حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ: حَدَّثَنَا الصَّعْقُ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَمْرَةَ قَالَ: أَخْبَرَنِي أَبُو عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ: أَمْسَى عِنْدَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، فَنَظَرَ إِلَى نَجْمٍ عَلَى حِيَالِهِ فَقَالَ: وَالَّذِي نَفْسُ أَبِي هُرَيْرَةَ بِيَدِهِ، لَيَوَدَّنَّ أَقْوَامٌ وَلَوْا إِمَارَاتٍ فِي الدُّنْيَا وَأَعْمَالاً أَنَّهُمْ كَانُوا مُتَعَلِّقِينَ عِنْدَ ذَلِكَ النَّجْمِ، وَلَمْ يَلُوا تِلْكَ الإِمَارَاتِ، وَلاَ تِلْكَ الأَعْمَالَ. ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيَّ فَقَالَ: لاَ بُلَّ شَانِئُكَ، أَكُلُّ هَذَا سَاغَ لأَهْلِ الْمَشْرِقِ فِي مَشْرِقِهِمْ؟ قُلْتُ: نَعَمْ وَاللَّهِ، قَالَ: لَقَدْ قَبَّحَ اللَّهُ وَمَكَرَ، فَوَالَّذِي نَفْسُ أَبِي هُرَيْرَةَ بِيَدِهِ، لَيَسُوقُنَّهُمْ حُمُرًا غِضَابًا، كَأَنَّمَا وُجُوهُهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ، حَتَّى يُلْحِقُوا ذَا الزَّرْعِ بِزَرْعِهِ، وَذَا الضَّرْعِ بِضَرْعِهِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Bir kecha) u yulduzlardan biriga tik qarab turib: «Abu Hurayraning joni (qoʻlida) boʻlgan Zotga qasamki, dunyoda amirliklar va (turli) mansablarga qoʻyilgan bir qavmlar, ana oʻsha yulduzga osilib turgan boʻlib, u amirliklarga ham, u mansablarga ham qoʻyilmagan boʻlishlarini albatta orzu qiladilar», dedi. Soʻng menga yuzlanib: «Seni yomon koʻrgan kishi rohat koʻrmasin! Bularning hammasi mashriq ahliga oʻz oʻlkalarida ravomi?» dedi. Men: «Ha, Allohga qasamki», dedim. U: «Alloh (ularni) badbashara qilsin! Abu Hurayraning joni (qoʻlida) boʻlgan Zotga qasamki, ularni gʻazabnok qizil (eshaklar)day, goʻyo yuzlari bolgʻalangan qalqonlarday (qilib) haydaydilar; toki ekin egasini oʻz ekiniga, chorva egasini oʻz chorvasiga qaytargunlaricha», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Бир кеча) у юлдузлардан бирига тик қараб туриб: «Абу Ҳурайранинг жони (қўлида) бўлган Зотга қасамки, дунёда амирликлар ва (турли) мансабларга қўйилган бир қавмлар, ана ўша юлдузга осилиб турган бўлиб, у амирликларга ҳам, у мансабларга ҳам қўйилмаган бўлишларини албатта орзу қиладилар», деди. Сўнг менга юзланиб: «Сени ёмон кўрган киши роҳат кўрмасин! Буларнинг ҳаммаси машриқ аҳлига ўз ўлкаларида равоми?» деди. Мен: «Ҳа, Аллоҳга қасамки», дедим. У: «Аллоҳ (уларни) бадбашара қилсин! Абу Ҳурайранинг жони (қўлида) бўлган Зотга қасамки, уларни ғазабнок қизил (эшаклар)дай, гўё юзлари болғаланган қалқонлардай (қилиб) ҳайдайдилар; токи экин эгасини ўз экинига, чорва эгасини ўз чорвасига қайтаргунларича», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِذَا تَمَنَّى أَحَدُكُمْ فَلْيَنْظُرْ مَا يَتَمَنَّى، فَإِنَّهُ لاَ يَدْرِي مَا يُعْطَى.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni koʻp ziyorat qiluvchi ayollarni laʼnatladilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli bu (hukm) Nabiy ﷺ qabrlarni ziyorat qilishga ruxsat berishlaridan oldin boʻlgan, deb qaraganlar; ruxsat berganlarida esa, ruxsatga erkaklar ham, ayollar ham kirgan. Baʼzilari esa: Ayollar uchun qabrlarni ziyorat qilish faqat ularning sabri kamligi va dod-faryodlari koʻpligi sababli makruh sanalgan, deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни кўп зиёрат қилувчи аёлларни лаънатладилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли бу (ҳукм) Набий ﷺ қабрларни зиёрат қилишга рухсат беришларидан олдин бўлган, деб қараганлар; рухсат берганларида эса, рухсатга эркаклар ҳам, аёллар ҳам кирган. Баъзилари эса: Аёллар учун қабрларни зиёрат қилиш фақат уларнинг сабри камлиги ва дод-фарёдлари кўплиги сабабли макруҳ саналган, деганлар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: أَخْنَى الأسْمَاءِ عِنْدَ اللهِ رَجُلٌ تَسَمَّى مَلِكَ الأمْلاكِ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Alloh huzurida ismlarning eng yomoni — oʻzini ‹malikul-amlok (podshohlar podshosi)› deb atagan kishidir» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Аллоҳ ҳузурида исмларнинг энг ёмони — ўзини ‹маликул-амлок (подшоҳлар подшоси)› деб атаган кишидир» дедилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: كَانَ اسْمُ مَيْمُونَةَ بَرَّةَ، فَسَمَّاهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَيْمُونَةَ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Zaynabning ismi Barra edi. Shunda: ‹U oʻzini pok sanamoqda›, deyildi. Bas, Rasululloh ﷺ unga Zaynab deb nom qoʻydilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Зайнабнинг исми Барра эди. Шунда: ‹У ўзини пок санамоқда›, дейилди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унга Зайнаб деб ном қўйдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ قَالَ: حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ يَسَارٍ: سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: تَسَمُّوا بِاسْمِي، وَلاَ تُكَنُّوا بِكُنْيَتِي، فَإِنِّي أَنَا أَبُو الْقَاسِمِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Mening ismim bilan otanglar, lekin mening kunyam (Abul-Qosim) bilan kunya qoʻymanglar. Kim meni tushida koʻrsa, chindan meni koʻribdi, chunki shayton meni (suratimda) koʻrina olmaydi. Kim menga (atayin) yolgʻon nisbat bersa, doʻzaxdan joyini egallasin!» — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Менинг исмим билан отанглар, лекин менинг куням (Абул-Қосим) билан куня қўйманглар. Ким мени тушида кўрса, чиндан мени кўрибди, чунки шайтон мени (суратимда) кўрина олмайди. Ким менга (атайин) ёлғон нисбат берса, дўзахдан жойини эгалласин!» — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ: حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ: حَدَّثَنِي ابْنُ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَجْمَعَ بَيْنَ اسْمِهِ وَكُنْيَتِهِ، وَقَالَ: أَنَا أَبُو الْقَاسِمِ، وَاللَّهُ يُعْطِي، وَأَنَا أَقْسِمُ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ismi bilan kunyasini birga qoʻshishdan qaytardilar va: «Men Abul Qosimman. Alloh beradi, men esa taqsimlayman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ исми билан кунясини бирга қўшишдан қайтардилар ва: «Мен Абул Қосимман. Аллоҳ беради, мен эса тақсимлайман», дедилар.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ: حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: لَأَنْ يَمْتَلِئَ جَوْفُ رَجُلٍ قَيْحًا حَتَّى يَرِيَهُ، خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَمْتَلِئَ شِعْرًا.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kishining qornining — uni yeydigan (chiritadigan) — yiring bilan toʻlishi, uning sheʼr bilan toʻlishidan koʻra yaxshiroqdir» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг қорнининг — уни ейдиган (чиритадиган) — йиринг билан тўлиши, унинг шеър билан тўлишидан кўра яхшироқдир» дедилар.
حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ مَعْمَرٍ الْعَوْقِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِنَّ الْكَرِيمَ ابْنَ الْكَرِيمِ ابْنِ الْكَرِيمِ ابْنِ الْكَرِيمِ يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, karamli — karamlining oʻgʻli, karamlining oʻgʻli, karamlining oʻgʻli boʻlmish zot Yusuf ibn Yaʼqub ibn Isʼhoq ibn Ibrohimdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, карамли — карамлининг ўғли, карамлининг ўғли, карамлининг ўғли бўлмиш зот Юсуф ибн Яъқуб ибн Исъҳоқ ибн Иброҳимдир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللهِ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِنَّ أَوْلِيَائِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُتَّقُونَ، وَإِنْ كَانَ نَسَبٌ أَقْرَبَ مِنْ نَسَبٍ، فَلاَ يَأْتِينِي النَّاسُ بِالأَعْمَالِ وَتَأْتُونَ بِالدُّنْيَا تَحْمِلُونَهَا عَلَى رِقَابِكُمْ، فَتَقُولُونَ: يَا مُحَمَّدُ، فَأَقُولُ هَكَذَا وَهَكَذَا: لاَ، وَأَعْرَضَ فِي كِلا عِطْفَيْهِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning oldingizga Yaman ahli keldi. Ular qalblari yumshoqroq, koʻngillari nozikroqdir. Iymon yamanlikdir, hikmat (ham) yamanlikdir», dedilar. Bu bobda Ibn Abbos va Abu Masʼuddan ham (rivoyatlar bor). Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг олдингизга Яман аҳли келди. Улар қалблари юмшоқроқ, кўнгиллари нозикроқдир. Иймон яманликдир, ҳикмат (ҳам) яманликдир», дедилар. Бу бобда Ибн Аббос ва Абу Масъуддан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللهِ قَالَ: حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: الأرْوَاحُ جُنُودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَمَا تَعَارَفَ مِنْهَا ائْتَلَفَ، وَمَا تَنَاكَرَ مِنْهَا اخْتَلَفَ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qahton qabilasidan bir kishi — odamlarni hassasi bilan haydab (yaʼni ularni zoʻravonlik va zulm bilan boshqarib) — chiqmaguncha, Qiyomat qoyim boʻlmaydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қаҳтон қабиласидан бир киши — одамларни ҳассаси билан ҳайдаб (яъни уларни зўравонлик ва зулм билан бошқариб) — чиқмагунча, Қиёмат қойим бўлмайди», — деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ الْمِصْرِيُّ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ يَحْيَى الْكَلْبِيِّ، قَالَ: حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: بَيْنَمَا رَاعٍ فِي غَنَمِهِ، عَدَا عَلَيْهِ الذِّئْبُ فَأَخَذَ مِنْهُ شَاةً، فَطَلَبَهُ الرَّاعِي، فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ الذِّئْبُ فَقَالَ: مَنْ لَهَا يَوْمَ السَّبُعِ؟ لَيْسَ لَهَا رَاعٍ غَيْرِي، فَقَالَ النَّاسُ: سُبْحَانَ اللهِ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: فَإِنِّي أُؤْمِنُ بِذَلِكَ، أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi ortiga yuk ortgan sigirini haydab borayotgan edi, sigir unga oʻgirilib: ‹Men buning uchun yaratilmaganman, men faqat yer haydash uchun yaratilganman›, dedi». Shunda odamlar hayrat va qoʻrquv ila: «Subhonalloh! Sigir gapiradimi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Men bunga ishonaman, Abu Bakr va Umar ham (ishonadilar)», dedilar. Abu Hurayra dedi: Rasululloh ﷺ (yana shunday) dedilar: «Bir choʻpon oʻz qoʻylari ichida (yurar) edi, unga boʻri tashlanib, undan bir qoʻyni olib qochdi. Choʻpon uni quvib, qoʻyni undan tortib oldi. Shunda boʻri unga oʻgirilib: ‹Yirtqich kuni — mendan boshqa choʻponi boʻlmagan kunda — uni kim (himoya) qiladi?› dedi». Shunda odamlar: «Subhonalloh!» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Men bunga ishonaman, men va Abu Bakr va Umar (ishonamiz)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши ортига юк ортган сигирини ҳайдаб бораётган эди, сигир унга ўгирилиб: ‹Мен бунинг учун яратилмаганман, мен фақат ер ҳайдаш учун яратилганман›, деди». Шунда одамлар ҳайрат ва қўрқув ила: «Субҳоналлоҳ! Сигир гапирадими?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен бунга ишонаман, Абу Бакр ва Умар ҳам (ишонадилар)», дедилар. Абу Ҳурайра деди: Расулуллоҳ ﷺ (яна шундай) дедилар: «Бир чўпон ўз қўйлари ичида (юрар) эди, унга бўри ташланиб, ундан бир қўйни олиб қочди. Чўпон уни қувиб, қўйни ундан тортиб олди. Шунда бўри унга ўгирилиб: ‹Йиртқич куни — мендан бошқа чўпони бўлмаган кунда — уни ким (ҳимоя) қилади?› деди». Шунда одамлар: «Субҳоналлоҳ!» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен бунга ишонаман, мен ва Абу Бакр ва Умар (ишонамиз)», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ: أَخَذَتِ النَّاسَ الرِّيحُ فِي طَرِيقِ مَكَّةَ، وَعُمَرُ حَاجٌّ، فَاشْتَدَّتْ، فَقَالَ عُمَرُ لِمَنْ حَوْلَهُ: مَا الرِّيحُ؟ فَلَمْ يَرْجِعُوا بِشَيْءٍ، فَاسْتَحْثَثْتُ رَاحِلَتِي فَأَدْرَكْتُهُ، فَقُلْتُ: بَلَغَنِي أَنَّكَ سَأَلْتَ عَنِ الرِّيحِ، وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: الرِّيحُ مِنْ رَوْحِ اللهِ، تَأْتِي بِالرَّحْمَةِ، وَتَأْتِي بِالْعَذَابِ، فَلاَ تَسُبُّوهَا، وَسَلُوا اللَّهَ خَيْرَهَا، وَعُوذُوا مِنْ شَرِّهَا.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Makka yoʻlida odamlarni shamol tutdi, Umar hajda edi. Shamol kuchaydi. Umar atrofidagilarga: ‹Shamol nima?›, dedi. Ular biror javob qaytarmadilar. Men tuyamni tezlatib, unga yetib oldim-da: ‹Shamol haqida soʻraganingiz menga yetdi. Men Rasululloh ﷺdan: «Shamol Allohning rahmatidandir, rahmat ham keltiradi, azob ham keltiradi. Uni haqoratlamanglar, Allohdan uning yaxshiligini soʻranglar va yomonligidan panoh tilanglar», deganlarini eshitganman›, dedim», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Макка йўлида одамларни шамол тутди, Умар ҳажда эди. Шамол кучайди. Умар атрофидагиларга: ‹Шамол нима?›, деди. Улар бирор жавоб қайтармадилар. Мен туямни тезлатиб, унга етиб олдим-да: ‹Шамол ҳақида сўраганингиз менга етди. Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Шамол Аллоҳнинг раҳматидандир, раҳмат ҳам келтиради, азоб ҳам келтиради. Уни ҳақоратламанглар, Аллоҳдан унинг яхшилигини сўранглар ва ёмонлигидан паноҳ тиланглар», деганларини эшитганман›, дедим», деди.
حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، يَعْنِي: عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ: أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: لاَ طِيَرَةَ، وَخَيْرُهَا الْفَأْلُ، قَالُوا: وَمَا الْفَأْلُ؟ قَالَ: كَلِمَةٌ صَالِحَةٌ يَسْمَعُهَا أَحَدُكُمْ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Nabiy ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Fol ochish yoʻq, lekin uning eng yaxshisi faʼl (yaxshi alomat)dir». «Yo Rasululloh, faʼl nima?» — deyildi. U zot: «Birortangiz eshitadigan yaxshi soʻzdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Набий ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Фол очиш йўқ, лекин унинг энг яхшиси фаъл (яхши аломат)дир». «Ё Расулуллоҳ, фаъл нима?» — дейилди. У зот: «Бирортангиз эшитадиган яхши сўздир», дедилар.
وَعَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ سِتٌّ، قِيلَ: مَا هِيَ يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: إِذَا لَقِيتَهُ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ، وَإِذَا دَعَاكَ فَأَجِبْهُ، وَإِذَا اسْتَنْصَحَكَ فَانْصَحْ لَهُ، وَإِذَا عَطَسَ فَحَمِدَ اللَّهَ فَشَمِّتْهُ، وَإِذَا مَرِضَ تَعُودُهُ، وَإِذَا مَاتَ فَاتَّبِعْهُ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi haqi oltitadir», — dedilar. «Ular nimalar, yo Rasululloh?» — deyildi. U zot: «Uni uchratsang, salom ber; seni (ziyofatga) chaqirsa, ijobat et; sendan nasihat soʻrasa, unga nasihat qil; aksa urib, Allohga hamd aytsa, unga (alik) duo qil; kasal boʻlsa, borib koʻr; vafot etsa, (janozasi) ortidan bor», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги ҳақи олтитадир», — дедилар. «Улар нималар, ё Расулуллоҳ?» — дейилди. У зот: «Уни учратсанг, салом бер; сени (зиёфатга) чақирса, ижобат эт; сендан насиҳат сўраса, унга насиҳат қил; акса уриб, Аллоҳга ҳамд айтса, унга (алик) дуо қил; касал бўлса, бориб кўр; вафот этса, (жанозаси) ортидан бор», — дедилар.
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِذَا عَطَسَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ، فَإِذَا قَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ، فَلْيَقُلْ لَهُ أَخُوهُ أَوْ صَاحِبُهُ: يَرْحَمُكَ اللَّهُ، وَلْيَقُلْ هُوَ: يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz aksa urganida ‹Alhamdulillah (Allohga hamd boʻlsin)›, desin. U ‹Alhamdulillah› deganda, birodari yoki hamrohi unga ‹Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)›, desin. Soʻng u ‹Yahdiykumulloh va yuslih bolakum (Alloh sizni hidoyat qilsin va ahvolingizni yaxshilasin)›, desin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз акса урганида ‹Алҳамдулиллаҳ (Аллоҳга ҳамд бўлсин)›, десин. У ‹Алҳамдулиллаҳ› деганда, биродари ёки ҳамроҳи унга ‹Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)›, десин. Сўнг у ‹Яҳдийкумуллоҳ ва юслиҳ болакум (Аллоҳ сизни ҳидоят қилсин ва аҳволингизни яхшиласин)›, десин», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا يَعْلَى، قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُو مُنَيْنٍ وَهُوَ يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم فَعَطَسَ رَجُلٌ فَحَمِدَ اللَّهَ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: يَرْحَمُكَ اللَّهُ، ثُمَّ عَطَسَ آخَرُ، فَلَمْ يَقُلْ لَهُ شَيْئًا، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، رَدَدْتَ عَلَى الْآخَرِ، وَلَمْ تَقُلْ لِي شَيْئًا؟ قَالَ: إِنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ، وَسَكَتَّ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ huzurida oʻtirgan edik. Bir kishi aksa urib, Allohga hamd aytdi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)›, dedilar. Soʻng boshqa biri aksa urdi, ammo unga hech narsa demadilar. U kishi: ‹Yo Rasululloh, boshqasiga javob berdingiz-u, menga hech narsa demadingiz?›, dedi. U zot: ‹U Allohga hamd aytdi, sen esa jim turding›, dedilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида ўтирган эдик. Бир киши акса уриб, Аллоҳга ҳамд айтди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)›, дедилар. Сўнг бошқа бири акса урди, аммо унга ҳеч нарса демадилар. У киши: ‹Ё Расулуллоҳ, бошқасига жавоб бердингиз-у, менга ҳеч нарса демадингиз?›, деди. У зот: ‹У Аллоҳга ҳамд айтди, сен эса жим турдинг›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلامٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا رِبْعِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ أَخُو ابْنِ عُلَيَّةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: جَلَسَ رَجُلاَنِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمَا أَشْرَفُ مِنَ الْآخَرِ، فَعَطَسَ الشَّرِيفُ مِنْهُمَا فَلَمْ يَحْمَدِ اللَّهَ، وَلَمْ يُشَمِّتْهُ، وَعَطَسَ الْآخَرُ فَحَمِدَ اللَّهَ، فَشَمَّتَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ الشَّرِيفُ: عَطَسْتُ عِنْدَكَ فَلَمْ تُشَمِّتْنِي، وَعَطَسَ هَذَا الْآخَرُ فَشَمَّتَّهُ، فَقَالَ: إِنَّ هَذَا ذَكَرَ اللَّهَ فَذَكَرْتُهُ، وَأَنْتَ نَسِيتَ اللَّهَ فَنَسِيتُكَ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ huzurida ikki kishi oʻtirgan edi, biri ikkinchisidan obroʻliroq edi. Ulardan obroʻlisi aksa urdi-yu, Allohga hamd aytmadi, shuning uchun u zot unga (rahm) duosini qilmadilar. Boshqasi aksa urib, Allohga hamd aytdi, Nabiy ﷺ unga (rahm) duosini qildilar. Obroʻli kishi: ‹Men huzuringizda aksa urdim, menga duo qilmadingiz, bu boshqasi aksa urdi, unga duo qildingiz?›, dedi. U zot: ‹Bu kishi Allohni yod etdi, men uni yod etdim; sen esa Allohni unutding, men ham seni unutdim›, dedilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ ҳузурида икки киши ўтирган эди, бири иккинчисидан обрўлироқ эди. Улардан обрўлиси акса урди-ю, Аллоҳга ҳамд айтмади, шунинг учун у зот унга (раҳм) дуосини қилмадилар. Бошқаси акса уриб, Аллоҳга ҳамд айтди, Набий ﷺ унга (раҳм) дуосини қилдилар. Обрўли киши: ‹Мен ҳузурингизда акса урдим, менга дуо қилмадингиз, бу бошқаси акса урди, унга дуо қилдингиз?›, деди. У зот: ‹Бу киши Аллоҳни ёд этди, мен уни ёд этдим; сен эса Аллоҳни унутдинг, мен ҳам сени унутдим›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: شَمِّتْهُ وَاحِدَةً وَثِنْتَيْنِ وَثَلاَثًا، فَمَا كَانَ بَعْدَ هَذَا فَهُوَ زُكَامٌ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aksa urish Allohdan, esnash esa shaytondandir. Biringiz esnasa, qoʻlini ogʻziga qoʻysin. Chunki u ‹ah-ah› desa, shayton uning ichidan kuladi. Alloh aksa urishni yoqtiradi va esnashni yoqtirmaydi. Bas, kishi esnaganda ‹ah-ah› desa, shayton uning ichida kuladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Акса уриш Аллоҳдан, эснаш эса шайтондандир. Бирингиз эснаса, қўлини оғзига қўйсин. Чунки у ‹аҳ-аҳ› деса, шайтон унинг ичидан кулади. Аллоҳ акса уришни ёқтиради ва эснашни ёқтирмайди. Бас, киши эснаганда ‹аҳ-аҳ› деса, шайтон унинг ичида кулади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَكْظِمْ مَا اسْتَطَاعَ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz esnaganda, imkoni boricha uni bosib (ushlab) qolsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз эснаганда, имкони борича уни босиб (ушлаб) қолсин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُهَيْلٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَضَعْ يَدَهُ بِفِيهِ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَدْخُلُ فِيهِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz esnasa, qoʻlini ogʻziga qoʻysin va ovoz chiqarmasin. Chunki shayton undan kuladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз эснаса, қўлини оғзига қўйсин ва овоз чиқармасин. Чунки шайтон ундан кулади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللهِ، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالْقَعْنَبِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: لاَ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوا، وَلاَ تُؤْمِنُوا حَتَّى تَحَابُّوا، أَلاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا تَحَابُّونَ بِهِ؟ قَالُوا: بَلَى، يَا رَسُولَ اللهِ، قَالَ: أَفْشُوا السَّلامَ بَيْنَكُمْ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, iymon keltirmaguningizcha jannatga kirolmaysizlar, bir-biringizni sevmaguningizcha (chin) iymon keltirgan boʻlmaysizlar. Sizlarni shunday bir ishga yoʻllab qoʻymayinmi, agar uni qilsangizlar bir-biringizni sevib qolasizlar — oʻrtangizda salomni keng yoyinglar!», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, иймон келтирмагунингизча жаннатга киролмайсизлар, бир-бирингизни севмагунингизча (чин) иймон келтирган бўлмайсизлар. Сизларни шундай бир ишга йўллаб қўймайинми, агар уни қилсангизлар бир-бирингизни севиб қоласизлар — ўртангизда саломни кенг ёйинглар!», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: مَا حَسَدَكُمُ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ مَا حَسَدُوكُمْ عَلَى السَّلامِ وَالتَّأْمِينِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qachon bir kishi: ‹Odamlar halok boʻldi›, desa, oʻzi ularning eng halokatlirogʻidir», — dedilar. Abu Isʼhoq dedi: «Men u (halokatliroq maʼnosidagi soʻzni) ‹ahlakahum› (nasb bilan) deganmi yoki ‹ahlakuhum› (rafʼ bilan) deganmi, bilmayman.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон бир киши: ‹Одамлар ҳалок бўлди›, деса, ўзи уларнинг энг ҳалокатлироғидир», — дедилар. Абу Исъҳоқ деди: «Мен у (ҳалокатлироқ маъносидаги сўзни) ‹аҳлакаҳум› (насб билан) деганми ёки ‹аҳлакуҳум› (рафъ билан) деганми, билмайман.»
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ: حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ سِتٌّ، قِيلَ: وَمَا هِيَ؟ قَالَ: إِذَا لَقِيتُهُ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ، وَإِذَا دَعَاكَ فَأَجِبْهُ، وَإِذَا اسْتَنْصَحَكَ فَانْصَحْ لَهُ، وَإِذَا عَطَسَ فَحَمِدَ اللَّهَ فَشَمِّتْهُ، وَإِذَا مَرِضَ فَعُدْهُ، وَإِذَا مَاتَ فَاصْحَبْهُ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi haqi oltitadir», — dedilar. «Ular nimalar, yo Rasululloh?» — deyildi. U zot: «Uni uchratsang, salom ber; seni (ziyofatga) chaqirsa, ijobat et; sendan nasihat soʻrasa, unga nasihat qil; aksa urib, Allohga hamd aytsa, unga (alik) duo qil; kasal boʻlsa, borib koʻr; vafot etsa, (janozasi) ortidan bor», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги ҳақи олтитадир», — дедилар. «Улар нималар, ё Расулуллоҳ?» — дейилди. У зот: «Уни учратсанг, салом бер; сени (зиёфатга) чақирса, ижобат эт; сендан насиҳат сўраса, унга насиҳат қил; акса уриб, Аллоҳга ҳамд айтса, унга (алик) дуо қил; касал бўлса, бориб кўр; вафот этса, (жанозаси) ортидан бор», — дедилар.
حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: يُسَلِّمُ الرَّاكِبُ عَلَى الْمَاشِي، وَالْمَاشِي عَلَى الْقَاعِدِ، وَالْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Suvoriy piyodaga, piyoda oʻtirganga, ozchilik koʻpchilikka salom beradi», dedilar. Ibn al-Musanno oʻz rivoyatida: «Kichik kattaga salom beradi», deb qoʻshimcha qildi. Bu bobda Abdurahmon ibn Shibl, Fazola ibn Ubayd va Jobirdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Hurayradan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Ayyub as-Saxtiyoniy, Yunus ibn Ubayd va Ali ibn Zayd: Hasan Abu Hurayradan eshitmagan, dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Суворий пиёдага, пиёда ўтирганга, озчилик кўпчиликка салом беради», дедилар. Ибн ал-Мусанно ўз ривоятида: «Кичик каттага салом беради», деб қўшимча қилди. Бу бобда Абдураҳмон ибн Шибл, Фазола ибн Убайд ва Жобирдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Айюб ас-Сахтиёний, Юнус ибн Убайд ва Али ибн Зайд: Ҳасан Абу Ҳурайрадан эшитмаган, дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَيْوَةُ قَالَ: أَخْبَرَنِي حُمَيْدٌ أَبُو هَانِئٍ، أَنَّ أَبَا عَلِيٍّ الْجَنْبِيَّ حَدَّثَهُ، عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: يُسَلِّمُ الرَّاكِبُ عَلَى الْمَاشِي، وَالْمَاشِي عَلَى الْقَاعِدِ، وَالْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Suvoriy piyodaga, piyoda oʻtirganga, ozchilik koʻpchilikka salom beradi», dedilar. Ibn al-Musanno oʻz rivoyatida: «Kichik kattaga salom beradi», deb qoʻshimcha qildi. Bu bobda Abdurahmon ibn Shibl, Fazola ibn Ubayd va Jobirdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Hurayradan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Ayyub as-Saxtiyoniy, Yunus ibn Ubayd va Ali ibn Zayd: Hasan Abu Hurayradan eshitmagan, dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Суворий пиёдага, пиёда ўтирганга, озчилик кўпчиликка салом беради», дедилар. Ибн ал-Мусанно ўз ривоятида: «Кичик каттага салом беради», деб қўшимча қилди. Бу бобда Абдураҳмон ибн Шибл, Фазола ибн Убайд ва Жобирдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Айюб ас-Сахтиёний, Юнус ибн Убайд ва Али ибн Зайд: Ҳасан Абу Ҳурайрадан эшитмаган, дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ: أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ: أَخْبَرَنِي زِيَادٌ، أَنَّهُ سَمِعَ ثَابِتًا مَوْلَى ابْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: يُسَلِّمُ الرَّاكِبُ عَلَى الْمَاشِي، وَالْمَاشِي عَلَى الْقَاعِدِ، وَالْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Ulovli (kishi) piyodaga, piyoda oʻtirganga va oz (sonli)lar koʻp (sonli)larga salom bersin» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Уловли (киши) пиёдага, пиёда ўтирганга ва оз (сонли)лар кўп (сонли)ларга салом берсин» дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عَمْرٍو قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ: حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: يُسَلِّمُ الصَّغِيرُ عَلَى الْكَبِيرِ، وَالْمَاشِي عَلَى الْقَاعِدِ، وَالْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayyub alayhissalom yalangʻoch holda gʻusl qilayotganida, ustiga oltindan chigirtkalar yogʻilib tushdi. U ularni kiyimiga terib ola boshladi. Shunda Robbi azza va jalla unga nido qildi: ‹Ey Ayyub, seni boy qilib qoʻymaganmidim?› U: ‹Ha, ey Robbim, lekin menga Sening barakotingdan boshqasi kifoya emas›, dedi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Айюб алайҳиссалом яланғоч ҳолда ғусл қилаётганида, устига олтиндан чигирткалар ёғилиб тушди. У уларни кийимига териб ола бошлади. Шунда Робби азза ва жалла унга нидо қилди: ‹Эй Айюб, сени бой қилиб қўймаганмидим?› У: ‹Ҳа, эй Роббим, лекин менга Сенинг баракотингдан бошқаси кифоя эмас›, деди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمُ الْمَجْلِسَ فَلْيُسَلِّمْ، فَإِنْ رَجَعَ فَلْيُسَلِّمْ، فَإِنَّ الأُخْرَى لَيْسَتْ بِأَحَقَّ مِنَ الأولَى.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringizning idishingizga pashsha tushib qolsa, uni (idishga) toʻliq botiringlar. Chunki uning bir qanotida dard (kasallik), boshqasida shifo bordir. U dard boʻlgan qanoti bilan (oʻzini) himoya qiladi. Shuning uchun uni butunlay botirsin».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингизнинг идишингизга пашша тушиб қолса, уни (идишга) тўлиқ ботиринглар. Чунки унинг бир қанотида дард (касаллик), бошқасида шифо бордир. У дард бўлган қаноти билан (ўзини) ҳимоя қилади. Шунинг учун уни бутунлай ботирсин».
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ قَالَ: حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ قَالَ: أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِذَا جَاءَ الرَّجُلُ الْمَجْلِسَ فَلْيُسَلِّمْ، فَإِنْ جَلَسَ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يَقُومَ قَبْلَ أَنْ يَتَفَرَّقَ الْمَجْلِسُ فَلْيُسَلِّمْ، فَإِنَّ الأُولَى لَيْسَتْ بِأَحَقَّ مِنَ الأخْرَى.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kishi majlisga kelsa, salom bersin. Agar oʻtirib, soʻng majlis tarqalmasidan avval turmoqchi boʻlsa, (yana) salom bersin. Zero birinchisi ikkinchisidan koʻra haqliroq emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Киши мажлисга келса, салом берсин. Агар ўтириб, сўнг мажлис тарқалмасидан аввал турмоқчи бўлса, (яна) салом берсин. Зеро биринчиси иккинчисидан кўра ҳақлироқ эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ صَالِحٍ قَالَ: حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ، عَنْ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ: مَنْ لَقِيَ أَخَاهُ فَلْيُسَلِّمْ عَلَيْهِ، فَإِنْ حَالَتْ بَيْنَهُمَا شَجَرَةٌ أَوْ حَائِطٌ، ثُمَّ لَقِيَهُ فَلْيُسَلِّمْ عَلَيْهِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kim (musulmon) birodari bilan uchrashsa, unga salom bersin. Agar ikkovining orasini daraxt yoki devor toʻsib qolsa, soʻng (yana) uni uchratsa, unga (yana) salom bersin», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ким (мусулмон) биродари билан учрашса, унга салом берсин. Агар икковининг орасини дарахт ёки девор тўсиб қолса, сўнг (яна) уни учратса, унга (яна) салом берсин», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الأَفْنِيَةِ وَالصُّعُدَاتِ أَنْ يُجْلَسَ فِيهَا، فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ: لاَ نَسْتَطِيعُهُ، لاَ نُطِيقُهُ، قَالَ: أَمَّا لاَ، فَأَعْطُوا حَقَّهَا، قَالُوا: وَمَا حَقُّهَا؟ قَالَ: غَضُّ الْبَصَرِ، وَإِرْشَادُ ابْنِ السَّبِيلِ، وَتَشْمِيتُ الْعَاطِسِ إِذَا حَمِدَ اللَّهَ، وَرَدُّ التَّحِيَّةِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminning moʻminga oltita haqi bor: kasal boʻlsa uni koʻrgani borishi, oʻlsa janozasida hozir boʻlishi, chaqirsa taklifini qabul qilishi, uchrashsa salom berishi, aksa urib hamd aytsa unga duo qilishi va yoʻgʻida yoki oldida bir-biriga nasihatgoʻy boʻlishi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминнинг мўминга олтита ҳақи бор: касал бўлса уни кўргани бориши, ўлса жанозасида ҳозир бўлиши, чақирса таклифини қабул қилиши, учрашса салом бериши, акса уриб ҳамд айтса унга дуо қилиши ва йўғида ёки олдида бир-бирига насиҳатгўй бўлиши», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ: حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا كِنَانَةُ مَوْلَى صَفِيَّةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: أَبْخَلُ النَّاسِ مَنْ بَخِلَ بِالسَّلاَمِ، وَالْمَغْبُونُ مَنْ لَمْ يَرُدَّهُ، وَإِنْ حَالَتْ بَيْنَكَ وَبَيْنَ أَخِيكَ شَجَرَةٌ، فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْدَأَهُ بِالسَّلامِ لا يَبْدَأُكَ فَافْعَلْ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Odamlarning eng baxili salomga baxillik qilgan kishidir. Aldangan (mahrum qolgan) kishi esa uni qaytarmagan kishidir. Agar sen bilan birodaring oʻrtasini daraxt toʻsib qolsa, undan avval salom berishga qodir boʻlsang, u senga bermay turib, shuni qil», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Одамларнинг энг бахили саломга бахиллик қилган кишидир. Алданган (маҳрум қолган) киши эса уни қайтармаган кишидир. Агар сен билан биродаринг ўртасини дарахт тўсиб қолса, ундан аввал салом беришга қодир бўлсанг, у сенга бермай туриб, шуни қил», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ: حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ قَالَ: أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: بَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي ظِلِّ شَجَرَةٍ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ، إِذْ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ مِنَ أَجْلَفِ النَّاسِ وَأَشَدِّهِمْ فَقَالَ: السَّلامُ عَلَيْكُمْ، فَقَالُوا: وَعَلَيْكُمُ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan oʻtirgan paytimizda, bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, men halok boʻldim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ undan — nima gap, deb — soʻradilar. U: «Men roʻzador holda zavjam bilan jinsiy yaqinlik qildim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ undan: «Bir qul ozod qilishga qodirmisan?» — deb soʻradilar. U ‹yoʻq› (deb javob berdi). Allohning Rasuli ﷺ undan: «Ikki oy ketma-ket roʻza tuta olasanmi?» — deb soʻradilar. U ‹yoʻq› (deb javob berdi). Paygʻambar ﷺ undan: «Oltmish kambagʻalni taomlantirishga qodirmisan?» — deb soʻradilar. U ‹yoʻq› (deb javob berdi). Paygʻambar ﷺ jim turdilar va biz shu holda (turgan paytimizda), Paygʻambar ﷺ ga xurmoga toʻla katta bir savat keltirildi. U zot: «Soʻrovchi qayerda?» — dedilar. U: «Men (shu yerda)», — dedi. Paygʻambar ﷺ (unga): «Mana buni olib, sadaqa qil», — dedilar. U kishi: «Oʻzimdan kambagʻalroq kishigami? Allohga qasamki, (Madina)ning ikki togʻi orasida mendan kambagʻalroq biror oila yoʻq», — dedi. Paygʻambar ﷺ — oziq (kurak) tishlari koʻringuncha — kuldilar, soʻng: «Uni oʻz oilang bilan yeb qoʻy», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан ўтирган пайтимизда, бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳалок бўлдим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ундан — нима гап, деб — сўрадилар. У: «Мен рўзадор ҳолда завжам билан жинсий яқинлик қилдим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ундан: «Бир қул озод қилишга қодирмисан?» — деб сўрадилар. У ‹йўқ› (деб жавоб берди). Аллоҳнинг Расули ﷺ ундан: «Икки ой кетма-кет рўза тута оласанми?» — деб сўрадилар. У ‹йўқ› (деб жавоб берди). Пайғамбар ﷺ ундан: «Олтмиш камбағални таомлантиришга қодирмисан?» — деб сўрадилар. У ‹йўқ› (деб жавоб берди). Пайғамбар ﷺ жим турдилар ва биз шу ҳолда (турган пайтимизда), Пайғамбар ﷺ га хурмога тўла катта бир сават келтирилди. У зот: «Сўровчи қаерда?» — дедилар. У: «Мен (шу ерда)», — деди. Пайғамбар ﷺ (унга): «Мана буни олиб, садақа қил», — дедилар. У киши: «Ўзимдан камбағалроқ кишигами? Аллоҳга қасамки, (Мадина)нинг икки тоғи орасида мендан камбағалроқ бирор оила йўқ», — деди. Пайғамбар ﷺ — озиқ (курак) тишлари кўрингунча — кулдилар, сўнг: «Уни ўз оиланг билан еб қўй», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: أَبْخَلُ النَّاسِ الَّذِي يَبْخَلُ بِالسَّلاَمِ، وَإِنَّ أَعْجَزَ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ بِالدُّعَاءِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Odamlarning eng baxili — salom berishga baxillik qilgan kishidir. Odamlarning eng ojizi esa duo qilishga ojizlik qilgan kishidir», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Одамларнинг энг бахили — салом беришга бахиллик қилган кишидир. Одамларнинг энг ожизи эса дуо қилишга ожизлик қилган кишидир», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللهِ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي مَالِكٍ الْقُرَظِيِّ، أَنَّهُ رَكِبَ إِلَى عَبْدِ اللهِ بْنِ سُوَيْدٍ، أَخِي بَنِي حَارِثَةَ بْنِ الْحَارِثِ، يَسْأَلُهُ عَنِ الْعَوْرَاتِ الثَّلاَثِ، وَكَانَ يَعْمَلُ بِهِنَّ، فَقَالَ: مَا تُرِيدُ؟ فَقُلْتُ: أُرِيدُ أَنْ أَعْمَلَ بِهِنَّ، فَقَالَ: إِذَا وَضَعْتُ ثِيَابِي مِنَ الظَّهِيرَةِ لَمْ يَدْخُلْ عَلَيَّ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِي بَلَغَ الْحُلُمَ إِلاَّ بِإِذْنِي، إِلاَّ أَنْ أَدْعُوَهُ، فَذَلِكَ إِذْنُهُ. وَلاَ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ وَتَحَرَّكَ النَّاسُ حَتَّى تُصَلَّى الصَّلاَةُ. وَلاَ إِذَا صَلَّيْتُ الْعِشَاءَ وَوَضَعْتُ ثِيَابِي حَتَّى أَنَامَ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ iqomat aytilib, saflar toʻgʻrilangan paytda (masjiddan) chiqib ketdilar. Paygʻambar ﷺ joynamozlariga turgan edilar, biz u zotning takbir bilan namozni boshlashlarini kutdik. U zot (chiqib) ketdilar va bizga joylarimizda qolishni aytdilar. Biz Paygʻambar ﷺ qaytguncha turaverdik; (u zot janobat) gusli qilgan boʻlganlari uchun boshlaridan suv tomar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иқомат айтилиб, сафлар тўғриланган пайтда (масжиддан) чиқиб кетдилар. Пайғамбар ﷺ жойнамозларига турган эдилар, биз у зотнинг такбир билан намозни бошлашларини кутдик. У зот (чиқиб) кетдилар ва бизга жойларимизда қолишни айтдилар. Биз Пайғамбар ﷺ қайтгунча туравердик; (у зот жанобат) гусли қилган бўлганлари учун бошларидан сув томар эди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، قَالَ: أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ أَخْبَرَهُمْ قَالَ: سَمِعْتُ عَطَاءً، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ: إِذَا دَخَلَ وَلَمْ يَقُلِ: السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ، فَقُلْ: لاَ، حَتَّى يَأْتِيَ بِالْمِفْتَاحِ: السَّلامِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kimdir (uyga) kirib, ‹Assalomu alaykum› demasa, u kalitni — yaʼni salomni keltirmaguncha, sen ‹yoʻq› deb (unga izn berma)», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Кимдир (уйга) кириб, ‹Ассалому алайкум› демаса, у калитни — яъни саломни келтирмагунча, сен ‹йўқ› деб (унга изн берма)», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: لَوْ اطَّلَعَ رَجُلٌ فِي بَيْتِكَ، فَخَذَفْتَهُ بِحَصَاةٍ فَفَقَأْتَ عَيْنَهُ، مَا كَانَ عَلَيْكَ جُنَاحٌ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlardan biringiz meni otasidan va bolasidan koʻra koʻproq sevmaguncha (komil) iymonli boʻlmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлардан бирингиз мени отасидан ва боласидан кўра кўпроқ севмагунча (комил) иймонли бўлмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ: حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِذَا دُعِيَ أَحَدُكُمْ فَجَاءَ مَعَ الرَّسُولِ، فَهُوَ إِذْنُهُ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz daʼvat etilib, elchi bilan birga (uning oldiga) kelsa, ana shuning oʻzi unga berilgan izndir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз даъват этилиб, элчи билан бирга (унинг олдига) келса, ана шунинг ўзи унга берилган изндир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حَبِيبٍ، وَهِشَامٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: رَسُولُ الرَّجُلِ إِلَى الرَّجُلِ إِذْنُهُ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Kishining (boshqa) kishi huzuriga yuborgan elchisi — uning izni (oʻrnida)dir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Кишининг (бошқа) киши ҳузурига юборган элчиси — унинг изни (ўрнида)дир», дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَمْزَةَ قَالَ: حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ زَيْدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِذَا أَدْخَلَ الْبَصَرَ فَلاَ إِذْنَ لَهُ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xatolarning kafforati mashaqqatlarga qaramay tahoratni mukammal qilish, masjidlar tomon qadam bosish va bir namozdan soʻng ikkinchi namozni kutishdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Хатоларнинг каффорати машаққатларга қарамай таҳоратни мукаммал қилиш, масжидлар томон қадам босиш ва бир намоздан сўнг иккинчи намозни кутишдир», дедилар.