- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال: قال النبي صلى الله عليه وسلم لجبريل: ما يمنعك أن تزورنا أكثر مما تزورنا؟" فنزلت :{وما نتنزل إلا بأمر ربك له ما بين أيدينا وما خلفنا وما بين ذلك} ((رواه البخاري)).
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ Jibrilga: «Seni bizni — bizni ziyorat qilganingdan koʻ proq — ziyorat qilishdan nima toʻ sadi?» dedilar. Shunda ‹Va biz faqat Robbingning amri bilan tushamiz; oldimizdagi, orqamizdagi va shularning orasidagi (narsa) Unga xosdir› (Maryam surasi, 64) (oyati) nozil boʻ ldi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Жибрилга: «Сени бизни — бизни зиёрат қилганингдан кў проқ — зиёрат қилишдан нима тў сади?» дедилар. Шунда ‹Ва биз фақат Роббингнинг амри билан тушамиз; олдимиздаги, орқамиздаги ва шуларнинг орасидаги (нарса) Унга хосдир› (Марям сураси, 64) (ояти) нозил бў лди.
- وعن ابن عباس، رضي الله عنهما، قال: سمعت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول: "ما من رجل مسلم يموت فيقوم على جنازته أربعون رجلاً لا يشركون بالله شيئاً إلا شفعهم الله فيه". ((رواه مسلم)).
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: uning bir oʻgʻli Qudayd yoki Usfonda vafot etdi. Shunda (Ibn Abbos): «Yo Kurayb, uning uchun odamlardan qancha (kishi) toʻplanganini koʻrib kel», dedi. (Kurayb) dedi: «Men chiqdim, qarasam, odamlar uning uchun toʻplanibdilar. Buni unga xabar berdim. U: ‹Ular qirqta deysanmi?› dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹Uni (janozani) olib chiqinglar, chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Qaysi bir musulmon kishi vafot etib, uning janozasiga Allohga hech narsani sherik qilmaydigan qirq kishi tursa, albatta Alloh ularni u haqida shafoatchi qiladi› deyayotganlarini eshitganman›, dedi».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: унинг бир ўғли Қудайд ёки Усфонда вафот этди. Шунда (Ибн Аббос): «Ё Курайб, унинг учун одамлардан қанча (киши) тўпланганини кўриб кел», деди. (Курайб) деди: «Мен чиқдим, қарасам, одамлар унинг учун тўпланибдилар. Буни унга хабар бердим. У: ‹Улар қирқта дейсанми?› деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Уни (жанозани) олиб чиқинглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Қайси бир мусулмон киши вафот этиб, унинг жанозасига Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган қирқ киши турса, албатта Аллоҳ уларни у ҳақида шафоатчи қилади› деяётганларини эшитганман›, деди».
- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال : كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يبيت الليالي المتتابعه طاويا، وأهله لايجدون عشاء ، وكان أكثر خبزهم خبز الشعير . ((رواه الترمذي وقال : حديث حسن صحيح)).
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ketma-ket kechalarni och holda oʻtkazar va ahli oilasi kechki taom topa olmas edilar. Ularning koʻp paytdagi noni arpa noni boʻlardi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кетма-кет кечаларни оч ҳолда ўтказар ва аҳли оиласи кечки таом топа олмас эдилар. Уларнинг кўп пайтдаги нони арпа нони бўларди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
- وعن ابن عباس رضي الله عنهما، قال مر رسول الله صلى الله عليه وسلم بقبور بالمدينة فأقبل عليهم بوجهه فقال: “السلام عليكم يا أهل القبور، يغفر الله لنا ولكم أنتم سلفنا ونحن بالأثر” ((رواه الترمذي وقال: حديث حسن)).
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaning qabrlari yonidan oʻtdilar, soʻng ularga yuzlarini qaratib: «Assalomu alaykum, ey qabr ahli! Alloh bizni ham, sizni ham magʻfirat qilsin. Sizlar bizning oldimizdagilarsiz, biz esa ortingizdan boruvchilarmiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan gʻaribdir. Abu Kudaynaning ismi Yahyo ibn al-Muhallab, Abu Zabyonning ismi esa Husayn ibn Jundubdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинанинг қабрлари ёнидан ўтдилар, сўнг уларга юзларини қаратиб: «Ассалому алайкум, эй қабр аҳли! Аллоҳ бизни ҳам, сизни ҳам мағфират қилсин. Сизлар бизнинг олдимиздагиларсиз, биз эса ортингиздан борувчилармиз», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Абу Кудайнанинг исми Яҳё ибн ал-Муҳаллаб, Абу Забённинг исми эса Ҳусайн ибн Жундубдир.
- وعن ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: “من كره من أميره شيئاً فليصبر، فإنه من خرج من السلطان شبراً مات ميتة جاهلية” ((متفق عليه)) .
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kim oʻz amiridan (rahbaridan) bir narsani yoqtirmasa, sabr qilsin; chunki kim sultondan (hokimiyatdan) bir qarich (chiqib) ajralsa-yu (oʻsha holda) oʻlsa, johiliyat oʻlimi bilan oʻladi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ким ўз амиридан (раҳбаридан) бир нарсани ёқтирмаса, сабр қилсин; чунки ким султондан (ҳокимиятдан) бир қарич (чиқиб) ажралса-ю (ўша ҳолда) ўлса, жоҳилият ўлими билан ўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادٌ هُوَ ابْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ الْقَيْسِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: مَا مِنْ مُسْلِمٍ لَهُ وَالِدَانِ مُسْلِمَانِ يُصْبِحُ إِلَيْهِمَا مُحْتَسِبًا، إِلاَّ فَتْحَ لَهُ اللَّهُ بَابَيْنِ يَعْنِي: مِنَ الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ وَاحِدًا فَوَاحِدٌ، وَإِنْ أَغْضَبَ أَحَدَهُمَا لَمْ يَرْضَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى يَرْضَى عَنْهُ، قِيلَ: وَإِنْ ظَلَمَاهُ؟ قَالَ: وَإِنْ ظَلَمَاهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Qaysi bir musulmonning ikki musulmon ota-onasi boʻlsayu, u savob umidida ularga yaxshilik qilib tonggini ochsa, Alloh unga jannatdan ikki eshik ochib qoʻyadi. Agar ota-onadan bittasi boʻlsa, bitta eshik ochiladi. Agar ulardan birini gʻazablantirsa, u kishi uni rozi qilmagunicha Alloh undan rozi boʻlmaydi», dedi. «Ular unga zulm qilsalar ham-a?» deb soʻraldi. «Ular unga zulm qilsalar ham», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Қайси бир мусулмоннинг икки мусулмон ота-онаси бўлсаю, у савоб умидида уларга яхшилик қилиб тонггини очса, Аллоҳ унга жаннатдан икки эшик очиб қўяди. Агар ота-онадан биттаси бўлса, битта эшик очилади. Агар улардан бирини ғазаблантирса, у киши уни рози қилмагунича Аллоҳ ундан рози бўлмайди», деди. «Улар унга зулм қилсалар ҳам-а?» деб сўралди. «Улар унга зулм қилсалар ҳам», деди.
حَدَّثَنَا يَسَرَةُ بْنُ صَفْوَانَ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً قَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّ أُمِّي تُوُفِّيَتْ وَلَمْ تُوصِ، أَفَيَنْفَعُهَا أَنْ أَتَصَدَّقَ عَنْهَا؟ قَالَ: نَعَمْ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi. Agar men uning oʻrniga sadaqa qilsam, unga foyda boʻlarmikan?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Mening bir bogʻim bor. Men sizni guvoh qilamanki, men uni uning oʻrniga sadaqa qildim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди. Агар мен унинг ўрнига садақа қилсам, унга фойда бўлармикан?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Менинг бир боғим бор. Мен сизни гувоҳ қиламанки, мен уни унинг ўрнига садақа қилдим», деди.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي سَعْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: {وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ...}، قَالَ: بَدَأَ فَأَمَرَهُ بِأَوْجَبِ الْحُقُوقِ، وَدَلَّهُ عَلَى أَفْضَلِ الأَعْمَالِ إِذَا كَانَ عِنْدَهُ شَيْءٌ فَقَالَ: {وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ}، وَعَلَّمَهُ إِذَا لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ شَيْءٌ كَيْفَ يَقُولُ، فَقَالَ: {وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوهَا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلاً مَيْسُورًا} عِدَّةً حَسَنَةً كَأَنَّهُ قَدْ كَانَ، وَلَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، {وَلاَ تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ} لاَ تُعْطِي شَيْئًا، {وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ} تُعْطِي مَا عِنْدَكَ، {فَتَقْعُدَ مَلُومًا} يَلُومُكَ مَنْ يَأْتِيكَ بَعْدُ، وَلاَ يَجِدُ عِنْدَكَ شَيْئًا {مَحْسُورًا}، قَالَ: قَدْ حَسَّرَكَ مَنْ قَدْ أَعْطَيْتَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u {Qarindoshingga haqqini ber, miskin va yoʻlovchiga ham} (Isro 26) oyati haqida shunday dedi: «(Alloh) avval eng vojib boʻlgan haqlardan buyurishni boshladi va (insonning) qoʻlida biror narsa boʻlsa, uni eng afzal amallarga yoʻlladi hamda: {Qarindoshingga haqqini ber, miskin va yoʻlovchiga ham} dedi. Agar qoʻlida hech narsa boʻlmasa, qanday aytishni oʻrgatib: {Agar Robbingdan umid qilib kutgan rahmatni istab ulardan yuz oʻgirsang, ularga yumshoq soʻz aytgin} (Isro 28) dedi — goʻyo (yaxshilik) allaqachon boʻlgandek chiroyli vaʼda; balki Alloh xohlasa, (bu vaʼda) amalga oshar. {Qoʻlingni boʻyningga bogʻlangan qilib qoʻyma} — hech narsa berma, degani; {uni butunlay yozib ham yuborma} — bor narsangni (hammasini) berma, degani; {aks holda malomat qilingan holda oʻtirib qolasan} — sendan keyin kelib, senda hech narsa topa olmagan kishi seni malomat qiladi; {hasratda qolgan holda} — sen bergan kishi seni hasratda qoldiribdi, degani».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у {Қариндошингга ҳаққини бер, мискин ва йўловчига ҳам} (Исро 26) ояти ҳақида шундай деди: «(Аллоҳ) аввал энг вожиб бўлган ҳақлардан буюришни бошлади ва (инсоннинг) қўлида бирор нарса бўлса, уни энг афзал амалларга йўллади ҳамда: {Қариндошингга ҳаққини бер, мискин ва йўловчига ҳам} деди. Агар қўлида ҳеч нарса бўлмаса, қандай айтишни ўргатиб: {Агар Роббингдан умид қилиб кутган раҳматни истаб улардан юз ўгирсанг, уларга юмшоқ сўз айтгин} (Исро 28) деди — гўё (яхшилик) аллақачон бўлгандек чиройли ваъда; балки Аллоҳ хоҳласа, (бу ваъда) амалга ошар. {Қўлингни бўйнингга боғланган қилиб қўйма} — ҳеч нарса берма, дегани; {уни бутунлай ёзиб ҳам юборма} — бор нарсангни (ҳаммасини) берма, дегани; {акс ҳолда маломат қилинган ҳолда ўтириб қоласан} — сендан кейин келиб, сенда ҳеч нарса топа олмаган киши сени маломат қилади; {ҳасратда қолган ҳолда} — сен берган киши сени ҳасратда қолдирибди, дегани».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ يُحَدِّثُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ: احْفَظُوا أَنْسَابَكُمْ، تَصَلُوا أَرْحَامَكُمْ، فَإِنَّهُ لاَ بُعْدَ بِالرَّحِمِ إِذَا قَرُبَتْ، وَإِنْ كَانَتْ بَعِيدَةً، وَلاَ قُرْبَ بِهَا إِذَا بَعُدَتْ، وَإِنْ كَانَتْ قَرِيبَةً، وَكُلُّ رَحِمٍ آتِيَةٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمَامَ صَاحِبِهَا، تَشْهَدُ لَهُ بِصِلَةٍ إِنْ كَانَ وَصَلَهَا، وَعَلَيْهِ بِقَطِيعَةٍ إِنْ كَانَ قَطَعَهَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zot: «Nasablaringizni yod olinglar, shunda qarindoshlik rishtalarini ulaysizlar. Zero qarindoshlik yaqin boʻlsa, uzoqda yashalsa ham uzoq boʻlmaydi; uzoq boʻlsa, yaqinda yashalsa ham yaqin boʻlmaydi. Har bir qarindoshlik rishtasi Qiyomat kuni oʻz egasining oldida keladi: agar u rishtani ulagan boʻlsa, foydasiga guvohlik beradi; agar uzgan boʻlsa, ziyoniga guvohlik beradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зот: «Насабларингизни ёд олинглар, шунда қариндошлик ришталарини улайсизлар. Зеро қариндошлик яқин бўлса, узоқда яшалса ҳам узоқ бўлмайди; узоқ бўлса, яқинда яшалса ҳам яқин бўлмайди. Ҳар бир қариндошлик риштаси Қиёмат куни ўз эгасининг олдида келади: агар у риштани улаган бўлса, фойдасига гувоҳлик беради; агар узган бўлса, зиёнига гувоҳлик беради», дедилар.
حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا فِطْرٌ، عَنْ شُرَحْبِيلَ قَالَ: سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: مَا مِنْ مُسْلِمٍ تُدْرِكُهُ ابْنَتَانِ، فَيُحْسِنُ صُحْبَتَهُمَا، إِلاَّ أَدْخَلَتَاهُ الْجَنَّةَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir musulmonning ikkita qizi boʻlib, ularga yaxshi munosabatda boʻlsa, albatta ular ikkovi uni jannatga kiritadilar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир мусулмоннинг иккита қизи бўлиб, уларга яхши муносабатда бўлса, албатта улар иккови уни жаннатга киритадилар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَشِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْمُسَاوِرِ قَالَ: سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُخْبِرُ ابْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: لَيْسَ الْمُؤْمِنُ الَّذِي يَشْبَعُ وَجَارُهُ جَائِعٌ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Ibn Zubayrga xabar berib: Men Nabiy ﷺ: «Qorni toʻq boʻlib, qoʻshnisi och boʻlgan kishi (komil) moʻmin emas», deganlarini eshitdim, dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Ибн Зубайрга хабар бериб: Мен Набий ﷺ: «Қорни тўқ бўлиб, қўшниси оч бўлган киши (комил) мўмин эмас», деганларини эшитдим, деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ قَالَ: حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُعَاذٍ الأَشْهَلِيِّ، عَنْ جَدَّتِهِ، أَنَّهَا قَالَتْ: قَالَ لِي رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: يَا نِسَاءَ الْمُؤْمِنَاتِ، لاَ تَحْقِرَنَّ امْرَأَةٌ مِنْكُنَّ لِجَارَتِهَا، وَلَوْ كُرَاعُ شَاةٍ مُحَرَّقٍ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Quyosh va oy — Allohning oyatlaridan (alomatlaridan) ikkitasidir. Ular biror kishining oʻlimi yoki hayoti sababli tutilmaydi. Bas, agar sizlar ularni (yaʼni tutilishni) koʻrsangiz, Allohga hamd (tasbeh) ayting (yaʼni namoz oʻqing)», — dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қуёш ва ой — Аллоҳнинг оятларидан (аломатларидан) иккитасидир. Улар бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти сабабли тутилмайди. Бас, агар сизлар уларни (яъни тутилишни) кўрсангиз, Аллоҳга ҳамд (тасбеҳ) айтинг (яъни намоз ўқинг)», — деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عِيسَى، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: اخْرُجُوا بِنَا إِلَى أَرْضِ قَوْمِنَا. فَخَرَجْنَا، فَكُنْتُ أَنَا وَأُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ فِي مُؤَخَّرِ النَّاسِ، فَهَاجَتْ سَحَابَةٌ، فَقَالَ أُبَيُّ: اللَّهُمَّ اصْرِفْ عَنَّا أَذَاهَا. فَلَحِقْنَاهُمْ، وَقَدِ ابْتَلَّتْ رِحَالُهُمْ، فَقَالُوا: مَا أَصَابَكُمُ الَّذِي أَصَابَنَا؟ قُلْتُ: إِنَّهُ دَعَا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَصْرِفَ عَنَّا أَذَاهَا، فَقَالَ عُمَرُ: أَلاَ دَعَوْتُمْ لَنَا مَعَكُمْ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Umar (roziyallohu anhu): «Bizning eng (yaxshi) qoriimiz — Ubayy; eng (yaxshi) hukm chiqaruvchiimiz — Ali. Biz Ubayyning baʼzi soʻzini (qiroatini) tark etamiz; sababi Ubayy: ‹Men Rasululloh ﷺdan eshitgan biror narsani tark etmayman› deydi — holbuki Alloh taolo: ‹Biz qaysi bir oyatni nasx qilsak yoki uni (esdan) chiqarsak (undan yaxshirogʻini keltiramiz)› (Baqara surasi, 106) degan-ku (yaʼni baʼzi oyatlar mansux boʻ lgan)», dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Умар (розияллоҳу анҳу): «Бизнинг энг (яхши) қориимиз — Убайй; энг (яхши) ҳукм чиқарувчиимиз — Али. Биз Убаййнинг баъзи сўзини (қироатини) тарк этамиз; сабаби Убайй: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бирор нарсани тарк этмайман› дейди — ҳолбуки Аллоҳ таоло: ‹Биз қайси бир оятни насх қилсак ёки уни (эсдан) чиқарсак (ундан яхшироғини келтирамиз)› (Бақара сураси, 106) деган-ку (яъни баъзи оятлар мансух бў лган)», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلامٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: عَلِّمُوا وَيَسِّرُوا وَلاَ تُعَسِّرُوا، وَإِذَا غَضِبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَسْكُتْ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻrgatinglar, osonlashtiringlar va qiyinlashtirmanglar. Biringiz gʻazablansa, jim tursin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўргатинглар, осонлаштиринглар ва қийинлаштирманглар. Бирингиз ғазабланса, жим турсин», дедилар.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حَبِيبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ قَالَ: قَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ: وَشَاوِرْهُمْ فِي بَعْضِ الامْرِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U {Baʼzi ishlarda ular bilan maslahatlash} (Oli Imron 159) oyatini oʻqidi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У {Баъзи ишларда улар билан маслаҳатлаш} (Оли Имрон 159) оятини ўқиди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَذْكُرَ عُيُوبَ صَاحِبِكَ، فَاذْكُرْ عُيُوبَ نَفْسِكَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Doʻstingning ayblarini eslamoqchi boʻlsang, oʻz ayblaringni esla».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Дўстингнинг айбларини эсламоқчи бўлсанг, ўз айбларингни эсла».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللهِ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو مَوْدُودٍ، عَنْ زَيْدٍ مَوْلَى قَيْسٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: {وَلاَ تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ}، قَالَ: لاَ يَطْعَنُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zot Alloh azza va jallaning {Bir-biringizni ayblamanglar} (Hujurot, 11) degan soʻzi haqida: «Baʼzingiz baʼzingizga taʼna qilmasin (degani)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зот Аллоҳ азза ва жалланинг {Бир-бирингизни айбламанглар} (Ҳужурот, 11) деган сўзи ҳақида: «Баъзингиз баъзингизга таъна қилмасин (дегани)», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ الْحُسَيْنِ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: {فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ}، قَالَ: هَذَا تَحْرِيجٌ مِنَ اللهِ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَنْ يَتَّقُوا اللَّهَ وَأَنْ يُصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِهِمْ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U {Bas, Allohdan qoʻrqinglar va oʻzaro munosabatlaringizni isloh qilinglar} (Anfol 1) oyati haqida: «Bu — Allohning moʻminlarga Undan qoʻrqishni va oʻzaro munosabatlarini isloh qilishni yuklagan taʼkidli amridir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У {Бас, Аллоҳдан қўрқинглар ва ўзаро муносабатларингизни ислоҳ қилинглар} (Анфол 1) ояти ҳақида: «Бу — Аллоҳнинг мўминларга Ундан қўрқишни ва ўзаро муносабатларини ислоҳ қилишни юклаган таъкидли амридир», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: لاَ تُمَارِ أَخَاكَ، وَلاَ تُمَازِحْهُ، وَلاَ تَعِدْهُ مَوْعِدًا فَتُخْلِفَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birodaring bilan tortishma, uni masxara ham qilma va unga biror vaʼda berib, soʻng vaʼdangdan tonma», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биродаринг билан тортишма, уни масхара ҳам қилма ва унга бирор ваъда бериб, сўнг ваъдангдан тонма», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي فَزَارَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الأَصَمِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: ثَلاَثٌ مَنْ لَمْ يَكُنَّ فِيهِ، غُفِرَ لَهُ مَا سِوَاهُ لِمَنْ شَاءَ، مَنْ مَاتَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا، وَلَمْ يَكُنْ سَاحِرًا يَتَّبِعُ السَّحَرَةَ، وَلَمْ يَحْقِدْ عَلَى أَخِيهِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men masjidlarni baland qilib bezashga buyurilmadim», dedilar. Ibn Abbos: «Albatta siz ularni yahudiylar va nasroniylar bezagani kabi bezaysizlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен масжидларни баланд қилиб безашга буюрилмадим», дедилар. Ибн Аббос: «Албатта сиз уларни яҳудийлар ва насронийлар безагани каби безайсизлар», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: لَيْسَ لَنَا مَثَلُ السَّوْءِ، الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ، كَالْكَلْبِ يَرْجِعُ فِي قَيْئِهِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bizga yomon misol (yarashmaydi). Hadyasini qaytarib oluvchi xuddi qusugʻiga qaytuvchi itga oʻxshaydi», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilingan boshqa hadis) ham bor. U zot: «Hech kimga bergan inʼomini qaytarib olish halol emas, magar bolasiga bergan narsasida ota (bundan) mustasnodir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бизга ёмон мисол (ярашмайди). Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусуғига қайтувчи итга ўхшайди», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Умардан, у Набий ﷺдан (ривоят қилинган бошқа ҳадис) ҳам бор. У зот: «Ҳеч кимга берган инъомини қайтариб олиш ҳалол эмас, магар боласига берган нарсасида ота (бундан) мустаснодир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أُمَيَّةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: اسْتَبَّ رَجُلاَنِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَسَبَّ أَحَدُهُمَا وَالْآخَرُ سَاكِتٌ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ، ثُمَّ رَدَّ الْآخَرُ. فَنَهَضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَقِيلَ: نَهَضْتَ؟ قَالَ: نَهَضَتِ الْمَلاَئِكَةُ فَنَهَضْتُ مَعَهُمْ، إِنَّ هَذَا مَا كَانَ سَاكِتًا رَدَّتِ الْمَلاَئِكَةُ عَلَى الَّذِي سَبَّهُ، فَلَمَّا رَدَّ نَهَضَتِ الْمَلاَئِكَةُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ sahv (unutish) sajdalarining ikkisini «mugʻiymatayn» (shaytonni xorlovchi ikkisi) deb atadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ саҳв (унутиш) саждаларининг иккисини «муғийматайн» (шайтонни хорловчи иккиси) деб атадилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَظُنُّهُ رَفَعَهُ، شَكَّ لَيْثٌ، قَالَ: فِي ابْنِ آدَمَ سِتُّونَ وَثَلاَثُمِئَةِ سُلاَمَى، أَوْ عَظْمٍ، أَوْ مَفْصِلٍ، عَلَى كُلِّ وَاحِدٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ صَدَقَةٌ، كُلُّ كَلِمَةٍ طَيْبَةٍ صَدَقَةٌ، وَعَوْنُ الرَّجُلِ أَخَاهُ صَدَقَةٌ، وَالشَّرْبَةُ مِنَ الْمَاءِ يَسْقِيهَا صَدَقَةٌ، وَإِمَاطَةُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Odam bolasida uch yuz oltmish sulomo — soʻngak yoki boʻgʻim bordir. Ularning har biriga har kuni sadaqa (lozim) boʻladi: har bir yaxshi soʻz sadaqadir, kishining oʻz birodariga yordam berishi sadaqadir, birovga bergan bir hoʻplam suvi sadaqadir, yoʻldan zararli narsani olib tashlash sadaqadir», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Одам боласида уч юз олтмиш суломо — сўнгак ёки бўғим бордир. Уларнинг ҳар бирига ҳар куни садақа (лозим) бўлади: ҳар бир яхши сўз садақадир, кишининг ўз биродарига ёрдам бериши садақадир, бировга берган бир ҳўплам суви садақадир, йўлдан зарарли нарсани олиб ташлаш садақадир», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ الْمُلاَئِيِّ، عَنِ الْمِنْهَالِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: {وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يَخْلُفُهُ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}، قَالَ: فِي غَيْرِ إِسْرَافٍ، ولا تَقْتِيرٍ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Alloh azza va jallaning: {Namozingda (qiroatni) baland ovozda oʻqima va uni (juda) past ovozda ham oʻqima} (Isro 110) degan soʻzi haqida (soʻradi). U dedi: Bu (oyat) Rasululloh ﷺ Makkada (mushriklardan) yashirinib yurgan paytda nozil boʻlgan. U zot sahobalariga (imom boʻlib) namoz oʻqiganlarida, Qurʼonni baland ovozda oʻqir edilar. Mushriklar buni eshitsa, Qurʼonni, uni nozil qilgan Zotni va uni keltirgan kishini soʻkar edilar. Shunda Alloh taolo oʻz Nabiysi ﷺ ga: {Namozingni baland ovozda oʻqima} — yaʼni mushriklar qiroatingni eshitib qolmasin — {va uni past ovozda ham oʻqima} — yaʼni sahobalaringdan (yashirib emas, balki) ularga Qurʼonni eshittir, lekin uni (haddan oshib) baland ovozda oʻqima, balki shu ikkisining oʻrtasida bir yoʻl tut, dedi — yaʼni baland ovoz bilan past ovozning oʻrtasida (degani).Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳ азза ва жалланинг: {Намозингда (қироатни) баланд овозда ўқима ва уни (жуда) паст овозда ҳам ўқима} (Исро 110) деган сўзи ҳақида (сўради). У деди: Бу (оят) Расулуллоҳ ﷺ Маккада (мушриклардан) яшириниб юрган пайтда нозил бўлган. У зот саҳобаларига (имом бўлиб) намоз ўқиганларида, Қуръонни баланд овозда ўқир эдилар. Мушриклар буни эшитса, Қуръонни, уни нозил қилган Зотни ва уни келтирган кишини сўкар эдилар. Шунда Аллоҳ таоло ўз Набийси ﷺ га: {Намозингни баланд овозда ўқима} — яъни мушриклар қироатингни эшитиб қолмасин — {ва уни паст овозда ҳам ўқима} — яъни саҳобаларингдан (яшириб эмас, балки) уларга Қуръонни эшиттир, лекин уни (ҳаддан ошиб) баланд овозда ўқима, балки шу иккисининг ўртасида бир йўл тут, деди — яъни баланд овоз билан паст овознинг ўртасида (дегани).
حَدَّثَنَا عَارِمٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: {الْمُبَذِّرِينَ}، قَالَ: الْمُبَذِّرِينَ فِي غَيْرِ حَقٍّ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U {isrofgarlar (mubazzirlar)} haqida: «Nohaq (oʻrinsiz) sarflaydiganlardir», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У {исрофгарлар (мубаззирлар)} ҳақида: «Ноҳақ (ўринсиз) сарфлайдиганлардир», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ: حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ قَابُوسَ، أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: الْهَدْيُ الصَّالِحُ، وَالسَّمْتُ، وَالِاقْتِصَادُ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Toʻgʻri yoʻl tutish, chiroyli xulq va tejamkorlik paygʻambarlikning yetmishdan bir qismidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Тўғри йўл тутиш, чиройли хулқ ва тежамкорлик пайғамбарликнинг етмишдан бир қисмидир», дедилар.
حَدَّثَنَا عُمَرُ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ: حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ وَلاَ مُؤْمِنَةٍ، وَلاَ مُسْلِمٍ وَلاَ مَسْلَمَةٍ، يَمْرَضُ مَرَضًا إِلاَّ قَصَّ اللَّهُ بِهِ عَنْهُ مِنْ خَطَايَاهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Men Paygʻambar ﷺning: «Qaysi bir musulmon vafot etsa-yu, uning janozasiga Allohga hech narsani sherik qilmaydigan qirq kishi turib (janoza namozini oʻqisa), albatta ular uning haqida shafoatchi qilinadilar», deganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Мен Пайғамбар ﷺнинг: «Қайси бир мусулмон вафот этса-ю, унинг жанозасига Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган қирқ киши туриб (жаноза намозини ўқиса), албатта улар унинг ҳақида шафоатчи қилинадилар», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، قَالَ: حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَى أَعْرَابِيٍّ يَعُودُهُ، قَالَ: وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ عَلَى مَرِيضٍ يَعُودُهُ قَالَ: لاَ بَأْسَ طَهُورٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، قَالَ: ذَاكَ طَهُورٌ، كَلاَّ بَلْ هِيَ حُمَّى تَفُورُ، أَوْ تَثُورُ، عَلَى شَيْخٍ كَبِيرٍ، تُزِيرُهُ الْقُبُورَ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم: فَنَعَمْ إِذًا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kasal bir badaviyni ziyorat qildi. Paygʻambar ﷺ bemorni ziyorat qilganda: «Zarari yoʻq! Alloh seni shifo bersin! Alloh seni shifo bersin!» — derdi. Bas, Paygʻambar ﷺ badaviyga: «Zarari yoʻq. Alloh seni shifo bersin!» — dedi. Badaviy: «Sen ‹Alloh meni shifo bersin› deysanmi? Yoʻq — chunki bu — keksa kishining (tanasida) qaynaydigan va uni qabrga olib boradigan isitmadir», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, unday boʻlsa, sen aytgandek boʻlsin», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ касал бир бадавийни зиёрат қилди. Пайғамбар ﷺ беморни зиёрат қилганда: «Зарари йўқ! Аллоҳ сени шифо берсин! Аллоҳ сени шифо берсин!» — дерди. Бас, Пайғамбар ﷺ бадавийга: «Зарари йўқ. Аллоҳ сени шифо берсин!» — деди. Бадавий: «Сен ‹Аллоҳ мени шифо берсин› дейсанми? Йўқ — чунки бу — кекса кишининг (танасида) қайнайдиган ва уни қабрга олиб борадиган иситмадир», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, ундай бўлса, сен айтгандек бўлсин», — деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ وَهْبٍ قَالَ: أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ قَالَ: حَدَّثَنِي الْمِنْهَالُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا عَادَ الْمَرِيضَ جَلَسَ عِنْدَ رَأْسِهِ، ثُمَّ قَالَ سَبْعَ مِرَارٍ: أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَظِيمَ، رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، أَنْ يَشْفِيكَ، فَإِنْ كَانَ فِي أَجَلِهِ تَأْخِيرٌ عُوفِيَ مِنْ وَجَعِهِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kasalni ziyorat qilganlarida, uning bosh tomonida oʻtirar, soʻng yetti marta: «Buyuk Arshning Robbi boʻlmish Ulugʻ Allohdan senga shifo berishini soʻrayman», der edilar. Agar (kasalning) ajali kechikadigan boʻlsa, u dardidan xalos boʻlardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир касални зиёрат қилганларида, унинг бош томонида ўтирар, сўнг етти марта: «Буюк Аршнинг Робби бўлмиш Улуғ Аллоҳдан сенга шифо беришини сўрайман», дер эдилар. Агар (касалнинг) ажали кечикадиган бўлса, у дардидан халос бўларди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا فِطْرٌ، عَنْ أَبِي يَحْيَى قَالَ: سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَوْ أَنَّ جَبَلاً بَغَى عَلَى جَبَلٍ لَدُكَّ الْبَاغِي.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Agar bir togʻ boshqa bir togʻga nisbatan zulm (tajovuz) qilganda edi, tajovuzkor togʻ yer bilan yakson qilinardi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Агар бир тоғ бошқа бир тоғга нисбатан зулм (тажовуз) қилганда эди, тажовузкор тоғ ер билан яксон қилинарди», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، زَعَمَ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْهَا، أَنَّهَا رَأَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو رَافِعًا يَدَيْهِ يَقُولُ: إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ فَلاَ تُعَاقِبْنِي، أَيُّمَا رَجُلٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ آذَيْتُهُ أَوْ شَتَمْتُهُ فَلاَ تُعَاقِبْنِي فِيهِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, baʼzi sheʼrlarda hikmat bordir». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, баъзи шеърларда ҳикмат бордир». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ طَلِيقِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: اللَّهُمَّ أَعِنِّي وَلاَ تُعِنْ عَلَيَّ، وَانْصُرْنِي وَلاَ تَنْصُرْ عَلَيَّ، وَيَسِّرِ الْهُدَى لِي.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday duo qilar edilar: «Robbi aʼinni va lo tuʼin alayy, vansurni va lo tansur alayy, vamkur li va lo tamkur alayy, vahdini va yassir hudoya ilayy, vansurni alo man bagʻo alayy. Allohummajʼalni laka shokiran, laka zokiran, laka rohiban, laka mitvoʼan, ilayka muxbitan av muniban. Robbi taqabbal tavbati, vagʻsil havbati, va ajib daʼvati, va sabbit hujjati, vahdi qalbi, va saddid lisoni, vaslul saxiymata qalbi (Robbim, menga yordam ber, menga qarshi yordam berma; menga gʻalaba ber, menga qarshi gʻalaba berma; men foydamga tadbir qil, menga qarshi tadbir qilma; meni hidoyatga boshla va hidoyatimni menga oson qil; menga zulm qilganlar ustidan menga gʻalaba ber. Ey Alloh, meni Senga shukr qiluvchi, Seni zikr qiluvchi, Sendan qoʻrquvchi, Senga itoatkor, Senga tavozeli yoki Senga qaytuvchi qilgin. Robbim, tavbamni qabul qil, gunohimni yuvib tashla, duomni ijobat qil, dalilimni mustahkamla, qalbimni hidoyat qil, tilimni toʻgʻri qil va qalbimning gʻash-kekligini tortib olib chiqarib tashla)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дуо қилар эдилар: «Робби аъинни ва ло туъин алайй, вансурни ва ло тансур алайй, вамкур ли ва ло тамкур алайй, ваҳдини ва яссир ҳудоя илайй, вансурни ало ман бағо алайй. Аллоҳуммажъални лака шокиран, лака зокиран, лака роҳибан, лака митвўан, илайка мухбитан ав мунибан. Робби тақаббал тавбати, вағсил ҳавбати, ва ажиб даъвати, ва саббит ҳужжати, ваҳди қалби, ва саддид лисони, васлул сахиймата қалби (Роббим, менга ёрдам бер, менга қарши ёрдам берма; менга ғалаба бер, менга қарши ғалаба берма; мен фойдамга тадбир қил, менга қарши тадбир қилма; мени ҳидоятга бошла ва ҳидоятимни менга осон қил; менга зулм қилганлар устидан менга ғалаба бер. Эй Аллоҳ, мени Сенга шукр қилувчи, Сени зикр қилувчи, Сендан қўрқувчи, Сенга итоаткор, Сенга тавозели ёки Сенга қайтувчи қилгин. Роббим, тавбамни қабул қил, гуноҳимни ювиб ташла, дуомни ижобат қил, далилимни мустаҳкамла, қалбимни ҳидоят қил, тилимни тўғри қил ва қалбимнинг ғаш-кеклигини тортиб олиб чиқариб ташла)».
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ: سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مُرَّةَ قَالَ: سَمِعْتُ عَبْدَ اللهِ بْنَ الْحَارِثِ قَالَ: سَمِعْتُ طَلِيقَ بْنَ قَيْسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهَذَا: رَبِّ أَعِنِّي وَلاَ تُعِنْ عَلَيَّ، وَانْصُرْنِي وَلاَ تَنْصُرْ عَلَيَّ، وَامْكُرْ لِي وَلاَ تَمْكُرْ عَلَيَّ، وَيَسِّرْ لِيَ الْهُدَى، وَانْصُرْنِي عَلَى مَنْ بَغَى عَلَيَّ. رَبِّ اجْعَلْنِي شَكَّارًا لَكَ، ذَكَّارًا لَكَ، رَاهِبًا لَكَ، مِطْوَاعًا لَكَ، مُخْبِتًا لَكَ، أَوَّاهًا مُنِيبًا، تَقَبَّلْ تَوْبَتِي، وَاغْسِلْ حَوْبَتِي، وَأَجِبْ دَعْوَتِي، وَثَبِّتْ حُجَّتِي، وَاهْدِ قَلْبِي، وَسَدِّدْ لِسَانِي، وَاسْلُلْ سَخِيمَةَ قَلْبِي.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday duo qilar edilar: «Robbi aʼinni va lo tuʼin alayy, vansurni va lo tansur alayy, vamkur li va lo tamkur alayy, vahdini va yassir hudoya ilayy, vansurni alo man bagʻo alayy. Allohummajʼalni laka shokiran, laka zokiran, laka rohiban, laka mitvoʼan, ilayka muxbitan av muniban. Robbi taqabbal tavbati, vagʻsil havbati, va ajib daʼvati, va sabbit hujjati, vahdi qalbi, va saddid lisoni, vaslul saxiymata qalbi (Robbim, menga yordam ber, menga qarshi yordam berma; menga gʻalaba ber, menga qarshi gʻalaba berma; men foydamga tadbir qil, menga qarshi tadbir qilma; meni hidoyatga boshla va hidoyatimni menga oson qil; menga zulm qilganlar ustidan menga gʻalaba ber. Ey Alloh, meni Senga shukr qiluvchi, Seni zikr qiluvchi, Sendan qoʻrquvchi, Senga itoatkor, Senga tavozeli yoki Senga qaytuvchi qilgin. Robbim, tavbamni qabul qil, gunohimni yuvib tashla, duomni ijobat qil, dalilimni mustahkamla, qalbimni hidoyat qil, tilimni toʻgʻri qil va qalbimning gʻash-kekligini tortib olib chiqarib tashla)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дуо қилар эдилар: «Робби аъинни ва ло туъин алайй, вансурни ва ло тансур алайй, вамкур ли ва ло тамкур алайй, ваҳдини ва яссир ҳудоя илайй, вансурни ало ман бағо алайй. Аллоҳуммажъални лака шокиран, лака зокиран, лака роҳибан, лака митвўан, илайка мухбитан ав мунибан. Робби тақаббал тавбати, вағсил ҳавбати, ва ажиб даъвати, ва саббит ҳужжати, ваҳди қалби, ва саддид лисони, васлул сахиймата қалби (Роббим, менга ёрдам бер, менга қарши ёрдам берма; менга ғалаба бер, менга қарши ғалаба берма; мен фойдамга тадбир қил, менга қарши тадбир қилма; мени ҳидоятга бошла ва ҳидоятимни менга осон қил; менга зулм қилганлар устидан менга ғалаба бер. Эй Аллоҳ, мени Сенга шукр қилувчи, Сени зикр қилувчи, Сендан қўрқувчи, Сенга итоаткор, Сенга тавозели ёки Сенга қайтувчи қилгин. Роббим, тавбамни қабул қил, гуноҳимни ювиб ташла, дуомни ижобат қил, далилимни мустаҳкамла, қалбимни ҳидоят қил, тилимни тўғри қил ва қалбимнинг ғаш-кеклигини тортиб олиб чиқариб ташла)».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ نُصَيْرِ بْنِ أَبِي الأَشْعَثِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدٍ قَالَ: كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ: اللَّهُمَّ قَنَّعْنِي بِمَا رَزَقْتَنِي، وَبَارِكْ لِي فِيهِ، وَاخْلُفْ عَلَيَّ كُلَّ غَائِبَةٍ بِخَيْرٍ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u kishi: «Allohim, meni Oʻzing menga rizq qilib bergan narsaga qanoatli qilgin, unga baraka ato etgin va menga yoʻq boʻlgan har bir narsaning oʻrnini yaxshilik bilan toʻldirib qoʻygin», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у киши: «Аллоҳим, мени Ўзинг менга ризқ қилиб берган нарсага қаноатли қилгин, унга барака ато этгин ва менга йўқ бўлган ҳар бир нарсанинг ўрнини яхшилик билан тўлдириб қўйгин», дер эдилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ: حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ سُلَيْمٍ الصَّوَّافُ قَالَ: حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ الْخَرَّاطُ، عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ: أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْقَبْرِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga Qurʼondan bir surani oʻrgatgandek ushbu duoni oʻrgatar edilar: «Allohumma inniy aʼuuzu bika min azaabi jahannam, va aʼuuzu bika min azaabil-qobr, va aʼuuzu bika min fitnatil-masiihid-dajjaal, va aʼuuzu bika min fitnatil-mahyaa val-mamaat» (Ey Alloh, men Sendan jahannam azobidan panoh soʻrayman, qabr azobidan panoh soʻrayman, Masih Dajjol fitnasidan panoh soʻrayman va hayot hamda oʻlim fitnasidan panoh soʻrayman), dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга Қуръондан бир сурани ўргатгандек ушбу дуони ўргатар эдилар: «Аллоҳумма инний аъуузу бика мин азааби жаҳаннам, ва аъуузу бика мин азаабил-қобр, ва аъуузу бика мин фитнатил-масииҳид-дажжаал, ва аъуузу бика мин фитнатил-маҳяа вал-мамаат» (Эй Аллоҳ, мен Сендан жаҳаннам азобидан паноҳ сўрайман, қабр азобидан паноҳ сўрайман, Масиҳ Дажжол фитнасидан паноҳ сўрайман ва ҳаёт ҳамда ўлим фитнасидан паноҳ сўрайман), дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللهِ، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: بِتُّ عِنْدَ مَيْمُونَةَ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَى حَاجَتَهُ، فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ثُمَّ نَامَ، ثُمَّ قَامَ فَأَتَى الْقِرْبَةَ فَأَطْلَقَ شِنَاقَهَا، ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءًا بَيْنَ وُضُوءَيْنِ، لَمْ يُكْثِرْ وَقَدْ أَبْلَغَ، فَصَلَّى، فَقُمْتُ فَتَمَطَّيْتُ كَرَاهِيَةَ أَنْ يَرَى أَنِّي كُنْتُ أَبْقِيهِ، فَتَوَضَّأْتُ، فَقَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ عِنْدَ يَسَارِهِ، فَأَخَذَ بِأُذُنِي فَأَدَارَنِي عَنْ يَمِينِهِ، فَتَتَامَّتْ صَلاَتُهُ مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً، ثُمَّ اضْطَجَعَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ، وَكَانَ إِذَا نَامَ نَفَخَ، فَآذَنَهُ بِلاَلٌ بِالصَّلاَةِ، فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ، وَكَانَ فِي دُعَائِهِ: اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا، وَفِي سَمْعِي نُورًا، وَعَنْ يَمِينِي نُورًا، وَعَنْ يَسَارِي نُورًا، وَفَوْقِي نُورًا، وَتَحْتِي نُورًا، وَأَمَامِي نُورًا، وَخَلْفِي نُورًا، وَأَعْظِمْ لِي نُورًا.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Maymuna (xolam)nikida tunadim. Paygʻambar ﷺ turib, hojatlarini bajardilar, yuzlari va qoʻllarini yuvdilar, soʻng (yana) uxladilar. Keyin turib, (suv) meshiga kelib, uning bogʻichini yechdilar va ikki tahorat orasidagi (oʻrtacha) bir tahorat qildilar — suvni koʻp ishlatmadilar, lekin (aʼzolarni) toʻliq (yuvib) yetkazdilar — soʻng namoz oʻqidilar. Men ham turib, men u zotni kuzatayotganimni sezib qolmasinlar uchun (atayin) kerishdim, soʻng tahorat qildim. U zot namozga turdilar, men esa chap tomonlarida turdim. Shunda u zot qulogʻimdan ushlab, meni oʻng tomonlariga aylantirib oʻtkazdilar. U zotning namozlari oʻn uch rakatga yetdi, soʻng yonboshlab, hurrak otib (xurullab) uxladilar — u zot uxlaganlarida hurrak otardilar. Keyin Bilol u zotni namozga (chaqirib) ogohlantirdi; u zot tahorat qilmasdan namoz oʻqidilar. U zot duolarida shunday der edilar: «Allohummajʼal fiy qalbiy nuran, va fiy basariy nuran, va fiy samʼiy nuran, va an yamiyniy nuran, va an yasariy nuran, va favqiy nuran, va tahtiy nuran, va amamiy nuran, va xalfiy nuran, vajʼal liy nuran» (Allohim, qalbimda nur ato et, koʻzimda nur, qulogʻimda nur, oʻng tomonimda nur, chap tomonimda nur, ustimda nur, ostimda nur, oldimda nur, ortimda nur (ato et) va menga (butun vujudimga) nur ato et). (Roviy) Kurayb: «(Yana) yetti (soʻz) ‹tobut›da (yodimdan koʻtarilgan) edi. Soʻng men Abbosning farzandlaridan bir kishiga yoʻliqdim, u menga ularni aytib berdi: u ‹asabim (paylarim), goʻshtim, qonim, sochim va terim›ni zikr qildi va yana ikki xislatni zikr qildi», dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Маймуна (холам)никида тунадим. Пайғамбар ﷺ туриб, ҳожатларини бажардилар, юзлари ва қўлларини ювдилар, сўнг (яна) ухладилар. Кейин туриб, (сув) мешига келиб, унинг боғичини ечдилар ва икки таҳорат орасидаги (ўртача) бир таҳорат қилдилар — сувни кўп ишлатмадилар, лекин (аъзоларни) тўлиқ (ювиб) етказдилар — сўнг намоз ўқидилар. Мен ҳам туриб, мен у зотни кузатаётганимни сезиб қолмасинлар учун (атайин) керишдим, сўнг таҳорат қилдим. У зот намозга турдилар, мен эса чап томонларида турдим. Шунда у зот қулоғимдан ушлаб, мени ўнг томонларига айлантириб ўтказдилар. У зотнинг намозлари ўн уч ракатга етди, сўнг ёнбошлаб, ҳуррак отиб (хуруллаб) ухладилар — у зот ухлаганларида ҳуррак отардилар. Кейин Билол у зотни намозга (чақириб) огоҳлантирди; у зот таҳорат қилмасдан намоз ўқидилар. У зот дуоларида шундай дер эдилар: «Аллоҳуммажъал фий қалбий нуран, ва фий басарий нуран, ва фий самъий нуран, ва ан ямийний нуран, ва ан ясарий нуран, ва фавқий нуран, ва таҳтий нуран, ва амамий нуран, ва халфий нуран, важъал лий нуран» (Аллоҳим, қалбимда нур ато эт, кўзимда нур, қулоғимда нур, ўнг томонимда нур, чап томонимда нур, устимда нур, остимда нур, олдимда нур, ортимда нур (ато эт) ва менга (бутун вужудимга) нур ато эт). (Ровий) Курайб: «(Яна) етти (сўз) ‹тобут›да (ёдимдан кўтарилган) эди. Сўнг мен Аббоснинг фарзандларидан бир кишига йўлиқдим, у менга уларни айтиб берди: у ‹асабим (пайларим), гўштим, қоним, сочим ва терим›ни зикр қилди ва яна икки хислатни зикр қилди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللهِ قَالَ: حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ أَبِي هُبَيْرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ، فَصَلَّى فَقَضَى صَلاَتَهُ، يُثْنِي عَلَى اللهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ يَكُونُ مِنْ آخِرِ كَلاَمِهِ: اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِي نُورًا فِي قَلْبِي، وَاجْعَلْ لِي نُورًا فِي سَمْعِي، وَاجْعَلْ لِي نُورًا فِي بَصَرِي، وَاجْعَلْ لِي نُورًا عَنْ يَمِينِي، وَنُورًا عَنْ شِمَالِي، وَاجْعَلْ لِي نُورًا مِنْ بَيْنَ يَدَيَّ، وَنُورًا مِنْ خَلْفِي، وَزِدْنِي نُورًا، وَزِدْنِي نُورًا، وَزِدْنِي نُورًا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kechasi tahajjud oʻqish uchun turganlarida: «Allohumma lakal-hamdu, anta nuurus-samovaati val-arzi va man fiyhinna, va lakal-hamdu, anta qayyaamus-samovaati val-arzi va man fiyhinna, va lakal-hamdu, anta maalikus-samovaati val-arzi va man fiyhinna, va lakal-hamdu, anta haqqun va vaʼduka haqqun val-jannatu haqqun van-naaru haqqun vas-saaʼatu haqqun van-nabiyyuuna haqqun va Muhammadun haqqun, laka aslamtu va alayka tavakkaltu va bika aamantu (Ey Allohim, hamd Sengadir, Sen osmonlar va yerning hamda ulardagi zotlarning nurisan. Hamd Sengadir, Sen osmonlar va yerni hamda ulardagilarni tutib turuvchisan. Hamd Sengadir, Sen osmonlar va yerning hamda ulardagilarning egasisan. Hamd Sengadir, Sen Haqsan, vaʼdang haq, jannat haq, doʻzax haq, qiyomat haq, paygʻambarlar haq, Muhammad haq. Senga taslim boʻldim, Senga tavakkal qildim va Senga imon keltirdim)» deb aytardilar. Soʻng Qutayba maʼnosini shunday keltirgan bir kalimani zikr qildi: «Va bika xoosamtu va ilayka haakamtu, gʻfir liy maa qoddamtu va maa axxortu va maa aʼlantu, antal-muqoddimu va antal-muaxxiru, laa ilaaha illaa anta, va laa havla va laa quvvata illaa billah (Sen bilan xusumat qildim va Senga hakamlik uchun murojaat qildim. Ilgari qilgan, keyin qilgan va oshkor qilgan gunohlarimni magʻfirat qil. Sen oldinga oʻtkazuvchisan va Sen orqaga suruvchisan. Sendan boʻlak iloh yoʻq va faqat Alloh bilangina quvvat va qudrat bordir)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кечаси таҳажжуд ўқиш учун турганларида: «Аллоҳумма лакал-ҳамду, анта нуурус-самоваати вал-арзи ва ман фийҳинна, ва лакал-ҳамду, анта қайяамус-самоваати вал-арзи ва ман фийҳинна, ва лакал-ҳамду, анта мааликус-самоваати вал-арзи ва ман фийҳинна, ва лакал-ҳамду, анта ҳаққун ва ваъдука ҳаққун вал-жаннату ҳаққун ван-наару ҳаққун вас-сааъату ҳаққун ван-набийюуна ҳаққун ва Муҳаммадун ҳаққун, лака асламту ва алайка таваккалту ва бика ааманту (Эй Аллоҳим, ҳамд Сенгадир, Сен осмонлар ва ернинг ҳамда улардаги зотларнинг нурисан. Ҳамд Сенгадир, Сен осмонлар ва ерни ҳамда улардагиларни тутиб турувчисан. Ҳамд Сенгадир, Сен осмонлар ва ернинг ҳамда улардагиларнинг эгасисан. Ҳамд Сенгадир, Сен Ҳақсан, ваъданг ҳақ, жаннат ҳақ, дўзах ҳақ, қиёмат ҳақ, пайғамбарлар ҳақ, Муҳаммад ҳақ. Сенга таслим бўлдим, Сенга таваккал қилдим ва Сенга имон келтирдим)» деб айтардилар. Сўнг Қутайба маъносини шундай келтирган бир калимани зикр қилди: «Ва бика хоосамту ва илайка ҳаакамту, ғфир лий маа қоддамту ва маа аххорту ва маа аъланту, антал-муқоддиму ва антал-муаххиру, лаа илааҳа иллаа анта, ва лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ (Сен билан хусумат қилдим ва Сенга ҳакамлик учун мурожаат қилдим. Илгари қилган, кейин қилган ва ошкор қилган гуноҳларимни мағфират қил. Сен олдинга ўтказувчисан ва Сен орқага сурувчисан. Сендан бўлак илоҳ йўқ ва фақат Аллоҳ билангина қувват ва қудрат бордир)».
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ: حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ الْيَمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبَّاسٍ: كَانَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ قَالَ: اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ، أَنْتَ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ، وَلَكَ الْحَمْدُ، أَنْتَ قَيَّامُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ، وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ، أَنْتَ الْحَقُّ، وَوَعْدُكَ الْحَقُّ، وَلِقَاؤُكَ الْحَقُّ، وَالْجَنَّةُ حَقٌّ، وَالنَّارُ حَقٌّ، وَالسَّاعَةُ حَقٌّ. اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ، وَبِكَ آمَنْتُ، وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ، وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ، وَبِكَ خَاصَمْتُ، وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ، فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ، وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ، أَنْتَ إِلَهِي، لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kechaning oʻrtasida namozga turganlarida: «Allohumma laka-l-hamd, anta nurus-samavati val-ard, va laka-l-hamd, anta qoyyamus-samavati val-ard, va laka-l-hamd, anta robbus-samavati val-ardi va man fihinna, antal-haqqu, va vaʼdukal-haqqu, va liqouka haqqun, val-jannatu haqqun, van-naru haqqun, vas-saatu haqqun. Allohumma laka aslamtu, va bika amantu, va alayka tavakkaltu, va ilayka anabtu, va bika xosomtu, va ilayka hakamtu, fagʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu, va ma asrortu va ma aʼlantu, antal-ilahi, la ilaha illa anta (Ey Allohim, hamd Senga xosdir, Sen osmonlaru yerning nuridirsan; hamd Senga xosdir, Sen osmonlaru yerni tutib turuvchidirsan; hamd Senga xosdir, Sen osmonlaru yerning va ulardagilarning Robbidirsan; Sen Haqsan, vaʼdang haqdir, Senga yoʻliqish haqdir, jannat haqdir, doʻzax haqdir, qiyomat haqdir. Ey Allohim, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkul qildim, Senga qaytdim, Sen bilan (dushmanga qarshi) kurashdim va Senga hukm qildirdim; bas, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora (gunoh)larimni kechirgil, Sen mening ilohimsan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)», der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir. Bu hadis Ibn Abbosdan, u Paygʻambar ﷺdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ кечанинг ўртасида намозга турганларида: «Аллоҳумма лака-л-ҳамд, анта нурус-самавати вал-ард, ва лака-л-ҳамд, анта қойямус-самавати вал-ард, ва лака-л-ҳамд, анта роббус-самавати вал-арди ва ман фиҳинна, антал-ҳаққу, ва ваъдукал-ҳаққу, ва лиқоука ҳаққун, вал-жаннату ҳаққун, ван-нару ҳаққун, вас-саату ҳаққун. Аллоҳумма лака асламту, ва бика аманту, ва алайка таваккалту, ва илайка анабту, ва бика хосомту, ва илайка ҳакамту, фағфир ли ма қоддамту ва ма аххорту, ва ма асрорту ва ма аъланту, антал-илаҳи, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, ҳамд Сенга хосдир, Сен осмонлару ернинг нуридирсан; ҳамд Сенга хосдир, Сен осмонлару ерни тутиб турувчидирсан; ҳамд Сенга хосдир, Сен осмонлару ернинг ва улардагиларнинг Роббидирсан; Сен Ҳақсан, ваъданг ҳақдир, Сенга йўлиқиш ҳақдир, жаннат ҳақдир, дўзах ҳақдир, қиёмат ҳақдир. Эй Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккул қилдим, Сенга қайтдим, Сен билан (душманга қарши) курашдим ва Сенга ҳукм қилдирдим; бас, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (гуноҳ)ларимни кечиргил, Сен менинг илоҳимсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)», дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир. Бу ҳадис Ибн Аббосдан, у Пайғамбар ﷺдан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو عِنْدَ الْكَرْبِ: لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَرَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kulfat (gʻam) paytida shunday duo qilardilar: «La ilaha illallohul-Aziymul-Haliym, la ilaha illallohu Robbus-samavati val-arz, Robbul-Arshil-Aziym» (Ulugʻ, Halim Allohdan oʻzga iloh yoʻq; osmonlar va yerning Robbi, ulugʻ Arshning Robbi Allohdan oʻzga iloh yoʻq).(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ кулфат (ғам) пайтида шундай дуо қилардилар: «Ла илаҳа иллаллоҳул-Азиймул-Ҳалийм, ла илаҳа иллаллоҳу Роббус-самавати вал-арз, Роббул-Аршил-Азийм» (Улуғ, Ҳалим Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ; осмонлар ва ернинг Робби, улуғ Аршнинг Робби Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الْخَطَّابِ بْنِ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ: حَدَّثَنِي رَاشِدٌ أَبُو مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ: سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ: كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عِنْدَ الْكَرْبِ: لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ، اللَّهُمَّ اصْرِفْ شَرَّهُ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ kulfat paytida shunday der edilar: «La ilaha illallohul-Aziymul-Haliym, la ilaha illallohu Robbul-Arshil-Aziym, la ilaha illallohu Robbus-samavati va Robbul-arz, va Robbul-Arshil-Kariym» (Ulugʻ, Halim Allohdan oʻzga iloh yoʻq; ulugʻ Arshning Robbi Allohdan oʻzga iloh yoʻq; osmonlarning Robbi, yerning Robbi va karamli Arshning Robbi Allohdan oʻzga iloh yoʻq). (Vahb Shuʼbadan, u Qatodadan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ кулфат пайтида шундай дер эдилар: «Ла илаҳа иллаллоҳул-Азиймул-Ҳалийм, ла илаҳа иллаллоҳу Роббул-Аршил-Азийм, ла илаҳа иллаллоҳу Роббус-самавати ва Роббул-арз, ва Роббул-Аршил-Карийм» (Улуғ, Ҳалим Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ; улуғ Аршнинг Робби Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ; осмонларнинг Робби, ернинг Робби ва карамли Аршнинг Робби Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ). (Ваҳб Шуъбадан, у Қатодадан шунга ўхшашини ривоят қилди.)