حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا خَلَصَ الْمُؤْمِنُونَ مِنَ النَّارِ حُبِسُوا بِقَنْطَرَةٍ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، فَيَتَقَاصُّونَ مَظَالِمَ كَانَتْ بَيْنَهُمْ فِي الدُّنْيَا، حَتَّى إِذَا نُقُّوا وَهُذِّبُوا أُذِنَ لَهُمْ بِدُخُولِ الْجَنَّةِ، فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ لأَحَدُهُمْ بِمَسْكَنِهِ فِي الْجَنَّةِ أَدَلُّ بِمَنْزِلِهِ كَانَ فِي الدُّنْيَا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Moʻminlar doʻzax (ustidagi koʻprik)dan eson-omon oʻtganda, ular jannat bilan doʻzax orasidagi bir koʻprikda toʻxtatiladi va u yerda — dunyoda ular orasida (sodir) boʻlgan zulmlar uchun — bir-biridan qasos olishadi; ular barcha gunohlardan poklanganda, jannatga kiritiladi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, har biringiz oʻzining jannatdagi maskanini — bu dunyodagi maskanini taniganidan koʻra yaxshiroq taniydi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мўминлар дўзах (устидаги кўприк)дан эсон-омон ўтганда, улар жаннат билан дўзах орасидаги бир кўприкда тўхтатилади ва у ерда — дунёда улар орасида (содир) бўлган зулмлар учун — бир-биридан қасос олишади; улар барча гуноҳлардан покланганда, жаннатга киритилади. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, ҳар бирингиз ўзининг жаннатдаги масканини — бу дунёдаги масканини таниганидан кўра яхшироқ танийди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي قَتَادَةُ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ الْمَازِنِيِّ، قَالَ بَيْنَمَا أَنَا أَمْشِي، مَعَ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ آخِذٌ بِيَدِهِ إِذْ عَرَضَ رَجُلٌ، فَقَالَ كَيْفَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّجْوَى فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُدْنِي الْمُؤْمِنَ فَيَضَعُ عَلَيْهِ كَنَفَهُ، وَيَسْتُرُهُ فَيَقُولُ أَتَعْرِفُ ذَنْبَ كَذَا أَتَعْرِفُ ذَنْبَ كَذَا فَيَقُولُ نَعَمْ أَىْ رَبِّ‏.‏ حَتَّى إِذَا قَرَّرَهُ بِذُنُوبِهِ وَرَأَى فِي نَفْسِهِ أَنَّهُ هَلَكَ قَالَ سَتَرْتُهَا عَلَيْكَ فِي الدُّنْيَا، وَأَنَا أَغْفِرُهَا لَكَ الْيَوْمَ‏.‏ فَيُعْطَى كِتَابَ حَسَنَاتِهِ، وَأَمَّا الْكَافِرُ وَالْمُنَافِقُونَ فَيَقُولُ الأَشْهَادُ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ، أَلاَ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ ‏"‏‏.‏

Safvon ibn Muhriz al-Moziniy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umar bilan — uning qoʻlidan ushlab — yurgan paytimda, bir kishi oldimizga kelib: «Sen Allohning Rasuli ﷺ dan najvo (yaʼni Qiyomat kuni Alloh bilan maxfiy soʻzlashuv) haqida nima eshitding?» — deb soʻradi. Ibn Umar: «Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Alloh moʻminni Oʻziga yaqinlashtirib, uni Oʻz pardasi bilan toʻsadi va undan: «Sen falon-falon gunohlarni qildingmi?» — deb soʻraydi. U: «Ha, Robbim», — deydi. Alloh undan — u barcha gunohlarini iqror qilgunicha va oʻzini halok boʻldi deb oʻylaguncha — soʻrayveradi. (Soʻng) Alloh: «Men dunyoda sening gunohlaringni toʻsgan edim va bugun ularni sen uchun kechiraman», — deydi va unga oʻz yaxshi amallari (yozilgan) kitobi beriladi. Kofirlar va munofiqlarga kelsak, (ularning yomon amallari oshkora qilinadi) va guvohlar: «Mana bular — oʻz Robbiga qarshi yolgʻon soʻzlagan kishilar(dir). Ogoh boʻlinglar! Allohning laʼnati zolimlar ustida(dir)» (Hud, 18), — deydi›», — dedi.Сафвон ибн Муҳриз ал-Мозиний (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умар билан — унинг қўлидан ушлаб — юрган пайтимда, бир киши олдимизга келиб: «Сен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан нажво (яъни Қиёмат куни Аллоҳ билан махфий сўзлашув) ҳақида нима эшитдинг?» — деб сўради. Ибн Умар: «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Аллоҳ мўминни Ўзига яқинлаштириб, уни Ўз пардаси билан тўсади ва ундан: «Сен фалон-фалон гуноҳларни қилдингми?» — деб сўрайди. У: «Ҳа, Роббим», — дейди. Аллоҳ ундан — у барча гуноҳларини иқрор қилгунича ва ўзини ҳалок бўлди деб ўйлагунча — сўрайверади. (Сўнг) Аллоҳ: «Мен дунёда сенинг гуноҳларингни тўсган эдим ва бугун уларни сен учун кечираман», — дейди ва унга ўз яхши амаллари (ёзилган) китоби берилади. Кофирлар ва мунофиқларга келсак, (уларнинг ёмон амаллари ошкора қилинади) ва гувоҳлар: «Мана булар — ўз Роббига қарши ёлғон сўзлаган кишилар(дир). Огоҳ бўлинглар! Аллоҳнинг лаънати золимлар устида(дир)» (Ҳуд, 18), — дейди›», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمًا، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ، وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرُبَاتِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Musulmon — boshqa musulmonning birodari(dir); bas, u uni zulm qilmasligi va uni zolimga (ham) topshirmasligi (kerak). Kim oʻz birodarining ehtiyojini bajarsa, Alloh uning ehtiyojini bajaradi; kim oʻz (musulmon) birodarini bir gʻamdan (qiyinchilikdan) chiqarsa, Alloh uni Qiyomat kuni gʻamlarining biridan chiqaradi; va kim bir musulmonni (uning aybini) toʻssa, Alloh uni Qiyomat kuni toʻsadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мусулмон — бошқа мусулмоннинг биродари(дир); бас, у уни зулм қилмаслиги ва уни золимга (ҳам) топширмаслиги (керак). Ким ўз биродарининг эҳтиёжини бажарса, Аллоҳ унинг эҳтиёжини бажаради; ким ўз (мусулмон) биродарини бир ғамдан (қийинчиликдан) чиқарса, Аллоҳ уни Қиёмат куни ғамларининг биридан чиқаради; ва ким бир мусулмонни (унинг айбини) тўсса, Аллоҳ уни Қиёмат куни тўсади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَنَسٍ، وَحُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، سَمِعَا أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْصُرْ أَخَاكَ ظَالِمًا أَوْ مَظْلُومًا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Birodaringga yordam ber — u zolim boʻlsa ham, mazlum (zulm koʻrgan) boʻlsa ham», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Биродарингга ёрдам бер — у золим бўлса ҳам, мазлум (зулм кўрган) бўлса ҳам», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْصُرْ أَخَاكَ ظَالِمًا أَوْ مَظْلُومًا ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا نَنْصُرُهُ مَظْلُومًا، فَكَيْفَ نَنْصُرُهُ ظَالِمًا قَالَ ‏"‏ تَأْخُذُ فَوْقَ يَدَيْهِ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Birodaringga yordam ber — u zolim boʻlsa ham, mazlum boʻlsa ham», — dedilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, u mazlum boʻlsa, unga yordam berish toʻgʻri, lekin u zolim boʻlsa, unga qanday yordam beramiz?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni boshqalarni zulm qilishdan toʻsish (orqali)», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Биродарингга ёрдам бер — у золим бўлса ҳам, мазлум бўлса ҳам», — дедилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, у мазлум бўлса, унга ёрдам бериш тўғри, лекин у золим бўлса, унга қандай ёрдам берамиз?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни бошқаларни зулм қилишдан тўсиш (орқали)», — дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ سُوَيْدٍ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ، وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ‏.‏ فَذَكَرَ عِيَادَةَ الْمَرِيضِ، وَاتِّبَاعَ الْجَنَائِزِ، وَتَشْمِيتَ الْعَاطِسِ، وَرَدَّ السَّلاَمِ، وَنَصْرَ الْمَظْلُومِ، وَإِجَابَةَ الدَّاعِي، وَإِبْرَارَ الْمُقْسِمِ‏.‏

Muoviya ibn Suvayd (Baro ibn Ozibdan) rivoyat qiladi: Men Baro ibn Ozibning shunday deganini eshitdim: «Paygʻambar ﷺ bizni yetti narsani qilishga buyurdi va yetti boshqa narsadan qaytardi». Soʻng Baro (bularni) zikr qildi: (1) kasalni (uning ahvolini soʻrab) ziyorat qilish; (2) janoza (marosimlari)ga ergashish; (3) aksa urgan kishiga — agar u: ‹Alhamdulilloh›, — desa — ‹Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)›, deyish; (4) salomga javob qaytarish; (5) mazlumga yordam berish; (6) (taklif)larni qabul qilish; (7) va qasam ichganlarga — oʻz qasamini bajarishda — yordam berish.Муовия ибн Сувайд (Баро ибн Озибдан) ривоят қилади: Мен Баро ибн Озибнинг шундай деганини эшитдим: «Пайғамбар ﷺ бизни етти нарсани қилишга буюрди ва етти бошқа нарсадан қайтарди». Сўнг Баро (буларни) зикр қилди: (1) касални (унинг аҳволини сўраб) зиёрат қилиш; (2) жаноза (маросимлари)га эргашиш; (3) акса урган кишига — агар у: ‹Алҳамдулиллоҳ›, — деса — ‹Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)›, дейиш; (4) саломга жавоб қайтариш; (5) мазлумга ёрдам бериш; (6) (таклиф)ларни қабул қилиш; (7) ва қасам ичганларга — ўз қасамини бажаришда — ёрдам бериш.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا ‏"‏‏.‏ وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bir moʻmin boshqa bir moʻminga — bir-birini mahkamlaydigan (qoʻshgan) qismlari boʻlgan bir binodek(dir)», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ (buni aytganda) barmoqlarini bir-biriga kiritib, qoʻllarini chatishtirdi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бир мўмин бошқа бир мўминга — бир-бирини маҳкамлайдиган (қўшган) қисмлари бўлган бир бинодек(дир)», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ (буни айтганда) бармоқларини бир-бирига киритиб, қўлларини чатиштирди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الْمَاجِشُونُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Zulm — Qiyomat kuni (bir) zulmat (qorongʻulik) boʻladi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Зулм — Қиёмат куни (бир) зулмат (қоронғулик) бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمَكِّيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ، فَقَالَ ‏"‏ اتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ، فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Muozni Yamanga joʻnatdi va: «Mazlumning duosi (qargʻishi)dan qoʻrq — chunki uning duosi bilan Alloh orasida (hech) parda (toʻsiq) yoʻq», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Муозни Яманга жўнатди ва: «Мазлумнинг дуоси (қарғиши)дан қўрқ — чунки унинг дуоси билан Аллоҳ орасида (ҳеч) парда (тўсиқ) йўқ», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ مَظْلَمَةٌ لأَحَدٍ مِنْ عِرْضِهِ أَوْ شَىْءٍ فَلْيَتَحَلَّلْهُ مِنْهُ الْيَوْمَ، قَبْلَ أَنْ لاَ يَكُونَ دِينَارٌ وَلاَ دِرْهَمٌ، إِنْ كَانَ لَهُ عَمَلٌ صَالِحٌ أُخِذَ مِنْهُ بِقَدْرِ مَظْلَمَتِهِ، وَإِنْ لَمْ تَكُنْ لَهُ حَسَنَاتٌ أُخِذَ مِنْ سَيِّئَاتِ صَاحِبِهِ فَحُمِلَ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ إِنَّمَا سُمِّيَ الْمَقْبُرِيَّ لأَنَّهُ كَانَ نَزَلَ نَاحِيَةَ الْمَقَابِرِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَسَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ هُوَ مَوْلَى بَنِي لَيْثٍ، وَهُوَ سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، وَاسْمُ أَبِي سَعِيدٍ كَيْسَانُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim boshqa bir kishiga — uning obroʻ-eʼtibori yoki boshqa biror narsa haqida — zulm qilgan boʻlsa, u — pul (yaʼni yomon amallar uchun tovon) boʻlmaydigan Qiyomat kunidan oldin — undan oʻzini kechirishni soʻrasin; lekin agar uning yaxshi amallari boʻlsa, oʻsha yaxshi amallari — u qilgan zulmiga yarasha — undan olinadi; va agar uning yaxshi amallari boʻlmasa, mazlumning gunohlari unga ortiladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким бошқа бир кишига — унинг обрў-эътибори ёки бошқа бирор нарса ҳақида — зулм қилган бўлса, у — пул (яъни ёмон амаллар учун товон) бўлмайдиган Қиёмат кунидан олдин — ундан ўзини кечиришни сўрасин; лекин агар унинг яхши амаллари бўлса, ўша яхши амаллари — у қилган зулмига яраша — ундан олинади; ва агар унинг яхши амаллари бўлмаса, мазлумнинг гуноҳлари унга ортилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها – ‏[quran sura="4" aya_start="128" aya_end="128"]{‏وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا‏}‏ قَالَتِ الرَّجُلُ تَكُونُ عِنْدَهُ الْمَرْأَةُ، لَيْسَ بِمُسْتَكْثِرٍ مِنْهَا، يُرِيدُ أَنْ يُفَارِقَهَا، فَتَقُولُ أَجْعَلُكَ مِنْ شَأْنِي فِي حِلٍّ‏.‏ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي ذَلِكَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mana bu oyatning tafsiri haqida: ‹Agar ayol oʻz erining badxulqlik (joʻrttaga azob berish) yoki yuz oʻgirishidan qoʻrqsa...› (Niso, 128) — Kishi oʻz xotinini yoqtirmaslik va uni taloq qilishni niyat qilishi mumkin; bas, u (xotin) unga: ‹Men oʻz haqlarimdan voz kechaman, meni taloq qilma›, — deydi. Yuqoridagi oyat shunday (holat) haqida nozil boʻldi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мана бу оятнинг тафсири ҳақида: ‹Агар аёл ўз эрининг бадхулқлик (жўрттага азоб бериш) ёки юз ўгиришидан қўрқса...› (Нисо, 128) — Киши ўз хотинини ёқтирмаслик ва уни талоқ қилишни ният қилиши мумкин; бас, у (хотин) унга: ‹Мен ўз ҳақларимдан воз кечаман, мени талоқ қилма›, — дейди. Юқоридаги оят шундай (ҳолат) ҳақида нозил бўлди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِشَرَابٍ، فَشَرِبَ مِنْهُ وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ وَعَنْ يَسَارِهِ الأَشْيَاخُ، فَقَالَ لِلْغُلاَمِ ‏"‏ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَ هَؤُلاَءِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْغُلاَمُ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ أُوثِرُ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا‏.‏ قَالَ فَتَلَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَدِهِ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga bir ichimlik (suvga aralashtirilgan sut) keltirildi va u zot undan biroz ichdilar. Uning oʻng tomonida bir bola, chap tomonida esa baʼzi qariyalar oʻtirgan edi. Allohning Rasuli ﷺ bolaga: «Men qolgan ichimlikni mana bu (qariya)larga berishimga ruxsat berasanmi?» — dedilar. Bola: «Yo Rasululloh, men siz ichgan (idish)dan qolganini ichishda — oʻzimdan boshqa hech kimni afzal koʻrmayman», — dedi. Bas, u zot uni unga (bolaga) berdilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га бир ичимлик (сувга аралаштирилган сут) келтирилди ва у зот ундан бироз ичдилар. Унинг ўнг томонида бир бола, чап томонида эса баъзи қариялар ўтирган эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ болага: «Мен қолган ичимликни мана бу (қария)ларга беришимга рухсат берасанми?» — дедилар. Бола: «Ё Расулуллоҳ, мен сиз ичган (идиш)дан қолганини ичишда — ўзимдан бошқа ҳеч кимни афзал кўрмайман», — деди. Бас, у зот уни унга (болага) бердилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي طَلْحَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَمْرِو بْنِ سَهْلٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ ظَلَمَ مِنَ الأَرْضِ شَيْئًا طُوِّقَهُ مِنْ سَبْعِ أَرَضِينَ ‏"‏‏.‏

Said ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim birovning yerini nohaq (gʻasb qilib) olsa, (Qiyomat kuni) uning boʻyniga oʻsha (yer) — yetti (qavat) yer (chuqurligigacha) — oʻraladi», — dedilar.Саид ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким бировнинг ерини ноҳақ (ғасб қилиб) олса, (Қиёмат куни) унинг бўйнига ўша (ер) — етти (қават) ер (чуқурлигигача) — ўралади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، كَانَتْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ أُنَاسٍ خُصُومَةٌ، فَذَكَرَ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ يَا أَبَا سَلَمَةَ اجْتَنِبِ الأَرْضَ، فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ ظَلَمَ قِيدَ شِبْرٍ مِنَ الأَرْضِ طُوِّقَهُ مِنْ سَبْعِ أَرَضِينَ ‏"‏‏.‏

Abu Salama (Oishadan) rivoyat qiladi: Uning bilan baʼzi odamlar orasida (bir parcha yer haqida) nizo boʻldi. U buni Oishaga aytganda, u (Oisha): «Ey Abu Salama! Yerni nohaq olishdan saqlan — chunki Paygʻambar ﷺ: ‹Kim birovning yeridan bir qarich (joy)ni ham (nohaq) gʻasb qilsa, uning boʻyniga oʻsha (yer) — yetti (qavat) yer(gacha) — oʻraladi›, — degan», — dedi.Абу Салама (Оишадан) ривоят қилади: Унинг билан баъзи одамлар орасида (бир парча ер ҳақида) низо бўлди. У буни Оишага айтганда, у (Оиша): «Эй Абу Салама! Ерни ноҳақ олишдан сақлан — чунки Пайғамбар ﷺ: ‹Ким бировнинг еридан бир қарич (жой)ни ҳам (ноҳақ) ғасб қилса, унинг бўйнига ўша (ер) — етти (қават) ер(гача) — ўралади›, — деган», — деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَخَذَ مِنَ الأَرْضِ شَيْئًا بِغَيْرِ حَقِّهِ خُسِفَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى سَبْعِ أَرَضِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ هَذَا الْحَدِيثُ لَيْسَ بِخُرَاسَانَ فِي كِتَابِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، أَمْلاَهُ عَلَيْهِمْ بِالْبَصْرَةِ‏.‏

Solimning otasi (Abdulloh ibn Umar) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim birovning yeridan bir parcha (joy)ni nohaq olsa, u Qiyomat kuni yetti (qavat) yerga choʻkadi (gʻarq boʻladi)», — dedilar.Солимнинг отаси (Абдуллоҳ ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким бировнинг еридан бир парча (жой)ни ноҳақ олса, у Қиёмат куни етти (қават) ерга чўкади (ғарқ бўлади)», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ جَبَلَةَ، كُنَّا بِالْمَدِينَةِ فِي بَعْضِ أَهْلِ الْعِرَاقِ، فَأَصَابَنَا سَنَةٌ، فَكَانَ ابْنُ الزُّبَيْرِ يَرْزُقُنَا التَّمْرَ، فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَمُرُّ بِنَا فَيَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الإِقْرَانِ، إِلاَّ أَنْ يَسْتَأْذِنَ الرَّجُلُ مِنْكُمْ أَخَاهُ‏.‏

Jabala (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Madinada iroqlik baʼzi odamlar bilan birga edik va biz qahatchilik bilan azoblandik; Ibn Zubayr bizga xurmo berar edi. Ibn Umar (yonimizdan) oʻtib: «Paygʻambar ﷺ bizni — birovning (sherigining) ruxsatisiz — bir vaqtda ikkita xurmoni (qoʻshib) yeyishdan qaytardi», — der edi.Жабала (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Мадинада ироқлик баъзи одамлар билан бирга эдик ва биз қаҳатчилик билан азобландик; Ибн Зубайр бизга хурмо берар эди. Ибн Умар (ёнимиздан) ўтиб: «Пайғамбар ﷺ бизни — бировнинг (шеригининг) рухсатисиз — бир вақтда иккита хурмони (қўшиб) ейишдан қайтарди», — дер эди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ أَبُو شُعَيْبٍ كَانَ لَهُ غُلاَمٌ لَحَّامٌ فَقَالَ لَهُ أَبُو شُعَيْبٍ اصْنَعْ لِي طَعَامَ خَمْسَةٍ لَعَلِّي أَدْعُو النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَامِسَ خَمْسَةٍ‏.‏ وَأَبْصَرَ فِي وَجْهِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْجُوعَ ـ فَدَعَاهُ، فَتَبِعَهُمْ رَجُلٌ لَمْ يُدْعَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ هَذَا قَدِ اتَّبَعَنَا أَتَأْذَنُ لَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Shuʼayb degan bir ansoriy kishi bor edi va uning qassob bir quli bor edi. Abu Shuʼayb unga: «Besh kishiga yetadigan taom tayyorla — toki men Paygʻambar ﷺ ni va boshqa toʻrt kishini taklif qilsam», — dedi. Abu Shuʼayb Paygʻambar ﷺ ning yuzida ochlik alomatlarini koʻrgan edi va shuning uchun uni taklif qildi. Taklif qilinmagan boshqa bir kishi (ham) Paygʻambar ﷺ ga ergashdi. Paygʻambar ﷺ Abu Shuʼaybga: «Bu kishi bizga ergashdi. Sen unga (ham) taomdan ulush (yeyishga) ruxsat berasanmi?» — dedilar. Abu Shuʼayb: «Ha», — dedi.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Шуъайб деган бир ансорий киши бор эди ва унинг қассоб бир қули бор эди. Абу Шуъайб унга: «Беш кишига етадиган таом тайёрла — токи мен Пайғамбар ﷺ ни ва бошқа тўрт кишини таклиф қилсам», — деди. Абу Шуъайб Пайғамбар ﷺ нинг юзида очлик аломатларини кўрган эди ва шунинг учун уни таклиф қилди. Таклиф қилинмаган бошқа бир киши (ҳам) Пайғамбар ﷺ га эргашди. Пайғамбар ﷺ Абу Шуъайбга: «Бу киши бизга эргашди. Сен унга (ҳам) таомдан улуш (ейишга) рухсат берасанми?» — дедилар. Абу Шуъайб: «Ҳа», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَبْغَضَ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الأَلَدُّ الْخَصِمُ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh nazarida eng yomon koʻrilgan kishi — eng ashaddiy janjalkash (daʼvolashuvchi) kishi(dir)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ назарида энг ёмон кўрилган киши — энг ашаддий жанжалкаш (даъволашувчи) киши(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّهَا أُمَّ سَلَمَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَمِعَ خُصُومَةً بِبَابِ حُجْرَتِهِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ، فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَإِنَّهُ يَأْتِينِي الْخَصْمُ، فَلَعَلَّ بَعْضَكُمْ أَنْ يَكُونَ أَبْلَغَ مِنْ بَعْضٍ، فَأَحْسِبُ أَنَّهُ صَدَقَ، فَأَقْضِيَ لَهُ بِذَلِكَ، فَمَنْ قَضَيْتُ لَهُ بِحَقِّ مُسْلِمٍ فَإِنَّمَا هِيَ قِطْعَةٌ مِنَ النَّارِ، فَلْيَأْخُذْهَا أَوْ فَلْيَتْرُكْهَا ‏"‏‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi — rivoyat qiladi: Allohning Rasuli ﷺ oʻz hujrasi eshigi oldida baʼzi odamlarning janjallashayotganini eshitdi. U zot (tashqariga) chiqdi va: «Men faqat bir inson(man) va menga daʼvogarlar (oʻz muammolarini hal qildirishga) keladi; ehtimol, sizlardan biri boshqasidan koʻra oʻz daʼvosini ravshanroq (chiroyliroq) bayon qilar va men uni rost deb oʻylab, uning foydasiga hukm qilar(man). Bas, agar men bir musulmonning haqini — xato bilan — boshqasiga bersam, u — albatta, (doʻzax) oʻtining bir boʻlagi(dir); u (haqni) olish yoki (undan) voz kechish ixtiyoriga ega(dir)», — dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси — ривоят қилади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз ҳужраси эшиги олдида баъзи одамларнинг жанжаллашаётганини эшитди. У зот (ташқарига) чиқди ва: «Мен фақат бир инсон(ман) ва менга даъвогарлар (ўз муаммоларини ҳал қилдиришга) келади; эҳтимол, сизлардан бири бошқасидан кўра ўз даъвосини равшанроқ (чиройлироқ) баён қилар ва мен уни рост деб ўйлаб, унинг фойдасига ҳукм қилар(ман). Бас, агар мен бир мусулмоннинг ҳақини — хато билан — бошқасига берсам, у — албатта, (дўзах) ўтининг бир бўлаги(дир); у (ҳақни) олиш ёки (ундан) воз кечиш ихтиёрига эга(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا، أَوْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ أَرْبَعَةٍ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ، حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ، وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimda (mana bu) toʻrt (xislat) boʻlsa, u munofiq(dir); va kimda bu toʻrtdan biri boʻlsa, unda — uni tark etguncha — munofiqlik(dan bir) xislat (boʻladi): (1) gapirganda yolgʻon aytadi; (2) vaʼda berganda vaʼdasini buzadi; (3) ahd qilganda xiyonat qiladi; (4) va janjallashganda surbetlik (haddan oshish) bilan yomon (haqoratli) tarzda ish tutadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимда (мана бу) тўрт (хислат) бўлса, у мунофиқ(дир); ва кимда бу тўртдан бири бўлса, унда — уни тарк этгунча — мунофиқлик(дан бир) хислат (бўлади): (1) гапирганда ёлғон айтади; (2) ваъда берганда ваъдасини бузади; (3) аҳд қилганда хиёнат қилади; (4) ва жанжаллашганда сурбетлик (ҳаддан ошиш) билан ёмон (ҳақоратли) тарзда иш тутади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْ هِنْدُ بِنْتُ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ مِسِّيكٌ، فَهَلْ عَلَىَّ حَرَجٌ أَنْ أُطْعِمَ مِنَ الَّذِي لَهُ عِيَالَنَا فَقَالَ ‏"‏ لاَ حَرَجَ عَلَيْكِ أَنْ تُطْعِمِيهِمْ بِالْمَعْرُوفِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hind bint Utba (Abu Sufyonning xotini) kelib: «Yo Rasululloh, Abu Sufyon — baxil kishi. Agar men uning molidan bolalarimiz uchun biror narsa sarflasam, (menga) zarar (gunoh) bormi?» — dedi. U zot: «Agar sen ularni undan — adolatli va meʼyorda (isrofgarlik qilmay) — boqsang, senga zarar yoʻq», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳинд бинт Утба (Абу Суфённинг хотини) келиб: «Ё Расулуллоҳ, Абу Суфён — бахил киши. Агар мен унинг молидан болаларимиз учун бирор нарса сарфласам, (менга) зарар (гуноҳ) борми?» — деди. У зот: «Агар сен уларни ундан — адолатли ва меъёрда (исрофгарлик қилмай) — боқсанг, сенга зарар йўқ», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قُلْنَا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّكَ تَبْعَثُنَا فَنَنْزِلُ بِقَوْمٍ لاَ يَقْرُونَا فَمَا تَرَى فِيهِ فَقَالَ لَنَا ‏"‏ إِنْ نَزَلْتُمْ بِقَوْمٍ، فَأُمِرَ لَكُمْ بِمَا يَنْبَغِي لِلضَّيْفِ فَاقْبَلُوا، فَإِنْ لَمْ يَفْعَلُوا فَخُذُوا مِنْهُمْ حَقَّ الضَّيْفِ ‏"‏‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ ga: «Siz bizni (safarga) joʻnatasiz va shunday boʻladiki, biz — bizni mehmon qilmaydigan odamlar bilan qolishga (toʻgʻri keladi). Bu haqda nima deysiz?» — dedik. U zot bizga: «Agar sizlar baʼzi odamlar bilan qolsangiz va ular sizlarni — mehmonga loyiq (boʻlganidek) — mehmon qilsa, ularning mehmondoʻstchiligini qabul qilinglar; lekin agar ular (shunday) qilmasa, ulardan mehmonning haqini olinglar», — dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ га: «Сиз бизни (сафарга) жўнатасиз ва шундай бўладики, биз — бизни меҳмон қилмайдиган одамлар билан қолишга (тўғри келади). Бу ҳақда нима дейсиз?» — дедик. У зот бизга: «Агар сизлар баъзи одамлар билан қолсангиз ва улар сизларни — меҳмонга лойиқ (бўлганидек) — меҳмон қилса, уларнинг меҳмондўстчилигини қабул қилинглар; лекин агар улар (шундай) қилмаса, улардан меҳмоннинг ҳақини олинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ،‏.‏ وَأَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ حِينَ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم إِنَّ الأَنْصَارَ اجْتَمَعُوا فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ، فَقُلْتُ لأَبِي بَكْرٍ انْطَلِقْ بِنَا‏.‏ فَجِئْنَاهُمْ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Alloh oʻz Paygʻambari ﷺ ning jonini (vafot) paytida olganda, ansorlar Bani Soida saqifasida (ayvonida) toʻplandi. Men Abu Bakrga: «Yur, (ularning oldiga) boraylik», — dedim. Bas, biz ularning (ansorlarning) oldiga Bani Soida saqifasida keldik.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳ ўз Пайғамбари ﷺ нинг жонини (вафот) пайтида олганда, ансорлар Бани Соида сақифасида (айвонида) тўпланди. Мен Абу Бакрга: «Юр, (уларнинг олдига) борайлик», — дедим. Бас, биз уларнинг (ансорларнинг) олдига Бани Соида сақифасида келдик.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعُ جَارٌ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَهُ فِي جِدَارِهِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا لِي أَرَاكُمْ عَنْهَا مُعْرِضِينَ وَاللَّهِ لأَرْمِيَنَّ بِهَا بَيْنَ أَكْتَافِكُمْ‏.‏

Aʼraj (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Abu Hurayra: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Hech kim oʻz qoʻshnini — devoriga bir yogʻoch qoziq qoqishdan — toʻsmasin›, — dedilar», — dedi. Abu Hurayra (sahobalariga): «Nega men sizlarni bundan yuz oʻgirayotgan koʻryapman? Allohga qasamki, men buni sizlarga, albatta, rivoyat qilaman», — dedi.Аъраж (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Абу Ҳурайра: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Ҳеч ким ўз қўшнини — деворига бир ёғоч қозиқ қоқишдан — тўсмасин›, — дедилар», — деди. Абу Ҳурайра (саҳобаларига): «Нега мен сизларни бундан юз ўгираётган кўряпман? Аллоҳга қасамки, мен буни сизларга, албатта, ривоят қиламан», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ أَبُو يَحْيَى، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ كُنْتُ سَاقِيَ الْقَوْمِ فِي مَنْزِلِ أَبِي طَلْحَةَ، وَكَانَ خَمْرُهُمْ يَوْمَئِذٍ الْفَضِيخَ، فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُنَادِيًا يُنَادِي ‏"‏ أَلاَ إِنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَقَالَ لِي أَبُو طَلْحَةَ اخْرُجْ فَأَهْرِقْهَا، فَخَرَجْتُ فَهَرَقْتُهَا، فَجَرَتْ فِي سِكَكِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ قَدْ قُتِلَ قَوْمٌ وَهْىَ فِي بُطُونِهِمْ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="5" aya_start="93" aya_end="93"]‏{‏لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا‏}‏ الآيَةَ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Talhaning uyida odamlarga soqiy (ichimlik tarqatuvchi) edim va oʻsha kunlarda ichimliklar xurmodan tayyorlanar edi. Allohning Rasuli ﷺ — xamr (ichkilik) harom qilinganini — eʼlon qilishni birovga buyurdi. Abu Talha menga — chiqib, xamrni toʻkishni — buyurdi. Men chiqdim va uni toʻkdim; u Madinaning koʻchalarida oqdi. Baʼzi odamlar: «Baʼzi kishilar — qornlarida hali xamr (boʻlgan) holda — oʻldirilgan edi-ku», — dedi. Shunda (mana bu) vahiy keldi: ‹Iymon keltirib, yaxshi amallar qilganlarga — (ilgari) yeb-ichgan (narsalar) uchun hech gunoh yoʻq...› (Moida, 93).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Абу Талҳанинг уйида одамларга соқий (ичимлик тарқатувчи) эдим ва ўша кунларда ичимликлар хурмодан тайёрланар эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ — хамр (ичкилик) ҳаром қилинганини — эълон қилишни бировга буюрди. Абу Талҳа менга — чиқиб, хамрни тўкишни — буюрди. Мен чиқдим ва уни тўкдим; у Мадинанинг кўчаларида оқди. Баъзи одамлар: «Баъзи кишилар — қорнларида ҳали хамр (бўлган) ҳолда — ўлдирилган эди-ку», — деди. Шунда (мана бу) ваҳий келди: ‹Иймон келтириб, яхши амаллар қилганларга — (илгари) еб-ичган (нарсалар) учун ҳеч гуноҳ йўқ...› (Моида, 93).

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ، حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالْجُلُوسَ عَلَى الطُّرُقَاتِ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا مَا لَنَا بُدٌّ، إِنَّمَا هِيَ مَجَالِسُنَا نَتَحَدَّثُ فِيهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِذَا أَبَيْتُمْ إِلاَّ الْمَجَالِسَ فَأَعْطُوا الطَّرِيقَ حَقَّهَا ‏"‏ قَالُوا وَمَا حَقُّ الطَّرِيقِ قَالَ ‏"‏ غَضُّ الْبَصَرِ، وَكَفُّ الأَذَى، وَرَدُّ السَّلاَمِ، وَأَمْرٌ بِالْمَعْرُوفِ، وَنَهْىٌ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ehtiyot boʻlinglar! Yoʻllarda oʻtirishdan saqlaninglar», — dedilar. Odamlar: «Buning (iloji) yoʻq — chunki bular bizning oʻtiradigan joylarimiz(dir): biz u yerda suhbat quramiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Agar (oʻsha yerda) oʻtirishdan (oʻzga iloj) boʻlmasa, unda yoʻlning haqlarini ado etinglar», — dedilar. Ular: «Yoʻlning haqlari nima?» — deb soʻradi. U zot: «Ular — koʻzni (haromdan) past tutish, (odamlarga) zarar yetkazmaslik, salomga javob qaytarish, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish(dir)», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Эҳтиёт бўлинглар! Йўлларда ўтиришдан сақланинглар», — дедилар. Одамлар: «Бунинг (иложи) йўқ — чунки булар бизнинг ўтирадиган жойларимиз(дир): биз у ерда суҳбат қурамиз», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Агар (ўша ерда) ўтиришдан (ўзга илож) бўлмаса, унда йўлнинг ҳақларини адо этинглар», — дедилар. Улар: «Йўлнинг ҳақлари нима?» — деб сўради. У зот: «Улар — кўзни (ҳаромдан) паст тутиш, (одамларга) зарар етказмаслик, саломга жавоб қайтариш, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا رَجُلٌ بِطَرِيقٍ، اشْتَدَّ عَلَيْهِ الْعَطَشُ فَوَجَدَ بِئْرًا فَنَزَلَ فِيهَا فَشَرِبَ، ثُمَّ خَرَجَ، فَإِذَا كَلْبٌ يَلْهَثُ يَأْكُلُ الثَّرَى مِنَ الْعَطَشِ، فَقَالَ الرَّجُلُ لَقَدْ بَلَغَ هَذَا الْكَلْبَ مِنَ الْعَطَشِ مِثْلُ الَّذِي كَانَ بَلَغَ مِنِّي، فَنَزَلَ الْبِئْرَ، فَمَلأَ خُفَّهُ مَاءً، فَسَقَى الْكَلْبَ، فَشَكَرَ اللَّهُ لَهُ، فَغَفَرَ لَهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنَّ لَنَا فِي الْبَهَائِمِ لأَجْرًا فَقَالَ ‏"‏ فِي كُلِّ ذَاتِ كَبِدٍ رَطْبَةٍ أَجْرٌ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bir kishi yoʻlda ketayotgan paytda juda chanqab qoldi va u yerda bir quduqqa duch keldi. U quduqqa tushib, chanqogʻini qondirdi va (yuqoriga) chiqdi. Shu asnoda u — haddan tashqari chanqoqdan tilini osiltirib (hansirab), loyni yalayotgan — bir itni koʻrdi. U oʻziga: ‹Bu it — men kabi chanqoqdan aziyat chekyapti›, — dedi. Bas, u yana quduqqa tushib, oʻz kovushini suv bilan toʻldirdi va uni sugʻordi. Alloh uning oʻsha amalidan minnatdor boʻldi va uni kechirdi», — dedilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, bizga hayvonlarga xizmat qilishda (ham) savob bormi?» — dedi. U zot: «Ha, har bir tirik jonzotga (xizmat qilishda) savob bor», — deb javob berdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бир киши йўлда кетаётган пайтда жуда чанқаб қолди ва у ерда бир қудуққа дуч келди. У қудуққа тушиб, чанқоғини қондирди ва (юқорига) чиқди. Шу аснода у — ҳаддан ташқари чанқоқдан тилини осилтириб (ҳансираб), лойни ялаётган — бир итни кўрди. У ўзига: ‹Бу ит — мен каби чанқоқдан азият чекяпти›, — деди. Бас, у яна қудуққа тушиб, ўз ковушини сув билан тўлдирди ва уни суғорди. Аллоҳ унинг ўша амалидан миннатдор бўлди ва уни кечирди», — дедилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, бизга ҳайвонларга хизмат қилишда (ҳам) савоб борми?» — деди. У зот: «Ҳа, ҳар бир тирик жонзотга (хизмат қилишда) савоб бор», — деб жавоб бердилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَشْرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِ الْمَدِينَةِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى إِنِّي أَرَى مَوَاقِعَ الْفِتَنِ خِلاَلَ بُيُوتِكُمْ كَمَوَاقِعِ الْقَطْرِ ‏"‏‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ Madinaning qasrlaridan (yoki baland binolaridan) biri tepasida turib: «Sizlar men koʻrayotgan narsani koʻryapsizlarmi? Shubhasiz, men — uylaringiz orasida — qattiq yomgʻir (yoqqanda) yomgʻir tomchilari tushadigan joylarchalik koʻp — fitna (balo)lar joylarini koʻryapman», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ Мадинанинг қасрларидан (ёки баланд биноларидан) бири тепасида туриб: «Сизлар мен кўраётган нарсани кўряпсизларми? Шубҳасиз, мен — уйларингиз орасида — қаттиқ ёмғир (ёққанда) ёмғир томчилари тушадиган жойларчалик кўп — фитна (бало)лар жойларини кўряпман», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا عَلَى أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ لَهُمَا ‏[quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا‏}‏ فَحَجَجْتُ مَعَهُ فَعَدَلَ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِالإِدَاوَةِ، فَتَبَرَّزَ حَتَّى جَاءَ، فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ مِنَ الإِدَاوَةِ، فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ لَهُمَا ‏[quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ‏}‏ فَقَالَ وَاعَجَبِي لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ، ثُمَّ اسْتَقْبَلَ عُمَرُ الْحَدِيثَ يَسُوقُهُ، فَقَالَ إِنِّي كُنْتُ وَجَارٌ لِي مِنَ الأَنْصَارِ فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ، وَهْىَ مِنْ عَوَالِي الْمَدِينَةِ، وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا، فَإِذَا نَزَلْتُ جِئْتُهُ مِنْ خَبَرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنَ الأَمْرِ وَغَيْرِهِ، وَإِذَا نَزَلَ فَعَلَ مِثْلَهُ، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى الأَنْصَارِ إِذَا هُمْ قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَأْخُذْنَ مِنْ أَدَبِ نِسَاءِ الأَنْصَارِ، فَصِحْتُ عَلَى امْرَأَتِي، فَرَاجَعَتْنِي، فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي، فَقَالَتْ وَلِمَ تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ، وَإِنَّ إِحْدَاهُنَّ لَتَهْجُرُهُ الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ‏.‏ فَأَفْزَعَنِي، فَقُلْتُ خَابَتْ مَنْ فَعَلَ مِنْهُنَّ بِعَظِيمٍ‏.‏ ثُمَّ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي، فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ أَىْ حَفْصَةُ، أَتُغَاضِبُ إِحْدَاكُنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ فَقَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَقُلْتُ خَابَتْ وَخَسِرَتْ، أَفَتَأْمَنُ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَتَهْلِكِينَ لاَ تَسْتَكْثِرِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تُرَاجِعِيهِ فِي شَىْءٍ وَلاَ تَهْجُرِيهِ، وَاسْأَلِينِي مَا بَدَا لَكِ، وَلاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ وَكُنَّا تَحَدَّثْنَا أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ النِّعَالَ لِغَزْوِنَا، فَنَزَلَ صَاحِبِي يَوْمَ نَوْبَتِهِ فَرَجَعَ عِشَاءً، فَضَرَبَ بَابِي ضَرْبًا شَدِيدًا، وَقَالَ أَنَائِمٌ هُوَ فَفَزِعْتُ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ‏.‏ وَقَالَ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ‏.‏ قُلْتُ مَا هُوَ أَجَاءَتْ غَسَّانُ قَالَ لاَ، بَلْ أَعْظَمُ مِنْهُ وَأَطْوَلُ، طَلَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ‏.‏ قَالَ قَدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ، كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ هَذَا يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ، فَجَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي، فَصَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ مَشْرُبَةً لَهُ فَاعْتَزَلَ فِيهَا، فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ، فَإِذَا هِيَ تَبْكِي‏.‏ قُلْتُ مَا يُبْكِيكِ أَوَلَمْ أَكُنْ حَذَّرْتُكِ أَطَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لاَ أَدْرِي هُوَ ذَا فِي الْمَشْرُبَةِ‏.‏ فَخَرَجْتُ، فَجِئْتُ الْمِنْبَرَ، فَإِذَا حَوْلَهُ رَهْطٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ، فَجَلَسْتُ مَعَهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ، فَجِئْتُ الْمَشْرُبَةَ الَّتِي هُوَ فِيهَا فَقُلْتُ لِغُلاَمٍ لَهُ أَسْوَدَ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ‏.‏ فَدَخَلَ، فَكَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ خَرَجَ، فَقَالَ ذَكَرْتُكَ لَهُ، فَصَمَتَ، فَانْصَرَفْتُ حَتَّى جَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ، فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَجَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ الْغُلاَمَ‏.‏ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ‏.‏ فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَلَمَّا وَلَّيْتُ مُنْصَرِفًا، فَإِذَا الْغُلاَمُ يَدْعُونِي قَالَ أَذِنَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى رِمَالِ حَصِيرٍ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ، قَدْ أَثَّرَ الرِّمَالُ بِجَنْبِهِ، مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ طَلَّقْتَ نِسَاءَكَ فَرَفَعَ بَصَرَهُ إِلَىَّ، فَقَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قُلْتُ ـ وَأَنَا قَائِمٌ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوْ رَأَيْتَنِي، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى قَوْمٍ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَذَكَرَهُ، فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ قُلْتُ لَوْ رَأَيْتَنِي، وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ، فَقُلْتُ لاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ فَتَبَسَّمَ أُخْرَى، فَجَلَسْتُ حِينَ رَأَيْتُهُ تَبَسَّمَ، ثُمَّ رَفَعْتُ بَصَرِي فِي بَيْتِهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِيهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ غَيْرَ أَهَبَةٍ ثَلاَثَةٍ‏.‏ فَقُلْتُ ادْعُ اللَّهَ فَلْيُوَسِّعْ عَلَى أُمَّتِكَ، فَإِنَّ فَارِسَ وَالرُّومَ وُسِّعَ عَلَيْهِمْ وَأُعْطُوا الدُّنْيَا، وَهُمْ لاَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ، وَكَانَ مُتَّكِئًا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَوَفِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي‏.‏ فَاعْتَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ الْحَدِيثِ حِينَ أَفْشَتْهُ حَفْصَةُ إِلَى عَائِشَةَ، وَكَانَ قَدْ قَالَ ‏"‏ مَا أَنَا بِدَاخِلٍ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا ‏"‏‏.‏ مِنْ شِدَّةِ مَوْجَدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حِينَ عَاتَبَهُ اللَّهُ‏.‏ فَلَمَّا مَضَتْ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَبَدَأَ بِهَا، فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ إِنَّكَ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا، وَإِنَّا أَصْبَحْنَا لِتِسْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً، أَعُدُّهَا عَدًّا‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ ذَلِكَ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأُنْزِلَتْ آيَةُ التَّخْيِيرِ فَبَدَأَ بِي أَوَّلَ امْرَأَةٍ، فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا، وَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَعْجَلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ قَدْ أَعْلَمُ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا يَأْمُرَانِي بِفِرَاقِكَ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ قَالَ ‏[quran sura="33" aya_start="59" aya_end="71"]{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ عَظِيمًا‏}‏ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَفِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ‏.‏ ثُمَّ خَيَّرَ نِسَاءَهُ، فَقُلْنَ مِثْلَ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Umardan — Paygʻambar ﷺ ning zavjalaridan boʻlgan ikki ayol haqida (ular haqida Alloh Qurʼonda: ‹Agar siz ikkovingiz (Oisha va Hafsa) Allohga tavba qilsangiz (yaxshi); chunki sizning dillaringiz (haqdan) ogʻgan›, (Tahrim, 4) — degan) — soʻrashga juda ishtiyoqmand edim — to haj qilgunimcha (bu imkoniyat tugʻilgunicha).Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Умардан — Пайғамбар ﷺ нинг завжаларидан бўлган икки аёл ҳақида (улар ҳақида Аллоҳ Қуръонда: ‹Агар сиз икковингиз (Оиша ва Ҳафса) Аллоҳга тавба қилсангиз (яхши); чунки сизнинг дилларингиз (ҳақдан) оғган›, (Таҳрим, 4) — деган) — сўрашга жуда иштиёқманд эдим — то ҳаж қилгунимча (бу имконият туғилгунича).

حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، حَدَّثَنَا الْفَزَارِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ آلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نِسَائِهِ شَهْرًا، وَكَانَتِ انْفَكَّتْ قَدَمُهُ فَجَلَسَ فِي عِلِّيَّةٍ لَهُ، فَجَاءَ عُمَرُ، فَقَالَ أَطَلَّقْتَ نِسَاءَكَ قَالَ ‏"‏ لاَ، وَلَكِنِّي آلَيْتُ مِنْهُنَّ شَهْرًا ‏"‏‏.‏ فَمَكُثَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ، ثُمَّ نَزَلَ، فَدَخَلَ عَلَى نِسَائِهِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — oyoqlari lat yegani (chiqqani) sababli — bir oy davomida oʻz zavjalarining oldiga kirmaslikka qasam ichdi. U zot bir balandroq xonada (gʻurfada) qoldi; Umar uning oldiga kelib: «Siz zavjalaringizni taloq qildingizmi?» — dedi. U zot: «Yoʻq, lekin men — bir oy davomida ularning oldiga kirmaslikka — qasam ichdim», — dedilar. Paygʻambar ﷺ u yerda yigirma toʻqqiz kun qoldi, soʻng (pastga) tushib, oʻz zavjalarining oldiga kirdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — оёқлари лат егани (чиққани) сабабли — бир ой давомида ўз завжаларининг олдига кирмасликка қасам ичди. У зот бир баландроқ хонада (ғурфада) қолди; Умар унинг олдига келиб: «Сиз завжаларингизни талоқ қилдингизми?» — деди. У зот: «Йўқ, лекин мен — бир ой давомида уларнинг олдига кирмасликка — қасам ичдим», — дедилар. Пайғамбар ﷺ у ерда йигирма тўққиз кун қолди, сўнг (пастга) тушиб, ўз завжаларининг олдига кирдилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيُّ، قَالَ أَتَيْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَسْجِدَ، فَدَخَلْتُ إِلَيْهِ، وَعَقَلْتُ الْجَمَلَ فِي نَاحِيَةِ الْبَلاَطِ فَقُلْتُ هَذَا جَمَلُكَ‏.‏ فَخَرَجَ فَجَعَلَ يُطِيفُ بِالْجَمَلِ قَالَ ‏"‏ الثَّمَنُ وَالْجَمَلُ لَكَ ‏"‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjidga kirdilar va men ham — tuyani masjidning (eshigi oldidagi) sahnida bogʻlagandan keyin — u yerga bordim. Men (Paygʻambar ﷺ ga): «Bu — sizning tuyangiz», — dedim. U zot (tashqariga) chiqdi va tuyani koʻzdan kechira boshladi hamda: «Tuya ham, uning narxi ham — sen uchun(dir)», — dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжидга кирдилар ва мен ҳам — туяни масжиднинг (эшиги олдидаги) саҳнида боғлагандан кейин — у ерга бордим. Мен (Пайғамбар ﷺ га): «Бу — сизнинг туянгиз», — дедим. У зот (ташқарига) чиқди ва туяни кўздан кечира бошлади ҳамда: «Туя ҳам, унинг нархи ҳам — сен учун(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، أَوْ قَالَ لَقَدْ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning baʼzi odamlarning axlatxonasiga kelganini (yoki Paygʻambar ﷺ keldi) va u yerda tik turib bevosita qilganini koʻrdim.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг баъзи одамларнинг ахлатхонасига келганини (ёки Пайғамбар ﷺ келди) ва у ерда тик туриб бевосита қилганини кўрдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَمَا رَجُلٌ يَمْشِي بِطَرِيقٍ، وَجَدَ غُصْنَ شَوْكٍ فَأَخَذَهُ، فَشَكَرَ اللَّهُ لَهُ، فَغَفَرَ لَهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bir kishi yoʻlda ketayotgan paytda, u yerda — yoʻlda — bir tikanli daraxt shoxini topdi va uni olib tashladi. Alloh uning oʻsha amalidan minnatdor boʻldi va uni kechirdi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир киши йўлда кетаётган пайтда, у ерда — йўлда — бир тиканли дарахт шохини топди ва уни олиб ташлади. Аллоҳ унинг ўша амалидан миннатдор бўлди ва уни кечирди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خِرِّيتٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا تَشَاجَرُوا فِي الطَّرِيقِ بِسَبْعَةِ أَذْرُعٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — yer haqida nizo boʻlganda — umumiy yoʻl (sifatida) yetti tirsak (joy) qoldirilishi (kerak), deb hukm qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — ер ҳақида низо бўлганда — умумий йўл (сифатида) етти тирсак (жой) қолдирилиши (керак), деб ҳукм қилди.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ الأَنْصَارِيّ َ ـ وَهُوَ جَدُّهُ أَبُو أُمِّهِ ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النُّهْبَى وَالْمُثْلَةِ‏.‏

Abdulloh ibn Yazid al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ nahb (talanchilik — birovning molini ruxsatisiz oshkora olish)dan qaytardi va musla (jasadni buzish — aʼzolarini kesish)dan (ham) qaytardi.Абдуллоҳ ибн Язид ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ наҳб (таланчилик — бировнинг молини рухсатисиз ошкора олиш)дан қайтарди ва мусла (жасадни бузиш — аъзоларини кесиш)дан (ҳам) қайтарди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنَا عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَزْنِي الزَّانِي حِينَ يَزْنِي وَهْوَ مُؤْمِنٌ، وَلاَ يَشْرَبُ الْخَمْرَ حِينَ يَشْرَبُ وَهْوَ مُؤْمِنٌ، وَلاَ يَسْرِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَهْوَ مُؤْمِنٌ، وَلاَ يَنْتَهِبُ نُهْبَةً يَرْفَعُ النَّاسُ إِلَيْهِ فِيهَا أَبْصَارَهُمْ حِينَ يَنْتَهِبُهَا وَهْوَ مُؤْمِنٌ ‏"‏‏.‏ وَعَنْ سَعِيدٍ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ إِلاَّ النُّهْبَةَ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Zinokor zino qilgan paytida moʻmin (boʻlib turgan holda) emas; xamr (ichkilik) ichuvchi uni ichgan paytida moʻmin emas; oʻgʻri oʻgʻirlik qilgan paytida moʻmin emas; va talanchi talagan paytida — odamlar unga qarab turgan holda — moʻmin emas», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Зинокор зино қилган пайтида мўмин (бўлиб турган ҳолда) эмас; хамр (ичкилик) ичувчи уни ичган пайтида мўмин эмас; ўғри ўғирлик қилган пайтида мўмин эмас; ва таланчи талаган пайтида — одамлар унга қараб турган ҳолда — мўмин эмас», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَنْزِلَ فِيكُمُ ابْنُ مَرْيَمَ حَكَمًا مُقْسِطًا، فَيَكْسِرَ الصَّلِيبَ، وَيَقْتُلَ الْخِنْزِيرَ، وَيَضَعَ الْجِزْيَةَ، وَيَفِيضَ الْمَالُ حَتَّى لاَ يَقْبَلَهُ أَحَدٌ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Toki Maryam oʻgʻli (yaʼni Iso alayhissalom) — adolatli hokim (rahbar) sifatida — sizlarning oraringizga tushmaguncha, Qiyomat qoyim boʻlmaydi: u xochni sindiradi, choʻchqalarni oʻldiradi va jizya (soliq)ni bekor qiladi. Mol-davlat shu qadar koʻpayadiki, hech kim uni (sadaqa sifatida) qabul qilmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Токи Марям ўғли (яъни Исо алайҳиссалом) — адолатли ҳоким (раҳбар) сифатида — сизларнинг орарингизга тушмагунча, Қиёмат қойим бўлмайди: у хочни синдиради, чўчқаларни ўлдиради ва жизя (солиқ)ни бекор қилади. Мол-давлат шу қадар кўпаядики, ҳеч ким уни (садақа сифатида) қабул қилмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى نِيرَانًا تُوقَدُ يَوْمَ خَيْبَرَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلَى مَا تُوقَدُ هَذِهِ النِّيرَانُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا عَلَى الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اكْسِرُوهَا، وَأَهْرِقُوهَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا أَلاَ نُهْرِيقُهَا وَنَغْسِلُهَا قَالَ ‏"‏ اغْسِلُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ كَانَ ابْنُ أَبِي أُوَيْسٍ يَقُولُ الْحُمُرِ الْأَنْسِيَّةِ بِنَصْبِ الْأَلِفِ وَالنُّونِ

Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xaybar kuni Paygʻambar ﷺ olovlarning yoqilayotganini koʻrdi. U zot: «Nega bu olovlar yoqilyapti?» — deb soʻradi. Odamlar — ular eshak goʻshtini pishirayotganini — aytdi. U zot: «Idishlarni sindiringlar va ularning (ichidagi) narsasini tashlab yuboringlar», — dedilar. Odamlar: «Biz ularning (ichidagi) narsasini tashlab, idishlarni yuvsak (ularni sindirmay) boʻlmaydimi?» — dedi. U zot: «Ularni yuvinglar», — dedilar.Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хайбар куни Пайғамбар ﷺ оловларнинг ёқилаётганини кўрди. У зот: «Нега бу оловлар ёқиляпти?» — деб сўради. Одамлар — улар эшак гўштини пишираётганини — айтди. У зот: «Идишларни синдиринглар ва уларнинг (ичидаги) нарсасини ташлаб юборинглар», — дедилар. Одамлар: «Биз уларнинг (ичидаги) нарсасини ташлаб, идишларни ювсак (уларни синдирмай) бўлмайдими?» — деди. У зот: «Уларни ювинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ، وَحَوْلَ الْكَعْبَةِ ثَلاَثُمِائَةٍ وَسِتُّونَ نُصُبًا فَجَعَلَ يَطْعَنُهَا بِعُودٍ فِي يَدِهِ وَجَعَلَ يَقُولُ ‏[quran sura="17" aya_start="81" aya_end="81"]{‏جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Makkaga kirdilar va (oʻsha paytda) Kaʼba atrofida uch yuz oltmish but (sanam) bor edi. U zot qoʻlidagi bir tayoq bilan butlarni sancha (urib yiqita) boshladi va: ‹Haq (Islom) keldi va botil (kufr) yoʻq boʻldi› (Isro, 81), — deb tilovat qila boshladi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Маккага кирдилар ва (ўша пайтда) Каъба атрофида уч юз олтмиш бут (санам) бор эди. У зот қўлидаги бир таёқ билан бутларни санча (уриб йиқита) бошлади ва: ‹Ҳақ (Ислом) келди ва ботил (куфр) йўқ бўлди› (Исро, 81), — деб тиловат қила бошлади.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا كَانَتِ اتَّخَذَتْ عَلَى سَهْوَةٍ لَهَا سِتْرًا فِيهِ تَمَاثِيلُ، فَهَتَكَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَاتَّخَذَتْ مِنْهُ نُمْرُقَتَيْنِ، فَكَانَتَا فِي الْبَيْتِ يَجْلِسُ عَلَيْهِمَا‏.‏

Qosim (Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha (shunday) dedi: U bir shkaf (tokcha)ga (hayvon) suratlari bilan bezatilgan bir pardani osdi. Paygʻambar ﷺ oʻsha pardani yirtdi va u (Oisha) uni ikki yostiqqa aylantirdi; ular — Paygʻambar ﷺ oʻtirishi uchun — uyda qoldi.Қосим (Оишадан) ривоят қилади: Оиша (шундай) деди: У бир шкаф (токча)га (ҳайвон) суратлари билан безатилган бир пардани осди. Пайғамбар ﷺ ўша пардани йиртди ва у (Оиша) уни икки ёстиққа айлантирди; улар — Пайғамбар ﷺ ўтириши учун — уйда қолди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ ـ هُوَ ابْنُ أَبِي أَيُّوبَ ـ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الأَسْوَدِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Kim oʻz molini himoya qilayotgan paytda oʻldirilsa, u — shahid(dir)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Ким ўз молини ҳимоя қилаётган пайтда ўлдирилса, у — шаҳид(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ عِنْدَ بَعْضِ نِسَائِهِ، فَأَرْسَلَتْ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ مَعَ خَادِمٍ بِقَصْعَةٍ فِيهَا طَعَامٌ فَضَرَبَتْ بِيَدِهَا، فَكَسَرَتِ الْقَصْعَةَ، فَضَمَّهَا، وَجَعَلَ فِيهَا الطَّعَامَ وَقَالَ ‏"‏ كُلُوا ‏"‏‏.‏ وَحَبَسَ الرَّسُولَ وَالْقَصْعَةَ حَتَّى فَرَغُوا، فَدَفَعَ الْقَصْعَةَ الصَّحِيحَةَ وَحَبَسَ الْمَكْسُورَةَ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oʻz zavjalaridan biri (uyi)da ekanlarida, moʻminlarning onalaridan biri (yaʼni u zotning boshqa zavjasi) bir xizmatkor bilan — taom solingan bir yogʻoch kosani — yubordi. (Paygʻambar ﷺ qaysi zavjasining uyida oʻtirgan boʻlsa, oʻsha) zavjasi kosani qoʻli bilan urib sindirib yubordi. Paygʻambar ﷺ sinib ketgan boʻlaklarni yigʻdi va taomni qaytadan unga soldi hamda: «Yenglar», — dedilar. U zot — taom yenguncha — xizmatkorni va kosani (oʻz yonida) ushlab turdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ xizmatkorga — sinmagan boshqa bir kosani — berdi va sinib ketganini (oʻzida) ushlab qoldi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ўз завжаларидан бири (уйи)да эканларида, мўминларнинг оналаридан бири (яъни у зотнинг бошқа завжаси) бир хизматкор билан — таом солинган бир ёғоч косани — юборди. (Пайғамбар ﷺ қайси завжасининг уйида ўтирган бўлса, ўша) завжаси косани қўли билан уриб синдириб юборди. Пайғамбар ﷺ синиб кетган бўлакларни йиғди ва таомни қайтадан унга солди ҳамда: «Енглар», — дедилар. У зот — таом енгунча — хизматкорни ва косани (ўз ёнида) ушлаб турди. Сўнг Пайғамбар ﷺ хизматкорга — синмаган бошқа бир косани — берди ва синиб кетганини (ўзида) ушлаб қолди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَانَ رَجُلٌ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، يُقَالُ لَهُ جُرَيْجٌ، يُصَلِّي، فَجَاءَتْهُ أُمُّهُ فَدَعَتْهُ، فَأَبَى أَنْ يُجِيبَهَا، فَقَالَ أُجِيبُهَا أَوْ أُصَلِّي ثُمَّ أَتَتْهُ، فَقَالَتِ اللَّهُمَّ لاَ تُمِتْهُ حَتَّى تُرِيَهُ الْمُومِسَاتِ‏.‏ وَكَانَ جُرَيْجٌ فِي صَوْمَعَتِهِ، فَقَالَتِ امْرَأَةٌ لأَفْتِنَنَّ جُرَيْجًا‏.‏ فَتَعَرَّضَتْ لَهُ فَكَلَّمَتْهُ فَأَبَى، فَأَتَتْ رَاعِيًا، فَأَمْكَنَتْهُ مِنْ نَفْسِهَا فَوَلَدَتْ غُلاَمًا، فَقَالَتْ هُوَ مِنْ جُرَيْجٍ‏.‏ فَأَتَوْهُ، وَكَسَرُوا صَوْمَعَتَهُ فَأَنْزَلُوهُ وَسَبُّوهُ، فَتَوَضَّأَ وَصَلَّى ثُمَّ أَتَى الْغُلاَمَ، فَقَالَ مَنْ أَبُوكَ يَا غُلاَمُ قَالَ الرَّاعِي‏.‏ قَالُوا نَبْنِي صَوْمَعَتَكَ مِنْ ذَهَبٍ‏.‏ قَالَ لاَ إِلاَّ مِنْ طِينٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bani Isroilda Jurayj degan bir kishi bor edi; u namoz oʻqiyotgan paytda, onasi kelib, uni chaqirdi, lekin u uning chaqirigʻiga javob bermadi. U (oʻziga): ‹Namozni davom ettiraymi yoki onamga javob beraymi?› — dedi. Onasi unga ikkinchi marta kelib, uni chaqirdi va: ‹Allohim! Uni — fohishalarning yuzini koʻrmaguncha — oʻldirma›, — dedi. Jurayj bir ibodatxona (savmaʼa)da yashar edi. Bir ayol — u Jurayjni (gunohga) oʻziga rom qilaman, — dedi va uning oldiga borib, oʻzini (yomon amal uchun) taklif qildi, lekin u rad etdi. Soʻng u (ayol) bir choʻponning oldiga borib, unga oʻzi bilan zino qilishga ruxsat berdi va keyinchalik bir oʻgʻil tugʻdi. U — bu bola Jurayjdan, — deb daʼvo qildi. Odamlar Jurayjning oldiga borib, uning ibodatxonasini buzdi, uni undan (tashqariga) sudrab chiqardi va uni soʻkdi. U tahorat olib, namoz oʻqidi, soʻng oʻsha (chaqaloq) oʻgʻilning oldiga borib, undan: ‹Ey bola! Sening otang kim?› — deb soʻradi. Chaqaloq — uning otasi oʻsha choʻpon ekanini — aytdi. Odamlar: ‹Biz sening uchun oltindan ibodatxona qurib beramiz›, — dedi, lekin Jurayj ulardan — uni faqat loydan qilishni — soʻradi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бани Исроилда Журайж деган бир киши бор эди; у намоз ўқиётган пайтда, онаси келиб, уни чақирди, лекин у унинг чақириғига жавоб бермади. У (ўзига): ‹Намозни давом эттирайми ёки онамга жавоб берайми?› — деди. Онаси унга иккинчи марта келиб, уни чақирди ва: ‹Аллоҳим! Уни — фоҳишаларнинг юзини кўрмагунча — ўлдирма›, — деди. Журайж бир ибодатхона (савмаъа)да яшар эди. Бир аёл — у Журайжни (гуноҳга) ўзига ром қиламан, — деди ва унинг олдига бориб, ўзини (ёмон амал учун) таклиф қилди, лекин у рад этди. Сўнг у (аёл) бир чўпоннинг олдига бориб, унга ўзи билан зино қилишга рухсат берди ва кейинчалик бир ўғил туғди. У — бу бола Журайждан, — деб даъво қилди. Одамлар Журайжнинг олдига бориб, унинг ибодатхонасини бузди, уни ундан (ташқарига) судраб чиқарди ва уни сўкди. У таҳорат олиб, намоз ўқиди, сўнг ўша (чақалоқ) ўғилнинг олдига бориб, ундан: ‹Эй бола! Сенинг отанг ким?› — деб сўради. Чақалоқ — унинг отаси ўша чўпон эканини — айтди. Одамлар: ‹Биз сенинг учун олтиндан ибодатхона қуриб берамиз›, — деди, лекин Журайж улардан — уни фақат лойдан қилишни — сўради», — дедилар.