Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنَا عَتَّابٌ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَبَّقَ بِالْخَيْلِ وَرَاهَنَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ otlarni poygaga qoʻydilar va (unga) garov tikdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ отларни пойгага қўйдилар ва (унга) гаров тикдилар.

حَدَّثَنَا عَتَّابٌ حَدَّثَنَا أَبُو حَمْزَةَ يَعْنِي السُّكَّرِيَّ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ صَدَقَةَ الْمَكِّيِّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَاعْتَكَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ فَاتُّخِذَ لَهُ فِيهِ بَيْتٌ مِنْ سَعَفٍ قَالَ فَأَخْرَجَ رَأْسَهُ ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ إِنَّ الْمُصَلِّيَ يُنَاجِي رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ بِمَا يُنَاجِي رَبَّهُ وَلَا يَجْهَرْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ بِالْقِرَاءَةِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunida eʼtikofga oʻtirdilar va u zot uchun (masjid) ichida xurmo shoxlaridan bir kulba qilindi. (Ibn Umar) aytdi: Bir kuni u zot boshlarini chiqarib: «Albatta, namoz oʻqiyotgan kishi aziz va jalil Robbisi bilan munojot qilib turadi. Bas, sizlardan biringiz Robbisi bilan nima haqda munojot qilayotganiga qarasin. Va biringiz boshqangizga qiroatni baland ovozda oʻqimasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунида эътикофга ўтирдилар ва у зот учун (масжид) ичида хурмо шохларидан бир кулба қилинди. (Ибн Умар) айтди: Бир куни у зот бошларини чиқариб: «Албатта, намоз ўқиётган киши азиз ва жалил Роббиси билан муножот қилиб туради. Бас, сизлардан бирингиз Роббиси билан нима ҳақда муножот қилаётганига қарасин. Ва бирингиз бошқангизга қироатни баланд овозда ўқимасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْحَرَّانِيُّ أَخْبَرَنَا الدَّرَاوَرْدِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَرَنَ بَيْنَ حَجَّتِهِ وَعُمْرَتِهِ أَجْزَأَهُ لَهُمَا طَوَافٌ وَاحِدٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim haji bilan umrasini qiron qilsa, ikkalasi uchun bir marta tavof kifoya qiladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳажи билан умрасини қирон қилса, иккаласи учун бир марта тавоф кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَتَّابٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُبَارَكٍ أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلَاءَ لَمْ يَنْظُرْ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ أَحَدَ شِقَّيْ ثَوْبِي يَسْتَرْخِي إِلَّا أَنْ أَتَعَاهَدَ ذَلِكَ مِنْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكَ لَسْتَ مِمَّنْ يَصْنَعُ ذَلِكَ خُيَلَاءَقَالَ مُوسَى قُلْتُ لِسَالِمٍ أَذَكَرَ عَبْدُ اللَّهِ مَنْ جَرَّ إِزَارَهُ قَالَ لَمْ أَسْمَعْهُ ذَكَرَ إِلَّا ثَوْبَهُ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ فَذَكَرَ مِثْلَهُ بِإِسْنَادِهِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim koʻylagini takabburlik bilan (yerga) sudrasa, Alloh qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) qaramaydi», dedilar. Shunda Abu Bakr: «Mening koʻylagimning bir tomoni, men uni doim koʻzlab turmasam, osilib (sudralib) qoladi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen buni takabburlik bilan qiladiganlardan emassan», dedilar. Muso aytdi: Men Salimga: «Abdulloh ‹kim izorini sudrasa› deb aytdimi?» dedim. U: «Men uning faqat ‹koʻylagini› deb aytganini eshitdim», dedi. Bu (hadis) boshqa sanad bilan ham xuddi shunday rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кўйлагини такаббурлик билан (ерга) судраса, Аллоҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) қарамайди», дедилар. Шунда Абу Бакр: «Менинг кўйлагимнинг бир томони, мен уни доим кўзлаб турмасам, осилиб (судралиб) қолади», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен буни такаббурлик билан қиладиганлардан эмассан», дедилар. Мусо айтди: Мен Салимга: «Абдуллоҳ ‹ким изорини судраса› деб айтдими?» дедим. У: «Мен унинг фақат ‹кўйлагини› деб айтганини эшитдим», деди. Бу (ҳадис) бошқа санад билан ҳам худди шундай ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْزِلُ الدَّجَّالُ فِي هَذِهِ السَّبَخَةِ بِمَرِّقَنَاةَ فَيَكُونُ أَكْثَرَ مَنْ يَخْرُجُ إِلَيْهِ النِّسَاءُ حَتَّى إِنَّ الرَّجُلَ لَيَرْجِعُ إِلَى حَمِيمِهِ وَإِلَى أُمِّهِ وَابْنَتِهِ وَأُخْتِهِ وَعَمَّتِهِ فَيُوثِقُهَا رِبَاطًا مَخَافَةَ أَنْ تَخْرُجَ إِلَيْهِ ثُمَّ يُسَلِّطُ اللَّهُ الْمُسْلِمِينَ عَلَيْهِ فَيَقْتُلُونَهُ وَيَقْتُلُونَ شِيعَتَهُ حَتَّى إِنَّ الْيَهُودِيَّ لَيَخْتَبِئُ تَحْتَ الشَّجَرَةِ أَوْ الْحَجَرِ فَيَقُولُ الْحَجَرُ أَوْ الشَّجَرَةُ لِلْمُسْلِمِ هَذَا يَهُودِيٌّ تَحْتِي فَاقْتُلْهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Dajjol Marriqanotdagi mana shu shoʻrxok yerga tushadi. Uning oldiga chiqadiganlarning koʻpchiligi ayollar boʻladi — hatto kishi oʻz yaqiniga, onasiga, qiziga, singlisiga va ammasiga qaytib borib, uning oldiga chiqib ketishidan qoʻrqib, uni bogʻlab qoʻyadi. Soʻng Alloh musulmonlarni unga gʻolib qiladi, ular uni ham, uning tarafdorlarini ham oʻldiradilar — hatto yahudiy daraxt yoki tosh ostiga yashirinadi-yu, tosh yoki daraxt musulmonga: ‹Mana bu — mening ostimdagi yahudiy, uni oʻldir›, deydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Дажжол Марриқанотдаги мана шу шўрхок ерга тушади. Унинг олдига чиқадиганларнинг кўпчилиги аёллар бўлади — ҳатто киши ўз яқинига, онасига, қизига, синглисига ва аммасига қайтиб бориб, унинг олдига чиқиб кетишидан қўрқиб, уни боғлаб қўяди. Сўнг Аллоҳ мусулмонларни унга ғолиб қилади, улар уни ҳам, унинг тарафдорларини ҳам ўлдирадилар — ҳатто яҳудий дарахт ёки тош остига яширинади-ю, тош ёки дарахт мусулмонга: ‹Мана бу — менинг остимдаги яҳудий, уни ўлдир›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ أَخْبَرَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَكُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَمِعْتُهُ اسْتَغْفَرَ مِائَةَ مَرَّةٍ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَتُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ أَوْ إِنَّكَ تَوَّابٌ غَفُورٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirgan edim; u zotning yuz marta istigʻfor aytganlarini eshitdim, soʻng: «Allohummagʻfir liy varhamniy va tub alayya, innaka Antat-Tavvobur-Rohiym» — yoki «innaka Tavvobun Gʻafur» — der edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺ ҳузурларида ўтирган эдим; у зотнинг юз марта истиғфор айтганларини эшитдим, сўнг: «Аллоҳуммағфир лий варҳамний ва туб алайя, иннака Антат-Таввобур-Роҳийм» — ёки «иннака Таввобун Ғафур» — дер эдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ أَخْبَرَنَا وَرْقَاءُ قَالَ وَقَالَ عَطَاءٌ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْكَوْثَرُ نَهَرٌ فِي الْجَنَّةِ حَافَّتَاهُ مِنْ ذَهَبٍ وَالْمَاءُ يَجْرِي عَلَى اللُّؤْلُؤِ وَمَاؤُهُ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنْ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنْ الْعَسَلِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga: «Kavsar jannatdagi bir daryodir. Uning ikki qirgʻogʻi oltindan, suvi esa durlar ustidan oqadi. Uning suvi sutdan oqroq va asaldan shirinroqdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Кавсар жаннатдаги бир дарёдир. Унинг икки қирғоғи олтиндан, суви эса дурлар устидан оқади. Унинг суви сутдан оқроқ ва асалдан ширинроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ أَخْبَرَنَا وَرْقَاءُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الْقَزَعِ فِي الرَّأْسِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ boshdagi qazaʼdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бошдаги қазаъдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ عَنِ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يَخْذُلُهُ وَيَقُولُ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ مَا تَوَادَّ اثْنَانِ فَفُرِّقَ بَيْنَهُمَا إِلَّا بِذَنْبٍ يُحْدِثُهُ أَحَدُهُمَا وَكَانَ يَقُولُ لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ عَلَى أَخِيهِ مِنْ الْمَعْرُوفِ سِتٌّ يُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَيَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ وَيَنْصَحُهُ إِذَا غَابَ وَيَشْهَدُهُ وَيُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَيَتْبَعُهُ إِذَا مَاتَ وَنَهَى عَنْ هِجْرَةِ الْمُسْلِمِ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Musulmon musulmonning birodaridir; unga zulm qilmaydi va uni tashlab qoʻymaydi», der edilar. Yana: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, ikki kishi bir-birini sevib turib, ularning orasi faqat biri qilgan gunoh sababli ajraydi», der edilar. Yana: «Musulmon kishining oʻz birodari zimmasida yaxshilikdan oltita (haqqi) bor: aksa urganda unga javob berishi, kasal boʻlganda uni yoʻqlashi, yoʻgʻida unga nasihatgoʻy boʻlishi, (chaqirigʻiga) hozir boʻlishi, uchrashganda salom berishi, chaqirganda javob qilishi va vafot etganda ortidan borishidir», der edilar. Va musulmonning oʻz birodari bilan uch kundan ortiq gaplashmay yurishidan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир; унга зулм қилмайди ва уни ташлаб қўймайди», дер эдилар. Яна: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, икки киши бир-бирини севиб туриб, уларнинг ораси фақат бири қилган гуноҳ сабабли ажрайди», дер эдилар. Яна: «Мусулмон кишининг ўз биродари зиммасида яхшиликдан олтита (ҳаққи) бор: акса урганда унга жавоб бериши, касал бўлганда уни йўқлаши, йўғида унга насиҳатгўй бўлиши, (чақириғига) ҳозир бўлиши, учрашганда салом бериши, чақирганда жавоб қилиши ва вафот этганда ортидан боришидир», дер эдилар. Ва мусулмоннинг ўз биродари билан уч кундан ортиқ гаплашмай юришидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةٌ فِي مَسْجِدِي أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Mening bu masjidimda oʻqilgan bir namoz undan boshqa (masjid)larda oʻqilgan ming namozdan afzaldir, faqat Masjidul-Harom bundan mustasno», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг бу масжидимда ўқилган бир намоз ундан бошқа (масжид)ларда ўқилган минг намоздан афзалдир, фақат Масжидул-Ҳаром бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا الْهُذَيْلُ بْنُ بِلَالٍ عَنِ ابْنِ عُبَيْدٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّهُ جَلَسَ ذَاتَ يَوْمٍ بِمَكَّةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مَعَهُ فَقَالَ أَبِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مَثَلَ الْمُنَافِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَالشَّاةِ بَيْنَ الرَّبِيضَيْنِ مِنْ الْغَنَمِ إِنْ أَتَتْ هَؤُلَاءِ نَطَحْنَهَا وَإِنْ أَتَتْ هَؤُلَاءِ نَطَحْنَهَا فَقَالَ لَهُ ابْنُ عُمَرَ كَذَبْتَ فَأَثْنَى الْقَوْمُ عَلَى أَبِي خَيْرًا أَوْ مَعْرُوفًا فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لَا أَظُنُّ صَاحِبَكُمْ إِلَّا كَمَا تَقُولُونَ وَلَكِنِّي شَاهِدٌ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ قَالَ كَالشَّاةِ بَيْنَ الْغَنَمَيْنِ فَقَالَ هُوَ سَوَاءٌ فَقَالَ هَكَذَا سَمِعْتُهُ

Ibn Ubaydning otasidan rivoyat qilinadiki, u bir kuni Makkada oʻtirgan, Abdulloh ibn Umar ham u bilan birga edi. Otam aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, munofiqning qiyomat kunidagi misoli qoʻyning ikki toʻdasi orasidagi qoʻyga oʻxshaydi: bularning oldiga borsa, bular suzadi; ularning oldiga borsa, ular suzadi», dedilar. Shunda Ibn Umar unga: «Yolgʻon aytding», dedi. Odamlar esa otamni yaxshilik bilan maqtashdi. Ibn Umar: «Men sizlarning sohibingizni siz aytganday deb oʻylayman; lekin men Allohning Nabiysi ﷺ ‹ikki qoʻy (podasi) orasidagi qoʻyga oʻxshaydi› deganlarida oʻzim guvoh boʻlganman», dedi. (Haligi kishi): «Bu bir xil-ku», dedi. U: «Men buni shunday eshitganman», dedi.Ибн Убайднинг отасидан ривоят қилинадики, у бир куни Маккада ўтирган, Абдуллоҳ ибн Умар ҳам у билан бирга эди. Отам айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мунофиқнинг қиёмат кунидаги мисоли қўйнинг икки тўдаси орасидаги қўйга ўхшайди: буларнинг олдига борса, булар сузади; уларнинг олдига борса, улар сузади», дедилар. Шунда Ибн Умар унга: «Ёлғон айтдинг», деди. Одамлар эса отамни яхшилик билан мақташди. Ибн Умар: «Мен сизларнинг соҳибингизни сиз айтгандай деб ўйлайман; лекин мен Аллоҳнинг Набийси ﷺ ‹икки қўй (подаси) орасидаги қўйга ўхшайди› деганларида ўзим гувоҳ бўлганман», деди. (Ҳалиги киши): «Бу бир хил-ку», деди. У: «Мен буни шундай эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَابَيْ الْمَكِّيُّ قَالَصَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى فَخِذِهِ فَقَالَ أَلَا أُعَلِّمُكَ تَحِيَّةَ الصَّلَاةِ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَا فَتَلَا عَلَيَّ هَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ يَعْنِي قَوْلَ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ فِي التَّشَهُّدِ

Abdulloh ibn Bobayh al-Makkiy aytdi: Men Abdulloh ibn Umarning yonida namoz oʻqidim. U namozni tugatgach, qoʻli bilan sonini urib: «Senga namozning tahiyyasini Rasululloh ﷺ bizga oʻrgatganlaridek oʻrgatmaymi?» dedi. Soʻng menga mana shu kalimalarni tilovat qilib berdi — yaʼni Abu Muso al-Ashʼariyning tashahhud haqidagi soʻzini.Абдуллоҳ ибн Бобайҳ ал-Маккий айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умарнинг ёнида намоз ўқидим. У намозни тугатгач, қўли билан сонини уриб: «Сенга намознинг таҳийясини Расулуллоҳ ﷺ бизга ўргатганларидек ўргатмайми?» деди. Сўнг менга мана шу калималарни тиловат қилиб берди — яъни Абу Мусо ал-Ашъарийнинг ташаҳҳуд ҳақидаги сўзини.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِرَجُلٍ فَعَلْتَ كَذَا وَكَذَا قَالَ لَا وَالَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ مَا فَعَلْتُ قَالَ فَقَالَ لَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام قَدْ فَعَلَ وَلَكِنْ قَدْ غُفِرَ لَهُ بِقَوْلِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُقَالَ حَمَّادٌ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا مِنْ ابْنِ عُمَرَ بَيْنَهُمَا رَجُلٌ يَعْنِي ثَابِتًا

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishiga: «Sen falon-falon ishni qilding», dedilar. U: «Yoʻq, Undan boʻlak iloh boʻlmagan Zotga qasamki, men qilmadim», dedi. Shunda Jibril (alayhissalom) u zotga: «U qilgan; lekin ‹Lo ilaha illalloh› deganligi sababli unga magʻfirat qilindi», dedi. Hammod aytdi: U — yaʼni Sobit — buni Ibn Umardan eshitmagan, ikkalasining orasida bir kishi bor.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кишига: «Сен фалон-фалон ишни қилдинг», дедилар. У: «Йўқ, Ундан бўлак илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, мен қилмадим», деди. Шунда Жибрил (алайҳиссалом) у зотга: «У қилган; лекин ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деганлиги сабабли унга мағфират қилинди», деди. Ҳаммод айтди: У — яъни Собит — буни Ибн Умардан эшитмаган, иккаласининг орасида бир киши бор.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا حَلَفَ الرَّجُلُ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَهُوَ بِالْخِيَارِ إِنْ شَاءَ فَلْيَمْضِ وَإِنْ شَاءَ فَلْيَتْرُكْحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَعَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kishi qasam ichib, soʻng ‹inshaalloh› desa, u ixtiyorlidir: xohlasa, uni amalga oshiradi, xohlasa, tark etadi», dedilar. Bu (hadis) boshqa sanad bilan ham Nabiy ﷺdan xuddi shunday rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Киши қасам ичиб, сўнг ‹иншааллоҳ› деса, у ихтиёрлидир: хоҳласа, уни амалга оширади, хоҳласа, тарк этади», дедилар. Бу (ҳадис) бошқа санад билан ҳам Набий ﷺдан худди шундай ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنِي بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَبِشْرُ بْنُ عَائِذٍ الْهُذَلِيُّ كِلَاهُمَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّمَا يَلْبَسُ الْحَرِيرَ مَنْ لَا خَلَاقَ لَهُ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ipakni faqat nasibasi yoʻq kishi kiyadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ипакни фақат насибаси йўқ киши кияди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْأَعْمَشُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ اسْتَعَاذَ بِاللَّهِ فَأَعِيذُوهُ وَمَنْ سَأَلَكُمْ بِاللَّهِ فَأَعْطُوهُ وَمَنْ دَعَاكُمْ فَأَجِيبُوهُ وَمَنْ أَتَى إِلَيْكُمْ مَعْرُوفًا فَكَافِئُوهُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا مَا تُكَافِئُوهُ فَادْعُوا لَهُ حَتَّى تَعْلَمُوا أَنْ قَدْ كَافَأْتُمُوهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim Alloh bilan panoh soʻrasa, unga panoh beringlar; kim sizlardan Alloh bilan soʻrasa, unga beringlar; kim sizlarni chaqirsa, javob qilinglar; kim sizlarga yaxshilik qilsa, unga munosib javob qaytaringlar; agar unga qaytaradigan narsa topa olmasangiz, unga munosib javob qaytardik deb bilguningizcha unga duo qilinglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким Аллоҳ билан паноҳ сўраса, унга паноҳ беринглар; ким сизлардан Аллоҳ билан сўраса, унга беринглар; ким сизларни чақирса, жавоб қилинглар; ким сизларга яхшилик қилса, унга муносиб жавоб қайтаринглар; агар унга қайтарадиган нарса топа олмасангиз, унга муносиб жавоб қайтардик деб билгунингизча унга дуо қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَكَانَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَاتَمٌ مِنْ ذَهَبٍ وَكَانَ يَجْعَلُ فَصَّهُ فِي بَاطِنِ يَدِهِ قَالَ فَطَرَحَهُ ذَاتَ يَوْمٍ فَطَرَحَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ ثُمَّ اتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ فِضَّةٍ فَكَانَ يَخْتِمُ بِهِ وَلَا يَلْبَسُهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺning oltindan uzuklari bor edi, uning koʻzini kaftlarining ichida qilar edilar. (Ibn Umar) aytdi: Bir kuni u zot uni tashlab yubordilar, odamlar ham oʻz uzuklarini tashlab yuborishdi. Soʻng u zot kumushdan uzuk yasatdilar, u bilan xat muhrlar, ammo uni taqmas edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺнинг олтиндан узуклари бор эди, унинг кўзини кафтларининг ичида қилар эдилар. (Ибн Умар) айтди: Бир куни у зот уни ташлаб юбордилар, одамлар ҳам ўз узукларини ташлаб юборишди. Сўнг у зот кумушдан узук ясатдилар, у билан хат муҳрлар, аммо уни тақмас эдилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَجِيبُوا الدَّعْوَةَ إِذَا دُعِيتُمْ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Chaqirilsangiz, chaqiriqqa javob beringlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Чақирилсангиз, чақириққа жавоб беринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ حَدَّثَنِي سَالِمٌ أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَكَانَتْ يَمِينُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّتِي يَحْلِفُ بِهَا لَا وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺning qasam ichadigan qasamlari: «Yoʻq, qalblarni agʻdaruvchi Zotga qasamki» (degan qasam) edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг қасам ичадиган қасамлари: «Йўқ, қалбларни ағдарувчи Зотга қасамки» (деган қасам) эди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ يُحَدِّثُعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ لَقِيَ زَيْدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ بِأَسْفَلِ بَلْدَحَ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يَنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَحْيُ فَقَدَّمَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُفْرَةً فِيهَا لَحْمٌ فَأَبَى أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا ثُمَّ قَالَ إِنِّي لَا آكُلُ مَا تَذْبَحُونَ عَلَى أَنْصَابِكُمْ وَلَا آكُلُ إِلَّا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ حَدَّثَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot Zayd ibn Amr ibn Nufaylni Baldah (vodiy)ning quyi (qismi)da uchratdilar — bu Rasululloh ﷺga vahy nozil qilinishidan oldin edi. Rasululloh ﷺ unga ichida goʻsht boʻlgan bir sufra (taom xaltasi) taqdim qildilar; (lekin) u undan yeyishdan bosh tortdi, soʻng: «Men — sizlar oʻz butlaringizga (ansoblaringizga) soʻygan (narsa)dan yemayman; men faqat — ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa)dan yeyman», dedi. Buni Abdulloh ibn Umar Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот Зайд ибн Амр ибн Нуфайлни Балдаҳ (водий)нинг қуйи (қисми)да учратдилар — бу Расулуллоҳ ﷺга ваҳй нозил қилинишидан олдин эди. Расулуллоҳ ﷺ унга ичида гўшт бўлган бир суфра (таом халтаси) тақдим қилдилар; (лекин) у ундан ейишдан бош тортди, сўнг: «Мен — сизлар ўз бутларингизга (ансобларингизга) сўйган (нарса)дан емайман; мен фақат — устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса)дан ейман», деди. Буни Абдуллоҳ ибн Умар Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ هَمَّامٌ فِي كِتَابِيقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا وَضَعْتُمْ مَوْتَاكُمْ فِي الْقَبْرِ فَقُولُوا بِسْمِ اللَّهِ وَعَلَى سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlganlaringizni qabrga qoʻyganingizda: ‹Bismillah va alo sunnati Rasulillah ﷺ›, denglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлганларингизни қабрга қўйганингизда: ‹Бисмиллаҳ ва ало суннати Расулиллаҳ ﷺ›, денглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَارِثِ الْحَارِثِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا لَقِيتَ الْحَاجَّ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ وَصَافِحْهُ وَمُرْهُ أَنْ يَسْتَغْفِرَ لَكَ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بَيْتَهُ فَإِنَّهُ مَغْفُورٌ لَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hoji bilan uchrashganingda, unga salom ber, u bilan musofaha qil va uyiga kirishidan oldin sen uchun magʻfirat soʻrashini ayt. Chunki u magʻfirat qilingandir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳожи билан учрашганингда, унга салом бер, у билан мусофаҳа қил ва уйига киришидан олдин сен учун мағфират сўрашини айт. Чунки у мағфират қилингандир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ قَطَنِ بْنِ وَهْبِ بْنِ عُوَيْمِرِ بْنِ الْأَجْدَعِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثَةٌ قَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ الْجَنَّةَ مُدْمِنُ الْخَمْرِ وَالْعَاقُّ وَالدَّيُّوثُ الَّذِي يُقِرُّ فِي أَهْلِهِ الْخَبَثَ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa) kishiga Alloh jannatni harom qilgan: xamrga berilib ketgan kishi, ota-onasiga oq boʻlgan kishi va oilasida buzuqlikka rozi boʻluvchi dayyus», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа) кишига Аллоҳ жаннатни ҳаром қилган: хамрга берилиб кетган киши, ота-онасига оқ бўлган киши ва оиласида бузуқликка рози бўлувчи дайюс», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ يَزِيدَ يَعْنِي ابْنَ الْهَادِ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ حَدَّثَهُأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ لَقِيَ نَاسًا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِ مَرْوَانَ فَقَالَ مِنْ أَيْنَ جَاءَ هَؤُلَاءِ قَالُوا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِ الْأَمِيرِ مَرْوَانَ قَالَ وَكُلُّ حَقٍّ رَأَيْتُمُوهُ تَكَلَّمْتُمْ بِهِ وَأَعَنْتُمْ عَلَيْهِ وَكُلُّ مُنْكَرٍ رَأَيْتُمُوهُ أَنْكَرْتُمُوهُ وَرَدَدْتُمُوهُ عَلَيْهِ قَالُوا لَا وَاللَّهِ بَلْ يَقُولُ مَا يُنْكَرُ فَنَقُولُ قَدْ أَصَبْتَ أَصْلَحَكَ اللَّهُ فَإِذَا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِهِ قُلْنَا قَاتَلَهُ اللَّهُ مَا أَظْلَمَهُ وَأَفْجَرَهُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنَّا بِعَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعُدُّ هَذَا نِفَاقًا لِمَنْ كَانَ هَكَذَا

Umar ibn Abdulloh rivoyat qilishicha, Abdulloh ibn Umar Marvonning huzuridan chiqqan bir toʻda odamni uchratdi va: «Bular qayerdan kelishdi?» dedi. Ular: «Amir Marvonning huzuridan chiqdik», deyishdi. U: «Koʻrgan har bir haqingiz haqida gapirdingizmi va unga yordam berdingizmi? Koʻrgan har bir munkaringizni inkor qildingizmi va uni unga qaytardingizmi?» dedi. Ular: «Yoʻq, vallohi; balki u inkor qilinadigan gapni aytadi, biz esa: ‹Toʻgʻri aytding, Alloh seni isloh qilsin›, deymiz. Uning huzuridan chiqqanimizda esa: ‹Alloh uni halok qilsin, u naqadar zolim va fojir!› deymiz», deyishdi. Abdulloh: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida shunday boʻlgan kishi uchun buni nifoq deb hisoblar edik», dedi.Умар ибн Абдуллоҳ ривоят қилишича, Абдуллоҳ ибн Умар Марвоннинг ҳузуридан чиққан бир тўда одамни учратди ва: «Булар қаердан келишди?» деди. Улар: «Амир Марвоннинг ҳузуридан чиқдик», дейишди. У: «Кўрган ҳар бир ҳақингиз ҳақида гапирдингизми ва унга ёрдам бердингизми? Кўрган ҳар бир мункарингизни инкор қилдингизми ва уни унга қайтардингизми?» деди. Улар: «Йўқ, валлоҳи; балки у инкор қилинадиган гапни айтади, биз эса: ‹Тўғри айтдинг, Аллоҳ сени ислоҳ қилсин›, деймиз. Унинг ҳузуридан чиққанимизда эса: ‹Аллоҳ уни ҳалок қилсин, у нақадар золим ва фожир!› деймиз», дейишди. Абдуллоҳ: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида шундай бўлган киши учун буни нифоқ деб ҳисоблар эдик», деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَأَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ جَارِيَةً مِنْ سَبْيِ هَوَازِنَ فَوَهَبَهَا لِي فَبَعَثْتُ بِهَا إِلَى أَخْوَالِي مِنْ بَنِي جُمَحٍ لِيُصْلِحُوا لِي مِنْهَا حَتَّى أَطُوفَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ أَاتِيَهُمْ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُصِيبَهَا إِذَا رَجَعْتُ إِلَيْهَا قَالَ فَخَرَجْتُ مِنْ الْمَسْجِدِ حِينَ فَرَغْتُ فَإِذَا النَّاسُ يَشْتَدُّونَ فَقُلْتُ مَا شَأْنُكُمْ قَالُوا رَدَّ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا قَالَ قُلْتُ تِلْكَ صَاحِبَتُكُمْ فِي بَنِي جُمَحٍ فَاذْهَبُوا فَخُذُوهَا فَذَهَبُوا فَأَخَذُوهَا

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Umar ibn Xattobga Havozin asirlaridan bir joriya berdilar, u esa uni menga hadya qildi. Men uni Baniy Jumahdagi togʻalarimga — men Baytni tavof qilib, soʻng ularning oldiga borgunimcha men uchun uni tayyorlab qoʻyishsin, deb — yuborib qoʻydim; qaytib borganimda unga yaqinlik qilmoqchi edim. (Abdulloh) aytdi: (Tavofdan) boʻshaganimda masjiddan chiqsam, odamlar shoshib yugurib yuribdi. Men: «Sizlarga nima boʻldi?» dedim. Ular: «Rasululloh ﷺ bizga oʻgʻillarimizni va ayollarimizni qaytarib berdilar», deyishdi. Men: «Ana u sizlarning egangiz Baniy Jumahda, boringlar va uni olinglar», dedim. Ular borib, uni olib ketishdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Умар ибн Хаттобга Ҳавозин асирларидан бир жория бердилар, у эса уни менга ҳадя қилди. Мен уни Баний Жумаҳдаги тоғаларимга — мен Байтни тавоф қилиб, сўнг уларнинг олдига боргунимча мен учун уни тайёрлаб қўйишсин, деб — юбориб қўйдим; қайтиб борганимда унга яқинлик қилмоқчи эдим. (Абдуллоҳ) айтди: (Тавофдан) бўшаганимда масжиддан чиқсам, одамлар шошиб югуриб юрибди. Мен: «Сизларга нима бўлди?» дедим. Улар: «Расулуллоҳ ﷺ бизга ўғилларимизни ва аёлларимизни қайтариб бердилар», дейишди. Мен: «Ана у сизларнинг эгангиз Баний Жумаҳда, боринглар ва уни олинглар», дедим. Улар бориб, уни олиб кетишди.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ قَالَجَلَسْتُ أَنَا وَمُحَمَّدٌ الْكِنْدِيُّ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ثُمَّ قُمْتُ مِنْ عِنْدِهِ فَجَلَسْتُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ فَجَاءَ صَاحِبِي وَقَدْ اصْفَرَّ وَجْهُهُ وَتَغَيَّرَ لَوْنُهُ فَقَالَ قُمْ إِلَيَّ قُلْتُ أَلَمْ أَكُنْ جَالِسًا مَعَكَ السَّاعَةَ فَقَالَ سَعِيدٌ قُمْ إِلَى صَاحِبِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَلَمْ تَسْمَعْ إِلَى مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ قُلْتُ وَمَا قَالَ قَالَ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَعَلَيَّ جُنَاحٌ أَنْ أَحْلِفَ بِالْكَعْبَةِ قَالَ وَلِمَ تَحْلِفُ بِالْكَعْبَةِ إِذَا حَلَفْتَ بِالْكَعْبَةِ فَاحْلِفْ بِرَبِّ الْكَعْبَةِ فَإِنَّ عُمَرَ كَانَ إِذَا حَلَفَ قَالَ كَلَّا وَأَبِي فَحَلَفَ بِهَا يَوْمًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَحْلِفْ بِأَبِيكَ وَلَا بِغَيْرِ اللَّهِ فَإِنَّهُ مَنْ حَلَفَ بِغَيْرِ اللَّهِ فَقَدْ أَشْرَكَ

Saʼd ibn Ubayda aytdi: Men va Muhammad al-Kindiy Abdulloh ibn Umarning yoniga oʻtirdik, soʻng men uning yonidan turib, Said ibn Musayyabning yoniga oʻtirdim. Hamrohim yuzi sargʻayib, rangi oʻzgargan holda keldi va: «Menga tur», dedi. Men: «Hozirgina sen bilan oʻtirgan emasmidim?» dedim. Said: «Hamrohingning oldiga tur», dedi. Men uning oldiga turdim. U: «Ibn Umar nima deganini eshitmadingmi?» dedi. Men: «Nima dedi?» dedim. U aytdi: Uning oldiga bir kishi kelib: «Ey Abu Abdurrahmon, Kaʼba bilan qasam ichsam, menga gunoh boʻladimi?» dedi. U: «Nega Kaʼba bilan qasam ichasan? Kaʼba bilan qasam ichmoqchi boʻlsang, Kaʼbaning Robbi bilan qasam ich. Chunki Umar qasam ichganda: ‹Yoʻq, otamga qasamki›, der edi. Bir kuni u Rasululloh ﷺning huzurlarida shu bilan qasam ichdi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Otang bilan ham, Allohdan boʻlagi bilan ham qasam ichma; chunki kim Allohdan boʻlagi bilan qasam ichsa, shirk keltiribdi›, dedilar», dedi.Саъд ибн Убайда айтди: Мен ва Муҳаммад ал-Киндий Абдуллоҳ ибн Умарнинг ёнига ўтирдик, сўнг мен унинг ёнидан туриб, Саид ибн Мусайябнинг ёнига ўтирдим. Ҳамроҳим юзи сарғайиб, ранги ўзгарган ҳолда келди ва: «Менга тур», деди. Мен: «Ҳозиргина сен билан ўтирган эмасмидим?» дедим. Саид: «Ҳамроҳингнинг олдига тур», деди. Мен унинг олдига турдим. У: «Ибн Умар нима деганини эшитмадингми?» деди. Мен: «Нима деди?» дедим. У айтди: Унинг олдига бир киши келиб: «Эй Абу Абдурраҳмон, Каъба билан қасам ичсам, менга гуноҳ бўладими?» деди. У: «Нега Каъба билан қасам ичасан? Каъба билан қасам ичмоқчи бўлсанг, Каъбанинг Робби билан қасам ич. Чунки Умар қасам ичганда: ‹Йўқ, отамга қасамки›, дер эди. Бир куни у Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида шу билан қасам ичди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Отанг билан ҳам, Аллоҳдан бўлаги билан ҳам қасам ичма; чунки ким Аллоҳдан бўлаги билан қасам ичса, ширк келтирибди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى وَحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَا حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَتَخْرُجُ نَارٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ أَوْ مِنْ بَحْرِ حَضْرَمَوْتَ قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ تَحْشُرُ النَّاسَ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَاذَا تَأْمُرُنَا قَالَ عَلَيْكُمْ بِالشَّأَمِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunidan oldin Hazramavtdan — yoki Hazramavt dengizidan — bir olov chiqib, odamlarni toʻplaydi», dedilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, bizga nima buyurasiz?» dedik. U zot: «Shomni lozim tutinglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунидан олдин Ҳазрамавтдан — ёки Ҳазрамавт денгизидан — бир олов чиқиб, одамларни тўплайди», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга нима буюрасиз?» дедик. У зот: «Шомни лозим тутинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ ثَوْبَانَ مَوْلَى بَنِي زُهْرَةَ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَى الَّذِي يَجُرُّ إِزَارَهُ خُيَلَاءَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh izorini takabburlik bilan sudragan kishiga (rahmat nazari bilan) qaramaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ изорини такаббурлик билан судраган кишига (раҳмат назари билан) қарамайди», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ بِشْرِ بْنِ حَرْبٍ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ يَقُولُ يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا غَدْرَةَ أَعْظَمُ مِنْ غَدْرَةِ إِمَامِ عَامَّةٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning Oisha hujrasi yonida shunday deganlarini eshitdim: «Qiyomat kuni har bir xiyonatchi uchun bayroq tikiladi; umumiy (xalq) imomining xiyonatidan kattaroq xiyonat esa yoʻqdir».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Оиша ҳужраси ёнида шундай деганларини эшитдим: «Қиёмат куни ҳар бир хиёнатчи учун байроқ тикилади; умумий (халқ) имомининг хиёнатидан каттароқ хиёнат эса йўқдир».

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ عَنْ بَيَانٍ عَنْ وَبَرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَخَرَجَ عَلَيْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَنَحْنُ نَرْجُو أَنْ يُحَدِّثَنَا حَدِيثًا أَوْ حَدِيثًا حَسَنًا فَبَدَرَنَا رَجُلٌ مِنَّا يُقَالُ لَهُ الْحَكَمُ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا تَقُولُ فِي الْقِتَالِ فِي الْفِتْنَةِ قَالَ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ وَهَلْ تَدْرِي مَا الْفِتْنَةُ إِنَّ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُقَاتِلُ الْمُشْرِكِينَ فَكَانَ الدُّخُولُ فِيهِمْ أَوْ فِي دِينِهِمْ فِتْنَةً وَلَيْسَ كَقِتَالِكُمْ عَلَى الْمُلْكِ

Said ibn Jubayr aytdi: Abdulloh ibn Umar bizning oldimizga chiqdi, biz esa u bizga bir hadis — yoki yaxshi bir hadis — aytib berishini umid qilardik. Bizdan oldin Hakam deb ataladigan bir kishi: «Ey Abu Abdurrahmon, fitna (paytidagi) jang haqida nima deysiz?» dedi. U: «Onang seni yoʻqotsin! Sen fitna nima ekanini bilasanmi? Albatta, Muhammad ﷺ mushriklarga qarshi jang qilar edilar; ularning ichiga — yoki ularning diniga — kirish fitna edi. Bu sizlarning mulk (hokimiyat) uchun jang qilishingizga oʻxshamaydi», dedi.Саид ибн Жубайр айтди: Абдуллоҳ ибн Умар бизнинг олдимизга чиқди, биз эса у бизга бир ҳадис — ёки яхши бир ҳадис — айтиб беришини умид қилардик. Биздан олдин Ҳакам деб аталадиган бир киши: «Эй Абу Абдурраҳмон, фитна (пайтидаги) жанг ҳақида нима дейсиз?» деди. У: «Онанг сени йўқотсин! Сен фитна нима эканини биласанми? Албатта, Муҳаммад ﷺ мушрикларга қарши жанг қилар эдилар; уларнинг ичига — ёки уларнинг динига — кириш фитна эди. Бу сизларнинг мулк (ҳокимият) учун жанг қилишингизга ўхшамайди», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَهِيِّ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِعَائِشَةَ نَاوِلِينِي الْخُمْرَةَ مِنْ الْمَسْجِدِ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَحْدَثْتُ فَقَالَ أَوَحَيْضَتُكِ فِي يَدِكِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Oishaga: «Menga masjiddan xumrani uzatib yubor», dedilar. U: «Men hayz koʻrgandirman», dedi. U zot: «Hayzing qoʻlingdami?» dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Оишага: «Менга масжиддан хумрани узатиб юбор», дедилар. У: «Мен ҳайз кўргандирман», деди. У зот: «Ҳайзинг қўлингдами?» дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَسُئِلَ كَمْ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَرَّتَيْنِ فَقَالَتْ عَائِشَةُ لَقَدْ عَلِمَ ابْنُ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ اعْتَمَرَ ثَلَاثَةً سِوَى الْعُمْرَةِ الَّتِي قَرَنَهَا بِحَجَّةِ الْوَدَاعِ

Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umardan: «Rasululloh ﷺ necha marta umra qildilar?» deb soʻraldi. U: «Ikki marta», dedi. Shunda Oisha: «Ibn Umar yaxshi bilar ediki, Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajiga qoʻshib qilgan umralaridan tashqari uch marta umra qilganlar», dedi.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умардан: «Расулуллоҳ ﷺ неча марта умра қилдилар?» деб сўралди. У: «Икки марта», деди. Шунда Оиша: «Ибн Умар яхши билар эдики, Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажига қўшиб қилган умраларидан ташқари уч марта умра қилганлар», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَكُنْتُ فِي سَرِيَّةٍ مِنْ سَرَايَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَاصَ النَّاسُ حَيْصَةً وَكُنْتُ فِيمَنْ حَاصَ فَقُلْنَا كَيْفَ نَصْنَعُ وَقَدْ فَرَرْنَا مِنْ الزَّحْفِ وَبُؤْنَا بِالْغَضَبِ ثُمَّ قُلْنَا لَوْ دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ فَبِتْنَا ثُمَّ قُلْنَا لَوْ عَرَضْنَا أَنْفُسَنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنْ كَانَتْ لَهُ تَوْبَةٌ وَإِلَّا ذَهَبْنَا فَأَتَيْنَاهُ قَبْلَ صَلَاةِ الْغَدَاةِ فَخَرَجَ فَقَالَ مَنْ الْقَوْمُ قَالَ فَقُلْنَا نَحْنُ الْفَرَّارُونَ قَالَ لَا بَلْ أَنْتُمْ الْعَكَّارُونَ أَنَا فِئَتُكُمْ وَأَنَا فِئَةُ الْمُسْلِمِينَ قَالَ فَأَتَيْنَاهُ حَتَّى قَبَّلْنَا يَدَهُ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning lashkarlaridan bir lashkar tarkibida edim. Odamlar (jangdan) qochib qaytishdi, men ham qochganlar orasida edim. Biz: «Endi nima qilamiz? Biz jangdan qochdik va (Allohning) gʻazabiga giriftor boʻldik», dedik. Soʻng: «Madinaga kirib tunab qolsak», dedik. Soʻng: «Oʻzimizni Rasululloh ﷺga koʻrsatsak — agar (bu ish uchun) tavba boʻlsa (qolamiz), boʻlmasa ketamiz», dedik. Bomdod namozidan oldin u zotning huzurlariga keldik. U zot chiqib: «Bu qavm kim?» dedilar. Biz: «Biz qochoqlarmiz», dedik. U zot: «Yoʻq, balki sizlar (qaytadan hujumga oʻtuvchi) hujumkorlarsizlar. Men sizlarning toʻdangizman va men musulmonlarning toʻdasiman», dedilar. Soʻng biz u zotning oldilariga borib, qoʻllarini oʻpdik.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг лашкарларидан бир лашкар таркибида эдим. Одамлар (жангдан) қочиб қайтишди, мен ҳам қочганлар орасида эдим. Биз: «Энди нима қиламиз? Биз жангдан қочдик ва (Аллоҳнинг) ғазабига гирифтор бўлдик», дедик. Сўнг: «Мадинага кириб тунаб қолсак», дедик. Сўнг: «Ўзимизни Расулуллоҳ ﷺга кўрсатсак — агар (бу иш учун) тавба бўлса (қоламиз), бўлмаса кетамиз», дедик. Бомдод намозидан олдин у зотнинг ҳузурларига келдик. У зот чиқиб: «Бу қавм ким?» дедилар. Биз: «Биз қочоқлармиз», дедик. У зот: «Йўқ, балки сизлар (қайтадан ҳужумга ўтувчи) ҳужумкорларсизлар. Мен сизларнинг тўдангизман ва мен мусулмонларнинг тўдасиман», дедилар. Сўнг биз у зотнинг олдиларига бориб, қўлларини ўпдик.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ رَاشِدٍ قَالَخَرَجْنَا حُجَّاجًا عَشَرَةً مِنْ أَهْلِ الشَّأَمِ حَتَّى أَتَيْنَا مَكَّةَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَأَتَيْنَاهُ فَخَرَجَ إِلَيْنَا يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ حَالَتْ شَفَاعَتُهُ دُونَ حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَدْ ضَادَّ اللَّهَ فِي أَمْرِهِ وَمَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ فَلَيْسَ بِالدِّينَارِ وَلَا بِالدِّرْهَمِ وَلَكِنَّهَا الْحَسَنَاتُ وَالسَّيِّئَاتُ وَمَنْ خَاصَمَ فِي بَاطِلٍ وَهُوَ يَعْلَمُهُ لَمْ يَزَلْ فِي سَخَطِ اللَّهِ حَتَّى يَنْزِعَ وَمَنْ قَالَ فِي مُؤْمِنٍ مَا لَيْسَ فِيهِ أَسْكَنَهُ اللَّهُ رَدْغَةَ الْخَبَالِ حَتَّى يَخْرُجَ مِمَّا قَالَ

Yahyo ibn Roshid aytdi: Biz Shom ahlidan oʻn kishi haj qilib chiqdik va Makkaga yetib keldik — soʻng hadisni zikr qildi. U aytdi: Biz uning oldiga keldik, u — yaʼni Ibn Umar — bizning oldimizga chiqdi va: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Kimning shafoati Alloh azza va jallaning hadlaridan bir hadning (joriy etilishi)ga toʻsiq boʻlsa, u Uning ishida Allohga qarshi chiqibdi. Kim qarzi boʻlgan holda vafot etsa, (u yerda hisob) dinor bilan ham, dirham bilan ham emas, balki yaxshiliklar va yomonliklar bilandir. Kim botil narsada, uning botil ekanini bila turib tortishsa, undan voz kechmaguncha Allohning gʻazabida boʻlaveradi. Kim biror moʻminda yoʻq narsani aytsa, Alloh uni aytgan gapidan chiqib ketmaguncha radgʻatul-xabolda yashatadi›», dedi.Яҳё ибн Рошид айтди: Биз Шом аҳлидан ўн киши ҳаж қилиб чиқдик ва Маккага етиб келдик — сўнг ҳадисни зикр қилди. У айтди: Биз унинг олдига келдик, у — яъни Ибн Умар — бизнинг олдимизга чиқди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Кимнинг шафоати Аллоҳ азза ва жалланинг ҳадларидан бир ҳаднинг (жорий этилиши)га тўсиқ бўлса, у Унинг ишида Аллоҳга қарши чиқибди. Ким қарзи бўлган ҳолда вафот этса, (у ерда ҳисоб) динор билан ҳам, дирҳам билан ҳам эмас, балки яхшиликлар ва ёмонликлар биландир. Ким ботил нарсада, унинг ботил эканини била туриб тортишса, ундан воз кечмагунча Аллоҳнинг ғазабида бўлаверади. Ким бирор мўминда йўқ нарсани айтса, Аллоҳ уни айтган гапидан чиқиб кетмагунча радғатул-хаболда яшатади›», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ دِينَارٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنِ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ نَزَعَ يَدًا مِنْ طَاعَةٍ فَلَا حُجَّةَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَنْ مَاتَ مُفَارِقًا لِلْجَمَاعَةِ فَقَدْ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim itoatdan qoʻlini tortsa, qiyomat kuni uning uchun hech hujjat boʻlmaydi. Kim jamoatdan ajralgan holda oʻlsa, johiliyat oʻlimi bilan oʻlibdi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким итоатдан қўлини тортса, қиёмат куни унинг учун ҳеч ҳужжат бўлмайди. Ким жамоатдан ажралган ҳолда ўлса, жоҳилият ўлими билан ўлибди», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنِ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّمَا النَّاسُ كَإِبِلٍ مِائَةٍ لَا تَكَادُ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlar yuzta tuyaga oʻxshaydilar: ularning ichidan (minishga yaraydigan) bir ulov topa olmaysan», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамлар юзта туяга ўхшайдилар: уларнинг ичидан (минишга ярайдиган) бир улов топа олмайсан», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ {يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ} قَالَ يَقُومُونَ حَتَّى يَبْلُغَ الرَّشْحُ آذَانَهُمْ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ mana bu oyatni: {Odamlar olamlar Robbisi (huzurida) turadigan kunda} tilovat qilib: «Ular ter quloqlariga yetguncha turadilar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ мана бу оятни: {Одамлар оламлар Роббиси (ҳузурида) турадиган кунда} тиловат қилиб: «Улар тер қулоқларига етгунча турадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا سَكَنُ بْنُ نَافِعٍ الْبَاهِلِيُّ أَبُو الْحَسَنِ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ أَبِي الْأَخْضَرِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنْتُ أَعْزَبَ شَابًّا أَبِيتُ فِي الْمَسْجِدِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَتْ الْكِلَابُ تُقْبِلُ وَتُدْبِرُ فِي الْمَسْجِدِ فَلَمْ يَكُونُوا يَرُشُّونَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ zamonlarida masjidda tunaydigan gʻarib (uylanmagan) yosh yigit edim. Itlar masjidda kelib-ketib yurar edi, lekin ular (odamlar) bundan hech narsani (suv bilan) sepmas edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида масжидда тунайдиган ғариб (уйланмаган) ёш йигит эдим. Итлар масжидда келиб-кетиб юрар эди, лекин улар (одамлар) бундан ҳеч нарсани (сув билан) сепмас эдилар.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا أَبُو طُعْمَةَ قَالَ ابْنُ لَهِيعَةَ لَا أَعْرِفُ إِيشْ اسْمُهُ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمِرْبَدِ فَخَرَجْتُ مَعَهُ فَكُنْتُ عَنْ يَمِينِهِ وَأَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ فَتَأَخَّرْتُ لَهُ فَكَانَ عَنْ يَمِينِهِ وَكُنْتُ عَنْ يَسَارِهِ ثُمَّ أَقْبَلَ عُمَرُ فَتَنَحَّيْتُ لَهُ فَكَانَ عَنْ يَسَارِهِ فَأَتَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمِرْبَدَ فَإِذَا بِأَزْقَاقٍ عَلَى الْمِرْبَدِ فِيهَا خَمْرٌ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَدَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْمُدْيَةِ قَالَ وَمَا عَرَفْتُ الْمُدْيَةَ إِلَّا يَوْمَئِذٍ فَأَمَرَ بِالزِّقَاقِ فَشُقَّتْ ثُمَّ قَالَ لُعِنَتْ الْخَمْرُ وَشَارِبُهَا وَسَاقِيهَا وَبَائِعُهَا وَمُبْتَاعُهَا وَحَامِلُهَا وَالْمَحْمُولَةُ إِلَيْهِ وَعَاصِرُهَا وَمُعْتَصِرُهَا وَآكِلُ ثَمَنِهَاحَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عُمَرَ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِي طُعْمَةَ مَوْلَاهُمْ وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْغَافِقِيِّ أَنَّهُمَا سَمِعَا ابْنَ عُمَرَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لُعِنَتْ الْخَمْرُ عَلَى عَشَرَةِ وُجُوهٍ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Mirbadga chiqdilar, men ham u zot bilan birga chiqdim va oʻng tomonlarida edim. Abu Bakr keldi, men unga (joy berib) orqaga surildim; u oʻng tomonlarida, men esa chap tomonlarida boʻldim. Soʻng Umar keldi, men unga (joy berib) chetlandim; u chap tomonlarida boʻldi. Rasululloh ﷺ Mirbadga keldilar, u yerda ichida xamr boʻlgan meshlar bor edi. Ibn Umar aytdi: Rasululloh ﷺ meni chaqirib, mudya (pichoq) soʻradilar — men mudyani faqat oʻsha kuni bildim. Soʻng meshlarga buyurdilar va ular yirtildi. Keyin u zot: «Xamr laʼnatlandi: uni ichuvchi ham, quyib beruvchi ham, sotuvchi ham, sotib oluvchi ham, tashuvchi ham, unga tashib berilgan kishi ham, uni siquvchi ham, siqtiruvchi ham, uning pulini yeguvchi ham», dedilar. Boshqa sanad bilan Ibn Umardan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xamr oʻn tomondan laʼnatlandi», dedilar — soʻng hadisni zikr qildi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мирбадга чиқдилар, мен ҳам у зот билан бирга чиқдим ва ўнг томонларида эдим. Абу Бакр келди, мен унга (жой бериб) орқага сурилдим; у ўнг томонларида, мен эса чап томонларида бўлдим. Сўнг Умар келди, мен унга (жой бериб) четландим; у чап томонларида бўлди. Расулуллоҳ ﷺ Мирбадга келдилар, у ерда ичида хамр бўлган мешлар бор эди. Ибн Умар айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени чақириб, мудя (пичоқ) сўрадилар — мен мудяни фақат ўша куни билдим. Сўнг мешларга буюрдилар ва улар йиртилди. Кейин у зот: «Хамр лаънатланди: уни ичувчи ҳам, қуйиб берувчи ҳам, сотувчи ҳам, сотиб олувчи ҳам, ташувчи ҳам, унга ташиб берилган киши ҳам, уни сиқувчи ҳам, сиқтирувчи ҳам, унинг пулини егувчи ҳам», дедилар. Бошқа санад билан Ибн Умардан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хамр ўн томондан лаънатланди», дедилар — сўнг ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا أَبُو طُعْمَةَ أَنَّهُ قَالَكُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عُمَرَ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنِّي أَقْوَى عَلَى الصِّيَامِ فِي السَّفَرِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ لَمْ يَقْبَلْ رُخْصَةَ اللَّهِ كَانَ عَلَيْهِ مِنْ الْإِثْمِ مِثْلُ جِبَالِ عَرَفَةَ

Abu Tuʼma aytdi: Men Ibn Umarning huzurida edim. Shu payt uning oldiga bir kishi kelib: «Ey Abu Abdurrahmon, men safarda roʻza tutishga kuchim yetadi», dedi. Ibn Umar: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim Allohning ruxsatini qabul qilmasa, uning zimmasida Arafa togʻlaridek gunoh boʻladi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Туъма айтди: Мен Ибн Умарнинг ҳузурида эдим. Шу пайт унинг олдига бир киши келиб: «Эй Абу Абдурраҳмон, мен сафарда рўза тутишга кучим етади», деди. Ибн Умар: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким Аллоҳнинг рухсатини қабул қилмаса, унинг зиммасида Арафа тоғларидек гуноҳ бўлади›, деганларини эшитганман», деди.