حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَامَ عَنِ الْوِتْرِ أَوْ نَسِيَهُ فَلْيُصَلِّ إِذَا ذَكَرَ وَإِذَا اسْتَيْقَظَ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim vitrni uxlab qoldirsa yoki uni unutsa, eslagan yoki uygʻongan paytida oʻqib olsin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким витрни ухлаб қолдирса ёки уни унутса, эслаган ёки уйғонган пайтида ўқиб олсин», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوْتِرُوا قَبْلَ أَنْ تُصْبِحُوا " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Tong otmasidan oldin vitrni ado eting», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Тонг отмасидан олдин витрни адо этинг», дедилар.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ مَرْزُوقٍ، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الضُّحَى حَتَّى نَقُولَ لاَ يَدَعُ وَيَدَعُهَا حَتَّى نَقُولَ لاَ يُصَلِّي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Allohning Nabiysi ﷺ zuho namozini shunchalik (koʻp) oʻqir edilarki, biz: «Endi uni tark etmaydilar», der edik; va uni shunchalik tark etar edilarki, biz: «Endi uni oʻqimaydilar», der edik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ зуҳо намозини шунчалик (кўп) ўқир эдиларки, биз: «Энди уни тарк этмайдилар», дер эдик; ва уни шунчалик тарк этар эдиларки, биз: «Энди уни ўқимайдилар», дер эдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُصْعَبٍ أَبُو يَزِيدَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ مِنْ أَعْظَمِ الْجِهَادِ كَلِمَةَ عَدْلٍ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Albatta, jihodning eng ulugʻlaridan biri zolim hukmdor oldida (aytilgan) adolatli soʻzdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Umomadan ham (rivoyat) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Албатта, жиҳоднинг энг улуғларидан бири золим ҳукмдор олдида (айтилган) адолатли сўздир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا أَبُو نَضْرَةَ الْعَبْدِيُّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُكَلِّمَ السِّبَاعُ الإِنْسَ وَحَتَّى تُكَلِّمَ الرَّجُلَ عَذَبَةُ سَوْطِهِ وَشِرَاكُ نَعْلِهِ وَتُخْبِرَهُ فَخِذُهُ بِمَا أَحْدَثَ أَهْلُهُ مِنْ بَعْدِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ . وَالْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ ثِقَةٌ مَأْمُونٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَثَّقَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, yirtqich hayvonlar odamlar bilan gaplashmaguncha, kishining qamchisining uchi va oyogʻidagi poyabzalining tasmasi u bilan gaplashmaguncha va sonidagi etlari undan keyin ahli qilgan ishlardan unga xabar bermaguncha qiyomat qoim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Qosim ibn Fazlning hadisidan bilamiz. Qosim ibn Fazl esa hadis ahli nazdida ishonchli va omonatlidir; uni Yahyo ibn Said al-Qatton va Abdurrahmon ibn Mahdiy ishonchli deb tasdiqlaganlar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, йиртқич ҳайвонлар одамлар билан гаплашмагунча, кишининг қамчисининг учи ва оёғидаги поябзалининг тасмаси у билан гаплашмагунча ва сонидаги этлари ундан кейин аҳли қилган ишлардан унга хабар бермагунча қиёмат қоим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Қосим ибн Фазлнинг ҳадисидан биламиз. Қосим ибн Фазл эса ҳадис аҳли наздида ишончли ва омонатлидир; уни Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ва Абдурраҳмон ибн Маҳдий ишончли деб тасдиқлаганлар.
حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ الْقُرَشِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا صَلاَةَ الْعَصْرِ بِنَهَارٍ ثُمَّ قَامَ خَطِيبًا فَلَمْ يَدَعْ شَيْئًا يَكُونُ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ أَخْبَرَنَا بِهِ حَفِظَهُ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نَسِيَهُ وَكَانَ فِيمَا قَالَ " إِنَّ الدُّنْيَا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَنَاظِرٌ كَيْفَ تَعْمَلُونَ أَلاَ فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ " . وَكَانَ فِيمَا قَالَ " أَلاَ لاَ يَمْنَعَنَّ رَجُلاً هَيْبَةُ النَّاسِ أَنْ يَقُولَ بِحَقٍّ إِذَا عَلِمَهُ " . قَالَ فَبَكَى أَبُو سَعِيدٍ فَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ رَأَيْنَا أَشْيَاءَ فَهِبْنَا . وَكَانَ فِيمَا قَالَ " أَلاَ إِنَّهُ يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَدْرِ غَدْرَتِهِ وَلاَ غَدْرَةَ أَعْظَمَ مِنْ غَدْرَةِ إِمَامِ عَامَّةٍ يُرْكَزُ لِوَاؤُهُ عِنْدَ اسْتِهِ " . وَكَانَ فِيمَا حَفِظْنَا يَوْمَئِذٍ " أَلاَ إِنَّ بَنِي آدَمَ خُلِقُوا عَلَى طَبَقَاتٍ شَتَّى فَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ الْبَطِيءَ الْغَضَبِ سَرِيعَ الْفَىْءِ وَمِنْهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ سَرِيعَ الْغَضَبِ بَطِيءَ الْفَىْءِ أَلاَ وَخَيْرُهُمْ بَطِيءُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ بَطِيءُ الْفَىْءِ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ حَسَنَ الْقَضَاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ حَسَنُ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ حَسَنُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ السَّيِّئَ الْقَضَاءِ السَّيِّئَ الطَّلَبِ أَلاَ وَخَيْرُهُمُ الْحَسَنُ الْقَضَاءِ الْحَسَنُ الطَّلَبِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ أَلاَ وَإِنَّ الْغَضَبَ جَمْرَةٌ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ أَمَا رَأَيْتُمْ إِلَى حُمْرَةِ عَيْنَيْهِ وَانْتِفَاخِ أَوْدَاجِهِ فَمَنْ أَحَسَّ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ فَلْيَلْصَقْ بِالأَرْضِ " . قَالَ وَجَعَلْنَا نَلْتَفِتُ إِلَى الشَّمْسِ هَلْ بَقِيَ مِنْهَا شَيْءٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا فِيمَا مَضَى مِنْهَا إِلاَّ كَمَا بَقِيَ مِنْ يَوْمِكُمْ هَذَا فِيمَا مَضَى مِنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي مَرْيَمَ وَأَبِي زَيْدِ بْنِ أَخْطَبَ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَذَكَرُوا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُمَ بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ bizga kunduzi asr namozini oʻqib berdilar, soʻng xutba qilish uchun turdilar. Qiyomat qoyim boʻlguniga qadar boʻladigan biror narsani qoldirmay, bizga (hammasini) xabar berdilar. Kim yodlab qoldirgan boʻlsa yodlab qoldirdi, kim unutgan boʻlsa unutdi. U zot aytgan (gaplar) ichida: ‹Albatta bu dunyo shirin va koʻkdir (yashnab turadi). Va albatta Alloh sizlarni unda oʻrinbosar qildi, qanday amal qilishingizni koʻradi. Ogoh boʻlinglar, dunyodan ehtiyot boʻlinglar va ayollardan ehtiyot boʻlinglar›, degan (soʻzlari) bor edi. Yana aytgan (gaplari) ichida: ‹Ogoh boʻlinglar, odamlarning hayibati (ulardan tortinish) bir kishini bilgan haqni aytishdan toʻsmasin›, degani bor edi.» (Roviy) aytdi: Shunda Abu Said yigʻladi va: «Vallohi, biz (haq aytishga loyiq) narsalarni koʻrdik-u, ammo tortindik (jim turdik)», dedi. Yana u zot aytgan (gaplari) ichida: «Ogoh boʻlinglar, har bir xiyonatchi uchun qiyomat kuni xiyonatining miqdoricha bayroq tikiladi. Umumiy (xalqning) imomi (rahbari)ning xiyonatidan kattaroq xiyonat yoʻq, uning bayrogʻi orqasiga (sharmandalik belgisi qilib) tikiladi», degani bor edi. Oʻsha kuni biz yodlab qolgan (gaplari) ichida: «Ogoh boʻlinglar, albatta Odam farzandlari turli toifalarda yaratilganlar. Ulardan ayrimlari moʻmin boʻlib tugʻiladi, moʻmin boʻlib yashaydi va moʻmin boʻlib oʻladi. Ulardan ayrimlari kofir boʻlib tugʻiladi, kofir boʻlib yashaydi va kofir boʻlib oʻladi. Ulardan ayrimlari moʻmin boʻlib tugʻiladi, moʻmin boʻlib yashaydi va kofir boʻlib oʻladi. Ulardan ayrimlari kofir boʻlib tugʻiladi, kofir boʻlib yashaydi va moʻmin boʻlib oʻladi. Ogoh boʻlinglar, ulardan ayrimi gʻazabi sust, (gʻazabidan) tez qaytadigan boʻladi. Ulardan ayrimi gʻazabi tez, tez qaytadiganidir — bu (sifat) anavi (sifat)ga (oʻrnini bosib teng) boʻladi. Ogoh boʻlinglar, ulardan ayrimi gʻazabi tez, sekin qaytadiganidir. Ogoh boʻlinglar, ularning eng yaxshisi gʻazabi sust, tez qaytadiganidir. Ogoh boʻlinglar, ularning eng yomoni gʻazabi tez, sekin qaytadiganidir. Ogoh boʻlinglar, ulardan ayrimi (qarzini) chiroyli toʻlaydigan, (haqini) chiroyli soʻraydiganidir. Ulardan ayrimi yomon toʻlaydigan, chiroyli soʻraydiganidir. Ulardan ayrimi chiroyli toʻlaydigan, yomon soʻraydiganidir — bu (sifat) anavi (sifat)ga teng boʻladi. Ogoh boʻlinglar, ulardan ayrimi yomon toʻlaydigan, yomon soʻraydiganidir. Ogoh boʻlinglar, ularning eng yaxshisi chiroyli toʻlaydigan, chiroyli soʻraydiganidir. Ogoh boʻlinglar, ularning eng yomoni yomon toʻlaydigan, yomon soʻraydiganidir. Ogoh boʻlinglar, albatta gʻazab Odam farzandi qalbidagi bir choʻgʻdir. Uning koʻzlari qizarib, tomir (boʻyin tomirlari) shishganini koʻrmadingizmi? Bas, kim shundan biror narsani sezsa, yerga yopishsin (oʻtirsin yoki yotsin)», degani bor edi. (Roviy) aytdi: Biz quyoshga oʻgirilib, undan biror narsa qolganmikan, deb qaray boshladik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, oʻtgan (vaqtga nisbatan) dunyodan faqat shu kuningizdan oʻtgan (qism)ga nisbatan qolgani qadargina qoldi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Huzayfa, Abu Maryam, Abu Zayd ibn Axtab va Mugʻiyra ibn Shuʼbadan ham (rivoyatlar) bor; ular Nabiy ﷺ qiyomat qoyim boʻlguniga qadar boʻladigan narsalarni oʻzlariga gapirib berganlarini zikr qilganlar. Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ бизга кундузи аср намозини ўқиб бердилар, сўнг хутба қилиш учун турдилар. Қиёмат қойим бўлгунига қадар бўладиган бирор нарсани қолдирмай, бизга (ҳаммасини) хабар бердилар. Ким ёдлаб қолдирган бўлса ёдлаб қолдирди, ким унутган бўлса унутди. У зот айтган (гаплар) ичида: ‹Албатта бу дунё ширин ва кўкдир (яшнаб туради). Ва албатта Аллоҳ сизларни унда ўринбосар қилди, қандай амал қилишингизни кўради. Огоҳ бўлинглар, дунёдан эҳтиёт бўлинглар ва аёллардан эҳтиёт бўлинглар›, деган (сўзлари) бор эди. Яна айтган (гаплари) ичида: ‹Огоҳ бўлинглар, одамларнинг ҳайибати (улардан тортиниш) бир кишини билган ҳақни айтишдан тўсмасин›, дегани бор эди.» (Ровий) айтди: Шунда Абу Саид йиғлади ва: «Валлоҳи, биз (ҳақ айтишга лойиқ) нарсаларни кўрдик-у, аммо тортиндик (жим турдик)», деди. Яна у зот айтган (гаплари) ичида: «Огоҳ бўлинглар, ҳар бир хиёнатчи учун қиёмат куни хиёнатининг миқдорича байроқ тикилади. Умумий (халқнинг) имоми (раҳбари)нинг хиёнатидан каттароқ хиёнат йўқ, унинг байроғи орқасига (шармандалик белгиси қилиб) тикилади», дегани бор эди. Ўша куни биз ёдлаб қолган (гаплари) ичида: «Огоҳ бўлинглар, албатта Одам фарзандлари турли тоифаларда яратилганлар. Улардан айримлари мўмин бўлиб туғилади, мўмин бўлиб яшайди ва мўмин бўлиб ўлади. Улардан айримлари кофир бўлиб туғилади, кофир бўлиб яшайди ва кофир бўлиб ўлади. Улардан айримлари мўмин бўлиб туғилади, мўмин бўлиб яшайди ва кофир бўлиб ўлади. Улардан айримлари кофир бўлиб туғилади, кофир бўлиб яшайди ва мўмин бўлиб ўлади. Огоҳ бўлинглар, улардан айрими ғазаби суст, (ғазабидан) тез қайтадиган бўлади. Улардан айрими ғазаби тез, тез қайтадиганидир — бу (сифат) анави (сифат)га (ўрнини босиб тенг) бўлади. Огоҳ бўлинглар, улардан айрими ғазаби тез, секин қайтадиганидир. Огоҳ бўлинглар, уларнинг энг яхшиси ғазаби суст, тез қайтадиганидир. Огоҳ бўлинглар, уларнинг энг ёмони ғазаби тез, секин қайтадиганидир. Огоҳ бўлинглар, улардан айрими (қарзини) чиройли тўлайдиган, (ҳақини) чиройли сўрайдиганидир. Улардан айрими ёмон тўлайдиган, чиройли сўрайдиганидир. Улардан айрими чиройли тўлайдиган, ёмон сўрайдиганидир — бу (сифат) анави (сифат)га тенг бўлади. Огоҳ бўлинглар, улардан айрими ёмон тўлайдиган, ёмон сўрайдиганидир. Огоҳ бўлинглар, уларнинг энг яхшиси чиройли тўлайдиган, чиройли сўрайдиганидир. Огоҳ бўлинглар, уларнинг энг ёмони ёмон тўлайдиган, ёмон сўрайдиганидир. Огоҳ бўлинглар, албатта ғазаб Одам фарзанди қалбидаги бир чўғдир. Унинг кўзлари қизариб, томир (бўйин томирлари) шишганини кўрмадингизми? Бас, ким шундан бирор нарсани сезса, ерга ёпишсин (ўтирсин ёки ётсин)», дегани бор эди. (Ровий) айтди: Биз қуёшга ўгирилиб, ундан бирор нарса қолганмикан, деб қарай бошладик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, ўтган (вақтга нисбатан) дунёдан фақат шу кунингиздан ўтган (қисм)га нисбатан қолгани қадаргина қолди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ҳузайфа, Абу Марям, Абу Зайд ибн Ахтаб ва Муғийра ибн Шуъбадан ҳам (ривоятлар) бор; улар Набий ﷺ қиёмат қойим бўлгунига қадар бўладиган нарсаларни ўзларига гапириб берганларини зикр қилганлар. Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ صَحِبَنِي ابْنُ صَائِدٍ إِمَّا حُجَّاجًا وَإِمَّا مُعْتَمِرِينَ فَانْطَلَقَ النَّاسُ وَتُرِكْتُ أَنَا وَهُوَ فَلَمَّا خَلَصْتُ بِهِ اقْشَعْرَرْتُ مِنْهُ وَاسْتَوْحَشْتُ مِنْهُ مِمَّا يَقُولُ النَّاسُ فِيهِ فَلَمَّا نَزَلْتُ قُلْتُ لَهُ ضَعْ مَتَاعَكَ حَيْثُ تِلْكَ الشَّجَرَةِ . قَالَ فَأَبْصَرَ غَنَمًا فَأَخَذَ الْقَدَحَ فَانْطَلَقَ فَاسْتَحْلَبَ ثُمَّ أَتَانِي بِلَبَنٍ فَقَالَ لِي يَا أَبَا سَعِيدٍ اشْرَبْ . فَكَرِهْتُ أَنْ أَشْرَبَ مِنْ يَدِهِ شَيْئًا لِمَا يَقُولُ النَّاسُ فِيهِ فَقُلْتُ لَهُ هَذَا الْيَوْمُ يَوْمٌ صَائِفٌ وَإِنِّي أَكْرَهُ فِيهِ اللَّبَنَ . قَالَ لِي يَا أَبَا سَعِيدٍ هَمَمْتُ أَنْ آخُذَ حَبْلاً فَأُوثِقَهُ إِلَى شَجَرَةٍ ثُمَّ أَخْتَنِقُ لِمَا يَقُولُ النَّاسُ لِي وَفِيَّ أَرَأَيْتَ مَنْ خَفِيَ عَلَيْهِ حَدِيثِي فَلَنْ يَخْفَى عَلَيْكُمْ أَلَسْتُمْ أَعْلَمَ النَّاسِ بِحَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُ كَافِرٌ وَأَنَا مُسْلِمٌ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُ عَقِيمٌ لاَ يُولَدُ لَهُ وَقَدْ خَلَّفْتُ وَلَدِي بِالْمَدِينَةِ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَدْخُلُ أَوْ لاَ تَحِلُّ لَهُ مَكَّةُ وَالْمَدِينَةُ أَلَسْتُ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَهُوَ ذَا أَنْطَلِقُ مَعَكَ إِلَى مَكَّةَ . فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيءُ بِهَذَا حَتَّى قُلْتُ فَلَعَلَّهُ مَكْذُوبٌ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَبَا سَعِيدٍ وَاللَّهِ لأُخْبِرَنَّكَ خَبَرًا حَقًّا وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْرِفُهُ وَأَعْرِفُ وَالِدَهُ وَأَعْرِفُ أَيْنَ هُوَ السَّاعَةَ مِنَ الأَرْضِ . فَقُلْتُ تَبًّا لَكَ سَائِرَ الْيَوْمِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ.
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Soid menga hajda yoki umrada hamroh boʻlgan edi. Odamlar ketib, men bilan u qoldik. Men u bilan yolgʻiz qolganimda, odamlarning u haqida aytgan gaplari sababli undan vahimaga tushib, etim junjikdi. Manzilga tushganimda unga: «Yukingni anavi daraxt yoniga qoʻy», dedim. U bir poda qoʻyni koʻrib, idishni olib bordi-da, sut sogʻib, menga sut keltirib: «Ey Abu Said, ich!» dedi. Lekin odamlarning u haqida aytayotgan gaplari sababli men uning qoʻlidan biror narsa ichishni yoqtirmadim, shuning uchun: «Bugun issiq kun, men bugun sut ichishni yoqtirmayman», dedim. U menga: «Ey Abu Said, odamlarning men haqimda va menga aytayotgan gaplari sababli arqon olib, uni daraxtga bogʻlab, soʻng oʻzimni osishni oʻylab qoldim. Mening hadisimdan (ahvolimdan) bexabar boʻlganlar boʻlsa boʻlar, lekin sizlardan yashirin emasdir. Sizlar Rasululloh ﷺning hadislarini eng yaxshi biluvchi odamlarsiz-ku! Ey ansorlar jamoasi, Rasululloh ﷺ ‹u kofir› demaganmidilar? Holbuki men musulmonman. Rasululloh ﷺ ‹u tugʻmasdir, farzandi boʻlmaydi› demaganmidilar? Holbuki men farzandimni Madinada qoldirib keldim. Rasululloh ﷺ ‹unga Makka va Madina kira olmaydi (yoki halol emas)› demaganmidilar? Men Madina ahlidan emasmanmi? Mana men siz bilan Makkaga ketyapman», dedi. Vallohi, u shu gaplarni aytaverdi, hattoki men: «Ehtimol u haqida yolgʻon toʻqilgandir», dedim. Soʻng u: «Ey Abu Said, vallohi men senga rost xabar beraman. Vallohi, men uni (Dajjolni) taniyman, otasini ham taniyman, hozir u yer yuzining qayerida ekanini ham bilaman», dedi. Shunda men unga: «Butun kun davomida senga halokat boʻlsin», dedim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Соид менга ҳажда ёки умрада ҳамроҳ бўлган эди. Одамлар кетиб, мен билан у қолдик. Мен у билан ёлғиз қолганимда, одамларнинг у ҳақида айтган гаплари сабабли ундан ваҳимага тушиб, этим жунжикди. Манзилга тушганимда унга: «Юкингни анави дарахт ёнига қўй», дедим. У бир пода қўйни кўриб, идишни олиб борди-да, сут соғиб, менга сут келтириб: «Эй Абу Саид, ич!» деди. Лекин одамларнинг у ҳақида айтаётган гаплари сабабли мен унинг қўлидан бирор нарса ичишни ёқтирмадим, шунинг учун: «Бугун иссиқ кун, мен бугун сут ичишни ёқтирмайман», дедим. У менга: «Эй Абу Саид, одамларнинг мен ҳақимда ва менга айтаётган гаплари сабабли арқон олиб, уни дарахтга боғлаб, сўнг ўзимни осишни ўйлаб қолдим. Менинг ҳадисимдан (аҳволимдан) бехабар бўлганлар бўлса бўлар, лекин сизлардан яширин эмасдир. Сизлар Расулуллоҳ ﷺнинг ҳадисларини энг яхши билувчи одамларсиз-ку! Эй ансорлар жамоаси, Расулуллоҳ ﷺ ‹у кофир› демаганмидилар? Ҳолбуки мен мусулмонман. Расулуллоҳ ﷺ ‹у туғмасдир, фарзанди бўлмайди› демаганмидилар? Ҳолбуки мен фарзандимни Мадинада қолдириб келдим. Расулуллоҳ ﷺ ‹унга Макка ва Мадина кира олмайди (ёки ҳалол эмас)› демаганмидилар? Мен Мадина аҳлидан эмасманми? Мана мен сиз билан Маккага кетяпман», деди. Валлоҳи, у шу гапларни айтаверди, ҳаттоки мен: «Эҳтимол у ҳақида ёлғон тўқилгандир», дедим. Сўнг у: «Эй Абу Саид, валлоҳи мен сенга рост хабар бераман. Валлоҳи, мен уни (Дажжолни) танийман, отасини ҳам танийман, ҳозир у ер юзининг қаерида эканини ҳам биламан», деди. Шунда мен унга: «Бутун кун давомида сенга ҳалокат бўлсин», дедим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ لَقِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ابْنَ صَائِدٍ فِي بَعْضِ طُرُقِ الْمَدِينَةِ فَاحْتَبَسَهُ وَهُوَ غُلاَمٌ يَهُودِيٌّ وَلَهُ ذُؤَابَةٌ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . فَقَالَ أَتَشْهَدُ أَنْتَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " آمَنْتُ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ " . قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا تَرَى " . قَالَ أَرَى عَرْشًا فَوْقَ الْمَاءِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَرَى عَرْشَ إِبْلِيسَ فَوْقَ الْبَحْرِ . قَالَ " فَمَا تَرَى " . قَالَ أَرَى صَادِقًا وَكَاذِبَيْنِ أَوْ صَادِقَيْنِ وَكَاذِبًا . قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لُبِّسَ عَلَيْهِ " . فَدَعَاهُ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي ذَرٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَحَفْصَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina koʻchalaridan birida Ibn Soidni uchratib qoldilar va uni toxtatdilar — u kokilli yahudiy bola edi — yonlarida Abu Bakr va Umar ham bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Men Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, paygʻambarlariga va oxirat kuniga iymon keltirdim», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ unga: «Nimani koʻryapsan?» dedilar. U: «Suv ustida bir arshni koʻryapman», dedi. Nabiy ﷺ: «U dengiz ustidagi Ibis arshini koʻryapti», dedilar. Soʻng: «Yana nimani koʻryapsan?» dedilar. U: «Bir rostgoʻy va ikki yolgʻonchini, yoki ikki rostgoʻy va bir yolgʻonchini koʻryapman», dedi. Nabiy ﷺ: «Unga ish chalkashtirib qoʻyildi (chalgʻitildi)», dedilar va uni qoʻyib yubordilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина кўчаларидан бирида Ибн Соидни учратиб қолдилар ва уни тохтатдилар — у кокилли яҳудий бола эди — ёнларида Абу Бакр ва Умар ҳам бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» деди. Шунда Набий ﷺ: «Мен Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва охират кунига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Набий ﷺ унга: «Нимани кўряпсан?» дедилар. У: «Сув устида бир аршни кўряпман», деди. Набий ﷺ: «У денгиз устидаги Ибис аршини кўряпти», дедилар. Сўнг: «Яна нимани кўряпсан?» дедилар. У: «Бир ростгўй ва икки ёлғончини, ёки икки ростгўй ва бир ёлғончини кўряпман», деди. Набий ﷺ: «Унга иш чалкаштириб қўйилди (чалғитилди)», дедилар ва уни қўйиб юбордилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَصْدَقُ الرُّؤْيَا بِالأَسْحَارِ "
Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Tushning eng rosti saharlardagisidir», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Тушнинг энг рости саҳарлардагисидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فُقَرَاءُ الْمُهَاجِرِينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَائِهِمْ بِخَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Muhojirlarning faqirlari boylaridan besh yuz yil oldin jannatga kiradilar», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra, Abdulloh ibn Amr va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳожирларнинг фақирлари бойларидан беш юз йил олдин жаннатга кирадилар», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Амр ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ يُرَائِي يُرَائِي اللَّهُ بِهِ وَمَنْ يُسَمِّعْ يُسَمِّعِ اللَّهُ بِهِ " . قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لاَ يَرْحَمُ النَّاسَ لاَ يَرْحَمُهُ اللَّهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ جُنْدَبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim (amalini) riyo qilsa, Olloh uni (qiyomatda) sharmanda qilib koʻrsatadi; kim (amalini eshittirib) shuhrat istasa, Olloh uni (sharmanda qilib) eshittiradi», dedilar. (Roviy) aytdi: Yana Rasululloh ﷺ: «Kim odamlarga rahm qilmasa, Olloh ham unga rahm qilmaydi», dedilar. Bu bobda Jundab va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis ushbu yoʻnalishdan hasan sahih gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (амалини) риё қилса, Оллоҳ уни (қиёматда) шарманда қилиб кўрсатади; ким (амалини эшиттириб) шуҳрат истаса, Оллоҳ уни (шарманда қилиб) эшиттиради», дедилар. (Ровий) айтди: Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Ким одамларга раҳм қилмаса, Оллоҳ ҳам унга раҳм қилмайди», дедилар. Бу бобда Жундаб ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ушбу йўналишдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ غَيْلاَنَ، أَنَّ الْوَلِيدَ بْنَ قَيْسٍ التُّجِيبِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ سَالِمٌ أَوْ عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، - أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ تُصَاحِبْ إِلاَّ مُؤْمِنًا وَلاَ يَأْكُلْ طَعَامَكَ إِلاَّ تَقِيٌّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning bunday deganlarini eshitdi: «Faqat moʻminni hamroh tut, taomingni faqat taqvodor (kishi) yesin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини эшитди: «Фақат мўминни ҳамроҳ тут, таомингни фақат тақводор (киши) есин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الصَّهْبَاءِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، رَفَعَهُ قَالَ " إِذَا أَصْبَحَ ابْنُ آدَمَ فَإِنَّ الأَعْضَاءَ كُلَّهَا تُكَفِّرُ اللِّسَانَ فَتَقُولُ اتَّقِ اللَّهَ فِينَا فَإِنَّمَا نَحْنُ بِكَ فَإِنِ اسْتَقَمْتَ اسْتَقَمْنَا وَإِنِ اعْوَجَجْتَ اعْوَجَجْنَا " .
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ .
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الصَّهْبَاءِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أَحْسَبُهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u buni (Paygʻambar ﷺga) koʻtardi. U zot: «Odam farzandi tongga chiqqanida, barcha aʼzolar tilga tobe boʻlib (xushomad qilib): ‹Biz haqimizda Allohdan qoʻrqgin, chunki biz faqat sen bilan (bogʻliqmiz); agar sen toʻgʻri boʻlsang, biz ham toʻgʻri boʻlamiz, agar sen egri boʻlsang, biz ham egri boʻlamiz› deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Hammod ibn Zaydning hadisidan bilamiz; uni bir nechalari Hammod ibn Zayddan rivoyat qilib, marfuʼ qilishmagan. Bu (mavquf rivoyat) Muhammad ibn Musoning hadisidan sahihroqdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у буни (Пайғамбар ﷺга) кўтарди. У зот: «Одам фарзанди тонгга чиққанида, барча аъзолар тилга тобе бўлиб (хушомад қилиб): ‹Биз ҳақимизда Аллоҳдан қўрқгин, чунки биз фақат сен билан (боғлиқмиз); агар сен тўғри бўлсанг, биз ҳам тўғри бўламиз, агар сен эгри бўлсанг, биз ҳам эгри бўламиз› дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Ҳаммод ибн Зайднинг ҳадисидан биламиз; уни бир нечалари Ҳаммод ибн Зайддан ривоят қилиб, марфуъ қилишмаган. Бу (мавқуф ривоят) Муҳаммад ибн Мусонинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ أَبُو الْعَلاَءِ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَيْفَ أَنْعَمُ وَصَاحِبُ الْقَرْنِ قَدِ الْتَقَمَ الْقَرْنَ وَاسْتَمَعَ الإِذْنَ مَتَى يُؤْمَرُ بِالنَّفْخِ فَيَنْفُخُ " . فَكَأَنَّ ذَلِكَ ثَقُلَ عَلَى أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُمْ " قُولُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shox sohibi shoxni ogʻziga olib, qachon puflashga buyurilsa puflash uchun ruxsatga quloq tutib turgan boʻlsa, men qanday huzur qilay?» dedilar. Bu narsa Nabiy ﷺning sahobalariga ogʻir tuyulgandek boʻldi. Shunda u zot ularga: «‹Hasbunalloh va niʼmal vakil, alalloh tavakkalno (Alloh bizga yetarli, U eng yaxshi vakildir, biz Allohga tavakkal qildik)› deyinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadis Atiyyadan, u Abu Said al-Xudriydan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шох соҳиби шохни оғзига олиб, қачон пуфлашга буюрилса пуфлаш учун рухсатга қулоқ тутиб турган бўлса, мен қандай ҳузур қилай?» дедилар. Бу нарса Набий ﷺнинг саҳобаларига оғир туюлгандек бўлди. Шунда у зот уларга: «‹Ҳасбуналлоҳ ва ниъмал вакил, алаллоҳ таваккално (Аллоҳ бизга етарли, У энг яхши вакилдир, биз Аллоҳга таваккал қилдик)› дейинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис Атийядан, у Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ مِنْ أُمَّتِي مَنْ يَشْفَعُ لِلْفِئَامِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَشْفَعُ لِلْقَبِيلَةِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَشْفَعُ لِلْعُصْبَةِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَشْفَعُ لِلرَّجُلِ حَتَّى يَدْخُلُوا الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, ummatimdan shunday kishilar borki, ular katta jamoaga shafoat qiladi, ulardan biri qabilaga shafoat qiladi, ulardan biri (kichik) guruhga shafoat qiladi, ulardan biri bir kishiga shafoat qiladi — toki ular jannatga kirgunlaricha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, умматимдан шундай кишилар борки, улар катта жамоага шафоат қилади, улардан бири қабилага шафоат қилади, улардан бири (кичик) гуруҳга шафоат қилади, улардан бири бир кишига шафоат қилади — токи улар жаннатга киргунларича», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنُ مَدُّويَهْ التِّرْمِذِيُّ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ الْحَكَمِ الْعُرَنِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ الْوَصَّافِيُّ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُصَلاَّهُ فَرَأَى نَاسًا كَأَنَّهُمْ يَكْتَشِرُونَ قَالَ " أَمَا إِنَّكُمْ لَوْ أَكْثَرْتُمْ ذِكْرَ هَاذِمِ اللَّذَّاتِ لَشَغَلَكُمْ عَمَّا أَرَى فَأَكْثِرُوا مِنْ ذِكْرِ هَاذِمِ اللَّذَّاتِ الْمَوْتِ فَإِنَّهُ لَمْ يَأْتِ عَلَى الْقَبْرِ يَوْمٌ إِلاَّ تَكَلَّمَ فِيهِ فَيَقُولُ أَنَا بَيْتُ الْغُرْبَةِ وَأَنَا بَيْتُ الْوَحْدَةِ وَأَنَا بَيْتُ التُّرَابِ وَأَنَا بَيْتُ الدُّودِ . فَإِذَا دُفِنَ الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ قَالَ لَهُ الْقَبْرُ مَرْحَبًا وَأَهْلاً أَمَا إِنْ كُنْتَ لأَحَبَّ مَنْ يَمْشِي عَلَى ظَهْرِي إِلَىَّ فَإِذْ وُلِّيتُكَ الْيَوْمَ وَصِرْتَ إِلَىَّ فَسَتَرَى صَنِيعِي بِكَ . قَالَ فَيَتَّسِعُ لَهُ مَدَّ بَصَرِهِ وَيُفْتَحُ لَهُ بَابٌ إِلَى الْجَنَّةِ . وَإِذَا دُفِنَ الْعَبْدُ الْفَاجِرُ أَوِ الْكَافِرُ قَالَ لَهُ الْقَبْرُ لاَ مَرْحَبًا وَلاَ أَهْلاً أَمَا إِنْ كُنْتَ لأَبْغَضَ مَنْ يَمْشِي عَلَى ظَهْرِي إِلَىَّ فَإِذْ وُلِّيتُكَ الْيَوْمَ وَصِرْتَ إِلَىَّ فَسَتَرَى صَنِيعِي بِكَ . قَالَ فَيَلْتَئِمُ عَلَيْهِ حَتَّى تَلْتَقِيَ عَلَيْهِ وَتَخْتَلِفَ أَضْلاَعُهُ . قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَصَابِعِهِ فَأَدْخَلَ بَعْضَهَا فِي جَوْفِ بَعْضٍ قَالَ " وَيُقَيِّضُ اللَّهُ لَهُ سَبْعِينَ تِنِّينًا لَوْ أَنَّ وَاحِدًا مِنْهَا نَفَخَ فِي الأَرْضِ مَا أَنْبَتَتْ شَيْئًا مَا بَقِيَتِ الدُّنْيَا فَيَنْهَشْنَهُ وَيَخْدِشْنَهُ حَتَّى يُفْضَى بِهِ إِلَى الْحِسَابِ " . قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا الْقَبْرُ رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ أَوْ حُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozgohlariga kirib, kulishayotgandek koʻringan bir guruh odamlarni koʻrdilar va: «Agar siz lazzatlarni uzguvchini koʻp eslaganingizda, u sizni men koʻrayotgan narsadan mashgʻul qilib qoʻyardi. Bas, lazzatlarni uzguvchi — oʻlimni koʻp eslanglar. Chunki qabr ustiga ‹Men gʻurbat uyiman, men yolgʻizlik uyiman, men tuproq uyiman, men qurtlar uyiman› demagan hech bir kun kelmaydi. Moʻmin banda dafn etilganda, qabr unga: ‹Marhabo, xush kelibsan! Sen mening ustimda yurganlarning men uchun eng sevimlisi eding. Bugun sen menga topshirilib, oldimga kelgan ekansan, senga nima muomala qilishimni koʻrasan› deydi». U zot: «Shunda unga koʻzi yetguncha kengayadi va unga jannatga eshik ochiladi», dedilar. «Fojir yoki kofir banda dafn etilganda, qabr unga: ‹Marhabo ham, xush kelding ham yoʻq! Sen mening ustimda yurganlarning men uchun eng yomon koʻrilgani eding. Bugun sen menga topshirilib, oldimga kelgan ekansan, senga nima muomala qilishimni koʻrasan› deydi». U zot: «Shunda qabr unga shunday qisiladiki, qovurgʻalari bir-biriga kirib, oralashib ketadi», dedilar. Rasululloh ﷺ barmoqlari bilan ishora qilib, ularning baʼzisini baʼzisining ichiga kiritdilar va: «Alloh unga yetmishta ajdarni vakil qiladiki, ulardan bittasi yerga puflasa, dunyo bor ekan, yer hech narsa undirmas edi. Ular uni hisobga olib borilguncha chaqib, tirnab turadilar», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Qabr — jannat bogʻlaridan bir bogʻ yoki doʻzax chuqurlaridan bir chuqurdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозгоҳларига кириб, кулишаётгандек кўринган бир гуруҳ одамларни кўрдилар ва: «Агар сиз лаззатларни узгувчини кўп эслаганингизда, у сизни мен кўраётган нарсадан машғул қилиб қўярди. Бас, лаззатларни узгувчи — ўлимни кўп эсланглар. Чунки қабр устига ‹Мен ғурбат уйиман, мен ёлғизлик уйиман, мен тупроқ уйиман, мен қуртлар уйиман› демаган ҳеч бир кун келмайди. Мўмин банда дафн этилганда, қабр унга: ‹Марҳабо, хуш келибсан! Сен менинг устимда юрганларнинг мен учун энг севимлиси эдинг. Бугун сен менга топширилиб, олдимга келган экансан, сенга нима муомала қилишимни кўрасан› дейди». У зот: «Шунда унга кўзи етгунча кенгаяди ва унга жаннатга эшик очилади», дедилар. «Фожир ёки кофир банда дафн этилганда, қабр унга: ‹Марҳабо ҳам, хуш келдинг ҳам йўқ! Сен менинг устимда юрганларнинг мен учун энг ёмон кўрилгани эдинг. Бугун сен менга топширилиб, олдимга келган экансан, сенга нима муомала қилишимни кўрасан› дейди». У зот: «Шунда қабр унга шундай қисиладики, қовурғалари бир-бирига кириб, оралашиб кетади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ бармоқлари билан ишора қилиб, уларнинг баъзисини баъзисининг ичига киритдилар ва: «Аллоҳ унга етмишта аждарни вакил қиладики, улардан биттаси ерга пуфласа, дунё бор экан, ер ҳеч нарса ундирмас эди. Улар уни ҳисобга олиб борилгунча чақиб, тирнаб турадилар», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Қабр — жаннат боғларидан бир боғ ёки дўзах чуқурларидан бир чуқурдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَأَبُو زُرْعَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا أَخْبَرَنَا قَبِيصَةُ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ مِقْلاَصٍ الصَّيْرَفِيِّ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَكَلَ طَيِّبًا وَعَمِلَ فِي سُنَّةٍ وَأَمِنَ النَّاسُ بَوَائِقَهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا الْيَوْمَ فِي النَّاسِ لَكَثِيرٌ . قَالَ " وَسَيَكُونُ فِي قُرُونٍ بَعْدِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ .
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، فَلَمْ يَعْرِفْهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ وَلَمْ يَعْرِفِ اسْمَ أَبِي بِشْرٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim halol (poking) yesa, sunnatga muvofiq amal qilsa va odamlar uning yomonligidan omon boʻlsalar, jannatga kiradi», dedilar. Shunda bir kishi: «Ey Allohning Rasuli! Bu (sifat) bugun odamlar orasida koʻpdir», dedi. U zot: «Mendan keyingi asrlarda ham shunday boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan, Isroilning rivoyatidan bilamiz. Men Muhammad ibn Ismoildan bu hadis haqida soʻradim, u faqat Isroilning rivoyatidan bilarkan va Abu Bishrning ismini bilmas ekan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳалол (покинг) еса, суннатга мувофиқ амал қилса ва одамлар унинг ёмонлигидан омон бўлсалар, жаннатга киради», дедилар. Шунда бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули! Бу (сифат) бугун одамлар орасида кўпдир», деди. У зот: «Мендан кейинги асрларда ҳам шундай бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўлдан, Исроилнинг ривоятидан биламиз. Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у фақат Исроилнинг ривоятидан биларкан ва Абу Бишрнинг исмини билмас экан.
حَدَّثَنَا العَبَّاسُ الدُّورِيُّ حَدَّثَنَا عُبيْدُ اللهِ بْنُ مُوسَى أََخْبَرَنَا شَيْبَانُُ عَنْ فِرَاسٍ عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الخُدْرِيِّ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " أَوَّلُ زُمْرَةٍ تَدْخُلُ الجَنَّةَ عَلَى صُورَةِ القَمَرِ لَيْلَةَ البَدْرِ ، وَالثَّانِيَةُ عَلَى لَوْنِ أَحْسَنِ كَوْكَبٍ دُرِّيٍّ فِي السَّمَاءِ ، لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ زَوْجَتَانِ عَلَى كُلِّ زَوْجَةٍ سَبْعُونَ حُلَّةً يَبْدُو مُخُّ سَاقِهَا مِنْ وَرَائِهَا.
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Jannatga kiradigan birinchi guruh toʻlin oydagi oy suratida boʻladi, ikkinchisi osmondagi eng goʻzal porloq yulduzning rangida boʻladi. Ularning har bir kishisi uchun ikkita juft (ayol) boʻladi, har bir juftning ustida yetmishta hulla (libos) boʻladi, ortidan ularning boldirining iligi koʻrinib turadi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Жаннатга кирадиган биринчи гуруҳ тўлин ойдаги ой суратида бўлади, иккинчиси осмондаги энг гўзал порлоқ юлдузнинг рангида бўлади. Уларнинг ҳар бир кишиси учун иккита жуфт (аёл) бўлади, ҳар бир жуфтнинг устида етмишта ҳулла (либос) бўлади, ортидан уларнинг болдирининг илиги кўриниб туради», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فِي الْجَنَّةِ شَجَرَةٌ يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ لاَ يَقْطَعُهَا وَقَالَ ذَلِكَ الظِّلُّ الْمَمْدُودُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَعِيدٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Jannatda shunday daraxt borki, otliq uning soyasida yuz yil yursa ham, uni (kesib oʻtib) tugata olmaydi», dedilar. Va u zot: «Bu — choʻzilgan soyadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Said rivoyatidan hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Жаннатда шундай дарахт борки, отлиқ унинг соясида юз йил юрса ҳам, уни (кесиб ўтиб) тугата олмайди», дедилар. Ва у зот: «Бу — чўзилган соядир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Саид ривоятидан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ دَرَّاجٍ أَبِي السَّمْحِ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ لَوْ أَنَّ الْعَالَمِينَ اجْتَمَعُوا فِي إِحْدَاهُنَّ لَوَسِعَتْهُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Abu Said (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Jannatda yuzta daraja bor; agar butun olamdagilar (jannat ahli) ulardan birida toʻplansalar ham, u ularni sigʻdirardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Жаннатда юзта даража бор; агар бутун оламдагилар (жаннат аҳли) улардан бирида тўплансалар ҳам, у уларни сиғдирарди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ مَرْزُوقٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَوَّلَ زُمْرَةٍ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ضَوْءُ وُجُوهِهِمْ عَلَى مِثْلِ ضَوْءِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ وَالزُّمْرَةُ الثَّانِيَةُ عَلَى مِثْلِ أَحْسَنِ كَوْكَبٍ دُرِّيٍّ فِي السَّمَاءِ لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ زَوْجَتَانِ عَلَى كُلِّ زَوْجَةٍ سَبْعُونَ حُلَّةً يُرَى مُخُّ سَاقِهَا مِنْ وَرَائِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا شَيْبَانُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَوَّلُ زُمْرَةٍ تَدْخُلُ الْجَنَّةَ عَلَى صُورَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ وَالثَّانِيَةُ عَلَى لَوْنِ أَحْسَنِ كَوْكَبٍ دُرِّيٍّ فِي السَّمَاءِ لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ زَوْجَتَانِ عَلَى كُلِّ زَوْجَةٍ سَبْعُونَ حُلَّةً يَبْدُو مُخُّ سَاقِهَا مِنْ وَرَائِهَا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Ikrima ibn Abu Jahl (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ men u zotning huzurlariga kelgan kuni: «Marhabo, ey hijrat qilgan otliq!», dedilar. Bu bobda Burayda, Ibn Abbos va Abu Juhayfadan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi sahih emas, biz uni bunday shaklda faqat Muso ibn Masʼudning Sufyondan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Muso ibn Masʼud hadisda zaifdir. Bu hadisni Abdurahmon ibn Mahdiy ham Sufyondan, u Abu Ishoqdan mursal holda rivoyat qilgan va unda Musʼab ibn Saʼddan deb zikr qilmagan. Bu (rivoyat) koʻproq sahihdir. (Abu Iso) dedi: Men Muhammad ibn Bashshorning: ‹Muso ibn Masʼud hadisda zaifdir›, deganini eshitdim. Muhammad ibn Bashshor dedi: Men Muso ibn Masʼuddan koʻp (hadis) yozgan edim, soʻng uni tark etdim. (Shu bilan «Istizon» kitobi tugadi, undan keyin «Adab» kitobi keladi.)Икрима ибн Абу Жаҳл (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ мен у зотнинг ҳузурларига келган куни: «Марҳабо, эй ҳижрат қилган отлиқ!», дедилар. Бу бобда Бурайда, Ибн Аббос ва Абу Жуҳайфадан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди саҳиҳ эмас, биз уни бундай шаклда фақат Мусо ибн Масъуднинг Суфёндан қилган ривояти орқалигина биламиз. Мусо ибн Масъуд ҳадисда заифдир. Бу ҳадисни Абдураҳмон ибн Маҳдий ҳам Суфёндан, у Абу Ишоқдан мурсал ҳолда ривоят қилган ва унда Мусъаб ибн Саъддан деб зикр қилмаган. Бу (ривоят) кўпроқ саҳиҳдир. (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад ибн Башшорнинг: ‹Мусо ибн Масъуд ҳадисда заифдир›, деганини эшитдим. Муҳаммад ибн Башшор деди: Мен Мусо ибн Масъуддан кўп (ҳадис) ёзган эдим, сўнг уни тарк этдим. (Шу билан «Истизон» китоби тугади, ундан кейин «Адаб» китоби келади.)
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ أَبِي السَّمْحِ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ: (وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ ) قَالَ " ارْتِفَاعُهَا لَكَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ مَسِيرَةَ خَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَفْسِيرِ هَذَا الْحَدِيثِ إِنَّ مَعْنَاهُ الْفُرُشَ فِي الدَّرَجَاتِ وَبَيْنَ الدَّرَجَاتِ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan, U zotning {va baland koʻtarilgan toʻshaklar} (Voqea 56:34) degan oyat haqida (soʻrlganida): «Ularning balandligi osmon bilan yer orasidagidek, besh yuz yillik masofa boʻladi», deganlarini rivoyat qiladi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Rishdin ibn Saʼdning hadisi orqaligina bilamiz. Baʼzi ilm ahli bu hadisning tafsirida shuni aytishganki, uning maʼnosi shuki, toʻshaklar darajalarda boʻlib, darajalar orasi osmon bilan yer orasidagidek (uzoq)dir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан, У зотнинг {ва баланд кўтарилган тўшаклар} (Воқеа 56:34) деган оят ҳақида (сўрлганида): «Уларнинг баландлиги осмон билан ер орасидагидек, беш юз йиллик масофа бўлади», деганларини ривоят қилади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ришдин ибн Саъднинг ҳадиси орқалигина биламиз. Баъзи илм аҳли бу ҳадиснинг тафсирида шуни айтишганки, унинг маъноси шуки, тўшаклар даражаларда бўлиб, даражалар ораси осмон билан ер орасидагидек (узоқ)дир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ لأَهْلِ الْجَنَّةِ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ . فَيَقُولُونَ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ . فَيَقُولُ هَلْ رَضِيتُمْ فَيَقُولُونَ مَا لَنَا لاَ نَرْضَى وَقَدْ أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ . فَيَقُولُ أَنَا أُعْطِيكُمْ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالُوا وَأَىُّ شَيْءٍ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ قَالَ أُحِلُّ عَلَيْكُمْ رِضْوَانِي فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ أَبَدًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh jannat ahliga: ‹Ey jannat ahli!›, deydi. Ular: ‹Labbayka, ey Rabbimiz, biz amringga shaymiz va saodatdamiz›, deydilar. U: ‹Rozi boʻldingizmi?›, deydi. Ular: ‹Nega rozi boʻlmaylik, Sen bizga maxluqotingdan hech kimga bermagan narsani berding-ku›, deydilar. U: ‹Men sizlarga bundan ham afzalroq narsani beraman›, deydi. Ular: ‹Bundan afzalroq qaysi narsa?›, deydilar. U: ‹Sizlarga rizvonimni (rizoligimni) halol qilaman, bas, sizlardan endi hech qachon gʻazablanmayman›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ жаннат аҳлига: ‹Эй жаннат аҳли!›, дейди. Улар: ‹Лаббайка, эй Раббимиз, биз амрингга шаймиз ва саодатдамиз›, дейдилар. У: ‹Рози бўлдингизми?›, дейди. Улар: ‹Нега рози бўлмайлик, Сен бизга махлуқотингдан ҳеч кимга бермаган нарсани бердинг-ку›, дейдилар. У: ‹Мен сизларга бундан ҳам афзалроқ нарсани бераман›, дейди. Улар: ‹Бундан афзалроқ қайси нарса?›, дейдилар. У: ‹Сизларга ризвонимни (ризолигимни) ҳалол қиламан, бас, сизлардан энди ҳеч қачон ғазабланмайман›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ الَّذِي لَهُ ثَمَانُونَ أَلْفَ خَادِمٍ وَاثْنَتَانِ وَسَبْعُونَ زَوْجَةً وَتُنْصَبُ لَهُ قُبَّةٌ مِنْ لُؤْلُؤٍ وَزَبَرْجَدٍ وَيَاقُوتٍ كَمَا بَيْنَ الْجَابِيَةِ إِلَى صَنْعَاءَ " .
وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ مَاتَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنْ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ يُرَدُّونَ بَنِي ثَلاَثِينَ فِي الْجَنَّةِ لاَ يَزِيدُونَ عَلَيْهَا أَبَدًا وَكَذَلِكَ أَهْلُ النَّارِ " . وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ عَلَيْهِمُ التِّيجَانَ إِنَّ أَدْنَى لُؤْلُؤَةٍ مِنْهَا لَتُضِيءُ مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat ahlining eng pasti shundayki, uning sakson ming xizmatchisi va yetmish ikki juft (xotin)i boʻladi, hamda unga marvarid, zabarjad va yoqutdan qubba (chodir) tiklanadiki, (kattaligi) Jobiya bilan Sanʼo orasidagi (masofa)dek boʻladi», dedilar. Va shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadiki), u zot: «Jannat ahlidan kim kichik yoki katta boʻlib oʻlsa, jannatda oʻttiz yoshdagi (suvratda) qaytariladi, undan hech qachon ortmaydilar. Doʻzax ahli ham xuddi shunday», dedilar. Va shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadiki), u zot: «Albatta, ularning boshlarida tojlar boʻladi, uning eng past marvaridi sharq bilan gʻarb oraligʻini yoritadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Rishdin ibn Saʼdning hadisidangina bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳлининг энг пасти шундайки, унинг саксон минг хизматчиси ва етмиш икки жуфт (хотин)и бўлади, ҳамда унга марварид, забаржад ва ёқутдан қубба (чодир) тикланадики, (катталиги) Жобия билан Санъо орасидаги (масофа)дек бўлади», дедилар. Ва шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинадики), у зот: «Жаннат аҳлидан ким кичик ёки катта бўлиб ўлса, жаннатда ўттиз ёшдаги (сувратда) қайтарилади, ундан ҳеч қачон ортмайдилар. Дўзах аҳли ҳам худди шундай», дедилар. Ва шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинадики), у зот: «Албатта, уларнинг бошларида тожлар бўлади, унинг энг паст марвариди шарқ билан ғарб оралиғини ёритади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ришдин ибн Саъднинг ҳадисидангина биламиз.
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُؤْمِنُ إِذَا اشْتَهَى الْوَلَدَ فِي الْجَنَّةِ كَانَ حَمْلُهُ وَوَضْعُهُ وَسِنُّهُ فِي سَاعَةٍ كَمَا يَشْتَهِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ فِي الْجَنَّةِ جِمَاعٌ وَلاَ يَكُونُ وَلَدٌ . هَكَذَا رُوِيَ عَنْ طَاوُسٍ وَمُجَاهِدٍ وَإِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ . وَقَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ فِي حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا اشْتَهَى الْمُؤْمِنُ الْوَلَدَ فِي الْجَنَّةِ كَانَ فِي سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ كَمَا يَشْتَهِي " . وَلَكِنْ لاَ يَشْتَهِي . قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي رَزِينٍ الْعُقَيْلِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ لاَ يَكُونُ لَهُمْ فِيهَا وَلَدٌ " . وَأَبُو الصِّدِّيقِ النَّاجِيُّ اسْمُهُ بَكْرُ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ بَكْرُ بْنُ قَيْسٍ أَيْضًا .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin jannatda bola xohlasa, uning (bolaning) homila boʻlishi, tugʻilishi va yoshga yetishi u xohlagandek bir soatda boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Ilm ahli bu borada ixtilof qilganlar: ulardan baʼzilari: «Jannatda jimoʼ bor, lekin bola boʻlmaydi», degan. Tovus, Mujohid va Ibrohim an-Naxaʼiydan ham shunday rivoyat qilingan. Muhammad aytdi: Ishoq ibn Ibrohim Nabiy ﷺning «Moʻmin jannatda bola xohlasa, u xohlagandek bir soatda boʻladi» hadisi haqida: «Lekin u (bola) xohlamaydi (yaʼni jannatda kishi bola tugʻdirishni istamaydi)», degan. Muhammad aytdi: Abu Razin al-Uqayliydan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot: «Albatta, jannat ahliga unda bola boʻlmaydi», dedilar. Abus-Siddiq an-Najiyning ismi Bakr ibn Amr, yana Bakr ibn Qays ham deyiladi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин жаннатда бола хоҳласа, унинг (боланинг) ҳомила бўлиши, туғилиши ва ёшга етиши у хоҳлагандек бир соатда бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Илм аҳли бу борада ихтилоф қилганлар: улардан баъзилари: «Жаннатда жимў бор, лекин бола бўлмайди», деган. Товус, Мужоҳид ва Иброҳим ан-Нахаъийдан ҳам шундай ривоят қилинган. Муҳаммад айтди: Ишоқ ибн Иброҳим Набий ﷺнинг «Мўмин жаннатда бола хоҳласа, у хоҳлагандек бир соатда бўлади» ҳадиси ҳақида: «Лекин у (бола) хоҳламайди (яъни жаннатда киши бола туғдиришни истамайди)», деган. Муҳаммад айтди: Абу Разин ал-Уқайлийдан, у Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот: «Албатта, жаннат аҳлига унда бола бўлмайди», дедилар. Абус-Сиддиқ ан-Нажийнинг исми Бакр ибн Амр, яна Бакр ибн Қайс ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الصَّعُودُ جَبَلٌ مِنْ نَارٍ يُتَصَعَّدُ فِيهِ الْكَافِرُ سَبْعِينَ خَرِيفًا وَيَهْوِي فِيهِ كَذَلِكَ أَبَدًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ .
Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Saʼud — oʻtdan boʻlgan bir togʻdir. Kofir unga yetmish yil tirmashib chiqadi va xuddi shunday abadiy unga qulab tushadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Lahiʼaning hadisidan marfuʼ koʻrinishda bilamiz.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Саъуд — ўтдан бўлган бир тоғдир. Кофир унга етмиш йил тирмашиб чиқади ва худди шундай абадий унга қулаб тушади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳиъанинг ҳадисидан марфуъ кўринишда биламиз.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ: (كَالْمُهْلِ ) قَالَ " كَعَكَرِ الزَّيْتِ فَإِذَا قَرَّبَهُ إِلَى وَجْهِهِ سَقَطَتْ فَرْوَةُ وَجْهِهِ فِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ . وَرِشْدِينُ قَدْ تُكُلِّمَ فِيهِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Allohning {moy quyqasiga oʻxshash} (Kahf 29) degan soʻzi haqida: «Yogʻ quyqasi kabidir, uni yuziga yaqinlashtirsa, yuzining terisi unga toʻkilib tushadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz faqat Rishdin ibn Saʼdning hadisidan bilamiz. Rishdin esa hofizasi (xotirasi) jihatidan tanqid qilingan.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Аллоҳнинг {мой қуйқасига ўхшаш} (Каҳф 29) деган сўзи ҳақида: «Ёғ қуйқаси кабидир, уни юзига яқинлаштирса, юзининг териси унга тўкилиб тушади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз фақат Ришдин ибн Саъднинг ҳадисидан биламиз. Ришдин эса ҳофизаси (хотираси) жиҳатидан танқид қилинган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: (كَالْمُهْلِ ) كَعَكَرِ الزَّيْتِ فَإِذَا قُرِّبَ إِلَيْهِ سَقَطَتْ فَرْوَةُ وَجْهِهِ فِيهِ " .
وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لِسُرَادِقِ النَّارِ أَرْبَعَةُ جُدُرٍ كِثَفُ كُلِّ جِدَارٍ مِثْلُ مَسِيرَةِ أَرْبَعِينَ سَنَةً " .
وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ أَنَّ دَلْوًا مِنْ غَسَّاقٍ يُهَرَاقُ فِي الدُّنْيَا لأَنْتَنَ أَهْلُ الدُّنْيَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ وَفِي رِشْدِينَ مَقَالٌ وَقَدْ تُكُلِّمَ فِيهِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " كِثَفُ كُلِّ جِدَارٍ " يَعْنِي غِلَظَهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ {moy quyqasiga oʻxshash} (Kahf 29) degani haqida: «Yogʻ quyqasi kabidir, unga yaqinlashtirilganda yuzining terisi unga toʻkilib tushadi», dedilar. Yana shu isnod bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Oʻtning sardobasining toʻrtta devori bor, har bir devorning qalinligi qirq yillik yoʻl masofasidek», dedilar. Yana shu isnod bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Agar gʻassoqdan bir chelak dunyoga toʻkilsa, dunyo ahli (sasib) qoʻlansa hidlanib ketardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz faqat Rishdin ibn Saʼdning hadisidan bilamiz, Rishdin haqida (tanqidiy) gap bor, u hofizasi jihatidan tanqid qilingan. Uning «har bir devorning kisafi» degan soʻzining maʼnosi uning qalinligi demakdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ {мой қуйқасига ўхшаш} (Каҳф 29) дегани ҳақида: «Ёғ қуйқаси кабидир, унга яқинлаштирилганда юзининг териси унга тўкилиб тушади», дедилар. Яна шу иснод билан Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Ўтнинг сардобасининг тўртта девори бор, ҳар бир деворнинг қалинлиги қирқ йиллик йўл масофасидек», дедилар. Яна шу иснод билан Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Агар ғассоқдан бир челак дунёга тўкилса, дунё аҳли (сасиб) қўланса ҳидланиб кетарди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз фақат Ришдин ибн Саъднинг ҳадисидан биламиз, Ришдин ҳақида (танқидий) гап бор, у ҳофизаси жиҳатидан танқид қилинган. Унинг «ҳар бир деворнинг кисафи» деган сўзининг маъноси унинг қалинлиги демакдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ أَبِي شُجَاعٍ، عَنْ أَبِي السَّمْحِ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: (وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ) قَالَ " تَشْوِيهِ النَّارُ فَتَقَلَّصُ شَفَتُهُ الْعُلْيَا حَتَّى تَبْلُغَ وَسَطَ رَأْسِهِ وَتَسْتَرْخِي شَفَتُهُ السُّفْلَى حَتَّى تَضْرِبَ سُرَّتَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو الْهَيْثَمِ اسْمُهُ سُلَيْمَانُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدٍ الْعُتْوَارِيُّ وَكَانَ يَتِيمًا فِي حِجْرِ أَبِي سَعِيدٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot {Ular u yerda yuzlari burishgan holda boʻladilar} (oyati haqida): «Olov uni kuydiradi, shunda uning ustki labi koʻtarilib, boshining oʻrtasiga yetadi, pastki labi esa osilib, kindigiga uradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот {Улар у ерда юзлари буришган ҳолда бўладилар} (ояти ҳақида): «Олов уни куйдиради, шунда унинг устки лаби кўтарилиб, бошининг ўртасига етади, пастки лаби эса осилиб, киндигига уради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نَارُكُمْ هَذِهِ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءًا مِنْ نَارِ جَهَنَّمَ لِكُلِّ جُزْءٍ مِنْهَا حَرُّهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَعِيدٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mana shu olovingiz jahannam olovining yetmish qismidan bir qismidir, uning har bir qismida shuning issigʻi bordir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Saidning rivoyatidan hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мана шу оловингиз жаҳаннам оловининг етмиш қисмидан бир қисмидир, унинг ҳар бир қисмида шунинг иссиғи бордир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Саиднинг ривоятидан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُخْرَجُ مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنَ الإِيمَانِ " . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَمَنْ شَكَّ فَلْيَقْرَأْ: (إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ ) . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Olovdan qalbida zarra ogʻirligicha iymon boʻlgan kishi chiqariladi», dedilar. Abu Said aytdi: Kim shubha qilsa, mana bu (oyat)ni oʻqisin: {Albatta, Alloh zarra ogʻirligicha (ham) zulm qilmas} (Niso 40). (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Оловдан қалбида зарра оғирлигича иймон бўлган киши чиқарилади», дедилар. Абу Саид айтди: Ким шубҳа қилса, мана бу (оят)ни ўқисин: {Албатта, Аллоҳ зарра оғирлигича (ҳам) зулм қилмас} (Нисо 40). (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ أَبِي السَّمْحِ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ يَتَعَاهَدُ الْمَسْجِدَ فَاشْهَدُوا لَهُ بِالإِيمَانِ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ: (إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلاَةَ وَآتَى الزَّكَاةَ ) " . الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishining masjidga (doimiy) qatnab turganini koʻrsangiz, uning iymoniga guvohlik beringlar. Chunki Alloh taolo: {Allohning masjidlarini faqat Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan, namozni barpo qilgan va zakot bergan kishilargina obod qiladilar} (oyatining oxirigacha) deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻarib hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир кишининг масжидга (доимий) қатнаб турганини кўрсангиз, унинг иймонига гувоҳлик беринглар. Чунки Аллоҳ таоло: {Аллоҳнинг масжидларини фақат Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган, намозни барпо қилган ва закот берган кишиларгина обод қиладилар} (оятининг охиригача) дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғариб ҳасандир.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ اسْتَأْذَنَّا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْكِتَابَةِ فَلَمْ يَأْذَنْ لَنَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ رَوَاهُ هَمَّامٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺdan yozishga izn soʻradik, lekin u zot bizga izn bermadilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Zayd ibn Aslamdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan; uni Hammom Zayd ibn Aslamdan rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺдан ёзишга изн сўрадик, лекин у зот бизга изн бермадилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Зайд ибн Асламдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган; уни Ҳаммом Зайд ибн Асламдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ الشَّيْبَانِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَنْ يَشْبَعَ الْمُؤْمِنُ مِنْ خَيْرٍ يَسْمَعُهُ حَتَّى يَكُونَ مُنْتَهَاهُ الْجَنَّةُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin oxir-oqibati jannat boʻlguncha eshitgan yaxshilikidan toʻymaydi», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин охир-оқибати жаннат бўлгунча эшитган яхшиликидан тўймайди», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ اسْتَأْذَنَ أَبُو مُوسَى عَلَى عُمَرَ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَأَدْخُلُ قَالَ عُمَرُ وَاحِدَةٌ . ثُمَّ سَكَتَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَأَدْخُلُ قَالَ عُمَرُ ثِنْتَانِ . ثُمَّ سَكَتَ سَاعَةً فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَأَدْخُلُ فَقَالَ عُمَرُ ثَلاَثٌ . ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ عُمَرُ لِلْبَوَّابِ مَا صَنَعَ قَالَ رَجَعَ . قَالَ عَلَىَّ بِهِ . فَلَمَّا جَاءَهُ قَالَ مَا هَذَا الَّذِي صَنَعْتَ قَالَ السُّنَّةَ . قَالَ السُّنَّةَ وَاللَّهِ لَتَأْتِيَنِّي عَلَى هَذَا بِبُرْهَانٍ أَوْ بِبَيِّنَةٍ أَوْ لأَفْعَلَنَّ بِكَ . قَالَ فَأَتَانَا وَنَحْنُ رُفْقَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلَسْتُمْ أَعْلَمَ النَّاسِ بِحَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الاِسْتِئْذَانُ ثَلاَثٌ فَإِنْ أُذِنَ لَكَ وَإِلاَّ فَارْجِعْ " . فَجَعَلَ الْقَوْمُ يُمَازِحُونَهُ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ ثُمَّ رَفَعْتُ رَأْسِي إِلَيْهِ فَقُلْتُ فَمَا أَصَابَكَ فِي هَذَا مِنَ الْعُقُوبَةِ فَأَنَا شَرِيكُكَ . قَالَ فَأَتَى عُمَرَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ عُمَرُ مَا كُنْتُ عَلِمْتُ بِهَذَا . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأُمِّ طَارِقٍ مَوْلاَةِ سَعْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْجُرَيْرِيُّ اسْمُهُ سَعِيدُ بْنُ إِيَاسٍ يُكْنَى أَبَا مَسْعُودٍ وَقَدْ رَوَى هَذَا غَيْرُهُ أَيْضًا عَنْ أَبِي نَضْرَةَ وَأَبُو نَضْرَةَ الْعَبْدِيُّ اسْمُهُ الْمُنْذِرُ بْنُ مَالِكِ بْنِ قُطَعَةَ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso Umar (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirish uchun izn soʻrab: «Assalomu alaykum, kiraymi?», dedi. Umar: «Bir marta (boʻldi)», dedi. Soʻng (Abu Muso) bir muddat sukut qildi, keyin: «Assalomu alaykum, kiraymi?», dedi. Umar: «Ikki marta», dedi. Soʻng yana bir muddat sukut qildi, keyin: «Assalomu alaykum, kiraymi?», dedi. Umar: «Uch marta», dedi. Soʻng (Abu Muso) qaytib ketdi. Umar darbonga: «U nima qildi?», dedi. (Darbon): «Qaytib ketdi», dedi. (Umar): «Uni oldimga keltir!», dedi. U kelgach, (Umar): «Bu nima qilganing?», dedi. (Abu Muso): «Sunnat (shunday)», dedi. (Umar): «Sunnatmi? Alloh bilan qasamki, bunga albatta menga bir hujjat yoki bayyina keltirasan, aks holda senga (jazo) beraman», dedi. (Abu Muso) aytdi: Soʻng u bizning oldimizga keldi, biz ansorlardan bir guruh edik. U: «Ey ansorlar jamoasi, sizlar odamlarning Rasululloh ﷺ hadisini eng yaxshi bilganlari emasmisizlar? Rasululloh ﷺ: ‹Izn soʻrash uch martadir, agar senga izn berilsa (kir), boʻlmasa qaytib ket›, demaganmidilar?», dedi. Shunda jamoa unga hazil qila boshladi. Abu Said aytdi: Soʻng men boshimni unga koʻtarib: «Bu ishda senga qanday jazo yetsa, men sening sherigingman», dedim. (Abu Muso) Umarning oldiga kelib, bu haqda xabar berdi. Umar: «Men buni bilmagan ekanman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусо Умар (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кириш учун изн сўраб: «Ассалому алайкум, кирайми?», деди. Умар: «Бир марта (бўлди)», деди. Сўнг (Абу Мусо) бир муддат сукут қилди, кейин: «Ассалому алайкум, кирайми?», деди. Умар: «Икки марта», деди. Сўнг яна бир муддат сукут қилди, кейин: «Ассалому алайкум, кирайми?», деди. Умар: «Уч марта», деди. Сўнг (Абу Мусо) қайтиб кетди. Умар дарбонга: «У нима қилди?», деди. (Дарбон): «Қайтиб кетди», деди. (Умар): «Уни олдимга келтир!», деди. У келгач, (Умар): «Бу нима қилганинг?», деди. (Абу Мусо): «Суннат (шундай)», деди. (Умар): «Суннатми? Аллоҳ билан қасамки, бунга албатта менга бир ҳужжат ёки баййина келтирасан, акс ҳолда сенга (жазо) бераман», деди. (Абу Мусо) айтди: Сўнг у бизнинг олдимизга келди, биз ансорлардан бир гуруҳ эдик. У: «Эй ансорлар жамоаси, сизлар одамларнинг Расулуллоҳ ﷺ ҳадисини энг яхши билганлари эмасмисизлар? Расулуллоҳ ﷺ: ‹Изн сўраш уч мартадир, агар сенга изн берилса (кир), бўлмаса қайтиб кет›, демаганмидилар?», деди. Шунда жамоа унга ҳазил қила бошлади. Абу Саид айтди: Сўнг мен бошимни унга кўтариб: «Бу ишда сенга қандай жазо етса, мен сенинг шеригингман», дедим. (Абу Мусо) Умарнинг олдига келиб, бу ҳақда хабар берди. Умар: «Мен буни билмаган эканман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ ظَهَرَتِ الرُّومُ عَلَى فَارِسَ فَأَعْجَبَ ذَلِكَ الْمُؤْمِنِينَ فَنَزَلَتْ ( الم * غُلِبَتِ الرُّومُ ) إِلَى قَوْلِهِ (يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ ) قَالَ فَفْرَحَ الْمُؤْمِنُونَ بِظُهُورِ الرُّومِ عَلَى فَارِسَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَيُقْرَأُ غَلَبَتْ وَغُلِبَتْ يَقُولُ كَانَتْ غُلِبَتْ ثُمَّ غَلَبَتْ هَكَذَا قَرَأَ نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ غَلَبَتْ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Badr kuni boʻlganida Rum (Vizantiya) Forsdan gʻolib chiqdi, bu esa moʻminlarni xursand qildi. Shunda {Alif, lom, miym. Rum (Vizantiya) magʻlub boʻldi} (oyatlaridan) toki {moʻminlar shod boʻlarlar} degan soʻzigacha nozil boʻldi. U aytdi: Moʻminlar Rumning Forsdan gʻolib chiqishidan xursand boʻldilar. Abu Iso aytdi: Bu shu yoʻldan hasan gʻarib hadisdir. «Gʻalabat» (gʻolib boʻldi) va «gʻulibat» (magʻlub boʻldi) deb ham oʻqiladi; yaʼni avval magʻlub boʻlgan, soʻng gʻolib boʻlgan, deydi. Nasr ibn Ali shu tarzda «gʻalabat» deb oʻqigan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Бадр куни бўлганида Рум (Византия) Форсдан ғолиб чиқди, бу эса мўминларни хурсанд қилди. Шунда {Алиф, лом, мийм. Рум (Византия) мағлуб бўлди} (оятларидан) токи {мўминлар шод бўларлар} деган сўзигача нозил бўлди. У айтди: Мўминлар Румнинг Форсдан ғолиб чиқишидан хурсанд бўлдилар. Абу Исо айтди: Бу шу йўлдан ҳасан ғариб ҳадисдир. «Ғалабат» (ғолиб бўлди) ва «ғулибат» (мағлуб бўлди) деб ҳам ўқилади; яъни аввал мағлуб бўлган, сўнг ғолиб бўлган, дейди. Наср ибн Али шу тарзда «ғалабат» деб ўқиган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : (كََذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا ) قَالَ " عَدْلاً " .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُدْعَى نُوحٌ فَيُقَالُ هَلْ بَلَّغْتَ فَيَقُولُ نَعَمْ . فَيُدْعَى قَوْمُهُ فَيُقَالُ هَلْ بَلَّغَكُمْ فَيَقُولُونَ مَا أَتَانَا مِنْ نَذِيرٍ وَمَا أَتَانَا مِنْ أَحَدٍ . فَيَقُولُ مَنْ شُهُودُكَ فَيَقُولُ مُحَمَّدٌ وَأُمَّتُهُ . قَالَ فَيُؤْتَى بِكُمْ تَشْهَدُونَ أَنَّهُ قَدْ بَلَّغَ فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ : ( وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا ) وَالْوَسَطُ الْعَدْلُ .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، نَحْوَهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Allohning {Shunday qilib, sizlarni oʻrtacha (vasat) ummat qildik} (Baqara 143) degan soʻzi haqida: «(Vasatning maʼnosi) odil (adolatli)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Yana Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nuh chaqiriladi va unga: ‹Yetkazdingmi?› deyiladi. U: ‹Ha›, deydi. Soʻng qavmi chaqirilib, ularga: ‹U sizlarga yetkazdimi?› deyiladi. Ular: ‹Bizga hech ogohlantiruvchi kelmadi, bizga hech kim kelmadi›, deyishadi. (Nuhga): ‹Guvohlaring kimlar?› deyiladi. U: ‹Muhammad va uning ummati›, deydi». (Nabiy ﷺ) dedilar: «Shunda sizlar keltirilib, u (Nuh) yetkazganiga guvohlik berasizlar. Ana shu Allohning {Shunday qilib, sizlarni odamlarga guvoh boʻlishingiz va Paygʻambar sizlarga guvoh boʻlishi uchun oʻrtacha (vasat) ummat qildik} (Baqara 143) degan soʻzidir. Vasat — odildir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Аллоҳнинг {Шундай қилиб, сизларни ўртача (васат) уммат қилдик} (Бақара 143) деган сўзи ҳақида: «(Васатнинг маъноси) одил (адолатли)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Яна Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Нуҳ чақирилади ва унга: ‹Етказдингми?› дейилади. У: ‹Ҳа›, дейди. Сўнг қавми чақирилиб, уларга: ‹У сизларга етказдими?› дейилади. Улар: ‹Бизга ҳеч огоҳлантирувчи келмади, бизга ҳеч ким келмади›, дейишади. (Нуҳга): ‹Гувоҳларинг кимлар?› дейилади. У: ‹Муҳаммад ва унинг уммати›, дейди». (Набий ﷺ) дедилар: «Шунда сизлар келтирилиб, у (Нуҳ) етказганига гувоҳлик берасизлар. Ана шу Аллоҳнинг {Шундай қилиб, сизларни одамларга гувоҳ бўлишингиз ва Пайғамбар сизларга гувоҳ бўлиши учун ўртача (васат) уммат қилдик} (Бақара 143) деган сўзидир. Васат — одилдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ الْهَاشِمِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ أَوْطَاسٍ أَصَبْنَا نِسَاءً لَهُنَّ أَزْوَاجٌ فِي الْمُشْرِكِينَ فَكَرِهَهُنَّ رِجَالٌ مِنْهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Avtos kuni boʻlganida, mushriklar orasida erlari bor ayollarni asir oldik. Bizdan baʼzi erkaklar ularga (yaqinlashishni) yoqtirmadilar. Shunda Alloh: {Va erli ayollar (ham harom qilindi), magar (qoʻlingizdagi) mulki yamin (cho rilaringiz) bundan mustasno} (Niso 24) (oyatini) nozil qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Автос куни бўлганида, мушриклар орасида эрлари бор аёлларни асир олдик. Биздан баъзи эркаклар уларга (яқинлашишни) ёқтирмадилар. Шунда Аллоҳ: {Ва эрли аёллар (ҳам ҳаром қилинди), магар (қўлингиздаги) мулки ямин (чо риларингиз) бундан мустасно} (Нисо 24) (оятини) нозил қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ الْبَتِّيُّ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أَصَبْنَا سَبَايَا يَوْمَ أَوْطَاسٍ لَهُنَّ أَزْوَاجٌ فِي قَوْمِهِنَّ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَتْ : (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَهَكَذَا رَوَى الثَّوْرِيُّ عَنْ عُثْمَانَ الْبَتِّيِّ عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَيْسَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ وَلاَ أَعْلَمُ أَنَّ أَحَدًا ذَكَرَ أَبَا عَلْقَمَةَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ إِلاَّ مَا ذَكَرَ هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ وَأَبُو الْخَلِيلِ اسْمُهُ صَالِحُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Avtos kuni biz oʻz qavmlari orasida erlari bor asira ayollarni asir oldik. Buni Rasululloh ﷺga aytishdi. Shunda: {Va erli ayollar (ham harom qilindi), magar (qoʻlingizdagi) mulki yamin (cho rilaringiz) bundan mustasno} (Niso 24) (oyati) nozil boʻ ldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Savriy ham shunday qilib Usmon al-Battiydan, u Abul Xalildan, u Abu Said al-Xudriydan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan; bu hadisda Abu Alqama (zikri) yoʻq. Men Hammomning Qatodadan zikr qilganidan boshqa bironta kishi bu hadisda Abu Alqamani zikr qilganini bilmayman. Abul Xalilning ismi — Solih ibn Abu Maryamdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Автос куни биз ўз қавмлари орасида эрлари бор асира аёлларни асир олдик. Буни Расулуллоҳ ﷺга айтишди. Шунда: {Ва эрли аёллар (ҳам ҳаром қилинди), магар (қўлингиздаги) мулки ямин (чо риларингиз) бундан мустасно} (Нисо 24) (ояти) нозил бў лди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Саврий ҳам шундай қилиб Усмон ал-Баттийдан, у Абул Халилдан, у Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган; бу ҳадисда Абу Алқама (зикри) йўқ. Мен Ҳаммомнинг Қатодадан зикр қилганидан бошқа биронта киши бу ҳадисда Абу Алқамани зикр қилганини билмайман. Абул Халилнинг исми — Солиҳ ибн Абу Марямдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ يَعْتَادُ الْمَسْجِدَ فَاشْهَدُوا لَهُ بِالإِيمَانِ . قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : ( إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ) . " .
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " يَتَعَاهَدُ الْمَسْجِدَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو الْهَيْثَمِ اسْمُهُ سُلَيْمَانُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدٍ الْعُتْوَارِيُّ وَكَانَ يَتِيمًا فِي حَجْرِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ .
Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishini masjidga (qatnashni) odat qilganini koʻrsangiz, uning iymoniga guvohlik beringlar. Alloh taolo: {Albatta, Allohning masjidlarini Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishilar obod qiladi} (Tavba 18) degan», dedilar. Boshqa bir rivoyatda Abu Saiddan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash, faqat «masjidni nazorat qiladi (yetacahadul masjid)» degan (lafz bilan rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Haysamning ismi Sulaymon ibn Amr ibn Abd al-Utvoriydir, u Abu Said al-Xudriyning tarbiyasidagi yetim edi.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир кишини масжидга (қатнашни) одат қилганини кўрсангиз, унинг иймонига гувоҳлик беринглар. Аллоҳ таоло: {Албатта, Аллоҳнинг масжидларини Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишилар обод қилади} (Тавба 18) деган», дедилар. Бошқа бир ривоятда Абу Саиддан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш, фақат «масжидни назорат қилади (етасаҳадул масжид)» деган (лафз билан ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Ҳайсамнинг исми Сулаймон ибн Амр ибн Абд ал-Утворийдир, у Абу Саид ал-Худрийнинг тарбиясидаги етим эди.