عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ: النَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالثَّيِّبُ الزَّانِي وَالْمَارِقُ لدينِهِ التَّارِكُ للجماعةِ "

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «‹La ilaha illalloh va men Allohning Rasuliman› deb guvohlik beradigan musulmon kishining qoni — uch (holat)dan biri (sababi)dan boshqa (vaziyatda) — halol boʻlmaydi: jon evaziga jon (qotillik); zino qilgan muhsan (turmush koʻrgan kishi); va dindan chiqib, jamoatni tark etgan (murtad)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва мен Аллоҳнинг Расулиман› деб гувоҳлик берадиган мусулмон кишининг қони — уч (ҳолат)дан бири (сабаби)дан бошқа (вазиятда) — ҳалол бўлмайди: жон эвазига жон (қотиллик); зино қилган муҳсан (турмуш кўрган киши); ва диндан чиқиб, жамоатни тарк этган (муртад)», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَنْ يَزَالَ الْمُؤْمِنُ فِي فُسْحَةٍ مِنْ دِينِهِ مَا لَمْ يُصِبْ دَمًا حَرَامًا» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Momin, harom qonni toʻkmaguncha (nohaq odam oʻldirmaguncha), oʻz dinida kengchilikda (xotirjam) boʻlaveradi», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Момин, ҳаром қонни тўкмагунча (ноҳақ одам ўлдирмагунча), ўз динида кенгчиликда (хотиржам) бўлаверади», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَوَّلُ مَا يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الدِّمَاء»

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar oʻrtasida birinchi boʻlib hukm qilinadigan narsa qonlar (toʻkish) toʻgʻrisida boʻladi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар ўртасида биринчи бўлиб ҳукм қилинадиган нарса қонлар (тўкиш) тўғрисида бўлади», — дедилар.

وَعَنِ الْمِقْدَادِ بْنِ الْأَسْوَدِ أَنَّهُ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ لَقِيتُ رَجُلًا مِنَ الْكُفَّارِ فَاقْتَتَلْنَا فَضَرَبَ إِحْدَى يَدَيَّ بِالسَّيْفِ فقطعهما ثُمَّ لَاذَ مِنِّي بِشَجَرَةٍ فَقَالَ: أَسْلَمْتُ لِلَّهِ وَفِي رِوَايَةٍ: فَلَمَّا أَهْوَيْتُ لِأَقْتُلَهُ قَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَأَقْتُلُهُ بَعْدَ أَنْ قَالَهَا؟ قَالَ: «لَا تَقْتُلْهُ» فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَطَعَ إِحْدَى يَدَيَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَقْتُلْهُ فَإِنْ قَتَلْتَهُ فَإِنَّهُ بِمَنْزِلَتِكَ قَبْلَ أَنْ تَقْتُلَهُ وَإِنَّكَ بِمَنْزِلَتِهِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ كَلِمَتَهُ الَّتِي قَالَ»

Miqdod ibn Amr al-Kindiy — u Bani Zuhraning halifi va Rasululloh ﷺ bilan Badrda qatnashganlardan edi — (xabar berdiki): U Rasululloh ﷺga: «Aytingchi, agar men kofirlardan bir kishiga yoʻliqib, jang qilsak-da, u qilich bilan qoʻllarimdan birini urib uzib tashlasa, soʻng mendan bir daraxtga panoh olib: ‹Men Alloh uchun (Allohga) islom keltirdim (musulmon boʻldim)› desa — uni buni aytganidan keyin oʻldiraymi, ey Allohning Rasuli?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni oʻldirma», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, u qoʻllarimdan birini kesdi, soʻng buni — uni kesganidan keyin — aytdi-ku», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni oʻldirma. Agar sen uni oʻldirsang, albatta u sen uni oʻldirishdan oldingi (holatingdek — qoni toʻkilmas) maqomingda boʻladi, sen esa u oʻzi aytgan kalimani aytishidan oldingi (kofirlik) maqomida boʻlasan», dedilar.Миқдод ибн Амр ал-Киндий — у Бани Зуҳранинг ҳалифи ва Расулуллоҳ ﷺ билан Бадрда қатнашганлардан эди — (хабар бердики): У Расулуллоҳ ﷺга: «Айтингчи, агар мен кофирлардан бир кишига йўлиқиб, жанг қилсак-да, у қилич билан қўлларимдан бирини уриб узиб ташласа, сўнг мендан бир дарахтга паноҳ олиб: ‹Мен Аллоҳ учун (Аллоҳга) ислом келтирдим (мусулмон бўлдим)› деса — уни буни айтганидан кейин ўлдирайми, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўлдирма», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, у қўлларимдан бирини кесди, сўнг буни — уни кесганидан кейин — айтди-ку», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўлдирма. Агар сен уни ўлдирсанг, албатта у сен уни ўлдиришдан олдинги (ҳолатингдек — қони тўкилмас) мақомингда бўлади, сен эса у ўзи айтган калимани айтишидан олдинги (кофирлик) мақомида бўласан», дедилар.

وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أُنَاسٍ مِنْ جُهَيْنَةَ فَأَتَيْتُ عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ فَذَهَبْتُ أَطْعَنُهُ فَقَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَطَعَنْتُهُ فَقَتَلْتُهُ فَجِئْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ: «أقَتلتَه وقدْ شَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ؟» قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا فَعَلَ ذَلِكَ تَعَوُّذًا قَالَ: «فهَلاَّ شقَقتَ عَن قلبه؟» وَفِي رِوَايَةِ جُنْدُبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كَيْفَ تَصْنَعُ بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِذَا جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟» . قَالَهُ مِرَارًا. رَوَاهُ مُسلم

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni Huruqotga bir sariyya (qoʻshin)da joʻnatdilar. Ular bizdan ogoh boʻlib, qochib qoldilar. Bas, biz bir kishiga yetib oldik. Uni bosib olganimizda, u ‹Lo ilaha illalloh› dedi. Biz esa uni uribgina qolmay, oʻldirib qoʻydik. Buni Nabiy ﷺ ga zikr qilsam, u zot: «Qiyomat kunida ‹Lo ilaha illalloh›ning (haqqida) sen uchun kim (javob beradi)?» dedilar. Men: «Ey Rasululloh, u buni faqat qurol(dan)ning qoʻrqqani uchun aytdi», dedim. U zot: «Uning qalbini yorib koʻrmadingmi, shuning uchun aytdimi yoki yoʻqmi — buni bilib olsang boʻlardi! Qiyomat kunida ‹Lo ilaha illalloh›ning (haqqida) sen uchun kim (javob beradi)?» dedilar. U zot buni qaytaraverdilarki, oxiri men oʻsha kun Islom keltirgan boʻlsam edi (yaʼni, undan ilgari emas), deb orzu qildim.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни Ҳуруқотга бир сарийя (қўшин)да жўнатдилар. Улар биздан огоҳ бўлиб, қочиб қолдилар. Бас, биз бир кишига етиб олдик. Уни босиб олганимизда, у ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деди. Биз эса уни урибгина қолмай, ўлдириб қўйдик. Буни Набий ﷺ га зикр қилсам, у зот: «Қиёмат кунида ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›нинг (ҳаққида) сен учун ким (жавоб беради)?» дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, у буни фақат қурол(дан)нинг қўрққани учун айтди», дедим. У зот: «Унинг қалбини ёриб кўрмадингми, шунинг учун айтдими ёки йўқми — буни билиб олсанг бўларди! Қиёмат кунида ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›нинг (ҳаққида) сен учун ким (жавоб беради)?» дедилар. У зот буни қайтаравердиларки, охири мен ўша кун Ислом келтирган бўлсам эди (яъни, ундан илгари эмас), деб орзу қилдим.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ قَتَلَ مُعَاهِدًا لَمْ يَرَحْ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ وَإِنَّ رِيحَهَا تُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ أربعينَ خَرِيفًا» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir muohidni (zimmiyni) oʻldirsa, jannat hidini his qilmaydi. Holbuki, uning hidi qirq yillik yoʻldan sezilib turadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир муоҳидни (зиммийни) ўлдирса, жаннат ҳидини ҳис қилмайди. Ҳолбуки, унинг ҳиди қирқ йиллик йўлдан сезилиб туради», дедилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ تَرَدَّى مِنْ جَبَلٍ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَهُوَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ يَتَرَدَّى فِيهَا خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا وَمَنْ تَحَسَّى سُمًّا فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَسُمُّهُ فِي يَدِهِ يَتَحَسَّاهُ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِحَدِيدَةٍ فَحَدِيدَتُهُ فِي يَدِهِ يَتَوَجَّأُ بِهَا فِي بَطْنِهِ فِي نَارِ جهنَّمَ خَالِدا مخلَّداً فِيهَا أبدا»

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Kim oʻ zini bir togʻ dan (tashlab) yiqitib, oʻ zini oʻ ldirsa, u — jahannam oʻ tida (mangu) — unda abadiy, doimiy qoluvchi holda — oʻ zini (tashlab) yiqitaveradi; kim bir zahar yutib, oʻ zini oʻ ldirsa, uning zahari oʻ z qoʻ lida (boʻ lib), u — jahannam oʻ tida (mangu) — unda abadiy, doimiy qoluvchi holda — uni yutaveradi; kim oʻ zini bir temir (qurol) bilan oʻ ldirsa, uning temiri oʻ z qoʻ lida (boʻ lib), u — jahannam oʻ tida (mangu) — unda abadiy, doimiy qoluvchi holda — uni qorniga (sanchaveradi)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ким ў зини бир тоғ дан (ташлаб) йиқитиб, ў зини ў лдирса, у — жаҳаннам ў тида (мангу) — унда абадий, доимий қолувчи ҳолда — ў зини (ташлаб) йиқитаверади; ким бир заҳар ютиб, ў зини ў лдирса, унинг заҳари ў з қў лида (бў либ), у — жаҳаннам ў тида (мангу) — унда абадий, доимий қолувчи ҳолда — уни ютаверади; ким ў зини бир темир (қурол) билан ў лдирса, унинг темири ў з қў лида (бў либ), у — жаҳаннам ў тида (мангу) — унда абадий, доимий қолувчи ҳолда — уни қорнига (санчаверади)» дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الَّذِي يَخْنُقُ نَفْسَهُ يَخْنُقُهَا فِي النَّارِ وَالَّذِي يَطْعَنُهَا يَطْعَنُهَا فِي النَّارِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim oʻzini boʻgʻib oʻldirsa, doʻzax oʻtida (abadiy) oʻzini boʻgʻaveradi; kim oʻzini (temir bilan) sanchib oʻldirsa, doʻzax oʻtida oʻzini sanchaveradi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким ўзини бўғиб ўлдирса, дўзах ўтида (абадий) ўзини бўғаверади; ким ўзини (темир билан) санчиб ўлдирса, дўзах ўтида ўзини санчаверади», — дедилар.

وَعَنْ جُنْدُبِ بْنِ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " كَانَ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ رَجُلٌ بِهِ جُرْحٌ فجزِعَ فأخذَ سكيّناً فحزَّ بِهَا يَدَهُ فَمَا رَقَأَ الدَّمُ حَتَّى مَاتَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: بَادَرَنِي عَبْدِي بِنَفْسِهِ فَحَرَّمْتُ عَلَيْهِ الْجنَّة "

Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sizlardan oldingi ummatlar orasida bir kishi bor edi — u jarohat oldi va (uning ogʻrigʻiga) sabri chidamay, bir pichoq olib, oʻz qoʻlini kesdi; qon — to u oʻlguncha — toʻxtamadi. Alloh: ‹Mening bandam oʻz oʻlimini keltirishga shoshildi; bas, Men unga — jannat(ga kirish)ni — harom qildim›, — dedi», — dedi.Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сизлардан олдинги умматлар орасида бир киши бор эди — у жароҳат олди ва (унинг оғриғига) сабри чидамай, бир пичоқ олиб, ўз қўлини кесди; қон — то у ўлгунча — тўхтамади. Аллоҳ: ‹Менинг бандам ўз ўлимини келтиришга шошилди; бас, Мен унга — жаннат(га кириш)ни — ҳаром қилдим›, — деди», — деди.

وَعَنْ جَابِرٍ: أَنَّ الطُّفَيْلَ بْنَ عَمْرٍو الدَّوْسِيَّ لَمَّا هَاجَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ هَاجَرَ إِلَيْهِ وَهَاجَرَ مَعَهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ فَمَرِضَ فَجَزِعَ فَأَخَذَ مَشَاقِصَ لَهُ فَقَطَعَ بِهَا بَرَاجِمَهُ فَشَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ فَرَآهُ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فِي مَنَامِهِ وَهَيْئَتُهُ حسنةٌ ورآهُ مغطيّاً يدَيْهِ فَقَالَ لَهُ: مَا صنع بِكُل رَبُّكَ؟ فَقَالَ: غَفَرَ لِي بِهِجْرَتِي إِلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: مَا لِي أَرَاكَ مُغَطِّيًا يَدَيْكَ؟ قَالَ: قِيلَ لِي: لَنْ تصلح مِنْكَ مَا أَفْسَدْتَ فَقَصَّهَا الطُّفَيْلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اللَّهُمَّ وَلِيَدَيْهِ فَاغْفِر» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Tufayl ibn Amr ad-Davsiy Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, mustahkam qalʼa va himoya (istasangiz, bor)mi?» dedi — bu Davs (qabilasi)ning johiliyatdagi bir qalʼasi edi —. Ammo Paygʻambar ﷺ Alloh Ansor uchun saqlab qoʻygan (sharaf) sababli buni rad etdilar. Paygʻambar ﷺ Madinaga hijrat qilganlarida, Tufayl ibn Amr ham U Zotning oldiga hijrat qildi; u bilan birga oʻz qavmidan bir kishi (ham) hijrat qildi. Soʻng ular Madina(ning havosi)ni yoqtirmadilar (kasal boʻldilar). (U kishi) kasal boʻldi-da, beqarorlanib (jonsarak boʻlib), oʻzining (keng paykonli) oʻqlarini olib, ular bilan barmoq boʻgʻimlarini kesdi. Shunda ikki qoʻlidan qon (fontan boʻlib) otilib, nihoyat u oʻldi. Tufayl ibn Amr uni tushida koʻrdi — uni koʻrinishi chiroyli holatda koʻrdi va uni ikki qoʻlini yopib (berkitib) olgan holda koʻrdi. (Tufayl) unga: «Rabbing senga nima muomala qildi?» dedi. U: «Paygʻambari ﷺ ga hijrat qilganim sababli (Alloh) meni magʻfirat qildi», dedi. (Tufayl): «Senga nima boʻldi — seni ikki qoʻlingni yopib olganingni koʻraman?» dedi. U: «Menga: ‹Sen oʻzing buzgan narsani biz tuzatmaymiz› deyildi», dedi. Tufayl buni Rasululloh ﷺ ga (rivoyat qilib) aytib berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, uning ikki qoʻliga ham magʻfirat qil», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Туфайл ибн Амр ад-Давсий Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мустаҳкам қалъа ва ҳимоя (истасангиз, бор)ми?» деди — бу Давс (қабиласи)нинг жоҳилиятдаги бир қалъаси эди —. Аммо Пайғамбар ﷺ Аллоҳ Ансор учун сақлаб қўйган (шараф) сабабли буни рад этдилар. Пайғамбар ﷺ Мадинага ҳижрат қилганларида, Туфайл ибн Амр ҳам У Зотнинг олдига ҳижрат қилди; у билан бирга ўз қавмидан бир киши (ҳам) ҳижрат қилди. Сўнг улар Мадина(нинг ҳавоси)ни ёқтирмадилар (касал бўлдилар). (У киши) касал бўлди-да, беқарорланиб (жонсарак бўлиб), ўзининг (кенг пайконли) ўқларини олиб, улар билан бармоқ бўғимларини кесди. Шунда икки қўлидан қон (фонтан бўлиб) отилиб, ниҳоят у ўлди. Туфайл ибн Амр уни тушида кўрди — уни кўриниши чиройли ҳолатда кўрди ва уни икки қўлини ёпиб (беркитиб) олган ҳолда кўрди. (Туфайл) унга: «Раббинг сенга нима муомала қилди?» деди. У: «Пайғамбари ﷺ га ҳижрат қилганим сабабли (Аллоҳ) мени мағфират қилди», деди. (Туфайл): «Сенга нима бўлди — сени икки қўлингни ёпиб олганингни кўраман?» деди. У: «Менга: ‹Сен ўзинг бузган нарсани биз тузатмаймиз› дейилди», деди. Туфайл буни Расулуллоҳ ﷺ га (ривоят қилиб) айтиб берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, унинг икки қўлига ҳам мағфират қил», дедилар.

وَعَن أبي شُرَيحٍ الكعبيِّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " ثُمَّ أَنْتُمْ يَا خُزَاعَةُ قَدْ قَتَلْتُمْ هَذَا الْقَتِيلَ مِنْ هُذَيْلٍ وَأَنَا وَاللَّهِ عَاقِلُهُ مَنْ قَتَلَ بَعْدَهُ قَتِيلًا فَأَهْلُهُ بَيْنَ خِيرَتَيْنِ: عَن أَحبُّوا قتلوا وَإِن أَحبُّوا أخذا العقلَ ". رَوَاهُ الترمذيُّ وَالشَّافِعِيّ. وَفِي شرح السنَّة بإِسنادِه وَصَرَّحَ: بِأَنَّهُ لَيْسَ فِي الصَّحِيحَيْنِ عَنْ أَبِي شُرَيْح وَقَالَ: وَأَخْرَجَاهُ مِنْ رِوَايَةِ أَبِي هُرَيْرَةَ يَعْنِي بِمَعْنَاهُ

Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Xuzoa (qabilasi)! Siz Huzayldan boʻlgan bu maqtulni oʻldirdingiz. Alloh bilan qasamki, men uning xunini (diyasini) toʻlovchiman. Bundan keyin kim birovni oʻldirsa, (oʻldirilganning) ahli ikki narsadan birini ixtiyor qiladi: agar xohlasalar, (qotilni) oʻldiradilar; agar xohlasalar, xun (diya) oladilar», dedilar. Termiziy va Shofiʼiy rivoyat qilgan.Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Хузоа (қабиласи)! Сиз Ҳузайлдан бўлган бу мақтулни ўлдирдингиз. Аллоҳ билан қасамки, мен унинг хунини (диясини) тўловчиман. Бундан кейин ким бировни ўлдирса, (ўлдирилганнинг) аҳли икки нарсадан бирини ихтиёр қилади: агар хоҳласалар, (қотилни) ўлдирадилар; агар хоҳласалар, хун (дия) оладилар», дедилар. Термизий ва Шофиъий ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ: أَنَّ يَهُودِيًّا رَضَّ رَأْسَ جَارِيَةٍ بَيْنَ حَجَرَيْنِ فَقِيلَ لَهَا: مَنْ فَعَلَ بِكِ هَذَا؟ أَفُلَانٌ؟ حَتَّى سُمِّيَ الْيَهُودِيُّ فَأَوْمَأَتْ بِرَأْسِهَا فَجِيءَ بِالْيَهُودِيِّ فَاعْتَرَفَ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرُضَّ رَأْسُهُ بِالْحِجَارَةِ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Bir yahudiy bir choʻri (qiz)ning boshini ikki tosh orasida ezdi. (Qizdan): «Senga buni kim qildi — falonmi, falonmi?» deb soʻraldi; yahudiyning ismi aytilganida, u boshi bilan (tasdiqlab) ishora qildi. Bas, yahudiy keltirildi va u iqror boʻldi. Paygʻambar ﷺ (buyruq berib), uning boshi toshlar bilan ezildi. (Hammom: ‹ikki tosh bilan›, dedi.)(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Бир яҳудий бир чўри (қиз)нинг бошини икки тош орасида эзди. (Қиздан): «Сенга буни ким қилди — фалонми, фалонми?» деб сўралди; яҳудийнинг исми айтилганида, у боши билан (тасдиқлаб) ишора қилди. Бас, яҳудий келтирилди ва у иқрор бўлди. Пайғамбар ﷺ (буйруқ бериб), унинг боши тошлар билан эзилди. (Ҳаммом: ‹икки тош билан›, деди.)

وَعَنْهُ قَالَ: كَسَرَتِ الرُّبَيِّعُ وَهِيَ عَمَّةُ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ثَنِيَّةَ جَارِيَةٍ مِنَ الْأَنْصَارِ فَأَتَوُا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَرَ بِالْقِصَاصِ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ عَمُّ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ لَا وَاللَّهِ لَا تُكْسَرُ ثَنِيَّتُهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا أَنَسُ كِتَابُ اللَّهِ الْقِصَاصُ» فَرَضِيَ الْقَوْمُ وَقَبِلُوا الْأَرْشَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى الله لَأَبَره»

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rubayyiʼ — u Anas ibn Molikning ammasidir — bir ansoriy joriya (qiz)ning oldingi tishini sindirdi. Qavm (joriya ahli) qasos talab qildi va Paygʻambar ﷺning oldiga keldi; Paygʻambar ﷺ qasosni buyurdilar. Anas ibn Nazr — Anas ibn Molikning amakisi: «Yoʻq, Allohga qasamki, uning (Rubayyiʼning) tishi sindirilmaydi, ey Allohning Rasuli!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ey Anas, Allohning Kitobi (hukmi) — qasosdir», dedilar. Soʻng qavm rozi boʻ lib, arsh (tovon)ni qabul qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta Allohning bandalari ichida shunday (kishi)lar borki, agar ular Alloh (nomi) bilan qasam ichsa, U albatta ularning qasamini rost chiqaradi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Рубаййиъ — у Анас ибн Моликнинг аммасидир — бир ансорий жория (қиз)нинг олдинги тишини синдирди. Қавм (жория аҳли) қасос талаб қилди ва Пайғамбар ﷺнинг олдига келди; Пайғамбар ﷺ қасосни буюрдилар. Анас ибн Назр — Анас ибн Моликнинг амакиси: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, унинг (Рубаййиънинг) тиши синдирилмайди, эй Аллоҳнинг Расули!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Анас, Аллоҳнинг Китоби (ҳукми) — қасосдир», дедилар. Сўнг қавм рози бў либ, арш (товон)ни қабул қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳнинг бандалари ичида шундай (киши)лар борки, агар улар Аллоҳ (номи) билан қасам ичса, У албатта уларнинг қасамини рост чиқаради», дедилар.

وَعَن أبي جُحيفةَ قَالَ: سَأَلْتُ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ هَلْ عِنْدَكُمْ شَيْءٌ لَيْسَ فِي الْقُرْآنِ؟ فَقَالَ: وَالَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَبَرَأَ النَّسَمَةَ مَا عِنْدَنَا إِلَّا مَا فِي الْقُرْآنِ إِلَّا فَهْمًا يُعْطَى رَجُلٌ فِي كِتَابِهِ وَمَا فِي الصَّحِيفَةِ قُلْتُ: وَمَا فِي الصَّحِيفَةِ؟ قَالَ: الْعَقْلُ وَفِكَاكُ الْأَسِيرِ وَأَنْ لَا يُقْتَلَ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

(Abu Juhayfa aytdi:) Men Ali (roziyallohu anhu)dan: «Sizlarda Qurʼonda boʻlmagan (yana) biror narsa bormi?» — Ibn Uyayna bir safar: «odamlarda yoʻq (narsa)mi?» dedi — deb soʻradim. U: «Donni yorgan (undirgan) va jonni yaratgan Zotga qasamki, bizda Qurʼondagi (narsa)dan — va bir kishiga oʻz Kitobida beriladigan fahmdan hamda mana shu sahifadagi (narsa)dan — boshqa hech narsa yoʻq», dedi. Men: «Sahifada nima bor?» dedim. U: «Aql (diyat hukmlari), asirning fidyasi va musulmon kofir (oʻrniga qasosan) oʻldirilmasligi (hukmi)», dedi.(Абу Жуҳайфа айтди:) Мен Али (розияллоҳу анҳу)дан: «Сизларда Қуръонда бўлмаган (яна) бирор нарса борми?» — Ибн Уяйна бир сафар: «одамларда йўқ (нарса)ми?» деди — деб сўрадим. У: «Донни ёрган (ундирган) ва жонни яратган Зотга қасамки, бизда Қуръондаги (нарса)дан — ва бир кишига ўз Китобида бериладиган фаҳмдан ҳамда мана шу саҳифадаги (нарса)дан — бошқа ҳеч нарса йўқ», деди. Мен: «Саҳифада нима бор?» дедим. У: «Ақл (дият ҳукмлари), асирнинг фидяси ва мусулмон кофир (ўрнига қасосан) ўлдирилмаслиги (ҳукми)», деди.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَزَوَالُ الدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنْ قَتْلِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ ووقفَه بعضُهم وَهُوَ الْأَصَح وَرَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyoning yoʻq boʻlib ketishi Alloh nazdida bir moʻminni nohaq oʻldirishdan koʻra yengilroqdir», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунёнинг йўқ бўлиб кетиши Аллоҳ наздида бир мўминни ноҳақ ўлдиришдан кўра енгилроқдир», дедилар.

وَعَن أبي سعيدٍ وَأبي هريرةَ عَن رسولِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَوْ أَنَّ أَهْلَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ اشْتَرَكُوا فِي دَمِ مُؤْمِنٍ لَأَكَبَّهُمُ اللَّهُ فِي النَّارِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar osmon va yer ahli bir moʻminning qonini (toʻkishga) sherik boʻlsalar, Alloh ularni (barchasini) doʻzaxga tashlar edi», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan va: ‹Bu gʻarib hadisdir›, dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар осмон ва ер аҳли бир мўминнинг қонини (тўкишга) шерик бўлсалар, Аллоҳ уларни (барчасини) дўзахга ташлар эди», дедилар. Термизий ривоят қилган ва: ‹Бу ғариб ҳадисдир›, деди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يَجِيءُ الْمَقْتُولُ بِالْقَاتِلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ نَاصِيَتُهُ وَرَأْسُهُ بِيَدِهِ وَأَوْدَاجُهُ تَشْخُبُ دَمًا يَقُولُ: يَا رَبِّ قَتَلَنِي حَتَّى يُدْنِيَهُ مِنَ العرشِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qiyomat kunida oʻldirilgan kishi oʻz qotilini (yetaklab) keladi; (qotilning) peshona sochi va boshi (oʻldirilganning) qoʻlida, (oʻldirilganning) boʻyin tomirlaridan qon otilib turadi; u: ‹Ey Robbim, mana shu meni oʻldirgan!› deydi — toki uni Arshga yaqinlashtirgunicha (shunday boʻladi)», dedilar. (Rovly) aytdi: Soʻng Ibn Abbosga tavba haqida (savol berib) eslatishdi, u shu oyatni tilovat qildi: {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, jazosi jahannamdir} (Niso 93). Va: «Bu oyat na bekor qilingan, na oʻzgartirilgan; unga qaerdan tavba boʻlsin?!» dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Amr ibn Dinordan, u Ibn Abbosdan shunga oʻxshash qilib, marfuʼ qilmay rivoyat qilishgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қиёмат кунида ўлдирилган киши ўз қотилини (етаклаб) келади; (қотилнинг) пешона сочи ва боши (ўлдирилганнинг) қўлида, (ўлдирилганнинг) бўйин томирларидан қон отилиб туради; у: ‹Эй Роббим, мана шу мени ўлдирган!› дейди — токи уни Аршга яқинлаштиргунича (шундай бўлади)», дедилар. (Ровлй) айтди: Сўнг Ибн Аббосга тавба ҳақида (савол бериб) эслатишди, у шу оятни тиловат қилди: {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, жазоси жаҳаннамдир} (Нисо 93). Ва: «Бу оят на бекор қилинган, на ўзгартирилган; унга қаэрдан тавба бўлсин?!» деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Амр ибн Динордан, у Ибн Аббосдан шунга ўхшаш қилиб, марфуъ қилмай ривоят қилишган.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَشْرَفَ يَوْمَ الدَّارِ فَقَالَ: أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثلاثٍ: زِنىً بَعْدَ إِحْصَانٍ أَوْ كُفْرٌ بَعْدَ إِسْلَامٍ أَوْ قتْلِ نفْسٍ بِغَيْر حق فَقتل بِهِ "؟ فو الله مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلَا إِسْلَامٍ وَلَا ارْتَدَدْتُ مُنْذُ بَايَعْتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا قَتَلْتُ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ فَبِمَ تَقْتُلُونَنِي؟ رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَه وللدارمي لفظ الحَدِيث

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot (uy qamal qilingan) kun odamlarga yuqoridan qarab turib: «Sizlardan Alloh nomi bilan soʻrayman! Rasululloh ﷺning: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch holatdan biri bilangina halol boʻladi: uylanganidan keyin zino qilish, yoki Islomdan keyin dindan qaytish, yoki nohaq jon olib, oʻzi ham shu sababli oʻldirilishi›, deganlarini bilasizlarmi?», dedi. Soʻng: «Allohga qasamki, men na johiliyatda, na Islomda zino qilganman, na Rasululloh ﷺga bayʼat berganimdan beri dindan qaytganman, na Alloh harom qilgan jonni oʻldirganman. Endi meni nima uchun oʻldirmoqchisizlar?», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Oisha va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasandir.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот (уй қамал қилинган) кун одамларга юқоридан қараб туриб: «Сизлардан Аллоҳ номи билан сўрайман! Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч ҳолатдан бири билангина ҳалол бўлади: уйланганидан кейин зино қилиш, ёки Исломдан кейин диндан қайтиш, ёки ноҳақ жон олиб, ўзи ҳам шу сабабли ўлдирилиши›, деганларини биласизларми?», деди. Сўнг: «Аллоҳга қасамки, мен на жоҳилиятда, на Исломда зино қилганман, на Расулуллоҳ ﷺга байъат берганимдан бери диндан қайтганман, на Аллоҳ ҳаром қилган жонни ўлдирганман. Энди мени нима учун ўлдирмоқчисизлар?», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Оиша ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا يَزَالُ الْمُؤْمِنُ مُعْنِقًا صَالِحًا مَا لَمْ يُصِبْ دَمًا حَرَامًا فَإِذَا أَصَابَ دَمًا حَرَامًا بَلَّحَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muammal ibn al-Fazl al-Harroniy bizga Muhammad ibn Shuaybdan, u Xolid ibn Dihqondan rivoyat qildi. U aytdi: «Biz Konstantiniyya gʻazotida Zuluqyada edik. Shunda Falastin ahlidan — ularning ashroflari va eng yaxshilaridan biri boʻlmish, buni ular ham eʼtirof etadigan, Honi ibn Kulsum ibn Sharik al-Kinoniy deb ataladigan bir kishi keldi-da, Abdulloh ibn Abu Zakariyyoga salom berdi. U esa uning haqqini taniydigan kishi edi». Xolid bizga aytdi: Abdulloh ibn Abu Zakariyyo bizga rivoyat qilib aytdi: Men Ummud-Dardoning shunday deganini eshitdim: Men Abud-Dardo (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Allohning shirk keltirgan holda oʻlgan kishi yoki bir moʻminni qasddan oʻldirgan moʻmindan boshqa har bir gunohni magʻfirat qilishi umid qilinadi», deganlarini eshitdim. Shunda Honi ibn Kulsum: Men Mahmud ibn ar-Rabiʼning Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u esa Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib aytganini eshitdim: U zot ﷺ: «Kim bir moʻminni oʻldirib, uning qonidan rohatlansa, Alloh undan na tavbasini, na fidyasini qabul qiladi», dedilar, dedi. Xolid bizga aytdi: Soʻngra ibn Abu Zakariyyo menga Ummud-Dardodan, u Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin haromni — qonni toʻkmaguncha, doimo yengil va solih boʻlib turaveradi. Qachon harom qonni toʻksa, (yaxshilikdan) toʻxtab qoladi», dedilar. Honi ibn Kulsum ham Mahmud ibn ar-Rabiʼdan, u Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺdan xuddi shunga oʻxshash rivoyat qildi.Муаммал ибн ал-Фазл ал-Ҳарроний бизга Муҳаммад ибн Шуайбдан, у Холид ибн Диҳқондан ривоят қилди. У айтди: «Биз Константинийя ғазотида Зулуқяда эдик. Шунда Фаластин аҳлидан — уларнинг ашрофлари ва энг яхшиларидан бири бўлмиш, буни улар ҳам эътироф этадиган, Ҳони ибн Кулсум ибн Шарик ал-Киноний деб аталадиган бир киши келди-да, Абдуллоҳ ибн Абу Закарийёга салом берди. У эса унинг ҳаққини танийдиган киши эди». Холид бизга айтди: Абдуллоҳ ибн Абу Закарийё бизга ривоят қилиб айтди: Мен Уммуд-Дардонинг шундай деганини эшитдим: Мен Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳнинг ширк келтирган ҳолда ўлган киши ёки бир мўминни қасддан ўлдирган мўминдан бошқа ҳар бир гуноҳни мағфират қилиши умид қилинади», деганларини эшитдим. Шунда Ҳони ибн Кулсум: Мен Маҳмуд ибн ар-Рабиънинг Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у эса Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб айтганини эшитдим: У зот ﷺ: «Ким бир мўминни ўлдириб, унинг қонидан роҳатланса, Аллоҳ ундан на тавбасини, на фидясини қабул қилади», дедилар, деди. Холид бизга айтди: Сўнгра ибн Абу Закарийё менга Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин ҳаромни — қонни тўкмагунча, доимо енгил ва солиҳ бўлиб тураверади. Қачон ҳаром қонни тўкса, (яхшиликдан) тўхтаб қолади», дедилар. Ҳони ибн Кулсум ҳам Маҳмуд ибн ар-Рабиъдан, у Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан худди шунга ўхшаш ривоят қилди.

وَعَنْهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَغْفِرَهُ إِلَّا مَنْ مَاتَ مُشْرِكًا أَوْ مَنْ يقتُلُ مُؤمنا مُتَعَمدا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ النَّسَائِيّ عَن مُعَاوِيَة

Muammal ibn al-Fazl al-Harroniy bizga Muhammad ibn Shuaybdan, u Xolid ibn Dihqondan rivoyat qildi. U aytdi: «Biz Konstantiniyya gʻazotida Zuluqyada edik. Shunda Falastin ahlidan — ularning ashroflari va eng yaxshilaridan biri boʻlmish, buni ular ham eʼtirof etadigan, Honi ibn Kulsum ibn Sharik al-Kinoniy deb ataladigan bir kishi keldi-da, Abdulloh ibn Abu Zakariyyoga salom berdi. U esa uning haqqini taniydigan kishi edi». Xolid bizga aytdi: Abdulloh ibn Abu Zakariyyo bizga rivoyat qilib aytdi: Men Ummud-Dardoning shunday deganini eshitdim: Men Abud-Dardo (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Allohning shirk keltirgan holda oʻlgan kishi yoki bir moʻminni qasddan oʻldirgan moʻmindan boshqa har bir gunohni magʻfirat qilishi umid qilinadi», deganlarini eshitdim. Shunda Honi ibn Kulsum: Men Mahmud ibn ar-Rabiʼning Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u esa Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib aytganini eshitdim: U zot ﷺ: «Kim bir moʻminni oʻldirib, uning qonidan rohatlansa, Alloh undan na tavbasini, na fidyasini qabul qiladi», dedilar, dedi. Xolid bizga aytdi: Soʻngra ibn Abu Zakariyyo menga Ummud-Dardodan, u Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin haromni — qonni toʻkmaguncha, doimo yengil va solih boʻlib turaveradi. Qachon harom qonni toʻksa, (yaxshilikdan) toʻxtab qoladi», dedilar. Honi ibn Kulsum ham Mahmud ibn ar-Rabiʼdan, u Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺdan xuddi shunga oʻxshash rivoyat qildi.Муаммал ибн ал-Фазл ал-Ҳарроний бизга Муҳаммад ибн Шуайбдан, у Холид ибн Диҳқондан ривоят қилди. У айтди: «Биз Константинийя ғазотида Зулуқяда эдик. Шунда Фаластин аҳлидан — уларнинг ашрофлари ва энг яхшиларидан бири бўлмиш, буни улар ҳам эътироф этадиган, Ҳони ибн Кулсум ибн Шарик ал-Киноний деб аталадиган бир киши келди-да, Абдуллоҳ ибн Абу Закарийёга салом берди. У эса унинг ҳаққини танийдиган киши эди». Холид бизга айтди: Абдуллоҳ ибн Абу Закарийё бизга ривоят қилиб айтди: Мен Уммуд-Дардонинг шундай деганини эшитдим: Мен Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳнинг ширк келтирган ҳолда ўлган киши ёки бир мўминни қасддан ўлдирган мўминдан бошқа ҳар бир гуноҳни мағфират қилиши умид қилинади», деганларини эшитдим. Шунда Ҳони ибн Кулсум: Мен Маҳмуд ибн ар-Рабиънинг Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у эса Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб айтганини эшитдим: У зот ﷺ: «Ким бир мўминни ўлдириб, унинг қонидан роҳатланса, Аллоҳ ундан на тавбасини, на фидясини қабул қилади», дедилар, деди. Холид бизга айтди: Сўнгра ибн Абу Закарийё менга Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин ҳаромни — қонни тўкмагунча, доимо енгил ва солиҳ бўлиб тураверади. Қачон ҳаром қонни тўкса, (яхшиликдан) тўхтаб қолади», дедилар. Ҳони ибн Кулсум ҳам Маҳмуд ибн ар-Рабиъдан, у Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан худди шунга ўхшаш ривоят қилди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُقَامُ الْحُدُودُ فِي الْمَسَاجِدِ وَلَا يُقَادُ بِالْوَلَدِ الْوَالِدُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ والدارمي

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Masjidlarda hadlar (jazolar) joriy qilinmaydi va ota (oʻz) bolasi uchun qasos tariqasida oʻldirilmaydi», dedilar. Termiziy va Dorimiy rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидларда ҳадлар (жазолар) жорий қилинмайди ва ота (ўз) боласи учун қасос тариқасида ўлдирилмайди», дедилар. Термизий ва Доримий ривоят қилган.

وَعَن أبي رِمْثَةَ قَالَ: أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَ أبي فقالَ: «مَنْ هَذَا الَّذِي مَعَكَ؟» قَالَ: ابْنِي أَشْهَدُ بِهِ قَالَ: «أَمَا إِنَّهُ لَا يَجْنِي عَلَيْكَ وَلَا تَجْنِي عَلَيْهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَزَادَ فِي «شَرْحِ السُّنَّةِ» فِي أَوَّلِهِ قَالَ: دَخَلْتُ مَعَ أَبِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَأَى أَبِي الَّذِي بِظَهْرِ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فَقَالَ: دَعْنِي أُعَالِجُ الَّذِي بِظَهْرِكِ فَإِنِّي طَبِيبٌ. فَقَالَ: «أَنْتَ رفيقٌ واللَّهُ الطبيبُ»

Abu Rimsa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men otam bilan Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim. U zot ﷺ: «Sen bilan birga boʻlgan bu kishi kim?» dedilar. (Otam): «Bu mening oʻgʻlim, buni guvohlik beraman», dedi. U zot ﷺ: «Ogoh boʻl, u sen (qilgan jinoyat) uchun jazolanmaydi, sen ham u (qilgan jinoyat) uchun jazolanmaysan», dedilar. Abu Dovud va Nasoiy rivoyat qilgan. «Sharh us-sunna»da esa uning avvalida (quyidagi ziyoda) keltirilgan: Men otam bilan Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdim. Otam u zot ﷺning yelkalaridagi (narsa)ni koʻrib: «Yelkangizdagi (narsa)ni davolashimga ijozat bering, men tabibman», dedi. U zot ﷺ: «Sen mehribon (yordamchi)san, Alloh esa (asl) Tabibdir», dedilar.Абу Римса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен отам билан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим. У зот ﷺ: «Сен билан бирга бўлган бу киши ким?» дедилар. (Отам): «Бу менинг ўғлим, буни гувоҳлик бераман», деди. У зот ﷺ: «Огоҳ бўл, у сен (қилган жиноят) учун жазоланмайди, сен ҳам у (қилган жиноят) учун жазоланмайсан», дедилар. Абу Довуд ва Насоий ривоят қилган. «Шарҳ ус-сунна»да эса унинг аввалида (қуйидаги зиёда) келтирилган: Мен отам билан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдим. Отам у зот ﷺнинг елкаларидаги (нарса)ни кўриб: «Елкангиздаги (нарса)ни даволашимга ижозат беринг, мен табибман», деди. У зот ﷺ: «Сен меҳрибон (ёрдамчи)сан, Аллоҳ эса (асл) Табибдир», дедилар.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جدِّهِ عَن سُراقةَ بنِ مالكٍ قَالَ: حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقِيدُ الْأَبَ مِنِ ابْنِهِ وَلَا يُقِيدُ الِابْنَ من أَبِيه. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ (لم تتمّ دراسته) وَضَعفه

Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺni otani oʻgʻli (uchun) qasos qildirib, oʻgʻilni otasi (uchun) qasos qildirmagani holida koʻrdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz Suroqaning hadisidan faqat shu vajh orqaligina bilamiz, uning isnodi sahih emas. Uni Ismoil ibn Ayyosh al-Musanno ibn as-Sabbohdan rivoyat qilgan. Al-Musanno ibn as-Sabboh esa hadisda zaif sanaladi. Bu hadisni Abu Xolid al-Ahmar ham Hajjoj ibn Artotdan, u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Umardan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilgan. Bu hadis Amr ibn Shuaybdan mursal holida ham rivoyat qilingan. Bu hadisda izitirob (chalkashlik) bor. Ahli ilm huzurida amal mana shunga koʻradir: ota oʻgʻlini oʻldirsa, uning (uchun) oʻldirilmaydi, oʻgʻlini qazf qilsa (zino bilan ayblasa), unga had (jazosi) berilmaydi.Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺни отани ўғли (учун) қасос қилдириб, ўғилни отаси (учун) қасос қилдирмагани ҳолида кўрдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз Суроқанинг ҳадисидан фақат шу важҳ орқалигина биламиз, унинг исноди саҳиҳ эмас. Уни Исмоил ибн Айёш ал-Мусанно ибн ас-Саббоҳдан ривоят қилган. Ал-Мусанно ибн ас-Саббоҳ эса ҳадисда заиф саналади. Бу ҳадисни Абу Холид ал-Аҳмар ҳам Ҳажжож ибн Артотдан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Умардан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилган. Бу ҳадис Амр ибн Шуайбдан мурсал ҳолида ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадисда изитироб (чалкашлик) бор. Аҳли илм ҳузурида амал мана шунга кўрадир: ота ўғлини ўлдирса, унинг (учун) ўлдирилмайди, ўғлини қазф қилса (зино билан айбласа), унга ҳад (жазоси) берилмайди.

وَعَن الْحسن عَن سَمُرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ قَتَلَ عَبْدَهُ قَتَلْنَاهُ وَمَنْ جَدَعَ عَبْدَهُ جَدَعْنَاهُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ وَزَادَ النَّسَائِيُّ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: «وَمن خصى عَبده خصيناه»

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qulini oʻldirsa, biz uni oʻldiramiz, kim qulining (aʼzosini) kessa, biz ham uning (aʼzosini) kesamiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Tobeʼinlardan baʼzi ilm ahli, jumladan Ibrohim an-Naxaʼiy shunga qaror qilganlar. Baʼzi ilm ahli, jumladan Hasan al-Basriy va Atoʼ ibn Abu Raboh: «Hur (ozod kishi) bilan qul oʻrtasida na jonda, na jondan boshqa (aʼzolarda) qasos boʻlmaydi», deganlar. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzilari esa: «Agar oʻz qulini oʻldirsa, uning evaziga oʻldirilmaydi, agar boshqaning qulini oʻldirsa, uning evaziga oʻldiriladi», deganlar. Bu Sufyon as-Savriy va Kufa ahlining soʻzidir.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қулини ўлдирса, биз уни ўлдирамиз, ким қулининг (аъзосини) кесса, биз ҳам унинг (аъзосини) кесамиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Тобеъинлардан баъзи илм аҳли, жумладан Иброҳим ан-Нахаъий шунга қарор қилганлар. Баъзи илм аҳли, жумладан Ҳасан ал-Басрий ва Атў ибн Абу Рабоҳ: «Ҳур (озод киши) билан қул ўртасида на жонда, на жондан бошқа (аъзоларда) қасос бўлмайди», деганлар. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзилари эса: «Агар ўз қулини ўлдирса, унинг эвазига ўлдирилмайди, агар бошқанинг қулини ўлдирса, унинг эвазига ўлдирилади», деганлар. Бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " مَنْ قَتَلَ مُتَعَمِّدًا دُفِعَ إِلَى أولياءِ المقتولِ فإِنْ شاؤوا قَتَلوا وإِنْ شَاؤوا أَخَذُوا الدِّيَةَ: وَهِيَ ثَلَاثُونَ حِقَّةً وَثَلَاثُونَ جَذَعَةً وَأَرْبَعُونَ خَلِفَةً وَمَا صَالَحُوا عَلَيْهِ فَهُوَ لَهُمْ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, u oʻldirilganning vorislariga topshiriladi. Agar xohlasalar uni oʻldiradilar, xohlasalar diyat oladilar; u diyat oʻttizta hiqqa, oʻttizta jazaʼa va qirqta xalifa (homilador tuya)dir. (Bundan ziyod) nimaga sulh qilsalar, u oʻzlariniki boʻladi», dedilar. Bu esa qon (toʻlovi)ni ogʻirlashtirish uchundir. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Amrning hadisi hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, у ўлдирилганнинг ворисларига топширилади. Агар хоҳласалар уни ўлдирадилар, хоҳласалар дият оладилар; у дият ўттизта ҳиққа, ўттизта жазаъа ва қирқта халифа (ҳомиладор туя)дир. (Бундан зиёд) нимага сулҳ қилсалар, у ўзлариники бўлади», дедилар. Бу эса қон (тўлови)ни оғирлаштириш учундир. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الْمُسْلِمُونَ تَتَكَافَأُ دِمَاؤُهُمْ وَيَسْعَى بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ وَيَرُدُّ عَلَيْهِمْ أَقْصَاهُمْ وَهُمْ يَدٌ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ أَلَا لَا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ وَلَا ذُو عَهْدٍ فِي عَهْدِه» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَرَوَاهُ ابْن مَاجَه عَن ابْن عَبَّاس

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Musulmonlarning qonlari teng, ular oʻzlaridan boshqalarga qarshi yakdildirlar. Ularning eng pastdarajalisi bergan omonlik ham (barchasi nomidan) amal qiladi va eng uzoqdagilariga ham (oʻlja qaytarib) beriladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мусулмонларнинг қонлари тенг, улар ўзларидан бошқаларга қарши якдилдирлар. Уларнинг энг пастдаражалиси берган омонлик ҳам (барчаси номидан) амал қилади ва энг узоқдагиларига ҳам (ўлжа қайтариб) берилади», дедилар.

وَعَن أبي شُريحِ الخُزاعيِّ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " مَنْ أُصِيبَ بِدَمٍ أَوْ خَبْلٍ وَالْخَبْلُ: الْجُرْحُ فَهُوَ بِالْخِيَارِ بَيْنَ إِحْدَى ثَلَاثٍ: فَإِنْ أَرَادَ الرَّابِعَةَ فَخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ: بَيْنَ أَنْ يَقْتَصَّ أَوْ يَعْفُوَ أَوْ يَأْخُذَ الْعَقْلَ فَإِنْ أَخَذَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ عَدَا بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ النَّارُ خَالِدًا فِيهَا مُخَلَّدًا أبدا ". رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning qarindoshi oʻldirilsa yoki u jarohatlansa — xabl bu jarohatdir — u uch narsaning biri oʻrtasida ixtiyorlidir. Agar toʻrtinchisini istasa, uning qoʻlini ushlab qolinglar. U qotilni oʻldirishi, yo afv etishi, yo diyat olishi mumkin. Kim shulardan birortasini qilib, soʻng yana (qonga) qaytsa, bas, unga jahannam oʻti bordir, u yerda abadulabad qoladi», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг қариндоши ўлдирилса ёки у жароҳатланса — хабл бу жароҳатдир — у уч нарсанинг бири ўртасида ихтиёрлидир. Агар тўртинчисини истаса, унинг қўлини ушлаб қолинглар. У қотилни ўлдириши, ё афв этиши, ё дият олиши мумкин. Ким шулардан бирортасини қилиб, сўнг яна (қонга) қайтса, бас, унга жаҳаннам ўти бордир, у ерда абадулабад қолади», дедилар.

وَعَن طَاوُوس عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّةٍ فِي رَمْيٍ يَكُونُ بَيْنَهُمْ بِالْحِجَارَةِ أَوْ جَلْدٍ بِالسِّيَاطِ أَوْ ضَرْبٍ بِعَصًا فَهُوَ خَطَأٌ عقله الْخَطَأِ وَمَنْ قَتَلَ عَمْدًا فَهُوَ قَوَدٌ وَمَنْ حَالَ دُونَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَغَضَبُهُ لَا يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلَا عَدْلٌ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Tovus oʻz rivoyatida: «Kim oʻldirilsa…» dedi. Ibn Ubayd esa oʻz rivoyatida: Rasululloh ﷺ: «Kim odamlar orasida toshlar otish, qamchilar bilan urish yoki tayoq bilan urish chogʻidagi koʻr-koʻrona toʻqnashuvda oʻldirilsa, bu xatodir va uning diyati xato (qotillik) diyatidir. Kim qasddan oʻldirilsa, qasos vojibdir», dedilar. Ibn Ubayd: «Qoʻl qasosi (vojibdir)», dedi. Soʻng (ikki rivoyat) bir xil davom etadi: «Kim uning oʻrtasiga (kirib, qasosga) toʻsqinlik qilsa, unga Allohning laʼnati va gʻazabi boʻlsin, undan na nafl, na farz amal qabul qilinmaydi». Sufyonning hadisi toʻliqroqdir.Товус ўз ривоятида: «Ким ўлдирилса…» деди. Ибн Убайд эса ўз ривоятида: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким одамлар орасида тошлар отиш, қамчилар билан уриш ёки таёқ билан уриш чоғидаги кўр-кўрона тўқнашувда ўлдирилса, бу хатодир ва унинг дияти хато (қотиллик) диятидир. Ким қасддан ўлдирилса, қасос вожибдир», дедилар. Ибн Убайд: «Қўл қасоси (вожибдир)», деди. Сўнг (икки ривоят) бир хил давом этади: «Ким унинг ўртасига (кириб, қасосга) тўсқинлик қилса, унга Аллоҳнинг лаънати ва ғазаби бўлсин, ундан на нафл, на фарз амал қабул қилинмайди». Суфённинг ҳадиси тўлиқроқдир.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا أُعْفِي مَنْ قَتَلَ بعدَ أَخذ الديةِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Diyatni olganidan keyin (yana) oʻldirgan kishini afv etmayman».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Диятни олганидан кейин (яна) ўлдирган кишини афв этмайман».

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَا مِنْ رَجُلٍ يُصَابُ بِشَيْءٍ فِي جَسَدِهِ فَتَصَدَّقَ بِهِ إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ بِهِ دَرَجَةً وَحَطَّ عَنْهُ خَطِيئَة» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Abu Safardan rivoyat qilinadi: Quraishdan bir kishi ansorlardan bir kishining tishini sindirib qoʻydi. U (ansoriy) uning ustidan Muoviyaga shikoyat qildi va Muoviyaga: «Ey amiral-moʻminin, bu kishi tishimni sindirdi», dedi. Muoviya: «Biz seni rozi qilamiz», dedi. Ammo boshqasi (ansoriy) Muoviyaga qistab, uni zeriktirdi, lekin (Muoviya) uni rozi qila olmadi. Shunda Muoviya unga: «Oʻz sheriging bilan oʻzing bilganingni qil», dedi. Uning yonida Abu Dardo (roziyallohu anhu) oʻtirgan edi. Abu Dardo dedi: Men Rasululloh ﷺning: «Tanasiga biror narsa yetkazilgan biror kishi uni sadaqa qilsa (kechirsa), Alloh albatta uning darajasini bir pogʻona koʻtaradi va u sabab undan bir xatosini tushiradi», deyayotganlarini eshitganman. Ansoriy: «Sen buni Rasululloh ﷺdan eshitdingmi?» dedi. U: «Buni quloqlarim eshitdi va qalbim yodladi», dedi. (Ansoriy): «Men buni unga (kechirib) tark qilaman», dedi. Muoviya: «Shubhasiz, men ham seni mahrum qoldirmayman», dedi va unga mol berishni buyurdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Men Abu Safarning Abu Dardodan (bevosita) eshitganini bilmayman. Abu Safarning ismi Said ibn Ahmad boʻlib, ibn Yuhmid Savriy ham deyiladi.Абу Сафардан ривоят қилинади: Қураишдан бир киши ансорлардан бир кишининг тишини синдириб қўйди. У (ансорий) унинг устидан Муовияга шикоят қилди ва Муовияга: «Эй амирал-мўминин, бу киши тишимни синдирди», деди. Муовия: «Биз сени рози қиламиз», деди. Аммо бошқаси (ансорий) Муовияга қистаб, уни зериктирди, лекин (Муовия) уни рози қила олмади. Шунда Муовия унга: «Ўз шеригинг билан ўзинг билганингни қил», деди. Унинг ёнида Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) ўтирган эди. Абу Дардо деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Танасига бирор нарса етказилган бирор киши уни садақа қилса (кечирса), Аллоҳ албатта унинг даражасини бир поғона кўтаради ва у сабаб ундан бир хатосини туширади», деяётганларини эшитганман. Ансорий: «Сен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитдингми?» деди. У: «Буни қулоқларим эшитди ва қалбим ёдлади», деди. (Ансорий): «Мен буни унга (кечириб) тарк қиламан», деди. Муовия: «Шубҳасиз, мен ҳам сени маҳрум қолдирмайман», деди ва унга мол беришни буюрди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Мен Абу Сафарнинг Абу Дардодан (бевосита) эшитганини билмайман. Абу Сафарнинг исми Саид ибн Аҳмад бўлиб, ибн Юҳмид Саврий ҳам дейилади.

عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ: أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخطاب قَتَلَ نَفَرًا خَمْسَةً أَوْ سَبْعَةً بِرَجُلٍ وَاحِدٍ قَتَلُوهُ قَتْلَ غِيلَةٍ وَقَالَ عُمَرُ: لَوْ تَمَالَأَ عَلَيْهِ أَهْلُ صَنْعَاءَ لَقَتَلْتُهُمْ جَمِيعًا. رَوَاهُ مَالِكٌ وروى البُخَارِيّ عَن ابْن عمر نَحوه

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bir kishini gʻiyla (pistirma) yoʻli bilan oʻldirgan besh yoki yetti kishini oʻsha bitta kishi evaziga qasosan oʻldirdi. Umar: «Agar Sanʼo ahlining hammasi uni oʻldirishga til biriktirganida edi, ularning barchasini oʻldirardim», dedi. Molik rivoyat qilgan. Buxoriy ham Ibn Umardan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бир кишини ғийла (пистирма) йўли билан ўлдирган беш ёки етти кишини ўша битта киши эвазига қасосан ўлдирди. Умар: «Агар Санъо аҳлининг ҳаммаси уни ўлдиришга тил бириктирганида эди, уларнинг барчасини ўлдирардим», деди. Молик ривоят қилган. Бухорий ҳам Ибн Умардан шунга ўхшашини ривоят қилган.

وَعَن جُنْدبٍ قَالَ: حَدَّثَنِي فُلَانٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يَجِيءُ الْمَقْتُولُ بِقَاتِلِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ: سَلْ هَذَا فِيمَ قَتَلَنِي؟ فَيَقُولُ: قَتَلْتُهُ عَلَى مُلْكِ فُلَانٍ ". قَالَ جُنْدُبٌ: فاتَّقِها. رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni oʻldirilgan kishi oʻzini oʻldirgan kishini yetaklab keladi va: ‹Bundan soʻrang, meni nima uchun oʻldirdi?› deydi. U: ‹Men buni falonchining hukmronligi yoʻlida oʻldirdim›, deydi», dedilar. Jundab: «Bas, undan ehtiyot boʻling!» dedi.Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни ўлдирилган киши ўзини ўлдирган кишини етаклаб келади ва: ‹Бундан сўранг, мени нима учун ўлдирди?› дейди. У: ‹Мен буни фалончининг ҳукмронлиги йўлида ўлдирдим›, дейди», дедилар. Жундаб: «Бас, ундан эҳтиёт бўлинг!» деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَعَانَ عَلَى قَتْلِ مُؤْمِنٍ شَطْرَ كَلِمَةٍ لَقِيَ اللَّهَ مَكْتُوبٌ بينَ عينيهِ آيسٌ من رَحْمَة الله» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir moʻminni oʻldirishga bir kalimaning yarmicha boʻlsa-da yordam bersa, koʻzlari oʻrtasiga ‹Alloh rahmatidan noumid boʻlgan› deb yozilgan holda Aziz va Jalil boʻlgan Allohga roʻbaroʻ boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мўминни ўлдиришга бир калиманинг ярмича бўлса-да ёрдам берса, кўзлари ўртасига ‹Аллоҳ раҳматидан ноумид бўлган› деб ёзилган ҳолда Азиз ва Жалил бўлган Аллоҳга рўбарў бўлади», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا أَمْسَكَ الرَّجُلُ الرَّجُلَ وَقَتَلَهُ الْآخَرُ يُقْتَلُ الَّذِي قتَل ويُحبسُ الَّذِي أمْسَكَ» . رَوَاهُ الدَّارَقُطْنِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar bir kishi (biror) kishini ushlab tursa-yu, boshqasi uni oʻldirsa, oʻldirgan kishi oʻldiriladi, ushlab turgan kishi esa qamaladi», dedilar. Doraqutniy rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар бир киши (бирор) кишини ушлаб турса-ю, бошқаси уни ўлдирса, ўлдирган киши ўлдирилади, ушлаб турган киши эса қамалади», дедилар. Дорақутний ривоят қилган.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ» يَعْنِي الخِنصرُ والإبهامَ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Bu (barmoq) bilan bu (barmoq) barobar (diyati teng)dir», deb chimchaloq va bosh barmoqni nazarda tutdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Бу (бармоқ) билан бу (бармоқ) баробар (дияти тенг)дир», деб чимчалоқ ва бош бармоқни назарда тутдилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنِينِ امْرَأَةٍ مَنْ بَنِي لِحْيَانَ سَقَطَ مَيِّتًا بِغُرَّةِ: عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ ثُمَّ إِنَّ الْمَرْأَةَ الَّتِي قُضِيَ عَلَيْهَا بِالْغُرَّةِ تُوُفِّيَتْ فَقَضَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأَنْ مِيرَاثَهَا لبنيها وَزوجهَا الْعقل على عصبتها

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Banu Lihyondan boʻlgan bir ayolning oʻlik tushgan homilasi uchun bir qul yoki choiri (diyat) qilishga hukm qildilar. Soʻng oʻzi haqiga qul (diyat) hukm qilingan ayol vafot etdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning merosi bolalari va eriga tegishli ekaniga, diyati esa uning asobasi (ota tomonidan qarindoshlari) zimmasida ekaniga hukm qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бану Лиҳёндан бўлган бир аёлнинг ўлик тушган ҳомиласи учун бир қул ёки чоири (дият) қилишга ҳукм қилдилар. Сўнг ўзи ҳақига қул (дият) ҳукм қилинган аёл вафот этди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг мероси болалари ва эрига тегишли эканига, дияти эса унинг асобаси (ота томонидан қариндошлари) зиммасида эканига ҳукм қилдилар.

وَعَنْهُ قَالَ: اقْتَتَلَتِ امْرَأَتَانِ مِنْ هُذَيْلٍ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى بِحَجَرٍ فَقَتَلَتْهَا وَمَا فِي بَطْنِهَا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ دِيَةَ جَنِينِهَا غُرَّةٌ: عَبْدٌ أَوْ وَلِيدَةٌ وَقَضَى بِدِيَةِ الْمَرْأَةِ عَلَى عَاقِلَتِهَا وورَّثَها ولدَها وَمن مَعَهم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Huzayl (qabilasi)dan boʻlgan ikki ayol bir-biri bilan urishib qoldi va ulardan biri ikkinchisini tosh bilan urdi-da, uni va uning qornidagi (homila)ni oʻldirib qoʻydi. Shunda ular daʼvolarini Rasululloh ﷺ huzuriga olib keldilar. Rasululloh ﷺ uning homilasi diyati bir qul yoki choʻri ekani bilan hukm qildilar, ayolning diyatini esa uning oqilasi (aqrabolari) zimmasiga (boʻlishini) hukm qildilar va uni (uning merosini) bolasi va ular bilan birga boʻlgan (boshqa vorislar)ga meros qilib berdilar. Shunda Hamal ibn Nobigʻa al-Huzaliy: «Yo Rasululloh! Na ichgan, na yegan, na soʻzlagan va na qichqirgan (homila uchun) men qanday diyat toʻlay? Bunaqasi behuda (qonsiz) ketadi-ku», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu (kishi) ana shu saje qilgan qofiyali soʻzi sababli kohinlar (folbinlar)ning birodarlaridandir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳузайл (қабиласи)дан бўлган икки аёл бир-бири билан уришиб қолди ва улардан бири иккинчисини тош билан урди-да, уни ва унинг қорнидаги (ҳомила)ни ўлдириб қўйди. Шунда улар даъволарини Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига олиб келдилар. Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳомиласи дияти бир қул ёки чўри экани билан ҳукм қилдилар, аёлнинг диятини эса унинг оқиласи (ақраболари) зиммасига (бўлишини) ҳукм қилдилар ва уни (унинг меросини) боласи ва улар билан бирга бўлган (бошқа ворислар)га мерос қилиб бердилар. Шунда Ҳамал ибн Нобиға ал-Ҳузалий: «Ё Расулуллоҳ! На ичган, на еган, на сўзлаган ва на қичқирган (ҳомила учун) мен қандай дият тўлай? Бунақаси беҳуда (қонсиз) кетади-ку», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (киши) ана шу саже қилган қофияли сўзи сабабли коҳинлар (фолбинлар)нинг биродарларидандир», — дедилар.

وَعَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ: أَنَّ امْرَأَتَيْنِ كَانَتَا ضَرَّتَيْنِ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى بِحَجَرٍ أَوْ عَمُودِ فُسْطَاطٍ فَأَلْقَتْ جَنِينَهَا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الجَنينِ غُرَّةً: عبْداً أَوْ أَمَةٌ وَجَعَلَهُ عَلَى عَصَبَةِ الْمَرْأَةِ هَذِهِ رِوَايَةُ التِّرْمِذِيِّ وَفِي رِوَايَةِ مُسْلِمٍ: قَالَ: ضَرَبَتِ امْرَأَةٌ ضَرَّتَهَا بِعَمُودِ فُسْطَاطٍ وَهِيَ حُبْلَى فَقَتَلَتْهَا قَالَ: وَإِحْدَاهُمَا لِحْيَانَيَّةٌ قَالَ: فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِيَة الْمَقْتُول عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ وَغُرَّةً لِمَا فِي بَطْنِهَا

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ikki ayol kundosh edilar. Ulardan biri ikkinchisini tosh yoki chodir ustuni bilan urib yubordi, natijada (haligi ayol) jaynini (homilasini) tashlab yubordi. Shunda Rasululloh ﷺ janin toʻgʻrisida gʻurra — qul yoki choʻri (toʻlash) hukmini qildilar va uni (toʻlovni urgan) ayolning asabasi (erkak qarindoshlari) zimmasiga yukladilar. Al-Hasan aytdi: Bizga Zayd ibn Hubob ham Sufyondan, u Mansurdan shu hadisni shunga oʻxshash xabar berdi. Bu hasan sahih hadisdir.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, икки аёл кундош эдилар. Улардан бири иккинчисини тош ёки чодир устуни билан уриб юборди, натижада (ҳалиги аёл) жайнини (ҳомиласини) ташлаб юборди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ жанин тўғрисида ғурра — қул ёки чўри (тўлаш) ҳукмини қилдилар ва уни (тўловни урган) аёлнинг асабаси (эркак қариндошлари) зиммасига юкладилар. Ал-Ҳасан айтди: Бизга Зайд ибн Ҳубоб ҳам Суфёндан, у Мансурдан шу ҳадисни шунга ўхшаш хабар берди. Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " أَلَا إِنَّ دِيَةَ الْخَطَأِ شِبْهِ الْعَمْدِ مَا كَانَ بِالسَّوْطِ وَالْعَصَا مِائَةٌ مِنَ الإِبلِ: مِنْهَا أربعونَ فِي بطونِها أولادُها ". رَوَاهُ النسائيُّ وَابْن مَاجَه والدارمي وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُد عَنهُ وَابْن مَاجَه وَعَن ابْن عمر. وَفِي «شَرْحِ السُّنَّةِ» لَفْظُ «الْمَصَابِيحِ» عَنِ ابْنِ عمر

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka fathi kuni xutba qilib, uch marta takbir aytdilar. Soʻng: «Lo ilaha illalloh, U yolgʻizdir, vaʼdasini rost qildi, bandasiga nusrat berdi va guruhlarni yolgʻiz oʻzi tor-mor qildi», dedilar. (Roviy aytadi:) Mana shu yergacha Musaddaddan eslab qoldim. Soʻng (ikki rivoyat) bir xil davom etadi: «Ogoh boʻlinglar! Johiliyatda zikr etilib, daʼvo qilingan har bir faxr-imtiyoz, qon yoki mol (haqidagi daʼvolar) qadamlarim ostidadir, faqat hojilarga suv berish va Kaʼbani parvarish qilishdan boshqasi (qoladi)». Soʻng: «Ogoh boʻlinglar! Qasdga oʻxshash xato qotillik diyati, yaʼni qamchi va tayoq bilan boʻlgani — yuztta tuyadir, ulardan qirqtasi qornida bolasi bor (homilador tuya)dir», dedilar. Musaddadning hadisi toʻliqroqdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳи куни хутба қилиб, уч марта такбир айтдилар. Сўнг: «Ло илаҳа иллаллоҳ, У ёлғиздир, ваъдасини рост қилди, бандасига нусрат берди ва гуруҳларни ёлғиз ўзи тор-мор қилди», дедилар. (Ровий айтади:) Мана шу ергача Мусаддаддан эслаб қолдим. Сўнг (икки ривоят) бир хил давом этади: «Огоҳ бўлинглар! Жоҳилиятда зикр этилиб, даъво қилинган ҳар бир фахр-имтиёз, қон ёки мол (ҳақидаги даъволар) қадамларим остидадир, фақат ҳожиларга сув бериш ва Каъбани парвариш қилишдан бошқаси (қолади)». Сўнг: «Огоҳ бўлинглар! Қасдга ўхшаш хато қотиллик дияти, яъни қамчи ва таёқ билан бўлгани — юзтта туядир, улардан қирқтаси қорнида боласи бор (ҳомиладор туя)дир», дедилар. Мусаддаднинг ҳадиси тўлиқроқдир.

وَعَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ وَكَانَ فِي كِتَابِهِ: «أَنَّ مَنِ اعْتَبَطَ مُؤْمِنًا قَتْلًا فَإِنَّهُ قَوَدُ يَدِهِ إِلَّا أَنْ يَرْضَى أَوْلِيَاءُ الْمَقْتُولِ» وَفِيهِ: «أَنَّ الرَّجُلَ يُقْتَلُ بِالْمَرْأَةِ» وَفِيهِ: «فِي النَّفْسِ الدِّيَةُ مِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ وَعَلَى أَهْلِ الذَّهَبِ أَلْفُ دِينَارٍ وَفِي الْأَنْفِ إِذَا أُوعِبَ جَدْعُهُ الدِّيَةُ مِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ وَفِي الْأَسْنَانِ الدِّيَةُ وَفِي الشفتين الدِّيَة وَفِي البيضين الدِّيةُ وَفِي الذَّكرِ الدِّيةُ وَفِي الصُّلبِ الدِّيَةُ وَفِي الْعَيْنَيْنِ الدِّيَةُ وَفِي الرِّجْلِ الْوَاحِدَةِ نِصْفُ الدِّيَةِ وَفِي الْمَأْمُومَةِ ثُلُثُ الدِّيَةِ وَفِي الجائفَةِ ثلث الدِّيَة وَفِي المنقلة خمس عشر مِنَ الْإِبِلِ وَفِي كُلِّ أُصْبُعٍ مِنْ أَصَابِعِ الْيَدِ وَالرِّجْلِ عَشْرٌ مِنَ الْإِبِلِ وَفِي السِّنِّ خَمْسٌ مِنَ الْإِبِلِ» . رَوَاهُ النَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَفِي رِوَايَةِ مَالِكٍ: «وَفِي الْعَيْنِ خَمْسُونَ وَفِي الْيَدِ خَمْسُونَ وَفِي الرِّجْلِ خَمْسُونَ وَفِي الْمُوضِحَةِ خَمْسٌ»

Amr ibn Hazm (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Yaman ahliga farzlar, sunnatlar va diyatlar bayon etilgan bir maktub yozib, uni Amr ibn Hazm bilan yubordilar va u Yaman ahliga oʻqib berildi. Uning nusxasi bunday edi: «Muhammad Nabiy ﷺdan Shurahbil ibn Abdukulol, Nuaym ibn Abdukulol va Horis ibn Abdukulolga, Zu Ruaynning, Maofir va Hamdonning boshligʻiga. Ammo baʼd». Uning maktubida shu ham bor edi: «Kim bir moʻminni dalil bilan sababsiz oʻldirsa, oʻldirilganning vorislari rozi boʻlmaguncha, unga qasos boʻladi. Jonda diyat yuzta tuyadir. Burun tamomila kesib tashlansa, unda diyat bor. Tilda diyat bor. Ikki labda diyat bor. Ikki moyakda diyat bor. Zakarda diyat bor. Umurtqada diyat bor. Ikki koʻzda diyat bor. Bir oyoqda diyatning yarmi bor. Miyaga yetgan bosh yarasida diyatning uchdan biri bor. Ich boʻshligʻiga yetgan yarada diyatning uchdan biri bor. Suyakni surib yuboradigan yarada oʻn beshta tuya bor. Qoʻl va oyoq barmoqlarining har birida oʻnta tuya bor. Tishda beshta tuya bor. Suyakni ochib yuboradigan yarada beshta tuya bor. Erkak ayol uchun oʻldiriladi. Oltin egalari zimmasida ming dinor bor». Buni Muhammad ibn Bakkor ibn Bilol boshqacharoq rivoyat qildi.Амр ибн Ҳазм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига фарзлар, суннатлар ва диятлар баён этилган бир мактуб ёзиб, уни Амр ибн Ҳазм билан юбордилар ва у Яман аҳлига ўқиб берилди. Унинг нусхаси бундай эди: «Муҳаммад Набий ﷺдан Шураҳбил ибн Абдукулол, Нуайм ибн Абдукулол ва Ҳорис ибн Абдукулолга, Зу Руайннинг, Маофир ва Ҳамдоннинг бошлиғига. Аммо баъд». Унинг мактубида шу ҳам бор эди: «Ким бир мўминни далил билан сабабсиз ўлдирса, ўлдирилганнинг ворислари рози бўлмагунча, унга қасос бўлади. Жонда дият юзта туядир. Бурун тамомила кесиб ташланса, унда дият бор. Тилда дият бор. Икки лабда дият бор. Икки моякда дият бор. Закарда дият бор. Умуртқада дият бор. Икки кўзда дият бор. Бир оёқда диятнинг ярми бор. Мияга етган бош ярасида диятнинг учдан бири бор. Ич бўшлиғига етган ярада диятнинг учдан бири бор. Суякни суриб юборадиган ярада ўн бешта туя бор. Қўл ва оёқ бармоқларининг ҳар бирида ўнта туя бор. Тишда бешта туя бор. Суякни очиб юборадиган ярада бешта туя бор. Эркак аёл учун ўлдирилади. Олтин эгалари зиммасида минг динор бор». Буни Муҳаммад ибн Баккор ибн Билол бошқачароқ ривоят қилди.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَوَاضِحِ خَمْسًا خَمْسًا مِنَ الْإِبِلِ وَفِي الْأَسْنَانِ خَمْسًا خَمْسًا مِنَ الْإِبِلِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَرَوَى التِّرْمِذِيُّ وابنُ مَاجَه الْفَصْل الأول

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz oʻrnida turgan, ammo (koʻrmay) qolib, oʻrnini toʻsib turgan koʻz (haqida) diyatning uchdan biri toʻlanishiga hukm qildilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз ўрнида турган, аммо (кўрмай) қолиб, ўрнини тўсиб турган кўз (ҳақида) диятнинг учдан бири тўланишига ҳукм қилдилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَ الْيَدَيْنِ وَالرِّجْلَيْنِ سَوَاء. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻl barmoqlari bilan oyoq barmoqlarini (diyatda) teng qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўл бармоқлари билан оёқ бармоқларини (диятда) тенг қилдилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «الأصابعُ سواءٌ والأسنانُ سواءٌ الثَنِيَّةُ وَالضِّرْسُ سَوَاءٌ هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Barmoqlar tengdir, tishlar ham tengdir; oldingi tish bilan oziq tish tengdir, bu va bu tengdir», dedilar. Abu Dovud aytadi: buni Nazr ibn Shumayl Shuʼbadan Abdussamad rivoyatining maʼnosida rivoyat qildi. Abu Dovud aytadi: uni bizga Dorimiy Nazrdan rivoyat qilib berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бармоқлар тенгдир, тишлар ҳам тенгдир; олдинги тиш билан озиқ тиш тенгдир, бу ва бу тенгдир», дедилар. Абу Довуд айтади: буни Назр ибн Шумайл Шуъбадан Абдуссамад ривоятининг маъносида ривоят қилди. Абу Довуд айтади: уни бизга Доримий Назрдан ривоят қилиб берди.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: خَطَبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الفتحِ ثمَّ قَالَ: «أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَا حِلْفَ فِي الْإِسْلَامِ وَمَا كَانَ مِنْ حِلْفٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَإِنَّ الْإِسْلَامَ لَا يَزِيدُهُ إِلَّا شِدَّةً الْمُؤْمِنُونَ يَدٌ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ يُجِيرُ عَلَيْهِمْ أَدْنَاهُمْ وَيَرُدُّ عليهِم أقْصاهم يَردُّ سراياهم على قعيدتِهم لَا يُقْتَلُ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ دِيَةُ الْكَافِرِ نِصْفُ دِيَةِ الْمُسْلِمِ لَا جَلَبَ وَلَا جَنَبَ وَلَا تُؤْخَذُ صَدَقَاتُهُمْ إِلَّا فِي دُورِهِمْ» . وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: «دِيَةُ الْمُعَاهِدِ نِصْفُ دِيَةِ الْحُرِّ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Jalab ham, janab ham yoʻq (zakot uchun hayvonlar uzoq joydan haydab kelinmaydi va yigʻuvchidan uzoqlashtirilmaydi), va ularning sadaqalari (zakotlari) faqat oʻz uy-joylarida olinadi».Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан ривоят қилади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Жалаб ҳам, жанаб ҳам йўқ (закот учун ҳайвонлар узоқ жойдан ҳайдаб келинмайди ва йиғувчидан узоқлаштирилмайди), ва уларнинг садақалари (закотлари) фақат ўз уй-жойларида олинади».

وَعَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي دِيَةِ الْخَطَأِ عِشْرِينَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَعِشْرِينَ ابْنَ مَخَاضٍ ذُكُورٍ وَعِشْرِينَ بِنْتَ لَبُونٍ وَعِشْرِينَ جَذَعَةً وَعِشْرِينَ حِقَّةً ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَالصَّحِيحُ أَنَّهُ مَوْقُوفٌ عَلَى ابْنِ مَسْعُودٍ وَخِشْفٌ مَجْهُولٌ لَا يُعْرَفُ إِلَّا بِهَذَا الْحَدِيثِ وَرُوِيَ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَدَى قَتِيلَ خَيْبَرَ بِمِائَةٍ مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ وَلَيْسَ فِي أَسْنَانِ إِبِلِ الصَّدَقَةِ ابْنُ مَخَاضٍ إِنَّمَا فِيهَا ابْنُ لبون

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xato (qotillik) diyatida yigirmata bintu maxoz (bir yoshli urgʻochi tuya), yigirmata ibnu maxoz (bir yoshli erkak tuya), yigirmata bintu labun (ikki yoshli urgʻochi tuya), yigirmata jazaʼa (toʻrt yoshli tuya) va yigirmata hiqqa (uch yoshli tuya) bilan hukm qildilar. Abu Iso aytdi: Ibn Masʼudning bu hadisini biz faqat shu yoʻl bilangina marfuʼ (Paygʻambarga nisbatlangan) holda bilamiz, Abdulloh(ibn Masʼud)dan mavquf (sahobiy soʻzi) sifatida ham rivoyat qilingan. Baʼzi ilm ahli shunga amal qilgan, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ilm ahli diyat uch yil ichida olinishi, har yili diyatning uchdan biri olinishi haqida ittifoq qilishgan va xato diyatini oqila (qotilning otasi tomonidan qarindoshlari) zimmasiga yuklashgan. Baʼzilari oqila erkak otasi tomonidan boʻlgan qarindoshlardir, deyishgan; bu Molik va Shofiʼiyning soʻzidir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хато (қотиллик) диятида йигирмата бинту махоз (бир ёшли урғочи туя), йигирмата ибну махоз (бир ёшли эркак туя), йигирмата бинту лабун (икки ёшли урғочи туя), йигирмата жазаъа (тўрт ёшли туя) ва йигирмата ҳиққа (уч ёшли туя) билан ҳукм қилдилар. Абу Исо айтди: Ибн Масъуднинг бу ҳадисини биз фақат шу йўл билангина марфуъ (Пайғамбарга нисбатланган) ҳолда биламиз, Абдуллоҳ(ибн Масъуд)дан мавқуф (саҳобий сўзи) сифатида ҳам ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли шунга амал қилган, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Илм аҳли дият уч йил ичида олиниши, ҳар йили диятнинг учдан бири олиниши ҳақида иттифоқ қилишган ва хато диятини оқила (қотилнинг отаси томонидан қариндошлари) зиммасига юклашган. Баъзилари оқила эркак отаси томонидан бўлган қариндошлардир, дейишган; бу Молик ва Шофиъийнинг сўзидир.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: كَانَتْ قِيمَةُ الدِّيَةِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَانِمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ ثَمَانِيَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ وَدِيَةُ أَهْلِ الْكِتَابِ يَوْمَئِذٍ النِّصْفُ مِنْ دِيَةِ الْمُسْلِمِينَ قَالَ: فَكَانَ كَذَلِكَ حَتَّى اسْتُخْلِفَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنهُ عَلَى أَهْلِ الذَّهَبِ أَلْفَ دِينَارٍ وَعَلَى أَهْلِ الْوَرِقِ اثْنَيْ عَشَرَ أَلْفًا وَعَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَيْ بَقَرَةٍ وَعَلَى أَهْلِ الشَّاءِ أَلْفَيْ شَاةٍ وَعَلَى أَهْلِ الْحُلَلِ مِائَتَيْ حُلَّةٍ قَالَ: وَتَرَكَ دِيَةَ أَهْلِ الذِّمَّةِ لَمْ يَرْفَعْهَا فِيمَا رَفَعَ من الدِّيَة. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: «Rasululloh ﷺ davrlarida diyatning qiymati sakkiz yuz dinor yoki sakkiz ming dirham edi. Oʻsha kunlarda ahli kitobning diyati musulmonlar diyatining yarmi edi». U aytdi: «Bu shu holida davom etdi, toki Umar (rahimahulloh) xalifa boʻldi. Soʻng u xutbaga turib: ‹Ogoh boʻlinglar, tuyalar qimmatlashib ketdi›, dedi». U aytdi: «Shunda Umar tilla egalariga ming dinor, kumush egalariga oʻn ikki ming (dirham), qoramol egalariga ikki yuz qoramol, qoʻy egalariga ikki ming qoʻy va kiyim egalariga ikki yuz sidra kiyim qilib belgiladi». U aytdi: «Zimmiylarning diyatini esa, diyatni koʻtargan miqdorda koʻtarmay, oʻz holicha qoldirdi».Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: «Расулуллоҳ ﷺ даврларида диятнинг қиймати саккиз юз динор ёки саккиз минг дирҳам эди. Ўша кунларда аҳли китобнинг дияти мусулмонлар диятининг ярми эди». У айтди: «Бу шу ҳолида давом этди, токи Умар (раҳимаҳуллоҳ) халифа бўлди. Сўнг у хутбага туриб: ‹Огоҳ бўлинглар, туялар қимматлашиб кетди›, деди». У айтди: «Шунда Умар тилла эгаларига минг динор, кумуш эгаларига ўн икки минг (дирҳам), қорамол эгаларига икки юз қорамол, қўй эгаларига икки минг қўй ва кийим эгаларига икки юз сидра кийим қилиб белгилади». У айтди: «Зиммийларнинг диятини эса, диятни кўтарган миқдорда кўтармай, ўз ҳолича қолдирди».

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ جَعَلَ الدِّيَةَ اثْنَيْ عَشَرَ أَلْفًا. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيُّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ diyatni oʻn ikki ming (dirham) qilib belgilaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ диятни ўн икки минг (дирҳам) қилиб белгилаганлар.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَوِّمُ دِيَةَ الْخَطَأِ عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ وَيُقَوِّمُهَا عَلَى أَثْمَانِ الْإِبِلِ فَإِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قيمتِها وإِذا هاجَتْ رُخصٌ نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا وَبَلَغَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا بَيْنَ أَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانِمِائَةِ دِينَارٍ وَعِدْلُهَا مِنَ الْوَرِقِ ثَمَانِيَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ قَالَ: وَقَضَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَيْ بَقَرَةٍ وَعَلَى أَهْلِ الشَّاءِ أَلْفَيْ شَاةٍ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْعَقْلَ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ» وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ عَقْلَ الْمَرْأَةِ بَيْنَ عَصَبَتِهَا وَلَا يَرِثُ القاتلُ شَيْئا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Abu Dovud aytdi: Men daftarimda Shaybondan (yozib olganimni) topdim, ammo uni undan eshitmagan edim, shuning uchun uni bizga Abu Bakr — bizning ishonchli doʻstimiz — soʻzlab berib aytdi: Bizga Shaybon soʻzlab berdi, bizga Muhammad — yaʼni ibn Roshid — Sulaymondan — yaʼni ibn Musodan — u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qildi. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ qishloq ahli uchun xato (bilan oʻldirish) diyatini toʻrt yuz dinor yoki uning kumushdagi muqobili qilib belgilar edilar. U zot uni tuyalarning narxiga qarab belgilar edilar; tuyalar qimmatlashganda diyat qiymatini koʻtarar, arzonlashganda esa qiymatidan kamaytirar edilar. Rasululloh ﷺ zamonlarida u toʻrt yuz dinor bilan sakkiz yuz dinor orasiga yetdi, yoki uning kumushdagi muqobili — sakkiz ming dirham (boʻldi). Rasululloh ﷺ sigir egalariga ikki yuz sigir, qoʻy egalariga esa ikki ming qoʻy (toʻlashga) hukm qildilar. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Diyat oʻldirilganning vorislari orasida ularning qarindoshlik darajasiga koʻra (boʻlinadigan) merosdir; ortib qolgani esa asabaga (otadan boʻlgan erkak qarindoshlarga) tegishlidir», dedilar. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ burun butunlay kesib tashlansa toʻliq diyat — bir yuz (tuya) toʻlashga, agar burun uchi kesilsa diyatning yarmi — ellik tuya yoki uning oltin yoki kumushdagi muqobili, yoki bir yuz sigir, yoki bir ming qoʻy toʻlashga hukm qildilar. Qoʻl kesilganda diyatning yarmi, oyoq (kesilganda ham) diyatning yarmi, bosh suyagiga yetgan jarohat (maʼmuma)da diyatning uchdan biri — oʻttiz uch tuya va uchdan bir, yoki uning oltin, kumush, sigir yoxud qoʻydagi qiymati (toʻlanadi); ich-koʻrak yorilgan jarohat (joifa) ham xuddi shunday. Barmoqlarda — har bir barmoq uchun oʻn tuya, tishlarda — har bir tish uchun besh tuya (toʻlanadi). Rasululloh ﷺ ayolning diyati uning asabasi (otadan boʻlgan erkak qarindoshlari) orasida boʻlishiga hukm qildilar; (asaba) uning vorislaridan ortib qolganidan boshqa hech narsasini meros olmaydi. Agar (ayol) oʻldirilsa, uning diyati vorislari orasida (boʻlinadi) va ular qotilidan qasos oladilar. Rasululloh ﷺ: «Qotilga hech narsa yoʻq; agar (oʻldirilganning) vorisi boʻlmasa, uning vorisi odamlar ichida unga eng yaqin boʻlganidir; qotil esa hech narsani meros olmaydi», dedilar. Muhammad aytdi: Bularning hammasini menga Sulaymon ibn Muso Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib soʻzlab berdi. Abu Dovud aytdi: Muhammad ibn Roshid Damashq ahlidan boʻlib, qotldan (qochib) Basraga qochib ketgan edi.Абу Довуд айтди: Мен дафтаримда Шайбондан (ёзиб олганимни) топдим, аммо уни ундан эшитмаган эдим, шунинг учун уни бизга Абу Бакр — бизнинг ишончли дўстимиз — сўзлаб бериб айтди: Бизга Шайбон сўзлаб берди, бизга Муҳаммад — яъни ибн Рошид — Сулаймондан — яъни ибн Мусодан — у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилди. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ қишлоқ аҳли учун хато (билан ўлдириш) диятини тўрт юз динор ёки унинг кумушдаги муқобили қилиб белгилар эдилар. У зот уни туяларнинг нархига қараб белгилар эдилар; туялар қимматлашганда дият қийматини кўтарар, арзонлашганда эса қийматидан камайтирар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ замонларида у тўрт юз динор билан саккиз юз динор орасига етди, ёки унинг кумушдаги муқобили — саккиз минг дирҳам (бўлди). Расулуллоҳ ﷺ сигир эгаларига икки юз сигир, қўй эгаларига эса икки минг қўй (тўлашга) ҳукм қилдилар. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Дият ўлдирилганнинг ворислари орасида уларнинг қариндошлик даражасига кўра (бўлинадиган) меросдир; ортиб қолгани эса асабага (отадан бўлган эркак қариндошларга) тегишлидир», дедилар. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бурун бутунлай кесиб ташланса тўлиқ дият — бир юз (туя) тўлашга, агар бурун учи кесилса диятнинг ярми — эллик туя ёки унинг олтин ёки кумушдаги муқобили, ёки бир юз сигир, ёки бир минг қўй тўлашга ҳукм қилдилар. Қўл кесилганда диятнинг ярми, оёқ (кесилганда ҳам) диятнинг ярми, бош суягига етган жароҳат (маъмума)да диятнинг учдан бири — ўттиз уч туя ва учдан бир, ёки унинг олтин, кумуш, сигир ёхуд қўйдаги қиймати (тўланади); ич-кўрак ёрилган жароҳат (жоифа) ҳам худди шундай. Бармоқларда — ҳар бир бармоқ учун ўн туя, тишларда — ҳар бир тиш учун беш туя (тўланади). Расулуллоҳ ﷺ аёлнинг дияти унинг асабаси (отадан бўлган эркак қариндошлари) орасида бўлишига ҳукм қилдилар; (асаба) унинг ворисларидан ортиб қолганидан бошқа ҳеч нарсасини мерос олмайди. Агар (аёл) ўлдирилса, унинг дияти ворислари орасида (бўлинади) ва улар қотилидан қасос оладилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Қотилга ҳеч нарса йўқ; агар (ўлдирилганнинг) вориси бўлмаса, унинг вориси одамлар ичида унга энг яқин бўлганидир; қотил эса ҳеч нарсани мерос олмайди», дедилар. Муҳаммад айтди: Буларнинг ҳаммасини менга Сулаймон ибн Мусо Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан ривоят қилиб сўзлаб берди. Абу Довуд айтди: Муҳаммад ибн Рошид Дамашқ аҳлидан бўлиб, қотлдан (қочиб) Басрага қочиб кетган эди.

وَعَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «عَقْلُ شِبْهِ الْعَمْدِ مُغَلَّظٌ مِثْلُ عَقْلِ الْعَمْدِ وَلَا يُقْتَلُ صاحبُه» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qasdga oʻxshash (oʻldirish — shibhul-amd)ning diyati qasdan oʻldirish diyatidek ogʻirlashtirilgan boʻladi, ammo uni qilgan kishi (qasos uchun) oʻldirilmaydi», dedilar. (Roviy) aytdi: Xalil bizga ibn Roshiddan (quyidagini) ziyoda qildi: «Bu shaytonning odamlar orasiga sakrab (kirib) kelishi natijasida adovatsiz va qurol koʻtarmasdan, koʻr-koʻrona toʻkilgan qonlardir».Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қасдга ўхшаш (ўлдириш — шибҳул-амд)нинг дияти қасдан ўлдириш диятидек оғирлаштирилган бўлади, аммо уни қилган киши (қасос учун) ўлдирилмайди», дедилар. (Ровий) айтди: Халил бизга ибн Рошиддан (қуйидагини) зиёда қилди: «Бу шайтоннинг одамлар орасига сакраб (кириб) келиши натижасида адоватсиз ва қурол кўтармасдан, кўр-кўрона тўкилган қонлардир».

وَعَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْعَيْنِ الْقَائِمَةِ السَّادَّةِ لِمَكَانِهَا بِثُلْثِ الدِّيَةِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz oʻrnida turgan, ammo (koʻrmay) qolib, oʻrnini toʻsib turgan koʻz (haqida) diyatning uchdan biri toʻlanishiga hukm qildilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз ўрнида турган, аммо (кўрмай) қолиб, ўрнини тўсиб турган кўз (ҳақида) диятнинг учдан бири тўланишига ҳукм қилдилар.

وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الجَنينِ بغُرَّةٍ: عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ أَوْ فَرَسٍ أَوْ بَغْلٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ: رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَخَالِدٌ الْوَاسِطِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو وَلَمْ يَذْكُرْ: أَوْ فَرَسٍ أَوْ بغل

Ibrohim ibn Muso ar-Roziy bizga Iso orqali, u Muhammad — yaʼni ibn Amr — orqali, u Abu Salama orqali, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U dedi: Rasululloh ﷺ homila (tushirilgan chaqaloq) haqida bir qul yoki choʻri yoxud ot yoki xachir (toʻlash bilan) hukm qildilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Hammod ibn Salama va Xolid ibn Abdulloh Muhammad ibn Amrdan rivoyat qilganlar, ammo ular «yoki ot yoki xachir»ni zikr qilmaganlar.Иброҳим ибн Мусо ар-Розий бизга Исо орқали, у Муҳаммад — яъни ибн Амр — орқали, у Абу Салама орқали, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ ҳомила (туширилган чақалоқ) ҳақида бир қул ёки чўри ёхуд от ёки хачир (тўлаш билан) ҳукм қилдилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳаммод ибн Салама ва Холид ибн Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Амрдан ривоят қилганлар, аммо улар «ёки от ёки хачир»ни зикр қилмаганлар.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «من تطيب وَلَمْ يُعْلَمْ مِنْهُ طِبٌّ فَهُوَ ضَامِنٌ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim tabobatni bilmagan holda tabiblik qilsa, u (yetkazgan zarariga) zomindir», dedilar. Abu Dovud va Nasoiy rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким табобатни билмаган ҳолда табиблик қилса, у (етказган зарарига) зоминдир», дедилар. Абу Довуд ва Насоий ривоят қилган.

وَعَن عِمْران بن حُصَينٍ: أَنَّ غُلَامًا لِأُنَاسٍ فُقَرَاءَ قَطَعَ أُذُنَ غُلَامٍ لِأُنَاسٍ أَغْنِيَاءَ فَأَتَى أَهْلُهُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا: إِنَّا أُنَاسٌ فُقَرَاءُ فَلَمْ يَجْعَلْ عَلَيْهِمْ شَيْئًا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ

Ahmad ibn Hanbal bizga Muoz ibn Hishom orqali rivoyat qiladi: Menga otam Qatodadan, u Abu Nazradan, u Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi: Kambagʻal kishilarga tegishli bir qul boy kishilarga tegishli bir qulning qulogʻini kesib qoʻydi. Shunda uning (qulning) egalari Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, biz kambagʻal kishilarmiz», dedilar. U zot esa unga (qulga) hech narsa (diyat) yuklamadilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Муоз ибн Ҳишом орқали ривоят қилади: Менга отам Қатодадан, у Абу Назрадан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: Камбағал кишиларга тегишли бир қул бой кишиларга тегишли бир қулнинг қулоғини кесиб қўйди. Шунда унинг (қулнинг) эгалари Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, биз камбағал кишилармиз», дедилар. У зот эса унга (қулга) ҳеч нарса (дият) юкламадилар.

عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ: دِيَةُ شِبْهِ الْعَمْدِ أَثْلَاثًا ثَلَاثٌ وَثَلَاثُونَ حِقَّةً وَثَلَاثٌ وَثَلَاثُونَ جَذَعَةً وَأَرْبَعٌ وَثَلَاثُونَ ثَنِيَّةً إِلَى بَازِلِ عَامِهَا كُلُّهَا خَلِفَاتٌ وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ: فِي الْخَطَأ أَربَاعًا: خَمْسَة وَعِشْرُونَ حِقَّةً وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ جَذَعَةً وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ بَنَاتِ لَبُونٍ وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ بَنَاتِ مَخَاضٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Osim ibn Zamradan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha, u zot shibhi amd (qasdga oʻxshash xato qotillik) toʻgʻrisida shunday degan: «Uchdan, yaʼni oʻttiz uchta hiqqa (uchga toʻlib, toʻrtga kirgan tuya), oʻttiz uchta jazaʼa (toʻrtga toʻlib, beshga kirgan tuya) va sanniya yoshidan oʻsha yilning bozil (toʻqqizinchi yil) yoshigacha boʻlgan oʻttiz toʻrtta tuya — barchasi boʻgʻoz boʻlsin».Осим ибн Замрадан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича, у зот шибҳи амд (қасдга ўхшаш хато қотиллик) тўғрисида шундай деган: «Учдан, яъни ўттиз учта ҳиққа (учга тўлиб, тўртга кирган туя), ўттиз учта жазаъа (тўртга тўлиб, бешга кирган туя) ва санния ёшидан ўша йилнинг бозил (тўққизинчи йил) ёшигача бўлган ўттиз тўртта туя — барчаси бўғоз бўлсин».

وَعَن مُجاهدٍ قَالَ: قَضَى عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي شِبْهِ الْعَمْدِ ثَلَاثِينَ حِقَّةً وَثَلَاثِينَ جَذَعَةً وَأَرْبَعِينَ خَلِفَةً مَا بَيْنَ ثَنِيَّةٍ إِلَى بَازِلِ عَامِهَا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) shibhi amd (qasdga oʻxshash xato qotillik) toʻgʻrisida oʻttizta hiqqa (uchga toʻlib, toʻrtga kirgan tuya), oʻttizta jazaʼa (toʻrtga toʻlib, beshga kirgan tuya) hamda sanniya yoshidan oʻsha yilning bozil (toʻqqizinchi yil) yoshigacha boʻlgan qirqta boʻgʻoz tuyani (diyat qilib) hukm chiqargan.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) шибҳи амд (қасдга ўхшаш хато қотиллик) тўғрисида ўттизта ҳиққа (учга тўлиб, тўртга кирган туя), ўттизта жазаъа (тўртга тўлиб, бешга кирган туя) ҳамда санния ёшидан ўша йилнинг бозил (тўққизинчи йил) ёшигача бўлган қирқта бўғоз туяни (дият қилиб) ҳукм чиқарган.

وَعَن سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي الْجَنِينِ يُقْتَلُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ بِغُرَّةِ عَبْدٍ أَوْ وَلِيدَةٍ. فَقَالَ الَّذِي قُضِيَ عليهِ: كيفَ أَغْرَمُ مَنْ لَا شَرِبَ وَلَا أَكَلَ وَلَا نَطَقَ وَلَا اسْتَهَلَّ وَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلُّ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّمَا هَذَا مِنْ إِخْوَانِ الْكُهَّانِ» . رَوَاهُ مالكٌ وَالنَّسَائِيّ مُرْسلا وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ عَنْهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مُتَّصِلا

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ onasining qornida oʻldirilgan homila haqida bir qul yoxud choʻri (diyat berilishi) haqida hukm qildilar. Shunda hukm chiqarilgan kimsa: «Na ichgan, na yegan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan, na gapirgan kimsaning diyatini qanday toʻlayman? Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — kohinlardan biridir», dedilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ онасининг қорнида ўлдирилган ҳомила ҳақида бир қул ёхуд чўри (дият берилиши) ҳақида ҳукм қилдилар. Шунда ҳукм чиқарилган кимса: «На ичган, на еган, на (туғилиб) овоз чиқарган, на гапирган кимсанинг диятини қандай тўлайман? Бундай нарса эса бекор кетиши керак», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — коҳинлардан биридир», дедилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْعَجْمَاءُ جَرْحُهَا جُبَارٌ وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ وَالْبِئْرُ جُبَارٌ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hayvon yetkazgan jarohat behuda (tovon toʻlanmaydi), kon behuda va quduq behuda (bularda halok boʻlgan uchun tovon yoʻq)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳайвон етказган жароҳат беҳуда (товон тўланмайди), кон беҳуда ва қудуқ беҳуда (буларда ҳалок бўлган учун товон йўқ)», дедилар.

وَعَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ قَالَ: غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَيْشَ الْعُسْرَةِ وَكَانَ لِي أَجِيرٌ فقاتلَ إِنساناً فعض أَحدهمَا الْآخَرِ فَانْتَزَعَ الْمَعْضُوضُ يَدَهُ مِنْ فِي الْعَاضِّ فَأَنْدَرَ ثَنِيَّتَهُ فَسَقَطَتْ فَانْطَلَقَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَهْدَرَ ثَنِيَّتَهُ وَقَالَ: «أَيَدَعُ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضِمُهَا كَالْفَحْلِ»

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga Usra (mashaqqat) qoʻshinida gʻazotga chiqdim — bu men uchun oʻzimning nazarimda eng ishonchli amal edi. Mening bir ishchim bor edi, u bir kishi bilan urishib qoldi. Ulardan biri ikkinchisining barmogʻini tishlab oldi, u esa barmogʻini tortib olganida, tishlaganning oldingi tishi qoʻzgʻalib, tushib ketdi. Soʻng u Paygʻambar ﷺ huzurlariga bordi. U zot ﷺ tish uchun tovonni botil qildilar va: «U qoʻlini sening ogʻzingga qoʻyib, sen uni tishlashing uchun tashlab qoʻyadimi?» dedilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Усра (машаққат) қўшинида ғазотга чиқдим — бу мен учун ўзимнинг назаримда энг ишончли амал эди. Менинг бир ишчим бор эди, у бир киши билан уришиб қолди. Улардан бири иккинчисининг бармоғини тишлаб олди, у эса бармоғини тортиб олганида, тишлаганнинг олдинги тиши қўзғалиб, тушиб кетди. Сўнг у Пайғамбар ﷺ ҳузурларига борди. У зот ﷺ тиш учун товонни ботил қилдилар ва: «У қўлини сенинг оғзингга қўйиб, сен уни тишлашинг учун ташлаб қўядими?» дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شهيدٌ»

Said ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim oʻz moli (yoʻlida) oʻldirilsa, u shahiddir, kim oʻz dini (yoʻlida) oʻldirilsa, u shahiddir, kim oʻz qoni (jonini himoya qilib) oʻldirilsa, u shahiddir, kim oʻz ahli (oilasi yoʻlida) oʻldirilsa, u shahiddir», deyayotganlarini eshitdim. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasandir. Shuningdek, bir necha (roviy) Ibrohim ibn Saʼddan shunga oʻxshash rivoyat qilganlar. Yaʼqub — u Ibrohim ibn Saʼd ibn Ibrohim ibn Abdurrahmon ibn Avf az-Zuhriyning oʻgʻlidir.Саид ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким ўз моли (йўлида) ўлдирилса, у шаҳиддир, ким ўз дини (йўлида) ўлдирилса, у шаҳиддир, ким ўз қони (жонини ҳимоя қилиб) ўлдирилса, у шаҳиддир, ким ўз аҳли (оиласи йўлида) ўлдирилса, у шаҳиддир», деяётганларини эшитдим. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Шунингдек, бир неча (ровий) Иброҳим ибн Саъддан шунга ўхшаш ривоят қилганлар. Яъқуб — у Иброҳим ибн Саъд ибн Иброҳим ибн Абдурраҳмон ибн Авф аз-Зуҳрийнинг ўғлидир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ جَاءَ رَجُلٌ يُرِيدُ أَخْذَ مَالِي؟ قَالَ: «فَلَا تُعْطِهِ مَالَكَ» قَالَ: أَرَأَيْتَ إِنْ قَاتَلَنِي؟ قَالَ: «قَاتِلْهُ» قَالَ: أَرَأَيْتَ إِنْ قَتَلَنِي؟ قَالَ: «فَأَنْتَ شَهِيدٌ» . قَالَ: أَرَأَيْتَ إِنْ قَتَلْتُهُ؟ قَالَ: «هُوَ فِي النَّارِ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, ayting-chi, agar bir kishi mening molimni olmoqchi boʻlib kelsa(-chi)?» dedi. (Paygʻambar): «Unga molingni berma», dedilar. U: «Ayting-chi, agar u men bilan jang qilsa(-chi)?» dedi. (Paygʻambar): «U bilan jang qil», dedilar. U: «Ayting-chi, agar u meni oʻldirsa(-chi)?» dedi. (Paygʻambar): «(Unda) sen shahidsan», dedilar. U: «Ayting-chi, agar men uni oʻldirsam(-chi)?» dedi. (Paygʻambar): «U doʻzaxda(dir)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, айтинг-чи, агар бир киши менинг молимни олмоқчи бўлиб келса(-чи)?» деди. (Пайғамбар): «Унга молингни берма», дедилар. У: «Айтинг-чи, агар у мен билан жанг қилса(-чи)?» деди. (Пайғамбар): «У билан жанг қил», дедилар. У: «Айтинг-чи, агар у мени ўлдирса(-чи)?» деди. (Пайғамбар): «(Унда) сен шаҳидсан», дедилар. У: «Айтинг-чи, агар мен уни ўлдирсам(-чи)?» деди. (Пайғамбар): «У дўзахда(дир)», дедилар.

وَعَنْهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَوِ اطَّلَعَ فِي بَيْتِكَ أحدٌ ولمْ تَأذن لَهُ فخذفته بحصاة ففتأت عَيْنَهُ مَا كَانَ عَلَيْكَ مِنْ جُنَاحٍ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar bir kishi ruxsatingsiz uyingga (mugʻambirlik bilan) qarasa-yu, sen unga tosh otib, koʻzini koʻr qilsang, senga hech qanday gunoh boʻlmaydi», deganlarini eshitdim. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бир киши рухсатингсиз уйингга (муғамбирлик билан) қараса-ю, сен унга тош отиб, кўзини кўр қилсанг, сенга ҳеч қандай гуноҳ бўлмайди», деганларини эшитдим. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَن سهل بنِ سعد: أَنَّ رَجُلًا اطَّلَعَ فِي جُحْرٍ فِي بَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِدْرًى يَحُكُّ بِهِ رَأْسَهُ فَقَالَ: «لَوْ أَعْلَمُ أَنَّكَ تنظُرُني لطَعَنْتُ بهِ فِي عَيْنَيْكَ إِنَّمَا جُعِلَ الِاسْتِئْذَانُ مِنْ أَجْلِ الْبَصَرِ»

(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) xabar berdiki,) Bir kishi Rasululloh ﷺning eshigidagi bir teshikdan (ichkariga) moʻraladi; Rasululloh ﷺning (qoʻllarida) boshlarini qashiydigan midro (taroq yoki temir igna) bor edi. Rasululloh ﷺ uni koʻrganlarida: «Agar men sening (shu yerda) meni poylab turishingni (aniq) bilsam edi, mana shu (asbob) bilan koʻzlaringga sanchgan boʻlardim», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Izn (soʻrash) faqat koʻz (nigoh) sababli (oʻgʻrincha qaramaslik uchun) joriy qilingan», dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) хабар бердики,) Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг эшигидаги бир тешикдан (ичкарига) мўралади; Расулуллоҳ ﷺнинг (қўлларида) бошларини қашийдиган мидро (тароқ ёки темир игна) бор эди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўрганларида: «Агар мен сенинг (шу ерда) мени пойлаб туришингни (аниқ) билсам эди, мана шу (асбоб) билан кўзларингга санчган бўлардим», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Изн (сўраш) фақат кўз (нигоҳ) сабабли (ўғринча қарамаслик учун) жорий қилинган», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ أَنَّهُ رَأَى رَجُلًا يَخْذِفُ فَقَالَ: لَا تَخْذِفْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنِ الْخَذْفِ وَقَالَ: «إِنَّهُ لَا يُصَادُ بِهِ صَيْدٌ وَلَا يُنْكَأُ بِهِ عَدُوٌّ وَلَكِنَّهَا قَدْ تَكْسِرُ السِّنَّ وَتَفْقَأُ الْعَيْنَ»

(Abdulloh ibn Mugʻ affal (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, u bir kishini xazf (tosh otish) qilayotganini koʻ rib, unga: «Xazf qilma; chunki Rasululloh ﷺ xazfdan qaytargan edilar — yoki xazfni yoqtirmas edilar — va: ‹U bilan na ov ovlanadi, na dushman yaralanadi; lekin u tishni sindiradi va koʻ zni chiqaradi (oʻ yadi)› dedilar» dedi. Soʻng u (kishi)ni — bundan keyin (yana) xazf qilayotganini — koʻ rdi va unga: «Men senga Rasululloh ﷺdan — u zot xazfdan qaytarganlarini (yoki xazfni yoqtirmaganlarini) — soʻzlab beraman, sen esa (yana) xazf qilyapsanmi! Men sen bilan mana bunday-mana bunday (uzoq vaqt) gaplashmayman» dedi.(Абдуллоҳ ибн Муғ аффал (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, у бир кишини хазф (тош отиш) қилаётганини кў риб, унга: «Хазф қилма; чунки Расулуллоҳ ﷺ хазфдан қайтарган эдилар — ёки хазфни ёқтирмас эдилар — ва: ‹У билан на ов овланади, на душман яраланади; лекин у тишни синдиради ва кў зни чиқаради (ў яди)› дедилар» деди. Сўнг у (киши)ни — бундан кейин (яна) хазф қилаётганини — кў рди ва унга: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан — у зот хазфдан қайтарганларини (ёки хазфни ёқтирмаганларини) — сўзлаб бераман, сен эса (яна) хазф қиляпсанми! Мен сен билан мана бундай-мана бундай (узоқ вақт) гаплашмайман» деди.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ فِي مَسْجِدِنَا وَفِي سُوقِنَا وَمَعَهُ نَبْلٌ فَلْيُمْسِكْ عَلَى نِصَالِهَا أَنْ يُصِيبَ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ مِنْهَا بِشَيْءٍ»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz bir bogʻ yonidan oʻtsa, undan yesin, ammo etagiga solib olib ketmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз бир боғ ёнидан ўтса, ундан есин, аммо этагига солиб олиб кетмасин», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلَاحِ فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ فَيَقَعُ فِي حُفْرَة من النَّار»

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Biringiz birodariga qurol bilan (oʻqtalib) ishora qilmasin; chunki u bilmaydi — ehtimol, shayton uning qoʻlidan (qurolni) yulqib (tortib) yuborar-da, u (oʻzi) oʻtdan boʻlgan bir choh (oʻra)ga tushib qolar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Бирингиз биродарига қурол билан (ўқталиб) ишора қилмасин; чунки у билмайди — эҳтимол, шайтон унинг қўлидан (қуролни) юлқиб (тортиб) юборар-да, у (ўзи) ўтдан бўлган бир чоҳ (ўра)га тушиб қолар», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَشَارَ إِلَى أَخِيهِ بِحَدِيدَةٍ فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَلْعَنُهُ حَتَّى يَضَعَهَا وَإِنْ كَانَ أخاهُ لأبيهِ وَأمه» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abul-Qosim ﷺ: «Kim oʻz birodariga temir (qurol) bilan ishora qilsa, albatta, farishtalar uni laʼnatlaydilar — garchi u (ishora qilingan kishi) ota-onasidan boʻlgan tugʻishgan birodari boʻlsa ham», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абул-Қосим ﷺ: «Ким ўз биродарига темир (қурол) билан ишора қилса, албатта, фаришталар уни лаънатлайдилар — гарчи у (ишора қилинган киши) ота-онасидан бўлган туғишган биродари бўлса ҳам», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلَاحَ فَلَيْسَ مِنَّا» . رَوَاهُ البُخَارِيّ وزادَ مُسلم: «ومنْ غشَّنا فليسَ منَّا»

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kim bizga qarshi qurol koʻtarsa, u bizdan emas», dedilar. (Buni Abu Muso ham Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ким бизга қарши қурол кўтарса, у биздан эмас», дедилар. (Буни Абу Мусо ҳам Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди.)

وَعَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ سَلَّ علينا السَّيفَ فليسَ منَّا» . رَوَاهُ مُسلم

Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bizga qarshi qilich koʻtarsa, u bizdan emas», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бизга қарши қилич кўтарса, у биздан эмас», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ هشامَ بنَ حكيمٍ مَرَّ بِالشَّامِ عَلَى أُنَاسٍ مِنَ الْأَنْبَاطِ وَقَدْ أُقِيموا فِي الشَّمسِ وصُبَّ على رُؤوسِهِمُ الزَّيْتُ فَقَالَ: مَا هَذَا؟ قِيلَ: يُعَذَّبُونَ فِي الخَراجِ فَقَالَ هِشَامٌ: أَشْهَدُ لَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ اللَّهَ يُعَذِّبُ الَّذِينَ يُعذبونَ النَّاسَ فِي الدُّنْيَا» . رَوَاهُ مُسلم

Hishom ibn Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Shomda anbotlardan (savdogar dehqonlardan) boʻlgan bir guruh odamlarning yonidan oʻtib qoldi. Ular quyoshda (joziya undirish uchun) tik turgʻizib qoʻyilgan edi. (Hishom): «Bularga nima boʻldi?» dedi. (Odamlar): «Bular joziya (toʻlamagani) uchun ushlab turilibdi», dedilar. Shunda Hishom: «Men guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺ ning: ‹Albatta, Alloh dunyoda odamlarni azoblaganlarni azoblaydi›, — deb aytganlarini eshitganman», dedi.Ҳишом ибн Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Шомда анботлардан (савдогар деҳқонлардан) бўлган бир гуруҳ одамларнинг ёнидан ўтиб қолди. Улар қуёшда (жозия ундириш учун) тик турғизиб қўйилган эди. (Ҳишом): «Буларга нима бўлди?» деди. (Одамлар): «Булар жозия (тўламагани) учун ушлаб турилибди», дедилар. Шунда Ҳишом: «Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Албатта, Аллоҳ дунёда одамларни азоблаганларни азоблайди›, — деб айтганларини эшитганман», деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يُوشِكُ إِنْ طَالَتْ بك مُدَّة أَن ترى أَقْوَامًا فِي أَيْدِيهِمْ مِثْلُ أَذْنَابِ الْبَقَرِ يَغْدُونَ فِي غَضَبِ اللَّهِ وَيَرُوحُونَ فِي سَخَطِ اللَّهِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «وَيَرُوحُونَ فِي لَعْنَةِ اللَّهِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar umring uzoq boʻlsa, qoʻllarida hoʻkiz dumiga oʻxshash (qamchilar) boʻlgan, Allohning gʻazabida ertalab chiqib, Allohning gʻazabida kechqurun qaytadigan bir qavmni koʻrishing yaqindir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар умринг узоқ бўлса, қўлларида ҳўкиз думига ўхшаш (қамчилар) бўлган, Аллоҳнинг ғазабида эрталаб чиқиб, Аллоҳнинг ғазабида кечқурун қайтадиган бир қавмни кўришинг яқиндир», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " صِنْفَانِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لَمْ أَرَهُمَا: قَوْمٌ مَعَهُمْ سِيَاطٌ كَأَذْنَابِ الْبَقَرِ يَضْرِبُونَ بِهَا النَّاسَ وَنِسَاءٌ كَاسِيَاتٌ عَارِيَاتٌ مُمِيلَاتٌ مَائِلَاتٌ رؤوسهم كَأَسْنِمَةِ الْبُخْتِ الْمَائِلَةِ لَا يَدْخُلْنَ الْجَنَّةَ وَلَا يَجِدْنَ رِيحَهَا وَإِنَّ رِيحَهَا لَتُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ كَذَا وَكَذَا ". رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahlidan ikki toifa borki, men ularni (hali) koʻrmaganman: bir qavm — qoʻllarida hoʻkiz dumiga oʻxshash qamchilar boʻlib, ular bilan odamlarni uradilar; va kiyingan, ammo yalangʻoch, (oʻzgalarni gunohga) ogʻdiruvchi, oʻzlari ham (haqdan) ogʻgan ayollar — boshlari egilgan tuya oʻrkachiga oʻxshaydi. Ular jannatga kirmaydilar va uning hidini ham topmaydilar; holbuki uning hidi shuncha-shuncha (uzoq) masofadan ham sezilib turadi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳлидан икки тоифа борки, мен уларни (ҳали) кўрмаганман: бир қавм — қўлларида ҳўкиз думига ўхшаш қамчилар бўлиб, улар билан одамларни урадилар; ва кийинган, аммо яланғоч, (ўзгаларни гуноҳга) оғдирувчи, ўзлари ҳам (ҳақдан) оғган аёллар — бошлари эгилган туя ўркачига ўхшайди. Улар жаннатга кирмайдилар ва унинг ҳидини ҳам топмайдилар; ҳолбуки унинг ҳиди шунча-шунча (узоқ) масофадан ҳам сезилиб туради», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا قَاتَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَجْتَنِبِ الْوَجْهَ فَإِنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ عَلَى صُورَتِهِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz birodari bilan jang qilsa, yuzdan saqlansin (yuzga urmasin)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз биродари билан жанг қилса, юздан сақлансин (юзга урмасин)», дедилар.

عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ كَشَفَ سِتْرًا فَأَدْخَلَ بَصَرَهُ فِي الْبَيْتِ قَبْلَ أَنْ يُؤْذَنَ لَهُ فَرَأَى عَوْرَةَ أَهْلِهِ فَقَدْ أَتَى حَدًّا لَا يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَأْتِيَهُ وَلَوْ أَنَّهُ حِينَ أَدْخَلَ بَصَرَهُ فَاسْتَقْبَلَهُ رَجُلٌ فَفَقَأَ عَيْنَهُ مَا عَيَّرْتُ عَلَيْهِ وَإِنْ مَرَّ الرَّجُلُ عَلَى بَابٍ لَا سِتْرَ لَهُ غَيْرِ مُغْلَقٍ فَنَظَرَ فَلَا خَطِيئَةَ عَلَيْهِ إِنَّمَا الْخَطِيئَةُ عَلَى أَهْلِ الْبَيْتِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيب

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim izn berilishidan oldin pardani koʻtarib, koʻzini uyga tiqsa-yu, uy ahlining avratini koʻrib qolsa, oʻziga halol boʻlmagan bir gunoh (chegara)ga yetibdi. Agar u koʻzini tiqqan paytida bir kishi roʻbaroʻ kelib, uning koʻzlarini chiqarib yuborsa, men buni qoralamasdim. Agar bir kishi pardasi yoʻq, yopilmagan eshik yonidan oʻtib qarab qolsa, unga gunoh yoʻq, gunoh faqat uy ahlining boʻynidadir», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra va Abu Umomadan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni shu tarzda faqat Ibn Lahianing hadisidan bilamiz. Abu Abdurahmon al-Hubuliyning ismi Abdulloh ibn Yaziddir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким изн берилишидан олдин пардани кўтариб, кўзини уйга тиқса-ю, уй аҳлининг авратини кўриб қолса, ўзига ҳалол бўлмаган бир гуноҳ (чегара)га етибди. Агар у кўзини тиққан пайтида бир киши рўбарў келиб, унинг кўзларини чиқариб юборса, мен буни қораламасдим. Агар бир киши пардаси йўқ, ёпилмаган эшик ёнидан ўтиб қараб қолса, унга гуноҳ йўқ, гуноҳ фақат уй аҳлининг бўйнидадир», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Абу Умомадан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни шу тарзда фақат Ибн Лаҳианинг ҳадисидан биламиз. Абу Абдураҳмон ал-Ҳубулийнинг исми Абдуллоҳ ибн Язиддир.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُتَعَاطَى السَّيْفُ مَسْلُولًا. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qinidan sugʻurilgan qilichni (qoʻldan-qoʻlga) uzatishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakradan ham (rivoyat) bor. Bu hadis Hammod ibn Salama hadisi sifatida hasan gʻaribdir. Ibn Lahiʼa bu hadisni Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Banna al-Juhaniydan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Mening nazarimda Hammod ibn Salama hadisi sahihroqdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қинидан суғурилган қилични (қўлдан-қўлга) узатишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Ҳаммод ибн Салама ҳадиси сифатида ҳасан ғарибдир. Ибн Лаҳиъа бу ҳадисни Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Банна ал-Жуҳанийдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Менинг назаримда Ҳаммод ибн Салама ҳадиси саҳиҳроқдир.

وَعَن الحسنِ عَنْ سَمُرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُقَدَّ السَّيْرُ بَيْنَ أُصبعَينِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ ikki barmoq orasida tasmani kesishdan qaytardilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ икки бармоқ орасида тасмани кесишдан қайтардилар.

وَعَن سعيدِ بنِ زيدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ قُتِلَ دُونَ دِينِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ قُتِلَ دُونَ دَمِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ قُتِلَ دُونَ أَهْلِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ

Said ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim oʻz moli (yoʻlida) oʻldirilsa, u shahiddir, kim oʻz dini (yoʻlida) oʻldirilsa, u shahiddir, kim oʻz qoni (jonini himoya qilib) oʻldirilsa, u shahiddir, kim oʻz ahli (oilasi yoʻlida) oʻldirilsa, u shahiddir», deyayotganlarini eshitdim. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasandir. Shuningdek, bir necha (roviy) Ibrohim ibn Saʼddan shunga oʻxshash rivoyat qilganlar. Yaʼqub — u Ibrohim ibn Saʼd ibn Ibrohim ibn Abdurrahmon ibn Avf az-Zuhriyning oʻgʻlidir.Саид ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким ўз моли (йўлида) ўлдирилса, у шаҳиддир, ким ўз дини (йўлида) ўлдирилса, у шаҳиддир, ким ўз қони (жонини ҳимоя қилиб) ўлдирилса, у шаҳиддир, ким ўз аҳли (оиласи йўлида) ўлдирилса, у шаҳиддир», деяётганларини эшитдим. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Шунингдек, бир неча (ровий) Иброҳим ибн Саъддан шунга ўхшаш ривоят қилганлар. Яъқуб — у Иброҳим ибн Саъд ибн Иброҳим ибн Абдурраҳмон ибн Авф аз-Зуҳрийнинг ўғлидир.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " لِجَهَنَّمَ سَبْعَةُ أَبْوَابٍ: بَابٌ مِنْهَا لِمَنْ سَلَّ السَّيْفَ عَلَى أُمَّتِي أَوْ قَالَ: عَلَى أُمَّةِ مُحَمَّدٍ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Jahannamning yetti darvozasi bordir. Ulardan bir darvoza mening ummatimga — yoki Muhammad ﷺning ummatiga, deb aytdilar — qarshi qilich koʻtargan kishi uchundir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Molik ibn Migʻval hadisidan bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Жаҳаннамнинг етти дарвозаси бордир. Улардан бир дарвоза менинг умматимга — ёки Муҳаммад ﷺнинг умматига, деб айтдилар — қарши қилич кўтарган киши учундир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Молик ибн Миғвал ҳадисидан биламиз.

عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَسَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمة أَنَّهُمَا حَدَّثَا أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ أَتَيَا خَيْبَرَ فَتَفَرَّقَا فِي النَّخْلِ فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ فَجَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَحُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ ابْنَا مَسْعُودٍ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَكَلَّمُوا فِي أَمْرِ صَاحِبِهِمْ فَبَدَأَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَكَانَ أَصْغَر الْقَوْم فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " كبر الْكبر قَالَ يحيى بن سعد: يَعْنِي لِيَلِيَ الْكَلَامَ الْأَكْبَرُ فَتَكَلَّمُوا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اسْتَحِقُّوا قَتِيلَكُمْ أَوْ قَالَ صَاحِبَكُمْ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْكُمْ» . قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْرٌ لَمْ نَرَهُ قَالَ: فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ فِي أَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْهُمْ؟ قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْمٌ كُفَّارٌ فَفَدَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ قِبَلِهِ. وَفِي رِوَايَةٍ: «تَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ قَاتِلَكُمْ أَوْ صَاحِبَكُمْ» فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ عِنْده بِمِائَة نَاقَة

(Rofeʼ ibn Xadij va Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhumo) rivoyat qilishlaricha,) Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa ibn Masʼud Xaybarga (bordilar va) xurmozor ichida ajralib ketdilar; soʻng Abdulloh ibn Sahl oʻldirildi. Shunda Abdurrahmon ibn Sahl hamda Masʼudning ikki oʻgʻli Huvayyisa va Muhayyisa Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, oʻz sheriklari (oʻldirilgani) ishi haqida gapira boshladilar; (gapni) Abdurrahmon boshladi — u qavmning eng yoshi edi. Paygʻambar ﷺ: «Kattani (oldinga) qoʻy (kattaga gap bersin)» dedilar — (Yahyo: yaʼni gapni eng katta (yoshli) boshqarsin, dedi). Bas, ular oʻz sheriklari ishi haqida gapirdilar. Paygʻambar ﷺ: «Sizlar — ellik (kishingiz)ning qasami bilan — oʻldirilganingizga — yoki ‹sherigingizga› — haqli boʻlasizlarmi (qotilni shu bilan isbotlaysizlarmi)?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, bu — biz koʻrmagan (guvoh boʻlmagan) ishdir» dedilar. (U zot:) «U holda yahudiylar ulardan ellik (kishi)ning qasami bilan (oʻzlarini aybsiz deb) qutuladilarmi?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, ular kofir qavmdir» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ uning (xunini) oʻz (tomonlaridan) toʻladilar. Sahl aytdi: Men oʻsha tuyalardan bir urgʻochi tuyani (olib) yetib oldim; u ularning qoʻrasiga kirib, oyogʻi bilan meni tepdi.(Рофеъ ибн Хадиж ва Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилишларича,) Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд Хайбарга (бордилар ва) хурмозор ичида ажралиб кетдилар; сўнг Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилди. Шунда Абдурраҳмон ибн Саҳл ҳамда Масъуднинг икки ўғли Ҳуваййиса ва Муҳаййиса Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, ўз шериклари (ўлдирилгани) иши ҳақида гапира бошладилар; (гапни) Абдурраҳмон бошлади — у қавмнинг энг ёши эди. Пайғамбар ﷺ: «Каттани (олдинга) қўй (каттага гап берсин)» дедилар — (Яҳё: яъни гапни энг катта (ёшли) бошқарсин, деди). Бас, улар ўз шериклари иши ҳақида гапирдилар. Пайғамбар ﷺ: «Сизлар — эллик (кишингиз)нинг қасами билан — ўлдирилганингизга — ёки ‹шеригингизга› — ҳақли бўласизларми (қотилни шу билан исботлайсизларми)?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, бу — биз кўрмаган (гувоҳ бўлмаган) ишдир» дедилар. (У зот:) «У ҳолда яҳудийлар улардан эллик (киши)нинг қасами билан (ўзларини айбсиз деб) қутуладиларми?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, улар кофир қавмдир» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг (хунини) ўз (томонларидан) тўладилар. Саҳл айтди: Мен ўша туялардан бир урғочи туяни (олиб) етиб олдим; у уларнинг қўрасига кириб, оёғи билан мени тепди.

عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ: أَصْبَحَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ مَقْتُولًا بِخَيْبَرَ فَانْطَلَقَ أَوْلِيَاؤُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ: «أَلَكُمْ شَاهِدَانِ يَشْهَدَانِ عَلَى قَاتِلِ صَاحِبِكُمْ؟» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يَكُنْ ثَمَّ أحدٌ من المسلمينَ وإِنما هُوَ يهود وَقد يجترئون عَلَى أَعْظَمَ مِنْ هَذَا قَالَ: «فَاخْتَارُوا مِنْهُمْ خَمْسِينَ فَاسْتَحْلِفُوهُمْ» . فَأَبَوْا فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عِنْدِهِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Xaybarda oʻldirilgan holda topib olindi. Uning egalari (qarindoshlari) Nabiy ﷺ huzuriga borib, buni u zotga aytishdi. U zot: «Doʻstingizning oʻldirilganiga guvohlik beradigan ikki guvohingiz bormi?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, u yerda musulmonlardan birorta ham kishi yoʻq edi, faqat yahudlar bor edi va ular bundan-da kattaroq ishga jurʼat qiladilar», deyishdi. U zot: «Unda ulardan ellik kishini tanlab, ularga qasam ichdiringlar», dedilar. Ular esa (bunga) koʻnmadilar. Shunda Nabiy ﷺ uning xunini oʻz (mol)laridan toʻladilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Хайбарда ўлдирилган ҳолда топиб олинди. Унинг эгалари (қариндошлари) Набий ﷺ ҳузурига бориб, буни у зотга айтишди. У зот: «Дўстингизнинг ўлдирилганига гувоҳлик берадиган икки гувоҳингиз борми?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, у ерда мусулмонлардан бирорта ҳам киши йўқ эди, фақат яҳудлар бор эди ва улар бундан-да каттароқ ишга журъат қиладилар», дейишди. У зот: «Унда улардан эллик кишини танлаб, уларга қасам ичдиринглар», дедилар. Улар эса (бунга) кўнмадилар. Шунда Набий ﷺ унинг хунини ўз (мол)ларидан тўладилар.

عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ: أُتِيَ عَلِيٌّ بِزَنَادِقَةٍ فَأَحْرَقَهُمْ فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ: لَوْ كُنْتُ أَنَا لَمْ أُحْرِقْهُمْ لِنَهْيِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ» وَلَقَتَلْتُهُمْ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

(Ikrima rivoyat qildiki,) Ali (roziyallohu anhu)ning huzuriga baʼzi zindiqlar (dahriylar) keltirildi va u ularni (oʻtda) yoqdi. Bu (xabar) Ibn Abbosga yetganida, u: «Agar men (uning oʻrnida) boʻlganimda, ularni yoqmagan boʻlardim — chunki Rasululloh ﷺ: ‹Allohning azobi (oʻt) bilan azoblamanglar›, deb qaytarganlar. Lekin men ularni (qatl) oʻldirgan boʻlardim — chunki Rasululloh ﷺ: ‹Kim oʻz dinini oʻzgartirsa, uni oʻldiringlar›, deganlar», dedi.(Икрима ривоят қилдики,) Али (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига баъзи зиндиқлар (даҳрийлар) келтирилди ва у уларни (ўтда) ёқди. Бу (хабар) Ибн Аббосга етганида, у: «Агар мен (унинг ўрнида) бўлганимда, уларни ёқмаган бўлардим — чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳнинг азоби (ўт) билан азобламанглар›, деб қайтарганлар. Лекин мен уларни (қатл) ўлдирган бўлардим — чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар›, деганлар», деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِن النَّارَ لَا يُعَذِّبُ بِهَا إِلَّا اللَّهُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqasini qaytarib oluvchining misoli qusugʻiga qaytib, uni yeydigan itning misoliga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақасини қайтариб олувчининг мисоли қусуғига қайтиб, уни ейдиган итнинг мисолига ўхшайди», дедилар.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «سَيَخْرُجُ قَوْمٌ فِي آخِرِ الزَّمَانِ حُدَّاثُ الْأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الْأَحْلَامِ يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ الْبَرِيَّةِ لَا يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ فَإِنَّ فِي قَتْلِهِمْ أَجْرًا لمن قَتلهمْ يَوْم الْقِيَامَة»

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Men sizlarga Rasululloh ﷺdan bir hadis aytsam, vallohi, U zot haqida yolgʻon (gapirish)dan koʻra osmondan (yerga) qulashim menga sevimliroqdir. Lekin men sizlarga oʻzim bilan sizlarning oraringizdagi (urush tadbiri haqida) gapirsam — (bilingki,) urush — hiyladir (aldovdir). Albatta, men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: «Oxirzamonda yoshlari kichik (yosh), aqllari yengil (nodon) bir qavm chiqadi; ular xaloyiqning eng yaxshi soʻzini (Qurʼondan) aytadilar, (lekin) iymonlari halqumlaridan (tomoqlaridan) oshib oʻtmaydi; ular dindan — xuddi oʻq ovdan (otilib) chiqqanidek — chiqib ketadilar. Bas, ularni qaerda uchratsangiz, oʻldiringlar; chunki ularni oʻldirishda — ularni oʻldirgan kishi uchun — Qiyomat kuni ajr bordir», dedilar.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис айцам, валлоҳи, У зот ҳақида ёлғон (гапириш)дан кўра осмондан (ерга) қулашим менга севимлироқдир. Лекин мен сизларга ўзим билан сизларнинг орарингиздаги (уруш тадбири ҳақида) гапирсам — (билингки,) уруш — ҳийладир (алдовдир). Албатта, мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: «Охирзамонда ёшлари кичик (ёш), ақллари енгил (нодон) бир қавм чиқади; улар халойиқнинг энг яхши сўзини (Қуръондан) айтадилар, (лекин) иймонлари ҳалқумларидан (томоқларидан) ошиб ўтмайди; улар диндан — худди ўқ овдан (отилиб) чиққанидек — чиқиб кетадилар. Бас, уларни қаэрда учрацангиз, ўлдиринглар; чунки уларни ўлдиришда — уларни ўлдирган киши учун — Қиёмат куни ажр бордир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَكُونُ أُمَّتِي فِرْقَتَيْنِ فَيَخْرُجُ مِنْ بَيْنِهِمَا مَارِقَةٌ يَلِي قَتْلَهُمْ أولاهم بِالْحَقِّ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatim ikki firqaga boʻlinadi, ularning oʻrtasidan bir adashgan toifa chiqadi. Ularni oʻldirishni ikki firqaning haqqa yaqinrogʻi oʻz zimmasiga oladi», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматим икки фирқага бўлинади, уларнинг ўртасидан бир адашган тоифа чиқади. Уларни ўлдиришни икки фирқанинг ҳаққа яқинроғи ўз зиммасига олади», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ جَرِيرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ: «لَا تَرْجِعُنَّ بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَاب بعض»

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Vidoʻ hajida: «Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizni uzib, kofirlikka qaytmanglar», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Видў ҳажида: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни узиб, кофирликка қайтманглар», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي بَكْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ حَمَلَ أَحَدُهُمَا عَلَى أَخِيهِ السِّلَاحَ فَهُمَا فِي جُرُفِ جَهَنَّمَ فَإِذَا قَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ دَخَلَاهَا جَمِيعًا» . وَفِي رِوَايَةٍ عَنْهُ: قَالَ: «إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بسيفهما فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ» قُلْتُ: هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ؟ قَالَ: «إِنَّهُ كَانَ حَرِيصًا عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ»

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ikki musulmondan biri (oʻz) birodariga qarshi qurol koʻtarsa, ikkovi jahannam yoqasidadir. Bas, biri oʻz sherigini oʻldirsa, ikkovi birga unga (doʻzaxga) kiradilar», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Икки мусулмондан бири (ўз) биродарига қарши қурол кўтарса, иккови жаҳаннам ёқасидадир. Бас, бири ўз шеригини ўлдирса, иккови бирга унга (дўзахга) кирадилар», — дедилар.

وَعَن أَنَسٍ قَالَ: قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفَرٌ مِنْ عُكْلٍ فَأَسْلَمُوا فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَأْتُوا إِبِلَ الصَّدَقَةِ فَيَشْرَبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا فَفَعَلُوا فَصَحُّوا فَارْتَدُّوا وَقَتَلُوا رُعَاتَهَا وَاسْتَاقُوا الْإِبِلَ فَبَعَثَ فِي آثَارِهِمْ فَأُتِيَ بِهِمْ فَقَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ثُمَّ لَمْ يَحْسِمْهُمْ حَتَّى مَاتُوا ". وَفِي رِوَايَةٍ: فَسَمَّرُوا أَعْيُنَهُمْ وَفِي رِوَايَةٍ: أَمَرَ بِمَسَامِيرَ فَأُحْمِيَتْ فَكَحَّلَهُمْ بِهَا وَطَرَحَهُمْ بِالْحَرَّةِ يَسْتَسْقُونَ فَمَا يُسْقَوْنَ حَتَّى مَاتُوا

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Paygʻambar ﷺning huzurlariga Ukl (qabilasi)dan bir necha kishi keldi va islomni qabul qildilar. Soʻng Madina (havosi) ularga yoqmadi (kasal boʻldilar). Bas, U zot ularga sadaqa tuyalarining oldiga borib, ularning siydigi va sutidan ichishni buyurdilar. Ular shunday qildilar va sogʻaydilar. Soʻng (islomdan) murtad boʻlib, (tuyalarning) choʻponini oʻldirdilar va (tuyalarni) haydab ketdilar. U zot ularning izidan (odam) yubordilar, bas, ular keltirildi. (U zot) ularning qoʻl-oyoqlarini kesib, koʻzlarini (qizdirilgan temir bilan) oʻydilar (kuydirdilar); soʻng ularni oʻlguncha (yaralarini) kuydirmadilar (qon toʻxtatmadilar).(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига Укл (қабиласи)дан бир неча киши келди ва исломни қабул қилдилар. Сўнг Мадина (ҳавоси) уларга ёқмади (касал бўлдилар). Бас, У зот уларга садақа туяларининг олдига бориб, уларнинг сийдиги ва сутидан ичишни буюрдилар. Улар шундай қилдилар ва соғайдилар. Сўнг (исломдан) муртад бўлиб, (туяларнинг) чўпонини ўлдирдилар ва (туяларни) ҳайдаб кетдилар. У зот уларнинг изидан (одам) юбордилар, бас, улар келтирилди. (У зот) уларнинг қўл-оёқларини кесиб, кўзларини (қиздирилган темир билан) ўйдилар (куйдирдилар); сўнг уларни ўлгунча (яраларини) куйдирмадилар (қон тўхтатмадилар).

عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحُثُّنَا عَلَى الصَّدَقَةِ وَيَنْهَانَا عَنِ الْمُثْلَةِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ النَّسَائِيّ عَن أنس

Hayyoj ibn Imrondan rivoyat qilinishicha, Imronning bir quli qochib ketdi. (Imron) Allohga: «Agar uni qoʻlga olsam, qoʻlini kesaman», deb (atalgan ishni) oʻziga lozim qilib oldi. Soʻng meni bu haqda (savol) soʻrab kelishimga yubordi. Men Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)ning oldiga keldim va undan soʻradim. U: «Allohning Nabiysi ﷺ bizni sadaqaga undar va murdani buzishdan (maslalashdan) qaytarar edilar», dedi. Soʻng men Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)ning oldiga keldim va undan soʻradim. U: «Rasululloh ﷺ bizni sadaqaga undar va murdani buzishdan (maslalashdan) qaytarar edilar», dedi.Ҳайёж ибн Имрондан ривоят қилинишича, Имроннинг бир қули қочиб кетди. (Имрон) Аллоҳга: «Агар уни қўлга олсам, қўлини кесаман», деб (аталган ишни) ўзига лозим қилиб олди. Сўнг мени бу ҳақда (савол) сўраб келишимга юборди. Мен Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдим ва ундан сўрадим. У: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ бизни садақага ундар ва мурдани бузишдан (маслалашдан) қайтарар эдилар», деди. Сўнг мен Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдим ва ундан сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺ бизни садақага ундар ва мурдани бузишдан (маслалашдан) қайтарар эдилар», деди.

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَانْطَلَقَ لِحَاجَتِهِ فَرَأَيْنَا حُمْرَةً مَعَهَا فَرْخَانِ فَأَخَذْنَا فَرْخَيْهَا فَجَاءَتِ الْحُمْرَةُ فَجَعَلَتْ تَفْرُشُ فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «مَنْ فَجَعَ هَذِهِ بِوَلَدِهَا؟ رُدُّوا وَلَدَهَا إِلَيْهَا» . وَرَأَى قَرْيَةَ نَمْلٍ قَدْ حَرَّقْنَاهَا قَالَ: «مَنْ حَرَّقَ هَذِهِ؟» فَقُلْنَا: نَحْنُ قَالَ: «إِنَّهُ لَا يَنْبَغِي أَنْ يُعَذِّبَ بِالنَّارِ إِلاَّ ربُّ النَّار» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Solih Mahbub ibn Muso bizga aytib berdi: Abu Ishoq al-Fazoriy bizga xabar berdi: Abu Ishoq ash-Shayboniydan, u Ibn Saʼddan — Abu Solihdan boshqasi: «al-Hasan ibn Saʼddan», dedi — u Abdurrahmon ibn Abdullohdan, u otasidan rivoyat qildi. (Otasi) dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. U zot hojatlarini chiqargani ketdilar. Biz ikkita bolasi bor bir qush (chumchuq) koʻrdik va uning ikki bolasini oldik. Shunda qush kelib, qanotlarini yerga yoyib (pirpirata) boshladi. Nabiy ﷺ kelib: «Kim buni bolasidan judo qilib, qaygʻuga soldi? Bolasini oʻziga qaytaringlar», dedilar. U zot biz kuydirib yuborgan bir chumoli uyasini ham koʻrib qoldilar va: «Buni kim kuydirdi?» dedilar. Biz: «Biz», dedik. U zot: «Olov bilan faqat olovning Robbigina azoblashi joiz, (boshqa hech kimga ravo emas)», dedilar.Абу Солиҳ Маҳбуб ибн Мусо бизга айтиб берди: Абу Ишоқ ал-Фазорий бизга хабар берди: Абу Ишоқ аш-Шайбонийдан, у Ибн Саъддан — Абу Солиҳдан бошқаси: «ал-Ҳасан ибн Саъддан», деди — у Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳдан, у отасидан ривоят қилди. (Отаси) деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. У зот ҳожатларини чиқаргани кетдилар. Биз иккита боласи бор бир қуш (чумчуқ) кўрдик ва унинг икки боласини олдик. Шунда қуш келиб, қанотларини ерга ёйиб (пирпирата) бошлади. Набий ﷺ келиб: «Ким буни боласидан жудо қилиб, қайғуга солди? Боласини ўзига қайтаринглар», дедилар. У зот биз куйдириб юборган бир чумоли уясини ҳам кўриб қолдилар ва: «Буни ким куйдирди?» дедилар. Биз: «Биз», дедик. У зот: «Олов билан фақат оловнинг Роббигина азоблаши жоиз, (бошқа ҳеч кимга раво эмас)», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " سَيَكُونُ فِي أُمَّتِي اخْتِلَافٌ وَفُرْقَةٌ قَوْمٌ يُحسِنونَ القيلَ ويُسيئونَ الفِعلَ يقرؤون الْقُرْآنَ لَا يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ مُروقَ السَّهمِ فِي الرَّمِيَّةِ لَا يَرْجِعُونَ حَتَّى يَرْتَدَّ السَّهْمُ عَلَى فُوقِهِ هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ وَالْخَلِيقَةِ طُوبَى لِمَنْ قَتَلَهُمْ وَقَتَلُوهُ يَدْعُونَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ وَلَيْسُوا منَّا فِي شيءٍ مَنْ قاتلَهم كَانَ أَوْلَى بِاللَّهِ مِنْهُمْ قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا سِيمَاهُمْ؟ قَالَ: «التَّحْلِيقُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺ haqida rivoyat qilinadi. U zot: «Tez orada ummatimda ixtilof va boʻlinish paydo boʻladi. Soʻzni chiroyli qiladigan, ammo amalni yomon qiladigan bir qavm boʻladi. Ular Qurʼonni oʻqiydilar, ammo u boʻgʻizlaridan oʻtmaydi. Ular dindan, xuddi kamondan otilgan oʻq ovni teshib oʻtganidek, chiqib ketadilar. Oʻq oʻzining payukiga qaytmaguncha, ular dinga qaytmaydilar. Ular xalqning va jami maxluqotning eng yomonidirlar. Ularni oʻldirgan va ular tomonidan oʻldirilgan kishiga xush kelibdi! Ular Allohning Kitobiga chaqiradilar, ammo ular undan hech narsada emaslar. Ularga qarshi jang qilgan kishi Allohga ulardan koʻra yaqinroqdir», dedilar. Sahobalar: «Ey Rasululloh, ularning belgisi nima?», deb soʻradilar. U zot: «Boshni qirib tashlash», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺ ҳақида ривоят қилинади. У зот: «Тез орада умматимда ихтилоф ва бўлиниш пайдо бўлади. Сўзни чиройли қиладиган, аммо амални ёмон қиладиган бир қавм бўлади. Улар Қуръонни ўқийдилар, аммо у бўғизларидан ўтмайди. Улар диндан, худди камондан отилган ўқ овни тешиб ўтганидек, чиқиб кетадилар. Ўқ ўзининг паюкига қайтмагунча, улар динга қайтмайдилар. Улар халқнинг ва жами махлуқотнинг энг ёмонидирлар. Уларни ўлдирган ва улар томонидан ўлдирилган кишига хуш келибди! Улар Аллоҳнинг Китобига чақирадилар, аммо улар ундан ҳеч нарсада эмаслар. Уларга қарши жанг қилган киши Аллоҳга улардан кўра яқинроқдир», дедилар. Саҳобалар: «Эй Расулуллоҳ, уларнинг белгиси нима?», деб сўрадилар. У зот: «Бошни қириб ташлаш», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ زِنا بعدَ إِحْصانٍ فإِنَّهُ يُرجَمُ ورجلٌ خرَجَ مُحارِباً للَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِنَّهُ يُقْتَلُ أَوْ يُصْلَبُ أَوْ يُنْفَى مِنَ الْأَرْضِ أَوْ يَقْتُلُ نَفْسًا فَيُقْتَلُ بِهَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekanligiga guvohlik beradigan musulmon kishining qoni faqat uch narsadan biri bilangina halol boʻladi: uylangandan keyin zino qilgan kishi — u toshboʻron qilinadi; Alloh va Uning Rasuliga qarshi urush qilib chiqqan kishi — u oʻldiriladi yoki dorga osiladi yoxud yerdan badarga qilinadi; yoki bir jonni oʻldirgan kishi — uning evaziga oʻzi oʻldiriladi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканлигига гувоҳлик берадиган мусулмон кишининг қони фақат уч нарсадан бири билангина ҳалол бўлади: уйлангандан кейин зино қилган киши — у тошбўрон қилинади; Аллоҳ ва Унинг Расулига қарши уруш қилиб чиққан киши — у ўлдирилади ёки дорга осилади ёхуд ердан бадарга қилинади; ёки бир жонни ўлдирган киши — унинг эвазига ўзи ўлдирилади».

وَعَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ: حَدَّثَنَا أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ كَانُوا يَسِيرُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَانْطَلَقَ بَعْضُهُمْ إِلَى حَبْلٍ مَعَه فَأَخذه فَفَزعَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdurrahmon ibn Abu Layloning (rahimahulloh) aytishicha, Muhammad ﷺ ning sahobalari bizga rivoyat qilib aytdilarki, ular Paygʻambar ﷺ bilan birga safarda ketayotgan edilar. Ulardan bir kishi uxlab qoldi. Baʼzilari uning yonidagi arqonga borib uni oldi, shunda u (uygʻonib) qoʻrqib ketdi. Rasululloh ﷺ: «Bir musulmonning boshqa bir musulmonni qoʻrqitishi halol emas», dedilar.Абдурраҳмон ибн Абу Лайлонинг (раҳимаҳуллоҳ) айтишича, Муҳаммад ﷺ нинг саҳобалари бизга ривоят қилиб айтдиларки, улар Пайғамбар ﷺ билан бирга сафарда кетаётган эдилар. Улардан бир киши ухлаб қолди. Баъзилари унинг ёнидаги арқонга бориб уни олди, шунда у (уйғониб) қўрқиб кетди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бир мусулмоннинг бошқа бир мусулмонни қўрқитиши ҳалол эмас», дедилар.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ أَخَذَ أَرْضًا بِجِزْيَتِهَا فَقَدِ اسْتَقَالَ هِجْرَتَهُ وَمَنْ نَزَعَ صَغَارَ كَافِرٍ مِنْ عُنُقِهِ فَجَعَلَهُ فِي عُنُقِهِ فَقَدْ وَلّى الإِسلامَ ظهرَه» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim bir yerni uning jizyasi(ni toʻlash) sharti bilan olsa, oʻz hijratidan voz kechibdi. Kim bir kofirning boʻynidan xorlik (belgisi)ni yechib olib, uni oʻz boʻyniga osib qoʻysa, Islomga ortini oʻgiribdi». (Yazid ibn Xumayr) dedi: Soʻng Xolid ibn Maʼdon mendan bu hadisni eshitib qoldi va menga: ‹Buni senga Shabib aytib berdimi?› dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹U yerga borganingda undan soʻragin, bu hadisni menga yozib yuborsin›, dedi. (U roviy) dedi: Shunda u (Shabib) buni unga yozib berdi. Men kelganimda Xolid ibn Maʼdon mendan u qogʻozni soʻradi, men esa unga berdim. U buni oʻqigach, eshitgan narsasi sababli qoʻlidagi yerlarni tark etdi. Abu Dovud dedi: Bu Yazid ibn Xumayr al-Yazaniydir, u Shuʼbaning sherigi (boʻlgan kishi) emas.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бир ерни унинг жизяси(ни тўлаш) шарти билан олса, ўз ҳижратидан воз кечибди. Ким бир кофирнинг бўйнидан хорлик (белгиси)ни ечиб олиб, уни ўз бўйнига осиб қўйса, Исломга ортини ўгирибди». (Язид ибн Хумайр) деди: Сўнг Холид ибн Маъдон мендан бу ҳадисни эшитиб қолди ва менга: ‹Буни сенга Шабиб айтиб бердими?› деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹У ерга борганингда ундан сўрагин, бу ҳадисни менга ёзиб юборсин›, деди. (У ровий) деди: Шунда у (Шабиб) буни унга ёзиб берди. Мен келганимда Холид ибн Маъдон мендан у қоғозни сўради, мен эса унга бердим. У буни ўқигач, эшитган нарсаси сабабли қўлидаги ерларни тарк этди. Абу Довуд деди: Бу Язид ибн Хумайр ал-Язанийдир, у Шуъбанинг шериги (бўлган киши) эмас.

وَعَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَرِيَّةً إِلَى خَثْعَمَ فَاعْتَصَمَ نَاسٌ مِنْهُمْ بِالسُّجُودِ فَأَسْرَعَ فِيهِمُ الْقَتْلَ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَرَ لَهُمْ بِنِصْفِ الْعَقْلِ وَقَالَ: «أَنَا بَرِيءٌ مِنْ كُلِّ مُسْلِمٍ مُقِيمٍ بَيْنَ أَظْهُرِ الْمُشْرِكِينَ» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ؟ قَالَ: «لَا تَتَرَاءَى نَارَاهُمَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ Xasʼam (qabilasi)ga bir lashkar joʻnatdilar. Ulardan (Xasʼamdan) baʼzi odamlar sajda qilish bilan (oʻzlarini musulmon koʻrsatib) panoh izladilar, biroq ularni shoshib oʻldirib yuborishdi». U dedi: «Bu xabar Paygʻambar ﷺga yetib bordi. Shunda u zot ular uchun yarim diyat (qon evazi) toʻlanishini buyurdilar va: ‹Men mushriklar orasida (oʻrtasida) yashaydigan har bir musulmondan beriydirman (uning javobgarini koʻtarmayman)›, dedilar. ‹Yo Rasululloh, nima uchun?› deyishdi. U zot: ‹Ikkovining (musulmon bilan mushrikning) olovlari bir-biriga koʻrinib turmasin (yaʼni shu qadar uzoq turishsin)›, dedilar». Abu Dovud aytdi: Buni Hushaym, Muʼtamir, Xolid al-Vositiy va bir jamoa ham rivoyat qilgan, biroq ular Jarirni zikr qilishmagan.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ Хасъам (қабиласи)га бир лашкар жўнатдилар. Улардан (Хасъамдан) баъзи одамлар сажда қилиш билан (ўзларини мусулмон кўрсатиб) паноҳ изладилар, бироқ уларни шошиб ўлдириб юборишди». У деди: «Бу хабар Пайғамбар ﷺга етиб борди. Шунда у зот улар учун ярим дият (қон эвази) тўланишини буюрдилар ва: ‹Мен мушриклар орасида (ўртасида) яшайдиган ҳар бир мусулмондан берийдирман (унинг жавобгарини кўтармайман)›, дедилар. ‹Ё Расулуллоҳ, нима учун?› дейишди. У зот: ‹Икковининг (мусулмон билан мушрикнинг) оловлари бир-бирига кўриниб турмасин (яъни шу қадар узоқ туришсин)›, дедилар». Абу Довуд айтди: Буни Ҳушайм, Муътамир, Холид ал-Воситий ва бир жамоа ҳам ривоят қилган, бироқ улар Жарирни зикр қилишмаган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الْإِيمَانُ قَيَّدَ الْفَتْكَ لَا يفتِكُ مُؤمنٌ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muhammad ibn Huzoba bizga Ishoq — yaʼni ibn Mansur — orqali rivoyat qildi, u Asbot al-Hamdoniydan, u as-Suddiydan, u otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qildiki, u zot: «Iymon (gʻaflatda turgan kishiga) gʻiybatona hujumni (qotillikni) man qildi: mumin (ahd berib turib) gʻiybatona hujum qilib oʻldirmaydi», dedilar.Муҳаммад ибн Ҳузоба бизга Ишоқ — яъни ибн Мансур — орқали ривоят қилди, у Асбот ал-Ҳамдонийдан, у ас-Суддийдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺ дан ривоят қилдики, у зот: «Иймон (ғафлатда турган кишига) ғийбатона ҳужумни (қотилликни) ман қилди: мумин (аҳд бериб туриб) ғийбатона ҳужум қилиб ўлдирмайди», дедилар.

وَعَنْ جَرِيرٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ إِلَى الشِّرْكِ فقد حلَّ دَمه» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qul shirk yurtiga qochib ketsa, uning qoni halol boʻladi», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қул ширк юртига қочиб кетса, унинг қони ҳалол бўлади», дедилар.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ يَهُودِيَّةً كَانَتْ تَشْتِمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَقَعُ فِيهِ فَخَنَقَهَا رَجُلٌ حَتَّى مَاتَتْ فَأَبْطَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَمَهَا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir yahudiy ayol Nabiy ﷺni soʻkar va u zotning haqlarida yomon gaplar aytar edi. Shunda bir kishi uni boʻgʻib, oʻldirib qoʻydi. Rasululloh ﷺ uning qonini behuda (qisossiz) deb hukm qildilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир яҳудий аёл Набий ﷺни сўкар ва у зотнинг ҳақларида ёмон гаплар айтар эди. Шунда бир киши уни бўғиб, ўлдириб қўйди. Расулуллоҳ ﷺ унинг қонини беҳуда (қисоссиз) деб ҳукм қилдилар.

وَعَنْ جُنْدُبٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «حَدُّ السَّاحِرِ ضَرْبُهُ بِالسَّيْفِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sehrgarning hadi — qilich bilan bir zarbadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz faqat shu yoʻl bilangina marfuʼ holda bilamiz. Ismoil ibn Muslim al-Makkiy hadisda zaif sanaladi. Ismoil ibn Muslim al-Abdiy al-Basriy haqida esa Vakiyʼ: «U siqadir», degan. Bu (rivoyat) Hasandan ham rivoyat qilinadi, sahihi esa Jundabdan mavquf (sahobiy soʻzi sifatida) keladi. Bu hadisga koʻra Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahlining ameli boʻlgan, bu Molik ibn Anasning soʻzidir. Shofeʼiy esa: «Sehrgar faqat sehrida kufrga yetadigan ish qilsagina oʻldiriladi; agar kufrdan past bir ish qilsa, unga oʻldirish (joriy etilishini) koʻrmaymiz», degan.Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сеҳргарнинг ҳади — қилич билан бир зарбадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз фақат шу йўл билангина марфуъ ҳолда биламиз. Исмоил ибн Муслим ал-Маккий ҳадисда заиф саналади. Исмоил ибн Муслим ал-Абдий ал-Басрий ҳақида эса Вакийъ: «У сиқадир», деган. Бу (ривоят) Ҳасандан ҳам ривоят қилинади, саҳиҳи эса Жундабдан мавқуф (саҳобий сўзи сифатида) келади. Бу ҳадисга кўра Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳлининг амели бўлган, бу Молик ибн Анаснинг сўзидир. Шофеъий эса: «Сеҳргар фақат сеҳрида куфрга етадиган иш қилсагина ўлдирилади; агар куфрдан паст бир иш қилса, унга ўлдириш (жорий этилишини) кўрмаймиз», деган.

عَن أُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَيُّمَا رَجُلٍ خَرَجَ يُفَرِّقُ بَيْنَ أُمَّتِي فَاضْرِبُوا عُنُقَهُ» . رَوَاهُ النَّسَائِيُّ

Usoma ibn Sharik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi ummatimning orasini boʻlish uchun chiqsa, uning boʻynini uring», dedilar.Усома ибн Шарик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши умматимнинг орасини бўлиш учун чиқса, унинг бўйнини уринг», дедилар.

وَعَنْ شَرِيكِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ: كُنْتُ أَتَمَنَّى أَنْ أَلْقَى رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْأَلُهُ عَنِ الْخَوَارِجِ فَلَقِيْتُ أَبَا بَرْزَةَ فِي يَوْمِ عِيدٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقُلْتُ لَهُ: هَلْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ الْخَوَارِجَ؟ قَالَ: نعمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأُذُنَيَّ وَرَأَيْتُهُ بِعَيْنَيَّ: أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَالٍ فَقَسَمَهُ فَأَعْطَى مَنْ عَنْ يَمِينِهِ وَمَنْ عَنْ شِمَالِهِ وَلَمْ يُعْطِ مَنْ وَرَاءَهُ شَيْئًا. فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ مَا عَدَلْتَ فِي الْقِسْمَةِ رَجُلٌ أَسْوَدُ مَطْمُومُ الشَّعْرِ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَبْيَضَانِ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَضَبًا شَدِيدًا وَقَالَ: «وَاللَّهِ لَا تَجِدُونَ بَعْدِي رَجُلًا هُوَ أَعْدَلُ مِنِّي» ثُمَّ قَالَ: «يخرُجُ فِي آخرِ الزَّمانِ قومٌ كأنَّ هَذَا مِنْهُم يقرؤون الْقُرْآنَ لَا يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الْإِسْلَامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ سِيمَاهُمُ التَّحْلِيقُ لَا يَزَالُونَ يَخْرُجُونَ حَتَّى يَخْرُجَ آخِرُهُمْ مَعَ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ فَإِذَا لَقِيتُمُوهُمْ هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ والخليقة» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan xavorijlar haqida soʻraganida, u dedi: «Rasululloh ﷺni oʻz qulogʻim bilan eshitdim va oʻz koʻzim bilan koʻrdim. Rasululloh ﷺga bir mol keltirilib, u zot uni taqsimladilar. Oʻng tomonidagilar va chap tomonidagilarga berdilar, orqasidagilarga esa hech narsa bermadilar. Shunda orqasida bir kishi turib: ‹Ey Muhammad, taqsimda odil boʻlmadingiz!› dedi. U qora, sochi qirilgan, egnida ikkita oq kiyim bor kishi edi. Rasululloh ﷺ qattiq gʻazablandilar va: «Allohga qasamki, mendan keyin siz mendan koʻra odilroq kishini topolmaysiz», dedilar. Soʻng: «Oxirzamonda bir qavm chiqadi, goʻyo bu ulardandir. Ular Qurʼon oʻqiydilar, ammo u boʻgʻizlaridan oʻtmaydi. Ular oʻqning ovdan oʻtib ketganidek islomdan chiqib ketadilar. Ularning belgisi — bosh qirishdir. Ular toʻxtamay chiqaveradilar, hatto ularning oxirgisi Masih Dajjol bilan chiqadi. Bas, ularni uchratsangiz, oʻldiringlar, ular xaloyiqning va jamiki maxluqotning eng yomonidir», dedilar». Abu Abdurrahmon (rahimahulloh) aytdi: Sharik ibn Shihob unchalik mashhur roviy emas.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан хаворижлар ҳақида сўраганида, у деди: «Расулуллоҳ ﷺни ўз қулоғим билан эшитдим ва ўз кўзим билан кўрдим. Расулуллоҳ ﷺга бир мол келтирилиб, у зот уни тақсимладилар. Ўнг томонидагилар ва чап томонидагиларга бердилар, орқасидагиларга эса ҳеч нарса бермадилар. Шунда орқасида бир киши туриб: ‹Эй Муҳаммад, тақсимда одил бўлмадингиз!› деди. У қора, сочи қирилган, эгнида иккита оқ кийим бор киши эди. Расулуллоҳ ﷺ қаттиқ ғазабландилар ва: «Аллоҳга қасамки, мендан кейин сиз мендан кўра одилроқ кишини тополмайсиз», дедилар. Сўнг: «Охирзамонда бир қавм чиқади, гўё бу улардандир. Улар Қуръон ўқийдилар, аммо у бўғизларидан ўтмайди. Улар ўқнинг овдан ўтиб кетганидек исломдан чиқиб кетадилар. Уларнинг белгиси — бош қиришдир. Улар тўхтамай чиқаверадилар, ҳатто уларнинг охиргиси Масиҳ Дажжол билан чиқади. Бас, уларни учратсангиз, ўлдиринглар, улар халойиқнинг ва жамики махлуқотнинг энг ёмонидир», дедилар». Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Шарик ибн Шиҳоб унчалик машҳур ровий эмас.

وَعَن أبي غالبٍ رأى أَبُو أُمامةَ رؤوساً مَنْصُوبَةً عَلَى دَرَجِ دِمَشْقَ فَقَالَ أَبُو أُمَامَةَ: «كِلَابُ النَّارِ شَرُّ قَتْلَى تَحْتَ أَدِيمِ السَّمَاءِ خَيْرُ قَتْلَى مَنْ قَتَلُوهُ» ثُمَّ قَرَأَ (يَوْمَ تبيَضُّ وُجوهٌ وتَسوَدُّ وُجوهٌ) الْآيَةَ قِيلَ لِأَبِي أُمَامَةَ: أَنْتَ سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: لَوْ لَمْ أَسْمَعْهُ إِلَّا مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ أوْ ثَلَاثًا حَتَّى عَدَّ سَبْعًا مَا حَدَّثْتُكُمُوهُ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Gʻolib aytdi: Abu Umoma Damashq masjidining zinasiga (sanchib) qoʻyilgan (xorijiylarning) boshlarini koʻrib qoldi-da: «Doʻzax itlari! Osmon gumbazi ostidagi eng yomon oʻliklar — bular, eng yaxshi oʻliklar esa — bular oʻldirgan kishilardir», dedi. Soʻng: {Baʼzi yuzlar oqaradigan va baʼzi yuzlar qoradigan kunda} (Oli Imron 106) oyatini oxirigacha oʻqidi. Men Abu Umomaga: «Buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisiz?» dedim. U: «Agar buni bir, ikki, uch yoki toʻrt — hatto yettini sanaguncha — marta eshitmaganimda, sizlarga aytmagan boʻlardim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Abu Gʻolibning ismi Hazavvar deyiladi, Abu Umoma al-Bohiliyning ismi esa Sudayy ibn Ajlon boʻlib, u Bohila (qabilasi)ning sayyididir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Ғолиб айтди: Абу Умома Дамашқ масжидининг зинасига (санчиб) қўйилган (хорижийларнинг) бошларини кўриб қолди-да: «Дўзах итлари! Осмон гумбази остидаги энг ёмон ўликлар — булар, энг яхши ўликлар эса — булар ўлдирган кишилардир», деди. Сўнг: {Баъзи юзлар оқарадиган ва баъзи юзлар қорадиган кунда} (Оли Имрон 106) оятини охиригача ўқиди. Мен Абу Умомага: «Буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисиз?» дедим. У: «Агар буни бир, икки, уч ёки тўрт — ҳатто еттини санагунча — марта эшитмаганимда, сизларга айтмаган бўлардим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Абу Ғолибнинг исми Ҳазаввар дейилади, Абу Умома ал-Боҳилийнинг исми эса Судайй ибн Ажлон бўлиб, у Боҳила (қабиласи)нинг саййидидир.