқта (топиб олинган нарса) ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «Уни бир йил давомида (элга) эълон қил. Унинг идиши ва — уни боғлашда ишлатилган — ипнинг тавсифини эслаб қол; агар кимдир келиб, уни талаб қилса ва уни тўғри тавсифласа, (унга бер); акс ҳолда, уни ишлат», — дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган қўй-чи?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «У — сен учун, биродаринг (яъни эгаси) учун, ёки бўри учун(дир)», — дедилар. У яна: «Йўқолган туя-чи?» — деб сўради. Шунда Пайғамбар ﷺ нинг юзи (ғазабдан) қизарди ва у зот: «Сенинг унга ҳеч алоқанг йўқ — чунки унинг ўз оёқлари, ўз сув захираси бор; у сувли жойларга етиб бора олади, (сув) ичади ва дарахтлардан ейди», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ فَزَعَمَ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ اعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا، ثُمَّ عَرِّفْهَا سَنَةً ‏"‏‏.‏ يَقُولُ يَزِيدُ إِنْ لَمْ تُعْتَرَفِ اسْتَنْفَقَ بِهَا صَاحِبُهَا وَكَانَتْ وَدِيعَةً، عِنْدَهُ‏.‏ قَالَ يَحْيَى فَهَذَا الَّذِي لاَ أَدْرِي أَفِي حَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ أَمْ شَىْءٌ مِنْ عِنْدِهِ ـ ثُمَّ قَالَ كَيْفَ تَرَى فِي ضَالَّةِ الْغَنَمِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذْهَا فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَزِيدُ وَهْىَ تُعَرَّفُ أَيْضًا‏.‏ ثُمَّ قَالَ كَيْفَ تَرَى فِي ضَالَّةِ الإِبِلِ قَالَ فَقَالَ ‏"‏ دَعْهَا فَإِنَّ مَعَهَا حِذَاءَهَا وَسِقَاءَهَا، تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ، حَتَّى يَجِدَهَا رَبُّهَا ‏"‏‏.‏

Sulaymon ibn Bilol (Yahyodan) rivoyat qiladi: Yazid (Munbais)ning ozodlangan quli, Zayd ibn Xolid al-Juhaniyning shunday deganini eshitdi: «Paygʻambar ﷺ dan luqta haqida soʻraldi. U zot: ‹Uning idishi va — u bilan bogʻlangan — ipning tavsifini eslab qol va uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil›, — dedilar». Yazid qoʻshdi: «Agar hech kim (uni) talab qilmasa, uni topgan kishi uni ishlatsa (boʻladi) va u — unga topshirilgan omonat (sifatida) hisoblanadi». Yahyo: «Men — Zayd buni (oxiri)ni (ham) aytdimi — bilmayman», — dedi.Сулаймон ибн Билол (Яҳёдан) ривоят қилади: Язид (Мунбаис)нинг озодланган қули, Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийнинг шундай деганини эшитди: «Пайғамбар ﷺ дан луқта ҳақида сўралди. У зот: ‹Унинг идиши ва — у билан боғланган — ипнинг тавсифини эслаб қол ва уни бир йил давомида (элга) эълон қил›, — дедилар». Язид қўшди: «Агар ҳеч ким (уни) талаб қилмаса, уни топган киши уни ишлаца (бўлади) ва у — унга топширилган омонат (сифатида) ҳисобланади». Яҳё: «Мен — Зайд буни (охири)ни (ҳам) айтдими — билмайман», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنِ اللُّقَطَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا، ثُمَّ عَرِّفْهَا سَنَةً، فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا، وَإِلاَّ فَشَأْنَكَ بِهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ ‏"‏ هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَضَالَّةُ الإِبِلِ قَالَ ‏"‏ مَا لَكَ وَلَهَا، مَعَهَا سِقَاؤُهَا وَحِذَاؤُهَا، تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ، حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا ‏"‏‏.‏

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi kelib, Allohning Rasuli ﷺ dan luqta (topib olish) haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Uning idishi va — u bilan bogʻlangan — ipning tavsifini eslab qol va uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil. Agar egasi kelsa, uni unga ber; aks holda, uni bilan xohlaganingni qil», — dedilar. Soʻng u: «Yoʻqolgan qoʻy-chi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «U — sen uchun, birodaring (yaʼni egasi) uchun, yoki boʻri uchun(dir)», — dedilar. U yana: «Yoʻqolgan tuya-chi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Uning senga hech aloqang yoʻq. Uning oʻz suv idishi (zaxirasi) va oʻz oyoqlari bor; u — to egasi uni topguncha — suvga yetib boradi, (suv) ichadi va daraxtlardan yeydi», — dedilar.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши келиб, Аллоҳнинг Расули ﷺ дан луқта (топиб олиш) ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «Унинг идиши ва — у билан боғланган — ипнинг тавсифини эслаб қол ва уни бир йил давомида (элга) эълон қил. Агар эгаси келса, уни унга бер; акс ҳолда, уни билан хоҳлаганингни қил», — дедилар. Сўнг у: «Йўқолган қўй-чи?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «У — сен учун, биродаринг (яъни эгаси) учун, ёки бўри учун(дир)», — дедилар. У яна: «Йўқолган туя-чи?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Унинг сенга ҳеч алоқанг йўқ. Унинг ўз сув идиши (захираси) ва ўз оёқлари бор; у — то эгаси уни топгунча — сувга етиб боради, (сув) ичади ва дарахтлардан ейди», — дедилар.

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ رَجُلاً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ ـ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ـ ‏"‏فَخَرَجَ يَنْظُرُ لَعَلَّ مَرْكَبًا قَدْ جَاءَ بِمَالِهِ، فَإِذَا هُوَ بِالْخَشَبَةِ فَأَخَذَهَا لأَهْلِهِ حَطَبًا، فَلَمَّا نَشَرَهَا وَجَدَ الْمَالَ وَالصَّحِيفَةَ ‏"‏‏.‏

Abdurrahmon ibn Hurmuz (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Abu Hurayra: «Allohning Rasuli ﷺ bir isroillik kishi haqida zikr qildi», — dedi. (Soʻng Abu Hurayra butun voqeani aytdi.) (Voqeaning oxirida zikr qilindiki, qarz beruvchi) — bir kema uning pulini keltirgan boʻlishi mumkin, deb umid qilib — dengiz (boʻyi)ga chiqdi. Toʻsatdan u bir yogʻoch (boʻlak)ni koʻrib qoldi va uni — oʻtin (yoqish) uchun — uyiga olib bordi. U uni arralaganda, ichidan oʻz pulini va bir maktubni topdi.Абдурраҳмон ибн Ҳурмуз (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Абу Ҳурайра: «Аллоҳнинг Расули ﷺ бир исроиллик киши ҳақида зикр қилди», — деди. (Сўнг Абу Ҳурайра бутун воқеани айтди.) (Воқеанинг охирида зикр қилиндики, қарз берувчи) — бир кема унинг пулини келтирган бўлиши мумкин, деб умид қилиб — денгиз (бўйи)га чиқди. Тўсатдан у бир ёғоч (бўлак)ни кўриб қолди ва уни — ўтин (ёқиш) учун — уйига олиб борди. У уни арралаганда, ичидан ўз пулини ва бир мактубни топди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرَةٍ فِي الطَّرِيقِ قَالَ ‏"‏ لَوْلاَ أَنِّي أَخَافُ أَنْ تَكُونَ مِنَ الصَّدَقَةِ لأَكَلْتُهَا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ يَحْيَى حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ وَقَالَ زَائِدَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ طَلْحَةَ حَدَّثَنَا أَنَسٌ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ yoʻlda tushib qolgan bir xurmoning yonidan oʻtdilar va: «Agar uning sadaqadan boʻlishidan qoʻrqmaganimda, men uni yegan boʻlar edim», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ йўлда тушиб қолган бир хурмонинг ёнидан ўтдилар ва: «Агар унинг садақадан бўлишидан қўрқмаганимда, мен уни еган бўлар эдим», — дедилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي لأَنْقَلِبُ إِلَى أَهْلِي، فَأَجِدُ التَّمْرَةَ سَاقِطَةً عَلَى فِرَاشِي فَأَرْفَعُهَا لآكُلَهَا، ثُمَّ أَخْشَى أَنْ تَكُونَ صَدَقَةً فَأُلْفِيَهَا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Baʼzan men uyga qaytganimda, toʻshagimda tushib (yotgan) bir xurmoni topaman va uni — yeyish uchun — olaman, lekin uning sadaqadan boʻlishidan qoʻrqaman, shuning uchun uni tashlab yuboraman», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Баъзан мен уйга қайтганимда, тўшагимда тушиб (ётган) бир хурмони топаман ва уни — ейиш учун — оламан, лекин унинг садақадан бўлишидан қўрқаман, шунинг учун уни ташлаб юбораман», — дедилар.

وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُعْضَدُ عِضَاهُهَا، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا، وَلاَ تَحِلُّ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ، وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ الإِذْخِرَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ yana: «Uning (yaʼni Makkaning) tikanli butalari yulinmasligi, ovi quvilmasligi (kerak); uning tushib qolgan narsalarini olish — uni (elga) eʼlon qiladigan kishidan boshqa(siga) — joiz emas; va uning oʻti oʻrilmasligi (kerak)», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, Izxir (bir xil oʻt)dan boshqa», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ яна: «Унинг (яъни Макканинг) тиканли буталари юлинмаслиги, ови қувилмаслиги (керак); унинг тушиб қолган нарсаларини олиш — уни (элга) эълон қиладиган кишидан бошқа(сига) — жоиз эмас; ва унинг ўти ўрилмаслиги (керак)», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, Изхир (бир хил ўт)дан бошқа», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قَامَ فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ، وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، فَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ كَانَ قَبْلِي، وَإِنَّهَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، وَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي، فَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلاَ يُخْتَلَى شَوْكُهَا، وَلاَ تَحِلُّ سَاقِطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ، وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهْوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ، إِمَّا أَنْ يُفْدَى، وَإِمَّا أَنْ يُقِيدَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْعَبَّاسُ إِلاَّ الإِذْخِرَ، فَإِنَّا نَجْعَلُهُ لِقُبُورِنَا وَبُيُوتِنَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ أَبُو شَاهٍ ـ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ ـ فَقَالَ اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لِلأَوْزَاعِيِّ مَا قَوْلُهُ اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هَذِهِ الْخُطْبَةَ الَّتِي سَمِعَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Alloh oʻz Rasuliga Makka ahli ustidan gʻalaba berganda, Allohning Rasuli ﷺ odamlar orasida (oʻrnidan) turdi va Allohga hamd aytgandan soʻng: «Alloh Makkada jang qilishni harom qildi va uning ustidan oʻz Rasuliga hamda moʻminlarga hokimlik berdi; bas, mendan oldin hech kimga jang qilish halol boʻlmagan edi va menga (faqat) kunning bir qismida halol qilindi; mendan keyin (ham) hech kimga halol boʻlmaydi. Uning ovi quvilmasligi, tikanli butalari yulinmasligi (kerak); uning tushib qolgan narsalarini olish — uni (elga) eʼlon qiladigan kishidan boshqa(siga) — joiz emas; va kimning qarindoshi oʻldirilsa, u yo (xun) tovon olish, yo qasos olish ixtiyoriga ega(dir)», — dedilar. Abbos: «Izxir (bir xil oʻt)dan boshqa — chunki biz uni oʻz qabrlarimizda va uylarimizda ishlatamiz», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar. Abu Shoh — bir yamanlik — (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh, uni (bu xutbani) menga yozdiring», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Abu Shoh uchun uni yozinglar», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳ ўз Расулига Макка аҳли устидан ғалаба берганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ одамлар орасида (ўрнидан) турди ва Аллоҳга ҳамд айтгандан сўнг: «Аллоҳ Маккада жанг қилишни ҳаром қилди ва унинг устидан ўз Расулига ҳамда мўминларга ҳокимлик берди; бас, мендан олдин ҳеч кимга жанг қилиш ҳалол бўлмаган эди ва менга (фақат) куннинг бир қисмида ҳалол қилинди; мендан кейин (ҳам) ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Унинг ови қувилмаслиги, тиканли буталари юлинмаслиги (керак); унинг тушиб қолган нарсаларини олиш — уни (элга) эълон қиладиган кишидан бошқа(сига) — жоиз эмас; ва кимнинг қариндоши ўлдирилса, у ё (хун) товон олиш, ё қасос олиш ихтиёрига эга(дир)», — дедилар. Аббос: «Изхир (бир хил ўт)дан бошқа — чунки биз уни ўз қабрларимизда ва уйларимизда ишлатамиз», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар. Абу Шоҳ — бир яманлик — (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ, уни (бу хутбани) менга ёздиринг», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Абу Шоҳ учун уни ёзинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحْلُبَنَّ أَحَدٌ مَاشِيَةَ امْرِئٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِ، أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تُؤْتَى مَشْرُبَتُهُ فَتُكْسَرَ خِزَانَتُهُ، فَيُنْتَقَلَ طَعَامُهُ فَإِنَّمَا تَخْزُنُ لَهُمْ ضُرُوعُ مَوَاشِيهِمْ أَطْعِمَاتِهِمْ، فَلاَ يَحْلُبَنَّ أَحَدٌ مَاشِيَةَ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Hayvon — egasining ruxsatisiz — sogʻilmasligi (kerak). Birortangiz — kimdir uning omboriga kelib, idishini sindirib, taomini olib ketishini — yoqtirar(midi)? Hayvonlarning yelinlari — egalarining omborlari(dir): ularning oziq-ovqati oʻshanda saqlanadi; bas, hech kim — egasining ruxsatisiz — birovning hayvonlarini sogʻmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ҳайвон — эгасининг рухсатисиз — соғилмаслиги (керак). Бирортангиз — кимдир унинг омборига келиб, идишини синдириб, таомини олиб кетишини — ёқтирар(миди)? Ҳайвонларнинг елинлари — эгаларининг омборлари(дир): уларнинг озиқ-овқати ўшанда сақланади; бас, ҳеч ким — эгасининг рухсатисиз — бировнинг ҳайвонларини соғмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ قَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا سَنَةً، ثُمَّ اعْرِفْ وِكَاءَهَا وَعِفَاصَهَا، ثُمَّ اسْتَنْفِقْ بِهَا، فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ ‏"‏ خُذْهَا فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَضَالَّةُ الإِبِلِ قَالَ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ ـ أَوِ احْمَرَّ وَجْهُهُ ـ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا لَكَ وَلَهَا، مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا، حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا ‏"‏‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Allohning Rasuli ﷺ dan luqta haqida soʻradi. U zot: «Uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil, soʻng uning idishi va — u bilan bogʻlangan — ipning tavsifini eslab qol, (soʻng) pulni ishlat; agar shundan keyin uning egasi qaytib kelsa, uni unga ber», — dedilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan qoʻy-chi?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Uni ol — chunki u sen uchun, birodaring uchun, yoki boʻri uchun(dir)», — dedilar. U kishi: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan tuya-chi?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ gʻazablandi va uning yonoqlari (yoki yuzi) qizardi hamda: «Sening unga hech aloqang yoʻq — chunki uning oʻz oyoqlari va oʻz suv idishi bor; (u shu holda yashab turadi) — to egasi uni topguncha», — dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Аллоҳнинг Расули ﷺ дан луқта ҳақида сўради. У зот: «Уни бир йил давомида (элга) эълон қил, сўнг унинг идиши ва — у билан боғланган — ипнинг тавсифини эслаб қол, (сўнг) пулни ишлат; агар шундан кейин унинг эгаси қайтиб келса, уни унга бер», — дедилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган қўй-чи?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Уни ол — чунки у сен учун, биродаринг учун, ёки бўри учун(дир)», — дедилар. У киши: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган туя-чи?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ғазабланди ва унинг ёноқлари (ёки юзи) қизарди ҳамда: «Сенинг унга ҳеч алоқанг йўқ — чунки унинг ўз оёқлари ва ўз сув идиши бор; (у шу ҳолда яшаб туради) — то эгаси уни топгунча», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ سُوَيْدَ بْنَ غَفَلَةَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ سَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَزَيْدِ بْنِ صُوحَانَ فِي غَزَاةٍ، فَوَجَدْتُ سَوْطًا‏.‏ فَقَالَ لِي أَلْقِهِ‏.‏ قُلْتُ لاَ، وَلَكِنْ إِنْ وَجَدْتُ صَاحِبَهُ، وَإِلاَّ اسْتَمْتَعْتُ بِهِ‏.‏ فَلَمَّا رَجَعْنَا حَجَجْنَا فَمَرَرْتُ بِالْمَدِينَةِ، فَسَأَلْتُ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ وَجَدْتُ صُرَّةً عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيهَا مِائَةُ دِينَارٍ، فَأَتَيْتُ بِهَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا حَوْلاً ثُمَّ أَتَيْتُ، فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا حَوْلاً ثُمَّ أَتَيْتُهُ، فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا حَوْلاً ثُمَّ أَتَيْتُهُ الرَّابِعَةَ فَقَالَ ‏"‏ اعْرِفْ عِدَّتَهَا وَوِكَاءَهَا وَوِعَاءَهَا، فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا وَإِلاَّ اسْتَمْتِعْ بِهَا ‏"‏‏.‏

Suvayd ibn Gʻafala (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men gʻazotlardan birida Salmon ibn Robiʼa va Suhon bilan birga ekanimda, bir qamchi topdim. Ulardan biri menga uni tashlab yuborishni aytdi, lekin men rad etdim va — agar egasini topsam, uni unga beraman; aks holda, uni ishlataman, — dedim. Qaytishimizda biz haj qildik va Madinadan oʻtayotganda, men Ubay ibn Kaʼbdan bu haqda soʻradim. U: «Men Paygʻambar ﷺ davrida bir yuz dinor solingan bir xalta topdim va uni Paygʻambar ﷺ ga olib bordim; u zot menga: ‹Uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil›, — dedilar. Bas, men uni bir yil eʼlon qildim va Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim; u zot: ‹Uni yana bir yil oshkora eʼlon qil›, — dedilar. Bas, men uni yana bir yil eʼlon qildim. Men yana u zotning oldiga bordim va u zot: ‹Yana bir yil eʼlon qil›, — dedilar. Bas, men yana bir yil eʼlon qildim. Men toʻrtinchi marta Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim va u zot: ‹Pul miqdorini, uning idishi va — u bilan bogʻlangan — ipning tavsifini eslab qol; agar egasi kelsa, uni unga ber; aks holda, uni ishlat›, — dedilar», — dedi.Сувайд ибн Ғафала (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ғазотлардан бирида Салмон ибн Робиъа ва Суҳон билан бирга эканимда, бир қамчи топдим. Улардан бири менга уни ташлаб юборишни айтди, лекин мен рад этдим ва — агар эгасини топсам, уни унга бераман; акс ҳолда, уни ишлатаман, — дедим. Қайтишимизда биз ҳаж қилдик ва Мадинадан ўтаётганда, мен Убай ибн Каъбдан бу ҳақда сўрадим. У: «Мен Пайғамбар ﷺ даврида бир юз динор солинган бир халта топдим ва уни Пайғамбар ﷺ га олиб бордим; у зот менга: ‹Уни бир йил давомида (элга) эълон қил›, — дедилар. Бас, мен уни бир йил эълон қилдим ва Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим; у зот: ‹Уни яна бир йил ошкора эълон қил›, — дедилар. Бас, мен уни яна бир йил эълон қилдим. Мен яна у зотнинг олдига бордим ва у зот: ‹Яна бир йил эълон қил›, — дедилар. Бас, мен яна бир йил эълон қилдим. Мен тўртинчи марта Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим ва у зот: ‹Пул миқдорини, унинг идиши ва — у билан боғланган — ипнинг тавсифини эслаб қол; агар эгаси келса, уни унга бер; акс ҳолда, уни ишлат›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَلَمَةَ، بِهَذَا قَالَ فَلَقِيتُهُ بَعْدُ بِمَكَّةَ، فَقَالَ لاَ أَدْرِي أَثَلاَثَةَ أَحْوَالٍ أَوْ حَوْلاً وَاحِدًا‏.‏

Salama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yuqoridagi (hadis)ni Ubay ibn Kaʼbdan (rivoyat qilib), u qoʻshdi: «Men keyinchalik rivoyatchini Makkada uchratdim, lekin u — Kaʼb topib olgan narsasini bir yil yoki uch yil eʼlon qildimi — eslay olmadi».Салама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Юқоридаги (ҳадис)ни Убай ибн Каъбдан (ривоят қилиб), у қўшди: «Мен кейинчалик ривоятчини Маккада учратдим, лекин у — Каъб топиб олган нарсасини бир йил ёки уч йил эълон қилдими — эслай олмади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ رَبِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أَعْرَابِيًّا، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ قَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا سَنَةً، فَإِنْ جَاءَ أَحَدٌ يُخْبِرُكَ بِعِفَاصِهَا وَوِكَائِهَا، وَإِلاَّ فَاسْتَنْفِقْ بِهَا ‏"‏‏.‏ وَسَأَلَهُ عَنْ ضَالَّةِ الإِبِلِ فَتَمَعَّرَ وَجْهُهُ، قَالَ ‏"‏ مَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا سِقَاؤُهَا وَحِذَاؤُهَا، تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ، دَعْهَا حَتَّى يَجِدَهَا رَبُّهَا ‏"‏‏.‏ وَسَأَلَهُ عَنْ ضَالَّةِ الْغَنَمِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ، أَوْ لِلذِّئْبِ ‏"‏‏.‏

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy Paygʻambar ﷺ dan luqta haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil; agar shundan soʻng kimdir kelib, luqtaning idishi va — u bilan bogʻlangan — ipni tavsiflasa, (unga ber); aks holda, uni sarfla», — dedilar. Soʻng u Paygʻambar ﷺ dan yoʻqolgan tuya haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ ning yuzi qizardi va u zot: «Sening unga hech aloqang yoʻq — chunki uning oʻz suv zaxirasi va oyoqlari bor; u suvga yetib boradi, (suv) ichadi va daraxtlardan yeydi. Uni — to egasi uni topguncha — qoʻy», — dedilar. Soʻng u Paygʻambar ﷺ dan yoʻqolgan qoʻy haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «U — sen uchun, birodaring uchun, yoki boʻri uchun(dir)», — dedilar.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир бадавий Пайғамбар ﷺ дан луқта ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «Уни бир йил давомида (элга) эълон қил; агар шундан сўнг кимдир келиб, луқтанинг идиши ва — у билан боғланган — ипни тавсифласа, (унга бер); акс ҳолда, уни сарфла», — дедилар. Сўнг у Пайғамбар ﷺ дан йўқолган туя ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ нинг юзи қизарди ва у зот: «Сенинг унга ҳеч алоқанг йўқ — чунки унинг ўз сув захираси ва оёқлари бор; у сувга етиб боради, (сув) ичади ва дарахтлардан ейди. Уни — то эгаси уни топгунча — қўй», — дедилар. Сўнг у Пайғамбар ﷺ дан йўқолган қўй ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «У — сен учун, биродаринг учун, ёки бўри учун(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْبَرَاءُ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ انْطَلَقْتُ، فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ يَسُوقُ غَنَمَهُ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ‏.‏ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ‏.‏ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ فَقَالَ نَعَمْ‏.‏ فَقُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْ غَنَمِهِ، ثُمَّ أَمَرْتُهُ أَنْ يَنْفُضَ ضَرْعَهَا مِنَ الْغُبَارِ، ثُمَّ أَمَرْتُهُ أَنْ يَنْفُضَ كَفَّيْهِ، فَقَالَ هَكَذَا ـ ضَرَبَ إِحْدَى كَفَّيْهِ بِالأُخْرَى ـ فَحَلَبَ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ وَقَدْ جَعَلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِدَاوَةً عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ، فَصَبَبْتُ عَلَى اللَّبَنِ، حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ، فَانْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ‏.‏

Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men yoʻlda ketayotgan paytda, toʻsatdan bir choʻponning oʻz qoʻylarini haydab ketayotganini koʻrdim. Men undan — u kimning xizmatkori ekanini — soʻradim. U — oʻzi Qurayshdan boʻlgan bir kishining xizmatkori ekanini — aytdi, soʻng uning ismini zikr qildi va men uni tanidim. Men: «Qoʻylaringda biroz sut bormi?» — dedim. U ‹ha› (deb javob berdi). Men: «Sen menga sogʻib berasanmi?» — dedim. U ‹ha› (deb javob berdi). Men unga buyurdim va u qoʻylardan birining oyoqlarini bogʻladi. Soʻng men unga — yelinni (emchakni) changdan tozalashni va qoʻlidan changni ketkazishni — aytdim. U qoʻllarini bir-biriga urib, changni ketkazdi. Soʻng u biroz sut sogʻdi. Men Allohning Rasuli ﷺ uchun sutni bir idishga (quydim) va uning ogʻzini bir parcha mato bilan yopdim hamda — to u soviguncha — ustiga suv quydim. Men uni Paygʻambar ﷺ ga olib bordim va: «Iching, yo Rasululloh!» — dedim. U zot — men rozi (mamnun) boʻlgunimcha — uni ichdilar.Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен йўлда кетаётган пайтда, тўсатдан бир чўпоннинг ўз қўйларини ҳайдаб кетаётганини кўрдим. Мен ундан — у кимнинг хизматкори эканини — сўрадим. У — ўзи Қурайшдан бўлган бир кишининг хизматкори эканини — айтди, сўнг унинг исмини зикр қилди ва мен уни танидим. Мен: «Қўйларингда бироз сут борми?» — дедим. У ‹ҳа› (деб жавоб берди). Мен: «Сен менга соғиб берасанми?» — дедим. У ‹ҳа› (деб жавоб берди). Мен унга буюрдим ва у қўйлардан бирининг оёқларини боғлади. Сўнг мен унга — елинни (эмчакни) чангдан тозалашни ва қўлидан чангни кетказишни — айтдим. У қўлларини бир-бирига уриб, чангни кетказди. Сўнг у бироз сут соғди. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ учун сутни бир идишга (қуйдим) ва унинг оғзини бир парча мато билан ёпдим ҳамда — то у совигунча — устига сув қуйдим. Мен уни Пайғамбар ﷺ га олиб бордим ва: «Ичинг, ё Расулуллоҳ!» — дедим. У зот — мен рози (мамнун) бўлгунимча — уни ичдилар.