Abu Zar al-G'iforiy

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاصِلٍ الأَحْدَبِ، عَنِ الْمَعْرُورِ، قَالَ لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ، وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ، وَعَلَى غُلاَمِهِ حُلَّةٌ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ إِنِّي سَابَبْتُ رَجُلاً، فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ، فَقَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ، إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ، جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ، فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ، وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ، وَلاَ تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ، فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ ‏"‏‏.‏

Al-Maʼrur (ibn Suvayd)dan rivoyat qilinadi: Men Rabaza (degan joy)da Abu Zarni koʻrdim; egnida (bir) chopon, qulida ham xuddi shunday chopon bor edi. Men buning sababini soʻradim. U: «Men bir kishini onasini (yomon nom bilan) soʻkib haqorat qilgan edim. Shunda Paygʻambar ﷺ menga: ‹Ey Abu Zar, uni onasini (soʻkib) haqorat qildingmi? Sende hali johiliyat (xislati) bor ekan. Qullaringiz — sizning birodarlaringizdir; Alloh ularni sizning qoʻlingiz ostiga qilib qoʻygan. Kimning birodari qoʻli ostida boʻlsa, oʻzi yeydigan narsadan unga yedirsin, oʻzi kiyadigan narsadan unga kiygizsin. Ularga kuchidan ortiq ishni buyurmanglar; agar buyursangiz, ularga yordam beringlar›, — dedilar», — dedi.Ал-Маърур (ибн Сувайд)дан ривоят қилинади: Мен Рабаза (деган жой)да Абу Зарни кўрдим; эгнида (бир) чопон, қулида ҳам худди шундай чопон бор эди. Мен бунинг сабабини сўрадим. У: «Мен бир кишини онасини (ёмон ном билан) сўкиб ҳақорат қилган эдим. Шунда Пайғамбар ﷺ менга: ‹Эй Абу Зар, уни онасини (сўкиб) ҳақорат қилдингми? Сенде ҳали жоҳилият (хислати) бор экан. Қулларингиз — сизнинг биродарларингиздир; Аллоҳ уларни сизнинг қўлингиз остига қилиб қўйган. Кимнинг биродари қўли остида бўлса, ўзи ейдиган нарсадан унга едирсин, ўзи киядиган нарсадан унга кийгизсин. Уларга кучидан ортиқ ишни буюрманглар; агар буюрсангиз, уларга ёрдам беринглар›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَبِيبٍ، مَوْلَى عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ فَتُعِينُ الصَّانِعَ أَوْ تَصْنَعُ لأَخْرَقَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshashini rivoyat qiladi — faqat (Paygʻambar): «...bir hunarmandga yordam berasan yoki bir uquvsizga (biror narsa) ishlab berasan» dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшашини ривоят қилади — фақат (Пайғамбар): «...бир ҳунармандга ёрдам берасан ёки бир уқувсизга (бирор нарса) ишлаб берасан» дедилар.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، كُلُّهُمْ يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَائِشَةَ وَهُبَيْبِ بْنِ مُغْفِلٍ ‏.‏ وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Alloh kiyimini kibr bilan sudrab yurgan kishiga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Huzayfa, Abu Said, Abu Hurayra, Samura, Abu Zar, Oisha va Hubayb ibn Mugʻaffaldan ham (rivoyatlar) bor. Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Аллоҳ кийимини кибр билан судраб юрган кишига (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ҳузайфа, Абу Саид, Абу Ҳурайра, Самура, Абу Зар, Оиша ва Ҳубайб ибн Муғаффалдан ҳам (ривоятлар) бор. Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي عَامِرٍ قَالَ دَخَلْتُ فِي الإِسْلاَمِ فَأَهَمَّنِي دِينِي فَأَتَيْتُ أَبَا ذَرٍّ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ إِنِّي اجْتَوَيْتُ الْمَدِينَةَ فَأَمَرَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَوْدٍ وَبِغَنَمٍ فَقَالَ لِي ‏"‏ اشْرَبْ مِنْ أَلْبَانِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَمَّادٌ وَأَشُكُّ فِي ‏"‏ أَبْوَالِهَا ‏"‏ ‏.‏ هَذَا قَوْلُ حَمَّادٍ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ فَكُنْتُ أَعْزُبُ عَنِ الْمَاءِ وَمَعِي أَهْلِي فَتُصِيبُنِي الْجَنَابَةُ فَأُصَلِّي بِغَيْرِ طُهُورٍ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنِصْفِ النَّهَارِ وَهُوَ فِي رَهْطٍ مِنْ أَصْحَابِهِ وَهُوَ فِي ظِلِّ الْمَسْجِدِ فَقَالَ ‏"‏ أَبُو ذَرٍّ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ هَلَكْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا أَهْلَكَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنِّي كُنْتُ أَعْزُبُ عَنِ الْمَاءِ وَمَعِي أَهْلِي فَتُصِيبُنِي الْجَنَابَةُ فَأُصَلِّي بِغَيْرِ طُهُورٍ فَأَمَرَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَاءٍ فَجَاءَتْ بِهِ جَارِيَةٌ سَوْدَاءُ بِعُسٍّ يَتَخَضْخَضُ مَا هُوَ بِمَلآنَ فَتَسَتَّرْتُ إِلَى بَعِيرِي فَاغْتَسَلْتُ ثُمَّ جِئْتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ الصَّعِيدَ الطَّيِّبَ طَهُورٌ وَإِنْ لَمْ تَجِدِ الْمَاءَ إِلَى عَشْرِ سِنِينَ فَإِذَا وَجَدْتَ الْمَاءَ فَأَمِسَّهُ جِلْدَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ لَمْ يَذْكُرْ ‏"‏ أَبْوَالَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لَيْسَ بِصَحِيحٍ وَلَيْسَ فِي أَبْوَالِهَا إِلاَّ حَدِيثُ أَنَسٍ تَفَرَّدَ بِهِ أَهْلُ الْبَصْرَةِ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga shunday dedi: Hammod bizga Ayyubdan, u Abu Qilobadan, u Banu Omirdan boʻlgan bir kishidan xabar berdi. (U kishi) dedi: Islomga kirdim va dinim meni (uni oʻrganishga) tashvishga soldi. Shunda Abu Zarning huzuriga keldim. Abu Zar (roziyallohu anhu) dedi: Madinaning havosi menga yoqmadi. Shunda Rasululloh ﷺ menga bir necha tuya va qoʻy berishni buyurdilar va menga: «Ularning sutidan ichgin», dedilar. Hammod: «Va men ‹ularning siydigidan› degan soʻzda shubha qilaman», dedi — bu Hammodning gapi. Abu Zar dedi: Men suvdan uzoqda boʻlardim, yonimda ahlim (oilam) ham bor edi. Menga junublik yetar, men esa tahoratsiz namoz oʻqirdim. Soʻng kun oʻrtasida Rasululloh ﷺ ning huzurlariga keldim, u zot ashoblaridan bir guruh bilan masjidning soyasida edilar. U zot: «Abu Zar!» dedilar. Men: «Ha, halok boʻldim, ey Rasululloh!» dedim. U zot: «Seni nima halok qildi?» dedilar. Men: «Men suvdan uzoqda boʻlardim, yonimda ahlim bor edi, menga junublik yetar, men esa tahoratsiz namoz oʻqirdim», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ men uchun suv keltirishni buyurdilar. Qora bir choʻri bir idishda — toʻla boʻlmagani uchun chayqalib turgan suv keltirdi. Men tuyamning orqasiga berkinib, gʻusl qildim, soʻng (u zotning huzurlariga) keldim. Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Zar, albatta pok tuproq tahoratdir, garchi oʻn yilgacha suv topmasang ham. Suvni topganingda esa, uni teringga tegizgin», dedilar. Abu Dovud dedi: Buni Hammod ibn Zayd Ayyubdan rivoyat qilgan, ammo «ularning siydigi» soʻzini zikr qilmagan. Abu Dovud dedi: Bu (siydik haqidagi qism) sahih emas. «Ularning siydigi» haqida faqat Anasning hadisigina bor, uni esa Basra ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan.Мусо ибн Исмоил бизга шундай деди: Ҳаммод бизга Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Бану Омирдан бўлган бир кишидан хабар берди. (У киши) деди: Исломга кирдим ва диним мени (уни ўрганишга) ташвишга солди. Шунда Абу Зарнинг ҳузурига келдим. Абу Зар (розияллоҳу анҳу) деди: Мадинанинг ҳавоси менга ёқмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга бир неча туя ва қўй беришни буюрдилар ва менга: «Уларнинг сутидан ичгин», дедилар. Ҳаммод: «Ва мен ‹уларнинг сийдигидан› деган сўзда шубҳа қиламан», деди — бу Ҳаммоднинг гапи. Абу Зар деди: Мен сувдан узоқда бўлардим, ёнимда аҳлим (оилам) ҳам бор эди. Менга жунублик етар, мен эса таҳоратсиз намоз ўқирдим. Сўнг кун ўртасида Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келдим, у зот ашобларидан бир гуруҳ билан масжиднинг соясида эдилар. У зот: «Абу Зар!» дедилар. Мен: «Ҳа, ҳалок бўлдим, эй Расулуллоҳ!» дедим. У зот: «Сени нима ҳалок қилди?» дедилар. Мен: «Мен сувдан узоқда бўлардим, ёнимда аҳлим бор эди, менга жунублик етар, мен эса таҳоратсиз намоз ўқирдим», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ мен учун сув келтиришни буюрдилар. Қора бир чўри бир идишда — тўла бўлмагани учун чайқалиб турган сув келтирди. Мен туямнинг орқасига беркиниб, ғусл қилдим, сўнг (у зотнинг ҳузурларига) келдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Зар, албатта пок тупроқ таҳоратдир, гарчи ўн йилгача сув топмасанг ҳам. Сувни топганингда эса, уни терингга тегизгин», дедилар. Абу Довуд деди: Буни Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан ривоят қилган, аммо «уларнинг сийдиги» сўзини зикр қилмаган. Абу Довуд деди: Бу (сийдик ҳақидаги қисм) саҳиҳ эмас. «Уларнинг сийдиги» ҳақида фақат Анаснинг ҳадисигина бор, уни эса Басра аҳли якка ўзи ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الْبَرَّاءِ، قَالَ أَخَّرَ زِيَادٌ الصَّلاَةَ فَأَتَانِي ابْنُ صَامِتٍ فَأَلْقَيْتُ لَهُ كُرْسِيًّا فَجَلَسَ عَلَيْهِ فَذَكَرْتُ لَهُ صُنْعَ زِيَادٍ فَعَضَّ عَلَى شَفَتَيْهِ وَضَرَبَ عَلَى فَخِذِي وَقَالَ إِنِّي سَأَلْتُ أَبَا ذَرٍّ كَمَا سَأَلْتَنِي فَضَرَبَ فَخِذِي كَمَا ضَرَبْتُ فَخِذَكَ وَقَالَ إِنِّي سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا سَأَلْتَنِي فَضَرَبَ فَخِذِي كَمَا ضَرَبْتُ فَخِذَكَ فَقَالَ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ ‏"‏ صَلِّ الصَّلاَةَ لِوَقْتِهَا فَإِنْ أَدْرَكْتَ مَعَهُمْ فَصَلِّ وَلاَ تَقُلْ إِنِّي صَلَّيْتُ فَلاَ أُصَلِّي ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan soʻradim va u zot: ‹Namozni oʻz vaqtida oʻqigin. Agar ular bilan (kechiktirib oʻqiyotgan jamoatga) yetib qolsang, ular bilan ham oʻqigin. ‹Men oʻqib boʻldim, endi oʻqimayman› dema›, dedilar.»Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўрадим ва у зот: ‹Намозни ўз вақтида ўқигин. Агар улар билан (кечиктириб ўқиётган жамоатга) етиб қолсанг, улар билан ҳам ўқигин. ‹Мен ўқиб бўлдим, энди ўқимайман› дема›, дедилар.»

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، سَمِعْتُ أَبَا الْمُنْذِرِ، - مَوْلَى أَبِي ذَرٍّ - يَذْكُرُ أَنَّ أَبَا أُمَيَّةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِلِصٍّ فَاعْتَرَفَ اعْتِرَافًا وَلَمْ يُوجَدْ مَعَهُ الْمَتَاعُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا إِخَالُكَ سَرَقْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا إِخَالُكَ سَرَقْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ فَقُطِعَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُلْ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ تُبْ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ ‏.‏

Abu Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzuriga bir oʻgʻri keltirildi. U oʻz aybini boʻyniga oldi, ammo oʻzida oʻgʻirlangan narsa topilmadi. Rasululloh ﷺ: «Men seni oʻgʻirlagan deb oʻylamayman», dedilar. U: «Yoʻq, oʻgʻirladim», dedi. Soʻng u zot yana: «Men seni oʻgʻirlagan deb oʻylamayman», dedilar. U: «Yoʻq, oʻgʻirladim», dedi. Shunda u zot buyurdilar-da, uning qoʻli kesildi. Soʻngra Nabiy ﷺ: «Astagʻfirulloha va atubu ilayhi (Allohdan magʻfirat soʻrayman va Unga tavba qilaman), deb ayt», dedilar. U: «Astagʻfirulloha va atubu ilayhi», dedi. U zot ikki marta: «Allohumma, tub alayhi (Ey Alloh, uning tavbasini qabul et)», dedilar.Абу Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига бир ўғри келтирилди. У ўз айбини бўйнига олди, аммо ўзида ўғирланган нарса топилмади. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сени ўғирлаган деб ўйламайман», дедилар. У: «Йўқ, ўғирладим», деди. Сўнг у зот яна: «Мен сени ўғирлаган деб ўйламайман», дедилар. У: «Йўқ, ўғирладим», деди. Шунда у зот буюрдилар-да, унинг қўли кесилди. Сўнгра Набий ﷺ: «Астағфируллоҳа ва атубу илайҳи (Аллоҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан), деб айт», дедилар. У: «Астағфируллоҳа ва атубу илайҳи», деди. У зот икки марта: «Аллоҳумма, туб алайҳи (Эй Аллоҳ, унинг тавбасини қабул эт)», дедилар.

- وعن المعرور بن سويد قال‏:‏ رأيت أبا ذر رضي الله عنه وعليه حلة وعلى غلامه مثلها، فسألته عن ذلك فذكر أنه ساب رجلا على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم فعيره بأمه فقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إنك امرؤ فيك جاهلية‏"‏ ‏:‏ هم إخوانكم، وخولكم جعلهم الله تحت أيديكم فمن كان أخوه تحت يده فليطعمه مما يأكل ويلبسه مما يلبس ولا تكلفوهم ما يغلبهم، فإن كلفتموهم فأعينوهم” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Abu Zarni koʻrdim, uning ustida bir sarpo (hulla), gʻulomining ustida ham unga oʻxshashi bor edi. Men undan bu haqda soʻradim. U zikr qildiki, Rasululloh ﷺ zamonida u bir kishi bilan soʻkishib, uni onasi bilan ayblab, taʼna qilgan ekan. (Rovi) dedi: oʻsha kishi Nabiy ﷺ ning oldiga kelib, buni u zotga aytdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Sen shunday kishisanki, senda hali johiliyat (qoldigʻi) bor. Ular birodarlaringiz va xizmatkorlaringizdir, Alloh ularni sizlarning qoʻllaringiz ostiga (xizmatingizga) qoʻygan. Bas, kimning birodari uning qoʻli ostida boʻlsa, oʻzi yeydigan narsadan unga ham yedirsin, oʻzi kiyadigan narsadan unga ham kiydirsin va ularga qurbi yetmaydigan ishni yuklamanglar. Agar yuklasalaringiz, u ishda ularga yordamlashinglar», — dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Абу Зарни кўрдим, унинг устида бир сарпо (ҳулла), ғуломининг устида ҳам унга ўхшаши бор эди. Мен ундан бу ҳақда сўрадим. У зикр қилдики, Расулуллоҳ ﷺ замонида у бир киши билан сўкишиб, уни онаси билан айблаб, таъна қилган экан. (Рови) деди: ўша киши Набий ﷺ нинг олдига келиб, буни у зотга айтди. Шунда Набий ﷺ: «Сен шундай кишисанки, сенда ҳали жоҳилият (қолдиғи) бор. Улар биродарларингиз ва хизматкорларингиздир, Аллоҳ уларни сизларнинг қўлларингиз остига (хизматингизга) қўйган. Бас, кимнинг биродари унинг қўли остида бўлса, ўзи ейдиган нарсадан унга ҳам едирсин, ўзи киядиган нарсадан унга ҳам кийдирсин ва уларга қурби етмайдиган ишни юкламанглар. Агар юкласаларингиз, у ишда уларга ёрдамлашинглар», — дедилар.

وَعَن ابْن شهَاب عَن أنسٍ قَالَ: كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " فُرِجَ عني سقفُ بَيْتِي وَأَنا بِمَكَّة فَنزل جِبْرِيل فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٌ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهُ فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بيَدي فعرج بِي إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا. قَالَ جِبْرِيلُ لِخَازِنِ السَّمَاءِ: افْتَحْ. قَالَ: مَنْ هَذَا؟ قَالَ جِبْرِيلُ. قَالَ: هَل مَعَك أحد؟ قَالَ: نعم معي مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَقَالَ: أُرْسِلَ إِلَيْهِ؟ قَالَ: نَعَمْ فَلَمَّا فَتَحَ عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا إِذَا رَجُلٌ قَاعِدٌ عَلَى يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَلَى يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ إِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شَمَالِهِ بَكَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالِابْنِ الصَّالِحِ. قُلْتُ لِجِبْرِيلَ: مَنْ هَذَا؟ قَالَ: هَذَا آدَمُ وَهَذِهِ الْأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمين مِنْهُم أهل الْجنَّة والأسودة عَن شِمَاله أهلُ النَّار فَإِذا نظر عَن يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شَمَالِهِ بَكَى حَتَّى عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَقَالَ لِخَازِنِهَا: افْتَحْ فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ الْأَوَّلُ " قَالَ أَنَسٌ: فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَاوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَمُوسَى وَعِيسَى وَإِبْرَاهِيمَ وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ آدَمَ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ: فَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الْأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولَانِ. قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «ثمَّ عرج بِي حَتَّى وصلت لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الْأَقْلَامِ» وَقَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَأَنَسٌ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلَاةً فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى مَرَرْتُ عَلَى مُوسَى. فَقَالَ: مَا فَرْضُ اللَّهِ لَكَ عَلَى أُمَّتِكَ؟ قُلْتُ: فَرَضَ خَمْسِينَ صَلَاةً. قَالَ: فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَإِن أُمَّتكَ لَا تطِيق فراجعت فَوَضَعَ شَطْرَهَا فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقُلْتُ: وَضَعَ شَطْرَهَا فَقَالَ: رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ فَرَجَعْتُ فَرَاجَعْتُ فَوَضَعَ شَطْرَهَا فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ: ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ فَرَاجَعْتُهُ فَقَالَ: هِيَ خَمْسٌ وَهِيَ خَمْسُونَ لَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ: رَاجِعْ رَبَّكَ. فَقُلْتُ: اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي ثُمَّ انْطُلِقَ بِي حَتَّى انْتُهِيَ إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لَا أَدْرِي مَا هِيَ؟ ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤِ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ ". مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men Makkada (uyimda) ekanimda, uyimning tomi ochildi va Jabroil tushdi, koʻkragimni yorib, uni Zamzam suvi bilan yuvdi. Soʻng hikmat va iymonga toʻla oltin tovoq keltirib, uni koʻkragimga toʻkdi-da, (koʻkragimni) yopdi. Soʻng qoʻlimdan ushlab, meni eng yaqin osmonga koʻtardi. Eng yaqin osmonga yetganimda, Jabroil osmon darvozaboniga: ‹Och!› — dedi. Darvozabon: ‹Bu kim?› — dedi. Jabroil: ‹Jabroil›, — dedi. U: ‹Sen bilan birov bormi?› — dedi. Jabroil: ‹Ha, Muhammad men bilan›, — dedi. U: ‹U (kelishga) chaqirilganmi?› — dedi. Jabroil: ‹Ha›, — dedi. Bas, darvoza ochildi va biz eng yaqin osmonga oʻtdik; u yerda oʻng tomonida baʼzi (kishilar), chap tomonida baʼzi (kishilar) bilan oʻtirgan bir kishini koʻrdik. U oʻng tomoniga qarasa, kular, chap tomoniga qarasa, yigʻlar edi. Soʻng u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih farzand!› — dedi. Men Jabroildan: ‹Bu kim?› — dedim. U: ‹Bu — Odam (alayhissalom); oʻng va chap tomonidagi (kishilar) — uning zurriyotining ruhlari. Oʻngdagilar — jannat ahli, chapdagilar — doʻzax ahli; shuning uchun u oʻng tomoniga qarasa kular, chap tomoniga qarasa yigʻlar›, — dedi. Soʻng u meni ikkinchi osmonga koʻtardi va (Jabroil) uning darvozaboniga: ‹Och!› — dedi. Darvozabon birinchi osmon darvozaboni aytgandek (soʻzlar)ni aytdi va darvozani ochdi». Anas dedi: «Abu Zar qoʻshimcha qildiki, Paygʻambar ﷺ Odam, Idris, Muso, Iso va Ibrohim bilan uchrashdilar; u (Abu Zar) ular qaysi osmonda ekanligini aytmadi, lekin Paygʻambar ﷺ Odamni eng yaqin osmonda, Ibrohimni esa oltinchi osmonda uchratganlarini aytdi». Anas dedi: «Jabroil Paygʻambar ﷺ bilan Idris yonidan oʻtganida, u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih birodar!› — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹Bu kim?› — dedilar. Jabroil: ‹Bu — Idris›, — dedi». Paygʻambar ﷺ qoʻshimcha qildilar: «Men Muso yonidan oʻtdim, u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih birodar!› — dedi. Men Jabroildan: ‹Bu kim?› — dedim. Jabroil: ‹Bu — Muso›, — dedi. Soʻng men Iso yonidan oʻtdim, u: ‹Marhabo, ey solih birodar va solih Paygʻambar!› — dedi. Men: ‹Bu kim?› — dedim. Jabroil: ‹Bu — Iso›, — dedi. Soʻng men Ibrohim yonidan oʻtdim, u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih farzand!› — dedi. Men Jabroildan: ‹Bu kim?› — dedim. Jabroil: ‹Bu — Ibrohim›, — dedi». Paygʻambar ﷺ qoʻshimcha qildilar: «Soʻng Jabroil meni qalamlarning shitirlashini eshitadigan joyga koʻtardi». Ibn Hazm va Anas ibn Molik dedilarki, Paygʻambar ﷺ: «Soʻng Alloh ummatimga ellik (vaqt) namozni farz qildi. Men shu amr bilan qaytayotganimda, Muso yonidan oʻtdim. U: ‹Alloh ummatingga nima farz qildi?› — dedi. Men: ‹Ellik namoz farz qildi›, — dedim. Muso: ‹Robbingga qayt (va kamaytirishni soʻra); chunki umrning buni koʻtara olmaydi›, — dedi. (Men Allohga qaytib, kamaytirishni soʻradim,) U uni yarmiga tushirdi. Men yana Muso yonidan oʻtib, buni aytganimda, u: ‹Robbingga qayt; umrning buni koʻtara olmaydi›, — dedi. Men Allohga qaytib, yana kamaytirishni soʻradim, uning yarmi tushirildi. Men yana Muso yonidan oʻtdim, u: ‹Robbingga qayt; umrning buni koʻtara olmaydi›, — dedi. Men Allohga qaytdim, U: ‹Bular besh (vaqt) namoz, (lekin savobda) ular ellikka teng; Mening soʻzim oʻzgarmaydi›, — dedi. Men Musoga qaytdim, u yana qaytishni aytdi. Men: ‹Endi Robbimdan (yana) soʻrashga uyalaman›, — dedim. Soʻng Jabroil meni Sidratul-Muntahoga olib bordi — u tasvirlab boʻlmaydigan ranglar bilan oʻralgan edi. Soʻng men jannatga kiritildim; u yerda marvariddan (chodir yoki) devorlar, tuprogʻi esa miskdan edi», — dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Маккада (уйимда) эканимда, уйимнинг томи очилди ва Жаброил тушди, кўкрагимни ёриб, уни Замзам суви билан ювди. Сўнг ҳикмат ва иймонга тўла олтин товоқ келтириб, уни кўкрагимга тўкди-да, (кўкрагимни) ёпди. Сўнг қўлимдан ушлаб, мени энг яқин осмонга кўтарди. Энг яқин осмонга етганимда, Жаброил осмон дарвозабонига: ‹Оч!› — деди. Дарвозабон: ‹Бу ким?› — деди. Жаброил: ‹Жаброил›, — деди. У: ‹Сен билан биров борми?› — деди. Жаброил: ‹Ҳа, Муҳаммад мен билан›, — деди. У: ‹У (келишга) чақирилганми?› — деди. Жаброил: ‹Ҳа›, — деди. Бас, дарвоза очилди ва биз энг яқин осмонга ўтдик; у ерда ўнг томонида баъзи (кишилар), чап томонида баъзи (кишилар) билан ўтирган бир кишини кўрдик. У ўнг томонига қараса, кулар, чап томонига қараса, йиғлар эди. Сўнг у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ фарзанд!› — деди. Мен Жаброилдан: ‹Бу ким?› — дедим. У: ‹Бу — Одам (алайҳиссалом); ўнг ва чап томонидаги (кишилар) — унинг зурриётининг руҳлари. Ўнгдагилар — жаннат аҳли, чапдагилар — дўзах аҳли; шунинг учун у ўнг томонига қараса кулар, чап томонига қараса йиғлар›, — деди. Сўнг у мени иккинчи осмонга кўтарди ва (Жаброил) унинг дарвозабонига: ‹Оч!› — деди. Дарвозабон биринчи осмон дарвозабони айтгандек (сўзлар)ни айтди ва дарвозани очди». Анас деди: «Абу Зар қўшимча қилдики, Пайғамбар ﷺ Одам, Идрис, Мусо, Исо ва Иброҳим билан учрашдилар; у (Абу Зар) улар қайси осмонда эканлигини айтмади, лекин Пайғамбар ﷺ Одамни энг яқин осмонда, Иброҳимни эса олтинчи осмонда учратганларини айтди». Анас деди: «Жаброил Пайғамбар ﷺ билан Идрис ёнидан ўтганида, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ биродар!› — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹Бу ким?› — дедилар. Жаброил: ‹Бу — Идрис›, — деди». Пайғамбар ﷺ қўшимча қилдилар: «Мен Мусо ёнидан ўтдим, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ биродар!› — деди. Мен Жаброилдан: ‹Бу ким?› — дедим. Жаброил: ‹Бу — Мусо›, — деди. Сўнг мен Исо ёнидан ўтдим, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ биродар ва солиҳ Пайғамбар!› — деди. Мен: ‹Бу ким?› — дедим. Жаброил: ‹Бу — Исо›, — деди. Сўнг мен Иброҳим ёнидан ўтдим, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ фарзанд!› — деди. Мен Жаброилдан: ‹Бу ким?› — дедим. Жаброил: ‹Бу — Иброҳим›, — деди». Пайғамбар ﷺ қўшимча қилдилар: «Сўнг Жаброил мени қаламларнинг шитирлашини эшитадиган жойга кўтарди». Ибн Ҳазм ва Анас ибн Молик дедиларки, Пайғамбар ﷺ: «Сўнг Аллоҳ умматимга эллик (вақт) намозни фарз қилди. Мен шу амр билан қайтаётганимда, Мусо ёнидан ўтдим. У: ‹Аллоҳ умматингга нима фарз қилди?› — деди. Мен: ‹Эллик намоз фарз қилди›, — дедим. Мусо: ‹Роббингга қайт (ва камайтиришни сўра); чунки умрнинг буни кўтара олмайди›, — деди. (Мен Аллоҳга қайтиб, камайтиришни сўрадим,) У уни ярмига туширди. Мен яна Мусо ёнидан ўтиб, буни айтганимда, у: ‹Роббингга қайт; умрнинг буни кўтара олмайди›, — деди. Мен Аллоҳга қайтиб, яна камайтиришни сўрадим, унинг ярми туширилди. Мен яна Мусо ёнидан ўтдим, у: ‹Роббингга қайт; умрнинг буни кўтара олмайди›, — деди. Мен Аллоҳга қайтдим, У: ‹Булар беш (вақт) намоз, (лекин савобда) улар элликка тенг; Менинг сўзим ўзгармайди›, — деди. Мен Мусога қайтдим, у яна қайтишни айтди. Мен: ‹Энди Роббимдан (яна) сўрашга уяламан›, — дедим. Сўнг Жаброил мени Сидратул-Мунтаҳога олиб борди — у тасвирлаб бўлмайдиган ранглар билан ўралган эди. Сўнг мен жаннатга киритилдим; у ерда марвариддан (чодир ёки) деворлар, тупроғи эса мискдан эди», — дедилар.

وَبِالسَّنَدِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ‏:‏ مَنِ ادَّعَى لِغَيْرِ أَبِيهِ وَهُوَ يَعْلَمُ فَقَدْ كَفَرَ، وَمَنِ ادَّعَى قَوْمًا لَيْسَ هُوَ مِنْهُمْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ، وَمَنْ دَعَا رَجُلاً بِالْكُفْرِ، أَوْ قَالَ‏:‏ عَدُوُّ اللهِ، وَلَيْسَ كَذَلِكَ إِلا حَارَتْ عَلَيْهِ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdi: «Bila turib oʻz otasidan boshqasini (otam deb) daʼvo qilgan har bir kishi, albatta kufr qildi; kim oʻziniki boʻlmagan narsani daʼvo qilsa, u bizdan emas — u oʻrnini doʻzaxdan tayyorlasin; va kim bir kishini kufr bilan (kofir deb) chaqirsa yoki ‹Allohning dushmani› desa-yu, u (kishi) unday boʻlmasa, u (soʻz) oʻziga qaytadi».Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитди: «Била туриб ўз отасидан бошқасини (отам деб) даъво қилган ҳар бир киши, албатта куфр қилди; ким ўзиники бўлмаган нарсани даъво қилса, у биздан эмас — у ўрнини дўзахдан тайёрласин; ва ким бир кишини куфр билан (кофир деб) чақирса ёки ‹Аллоҳнинг душмани› деса-ю, у (киши) ундай бўлмаса, у (сўз) ўзига қайтади».

عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ أَيْضًا، "أَنَّ نَاسًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و سلم قَالُوا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و سلم يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَ أَهْلُ الدُّثُورِ بِالْأُجُورِ؛ يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّي، وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ، وَيَتَصَدَّقُونَ بِفُضُولِ أَمْوَالِهِمْ. قَالَ: أَوَلَيْسَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ مَا تَصَّدَّقُونَ؟ إنَّ بِكُلِّ تَسْبِيحَةٍ صَدَقَةً، وَكُلِّ تَكْبِيرَةٍ صَدَقَةً، وَكُلِّ تَحْمِيدَةٍ صَدَقَةً، وَكُلِّ تَهْلِيلَةٍ صَدَقَةً، وَأَمْرٌ بِمَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ، وَنَهْيٌ عَنْ مُنْكَرٍ صَدَقَةٌ، وَفِي بُضْعِ أَحَدِكُمْ صَدَقَةٌ. قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَأْتِي أَحَدُنَا شَهْوَتَهُ وَيَكُونُ لَهُ فِيهَا أَجْرٌ؟ قَالَ: أَرَأَيْتُمْ لَوْ وَضَعَهَا فِي حَرَامٍ أَكَانَ عَلَيْهِ وِزْرٌ؟ فَكَذَلِكَ إذَا وَضَعَهَا فِي الْحَلَالِ، كَانَ لَهُ أَجْرٌ". [رَوَاهُ مُسْلِمٌ].

Yana Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan baʼzi kishilar Nabiy ﷺga: «Yo Rasululloh, boy-badavlat kishilar (koʻp) ajrlarni olib ketishdi: ular biz namoz oʻqiganimizdek namoz oʻqiydilar, biz roʻza tutganimizdek roʻza tutadilar va ortiqcha mollaridan sadaqa qiladilar», deyishdi. U zot: «Alloh sizlarga ham sadaqa qiladigan narsalarni ato qilib qoʻygan-ku! Albatta, har bir tasbeh — sadaqadir, har bir takbir — sadaqadir, har bir tahmid — sadaqadir, har bir tahlil — sadaqadir; yaxshilikka buyurish — sadaqadir, yomonlikdan qaytarish — sadaqadir, hatto biringizning (halol) jimoʼida ham sadaqa bordir», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biror kishimiz oʻz shahvatini qondirsa, unga shu (ish)da ajr boʻladimi?» deyishdi. U zot: «Aytingchi, agar u buni harom (yoʻl)ga qoʻyganida, unga gunoh boʻlmasmidi? Xuddi shuningdek, uni halol (yoʻl)ga qoʻysa, unga ajr boʻladi», dedilar. Buni Muslim rivoyat qilgan.Яна Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан баъзи кишилар Набий ﷺга: «Ё Расулуллоҳ, бой-бадавлат кишилар (кўп) ажрларни олиб кетишди: улар биз намоз ўқиганимиздек намоз ўқийдилар, биз рўза тутганимиздек рўза тутадилар ва ортиқча молларидан садақа қиладилар», дейишди. У зот: «Аллоҳ сизларга ҳам садақа қиладиган нарсаларни ато қилиб қўйган-ку! Албатта, ҳар бир тасбеҳ — садақадир, ҳар бир такбир — садақадир, ҳар бир таҳмид — садақадир, ҳар бир таҳлил — садақадир; яхшиликка буюриш — садақадир, ёмонликдан қайтариш — садақадир, ҳатто бирингизнинг (ҳалол) жимоъида ҳам садақа бордир», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, бирор кишимиз ўз шаҳватини қондирса, унга шу (иш)да ажр бўладими?» дейишди. У зот: «Айтингчи, агар у буни ҳаром (йўл)га қўйганида, унга гуноҳ бўлмасмиди? Худди шунингдек, уни ҳалол (йўл)га қўйса, унга ажр бўлади», дедилар. Буни Муслим ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنِ أَخِيهِ عَبْدِ اللهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ جَلَسَتْ إِحْدَى عَشْرَةَ امْرَأَةً فَتَعَاهَدْنَ وَتَعَاقَدْنَ أَنْ لا يَكْتُمْنَ مِنْ أَخْبَارِ أَزْوَاجِهِنَّ شَيْئًا‏:‏ فَقَالَتِ الأُولَى‏:‏ زَوْجِي لَحْمُ جَمَلٍ غَثٍّ عَلَى رَأْسِ جَبَلٍ وَعْرٍ، لا سَهْلٌ فَيُرْتَقَى، وَلا سَمِينٌ فَيُنْتَقَلُ قَالَتِ الثَّانِيَةُ‏:‏ زَوْجِي لا أَبُثُّ خَبَرَهُ، إِنِّي أَخَافُ أَنْ لا أَذَرَهُ، إِنْ أَذْكُرْهُ أَذْكُرْ عُجَرَهُ، وَبُجَرَهُ قَالَتِ الثَّالِثَةُ‏:‏ زَوْجِي الْعَشَنَّقُ، إِنْ أَنْطِقْ أُطَلَّقْ، وَإِنْ أَسْكُتْ أُعَلَّقْ قَالَتِ الرَّابِعَةُ‏:‏ زَوْجِي كَلَيْلِ تِهَامَةَ، لا حَرٌّ، وَلا قُرٌّ، وَلا مَخَافَةَ، وَلا سَآمَةَ قَالَتِ الْخَامِسَةُ‏:‏ زَوْجِي إِنْ دَخَلَ فَهِدَ، وَإِنْ خَرَجَ أَسِدَ، وَلا يَسْأَلُ عَمَّا عَهِدَ قَالَتِ السَّادِسَةُ‏:‏ زَوْجِي إِنْ أَكَلَ لَفَّ، وَإِنْ شَرِبَ اشْتَفَّ، وَإِنِ اضْطَجَعَ الْتَفَّ، وَلا يُولِجُ الْكَفَّ، لِيَعْلَمَ الْبَثَّ قَالَتِ السَّابِعَةُ‏:‏ زَوْجِي عَيَايَاءُ، أَوْ غَيَايَاءُ طَبَاقَاءُ، كُلُّ دَاءٍ لَهُ دَاءٌ، شَجَّكِ، أَوْ فَلَّكِ، أَوْ جَمَعَ كُلا لَكِ قَالَتِ الثَّامِنَةُ‏:‏ زَوْجِي الْمَسُّ، مَسُّ أَرْنَبٍ وَالرِّيحُ، رِيحُ زَرْنَبٍ قَالَتِ التَّاسِعَةُ‏:‏ زَوْجِي رَفِيعُ الْعِمَادِ، طَوِيلُ النِّجَادِ عَظِيمُ الرَّمَادِ، قَرِيبُ الْبَيْتِ مِنَ النَّادِ قَالَتِ الْعَاشِرَةُ‏:‏ زَوْجِي مَالِكٌ، وَمَا مَالِكٌ مَالِكٌ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكِ، لَهُ إِبِلٌ كَثِيرَاتُ الْمَبَارِكِ، قَلِيلاتُ الْمَسَارِحِ، إِذَا سَمِعْنَ صَوْتَ الْمِزْهَرِ، أَيْقَنَّ أَنَّهُنَّ هَوَالِكُ قَالَتِ الْحَادِيَةَ عَشْرَةَ‏:‏ زَوْجِي أَبُو زَرْعٍ وَمَا أَبُو زَرْعٍ‏؟‏ أَنَاسَ مِنْ حُلِيٍّ أُذُنَيَّ، وَمَلأَ مِنْ شَحْمٍ عَضُدَيَّ، وَبَجَّحَنِي، فَبَجَحَتْ إِلَيَّ نَفْسِي، وَجَدَنِي فِي أَهْلِ غُنَيْمَةٍ بِشَقٍّ فَجَعَلَنِي فِي أَهْلِ صَهِيلٍ، وَأَطِيطٍ وَدَائِسٍ وَمُنَقٍّ، فَعِنْدَهُ أَقُولُ، فَلا أُقَبَّحُ، وَأَرْقُدُ، فَأَتَصَبَّحُ، وَأَشْرَبُ، فَأَتَقَمَّحُ، أُمُّ أَبِي زَرْعٍ فَمَا أُمُّ أَبِي زَرْعٍ، عُكُومُهَا رَدَاحٌ، وَبَيْتُهَا فَسَاحٌ، ابْنُ أَبِي زَرْعٍ، فَمَا ابْنُ أَبِي زَرْعٍ، مَضْجَعُهُ كَمَسَلِّ شَطْبَةٍ، وَتُشْبِعُهُ ذِرَاعُ الْجَفْرَةِ، بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ، فَمَا بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ، طَوْعُ أَبِيهَا وَطَوْعُ أُمِّهَا، مِلْءُ كِسَائِهَا، وَغَيْظُ جَارَتِهَا، جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ، فَمَا جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ، لا تَبُثُّ حَدِيثَنَا تَبْثِيثًا، وَلا تُنَقِّثُ مِيرَتَنَا تَنْقِيثًا، وَلا تَمْلأُ بَيْتَنَا تَعْشِيشًا، قَالَتْ‏:‏ خَرَجَ أَبُو زَرْعٍ، وَالأَوْطَابُ تُمْخَضُ، فَلَقِيَ امْرَأَةً مَعَهَا وَلَدَانِ لَهَا، كَالْفَهْدَيْنِ، يَلْعَبَانِ مِنْ تَحْتِ خَصْرِهَا بِرُمَّانَتَيْنِ، فَطَلَّقَنِي وَنَكَحَهَا، فَنَكَحْتُ بَعْدَهُ رَجُلا سَرِيًّا، رَكِبَ شَرِيًّا، وَأَخَذَ خَطِّيًّا، وَأَرَاحَ عَلَيَّ نَعَمًا ثَرِيًّا، وَأَعْطَانِي مِنْ كُلِّ رَائِحَةٍ زَوْجًا، وَقَالَ‏:‏ كُلِي أُمَّ زَرْعٍ، وَمِيرِي أَهْلَكِ، فَلَوْ جَمَعْتُ كُلَّ شَيْءٍ أَعْطَانِيهِ، مَا بَلَغَ أَصْغَرَ آنِيَةِ أَبِي زَرْعٍ قَالَتْ عَائِشَةُ‏:‏ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ كُنْتُ لَكِ كَأَبِي زَرْعٍ لأُمِّ زَرْعٍ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Oʻ n bir (nafar) ayol (birga) oʻ tirib, erlarining xabarlaridan hech narsani yashirmaslikka bir-biriga ahd-paymon qildi (vaʼdalashdi). Birinchisi: «Mening erim — tuyaning goʻshti: ozgʻ in (taʼmsiz), bir togʻ ning choʻ qqisida; (u togʻ ) tekis (oson) emaski, (kishi) unga chiqsa, va (goʻsht) semiz emaski, (kishi uni) koʻ tarib olib tushsa», dedi. Ikkinchisi: «Mening erim — uning xabarini yoymayman; men uni (aytib) tugatolmaslikdan qoʻ rqaman; agar uni eslasam, uning (botiniy va zohiriy) ayblarini eslayman», dedi. Uchinchisi: «Mening erim — uzun boʻ yli (ahmoq); agar (bir narsa) desam, taloq qilinaman; agar jim tursam, (ne beva, ne erli — muallaq) osigʻ liq qoldirilaman», dedi. Toʻ rtinchisi: «Mening erim — Tihoma kechasidek: na issiq, na sovuq; na qoʻ rquv, na (joniga) tegish (zerikish) (bor)», dedi. Beshinchisi: «Mening erim — (uyga) kirsa — (uyquchi) qoplon; (tashqariga) chiqsa — (botir) arslon; (uyda) ahd qilgan (qoldirgan) narsasini soʻramaydi (gʻ amxoʻ r, kuzatib turmaydi)», dedi. Oltinchisi: «Mening erim — yesa — (hammasini) yumlab (toʻ plab yutib) yeydi; ichsa — (idishni) qoqlab ichadi; yotsa — (yopinib) oʻ raladi; va gʻ amimni bilish uchun (qoʻ lini koʻ ngilxotirlikka) koʻ ksimga tiqmaydi (mehrsiz)», dedi. Yettinchisi: «Mening erim — ojiz (jinsiy quvvatsiz) yoki nodon, har bir dard unda (jamlangan): boshingni yorar, yoki (aʼzoyingni) sindirar, yoki ikkovini (ham) senga jamlaydi», dedi. Sakkizinchisi: «Mening erim — (teri) ushlasang — quyon (teri)dek (mayin); hidi — zarnab (xushboʻ y oʻ simlik) hididek», dedi. Toʻ qqizinchisi: «Mening erim — ustuni baland (sharafli-saxiy), qilich bandi uzun (boʻ yi baland), kuli koʻ p (mehmondoʻ st), uyi (majlis-yigʻ in) joyiga yaqin», dedi. Oʻ ninchisi: «Mening erim — Molik; va Molik nima (degan kishi)! Molik — bundan (aytayotgan gapimdan) ham yaxshiroq: uning — (qoʻ noqda) yotar joyi koʻ p, (oʻ tloqda) yayrar joyi kam tuyalari bor; ular (mehmonlar uchun soʻ yilishini bildiradigan) mizhar (cholgʻ u) ovozini eshitsa, (endi) halok boʻ lishlariga (soʻ yilishlariga) amin (ishonch hosil) qiladi», dedi. Oʻ n birinchisi: «Mening erim — Abu Zarʼ; va Abu Zarʼ nima (degan kishi)! U mening ikki qulogʻ imni zeb-ziynat (taqinchoq) bilan jaranglatdi (toʻ ldirdi), bilaklarimni yogʻ (semizlik) bilan toʻ ldirdi, meni shod qildi — men ham oʻ zimga (oʻ zimdan) mamnun (rozi) boʻ ldim. U meni — ozgina qoʻ yli, tor (kambagʻ al) bir oilada — topgan edi; meni — ot kishnashi, tuya boʻ kirishi, xirmon yanchuvchilari va don tozalovchilari (boʻ lgan boy) oila ichiga qoʻ ydi. Bas, men uning huzurida (bir gap) aytsam, kamsitilmayman (gapim rad qilinmaydi); (xohlagancha) uxlab, ertalab kechgacha (charchoq yozib) yotaman; (xohlagancha) ichaman — (toʻ yib) qonaman. Abu Zarʼning onasi — Ummu Abi Zarʼ nima (degan ayol)! Uning (taom-mol) tugunlari katta (toʻ q-boy), uyi keng (saxiy). Abu Zarʼning oʻgʻ li — Ibn Abi Zarʼ nima (degan yigit)! Uning yotar joyi — (ozgʻ inlik-chaqqonlikdan) qinidan sugʻ urilgan qilich (yalangi)dek; uni bir uloqning (yarim yoshli echkining) bir oyoq (goʻshti) toʻ ydiradi. Abu Zarʼning qizi — Bint Abi Zarʼ nima (degan qiz)! Otasiga itoatli, onasiga itoatli, (toʻ liqligi bilan) kiyimini toʻ ldiradigan, (goʻzalligi bilan) qoʻ shnisi (kundoshi)ni gʻ azablantiradigan (rashk qildiradigan). Abu Zarʼning xizmatchisi (joriyasi) — Joriyatu Abi Zarʼ nima (degan choʻri)! U bizning (oila) gapimizni (sirimizni) yoymaydi, oziq-ovqatimizni (oʻ marib) yoʻqotmaydi, uyimizni axlat (chiqindi) bilan toʻ ldirmaydi (toza tutadi).» (Ummu Zarʼ) aytdi: «Abu Zarʼ — meshlardagi (sariyogʻ ) pishilayotgan paytda (bir kun) chiqdi va (tashqarida) bir ayolni uchratdi — uning bilan, ikki qoplon (bolasi)dek, beli ostida (qoʻ ynida) ikki anor (koʻ kragi) bilan oʻ ynayotgan ikki bolasi bor edi. (Abu Zarʼ) meni taloq qildi va oʻ shanga uylandi. Men undan keyin bir obroʻ li (ulugʻ ) kishiga tegdim: u tez yuruvchi otga minar, qoʻ liga Xattiy nayza olar va menga koʻ p chorva (mol) haydab kelar edi; menga har xil (chorva)dan bir juftdan berdi va: ‹Ye, ey Ummu Zarʼ, va ahlingga (ham) tashi (yetkaz)› dedi.» (Ummu Zarʼ) aytdi: «(Lekin) agar u menga bergan har bir narsani jamlasam ham, (u) Abu Zarʼning eng kichik idishiga (ham) yetmas edi.» Oisha aytdi: Rasululloh ﷺ (menga): «Men sen uchun — Abu Zarʼ Ummu Zarʼ uchun boʻ lganidek edim (lekin men taloq qilmayman)», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ў н бир (нафар) аёл (бирга) ў тириб, эрларининг хабарларидан ҳеч нарсани яширмасликка бир-бирига аҳд-паймон қилди (ваъдалашди). Биринчиси: «Менинг эрим — туянинг гўшти: озғ ин (таъмсиз), бир тоғ нинг чў ққисида; (у тоғ ) текис (осон) эмаски, (киши) унга чиқса, ва (гўшт) семиз эмаски, (киши уни) кў тариб олиб тушса», деди. Иккинчиси: «Менинг эрим — унинг хабарини ёймайман; мен уни (айтиб) тугатолмасликдан қў рқаман; агар уни эсласам, унинг (ботиний ва зоҳирий) айбларини эслайман», деди. Учинчиси: «Менинг эрим — узун бў йли (аҳмоқ); агар (бир нарса) десам, талоқ қилинаман; агар жим турсам, (не бева, не эрли — муаллақ) осиғ лиқ қолдириламан», деди. Тў ртинчиси: «Менинг эрим — Тиҳома кечасидек: на иссиқ, на совуқ; на қў рқув, на (жонига) тегиш (зерикиш) (бор)», деди. Бешинчиси: «Менинг эрим — (уйга) кирса — (уйқучи) қоплон; (ташқарига) чиқса — (ботир) арслон; (уйда) аҳд қилган (қолдирган) нарсасини сўрамайди (ғ амхў р, кузатиб турмайди)», деди. Олтинчиси: «Менинг эрим — еса — (ҳаммасини) юмлаб (тў плаб ютиб) ейди; ичса — (идишни) қоқлаб ичади; ётса — (ёпиниб) ў ралади; ва ғ амимни билиш учун (қў лини кў нгилхотирликка) кў ксимга тиқмайди (меҳрсиз)», деди. Еттинчиси: «Менинг эрим — ожиз (жинсий қувватсиз) ёки нодон, ҳар бир дард унда (жамланган): бошингни ёрар, ёки (аъзойингни) синдирар, ёки икковини (ҳам) сенга жамлайди», деди. Саккизинчиси: «Менинг эрим — (тери) ушласанг — қуён (тери)дек (майин); ҳиди — зарнаб (хушбў й ў симлик) ҳидидек», деди. Тў ққизинчиси: «Менинг эрим — устуни баланд (шарафли-сахий), қилич банди узун (бў йи баланд), кули кў п (меҳмондў ст), уйи (мажлис-йиғ ин) жойига яқин», деди. Ў нинчиси: «Менинг эрим — Молик; ва Молик нима (деган киши)! Молик — бундан (айтаётган гапимдан) ҳам яхшироқ: унинг — (қў ноқда) ётар жойи кў п, (ў тлоқда) яйрар жойи кам туялари бор; улар (меҳмонлар учун сў йилишини билдирадиган) мизҳар (чолғ у) овозини эшитса, (энди) ҳалок бў лишларига (сў йилишларига) амин (ишонч ҳосил) қилади», деди. Ў н биринчиси: «Менинг эрим — Абу Заръ; ва Абу Заръ нима (деган киши)! У менинг икки қулоғ имни зеб-зийнат (тақинчоқ) билан жаранглатди (тў лдирди), билакларимни ёғ (семизлик) билан тў лдирди, мени шод қилди — мен ҳам ў зимга (ў зимдан) мамнун (рози) бў лдим. У мени — озгина қў йли, тор (камбағ ал) бир оилада — топган эди; мени — от кишнаши, туя бў кириши, хирмон янчувчилари ва дон тозаловчилари (бў лган бой) оила ичига қў йди. Бас, мен унинг ҳузурида (бир гап) айтсам, камситилмайман (гапим рад қилинмайди); (хоҳлаганча) ухлаб, эрталаб кечгача (чарчоқ ёзиб) ётаман; (хоҳлаганча) ичаман — (тў йиб) қонаман. Абу Зарънинг онаси — Умму Аби Заръ нима (деган аёл)! Унинг (таом-мол) тугунлари катта (тў қ-бой), уйи кенг (сахий). Абу Зарънинг ўғ ли — Ибн Аби Заръ нима (деган йигит)! Унинг ётар жойи — (озғ инлик-чаққонликдан) қинидан суғ урилган қилич (яланги)дек; уни бир улоқнинг (ярим ёшли эчкининг) бир оёқ (гўшти) тў йдиради. Абу Зарънинг қизи — Бинт Аби Заръ нима (деган қиз)! Отасига итоатли, онасига итоатли, (тў лиқлиги билан) кийимини тў лдирадиган, (гўзаллиги билан) қў шниси (кундоши)ни ғ азаблантирадиган (рашк қилдирадиган). Абу Зарънинг хизматчиси (жорияси) — Жорияту Аби Заръ нима (деган чўри)! У бизнинг (оила) гапимизни (сиримизни) ёймайди, озиқ-овқатимизни (ў мариб) йўқотмайди, уйимизни ахлат (чиқинди) билан тў лдирмайди (тоза тутади).» (Умму Заръ) айтди: «Абу Заръ — мешлардаги (сариёғ ) пишилаётган пайтда (бир кун) чиқди ва (ташқарида) бир аёлни учратди — унинг билан, икки қоплон (боласи)дек, бели остида (қў йнида) икки анор (кў краги) билан ў йнаётган икки боласи бор эди. (Абу Заръ) мени талоқ қилди ва ў шанга уйланди. Мен ундан кейин бир обрў ли (улуғ ) кишига тегдим: у тез юрувчи отга минар, қў лига Хаттий найза олар ва менга кў п чорва (мол) ҳайдаб келар эди; менга ҳар хил (чорва)дан бир жуфтдан берди ва: ‹Е, эй Умму Заръ, ва аҳлингга (ҳам) таши (етказ)› деди.» (Умму Заръ) айтди: «(Лекин) агар у менга берган ҳар бир нарсани жамласам ҳам, (у) Абу Зарънинг энг кичик идишига (ҳам) етмас эди.» Оиша айтди: Расулуллоҳ ﷺ (менга): «Мен сен учун — Абу Заръ Умму Заръ учун бў лганидек эдим (лекин мен талоқ қилмайман)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، سَمِعَ هُشَيْمًا، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ مَرَرْتُ بِالرَّبَذَةِ فَإِذَا أَنَا بِأَبِي، ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ فَقُلْتُ لَهُ مَا أَنْزَلَكَ مَنْزِلَكَ هَذَا قَالَ كُنْتُ بِالشَّأْمِ، فَاخْتَلَفْتُ أَنَا وَمُعَاوِيَةُ فِي الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ‏.‏ قَالَ مُعَاوِيَةُ نَزَلَتْ فِي أَهْلِ الْكِتَابِ‏.‏ فَقُلْتُ نَزَلَتْ فِينَا وَفِيهِمْ‏.‏ فَكَانَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ فِي ذَاكَ، وَكَتَبَ إِلَى عُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ يَشْكُونِي، فَكَتَبَ إِلَىَّ عُثْمَانُ أَنِ اقْدَمِ الْمَدِينَةَ‏.‏ فَقَدِمْتُهَا فَكَثُرَ عَلَىَّ النَّاسُ حَتَّى كَأَنَّهُمْ لَمْ يَرَوْنِي قَبْلَ ذَلِكَ، فَذَكَرْتُ ذَاكَ لِعُثْمَانَ فَقَالَ لِي إِنْ شِئْتَ تَنَحَّيْتَ فَكُنْتَ قَرِيبًا‏.‏ فَذَاكَ الَّذِي أَنْزَلَنِي هَذَا الْمَنْزِلَ، وَلَوْ أَمَّرُوا عَلَىَّ حَبَشِيًّا لَسَمِعْتُ وَأَطَعْتُ‏.‏

Zayd ibn Vahb (Abu Zardan) rivoyat qiladi: Men Rabaza degan joydan oʻtdim va tasodifan Abu Zar bilan uchrashib, undan: «Seni bu joyga nima keltirdi?» — deb soʻradim. U: «Men Shomda edim va Muoviya bilan (quyidagi Qurʼon oyatlarining maʼnosi borasida) ixtilof qildim: ‹Oltin va kumushni toʻplab-yashirib, ularni Alloh yoʻlida sarflamaydiganlar...› (Tavba, 34). Muoviya: ‹Bu oyat ahli kitob (yahudiy va nasroniylar) haqida nozil boʻlgan›, — dedi. Men: ‹U biz haqimizda ham, ahli kitob haqida ham nozil boʻlgan›, — dedim. Bas, biz janjallashdik va Muoviya men haqimda Usmonga shikoyat yoʻlladi. Usmon menga — Madinaga kelishni — yozdi va men Madinaga keldim. Koʻp odamlar mening oldimga — goʻyo meni ilgari koʻrmagandek — keldi. Men buni Usmonga aytdim; u menga: ‹Xohlasang, (Madinadan) chiqib, (uning) yaqinida yashab turishing mumkin›, — dedi. Mening bu yerda (Rabazada) boʻlishimning sababi — shu; (lekin) menga bir habash (qora tanli) kishi amir (hokim) qilib tayinlansa ham, men unga itoat qilar edim», — dedi.Зайд ибн Ваҳб (Абу Зардан) ривоят қилади: Мен Рабаза деган жойдан ўтдим ва тасодифан Абу Зар билан учрашиб, ундан: «Сени бу жойга нима келтирди?» — деб сўрадим. У: «Мен Шомда эдим ва Муовия билан (қуйидаги Қуръон оятларининг маъноси борасида) ихтилоф қилдим: ‹Олтин ва кумушни тўплаб-яшириб, уларни Аллоҳ йўлида сарфламайдиганлар...› (Тавба, 34). Муовия: ‹Бу оят аҳли китоб (яҳудий ва насронийлар) ҳақида нозил бўлган›, — деди. Мен: ‹У биз ҳақимизда ҳам, аҳли китоб ҳақида ҳам нозил бўлган›, — дедим. Бас, биз жанжаллашдик ва Муовия мен ҳақимда Усмонга шикоят йўллади. Усмон менга — Мадинага келишни — ёзди ва мен Мадинага келдим. Кўп одамлар менинг олдимга — гўё мени илгари кўрмагандек — келди. Мен буни Усмонга айтдим; у менга: ‹Хоҳласанг, (Мадинадан) чиқиб, (унинг) яқинида яшаб туришинг мумкин›, — деди. Менинг бу ерда (Рабазада) бўлишимнинг сабаби — шу; (лекин) менга бир ҳабаш (қора танли) киши амир (ҳоким) қилиб тайинланса ҳам, мен унга итоат қилар эдим», — деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاصِلٍ الأَحْدَبِ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ أَتَانِي جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَبَشَّرَنِي أَنَّهُ مَنْ مَاتَ مِنْ أُمَّتِكَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Menga Jibril — alayhissalom — kelib, meni shu (xabar bilan) xushxabarladiki, ummatingdan kim Allohga hech narsani sherik qilmagan holda oʻlsa, jannatga kiradi», dedilar. Men: «Garchi u zino qilsa va oʻgʻrilik qilsa ham(mi)?» dedim. (Paygʻambar): «Garchi u zino qilsa va oʻgʻrilik qilsa ham», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Менга Жибрил — алайҳиссалом — келиб, мени шу (хабар билан) хушхабарладики, умматингдан ким Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда ўлса, жаннатга киради», дедилар. Мен: «Гарчи у зино қилса ва ўғрилик қилса ҳам(ми)?» дедим. (Пайғамбар): «Гарчи у зино қилса ва ўғрилик қилса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلاَ تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الزُّبَيْرِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَنَسٍ وَأَبِي رِمْثَةَ وَالْجَهْدَمَةِ وَأَبِي الطُّفَيْلِ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oqargan sochni oʻzgartiringlar va yahudiylarga oʻxshamanglar», dedilar. Bu bobda Zubayr, Ibn Abbos, Jobir, Abu Zarr, Anas, Abu Rimsa, Jahdama, Abu Tufayl, Jobir ibn Samura, Abu Juhayfa va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir va u Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оқарган сочни ўзгартиринглар ва яҳудийларга ўхшаманглар», дедилар. Бу бобда Зубайр, Ибн Аббос, Жобир, Абу Зарр, Анас, Абу Римса, Жаҳдама, Абу Туфайл, Жобир ибн Самура, Абу Жуҳайфа ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва у Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ السَّرِيِّ - عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ سَلِيمِ بْنِ الأَسْوَدِ، أَنَّ أَبَا ذَرٍّ، كَانَ يَقُولُ فِيمَنْ حَجَّ ثُمَّ فَسَخَهَا بِعُمْرَةٍ لَمْ يَكُنْ ذَلِكَ إِلاَّ لِلرَّكْبِ الَّذِينَ كَانُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Salim ibn al-Asvad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Zarr (roziyallohu anhu) hajga niyat qilib, soʻng uni umraga aylantirgan (faskh qilgan) kishi haqida: «Bu faqat Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan hamrohlarga xos edi», deb aytar edilar.Салим ибн ал-Асвад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) ҳажга ният қилиб, сўнг уни умрага айлантирган (фаскҳ қилган) киши ҳақида: «Бу фақат Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган ҳамроҳларга хос эди», деб айтар эдилар.

أَخْبَرَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا قُدَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَتْنِي جَسْرَةُ بِنْتُ دَجَاجَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يَقُولُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَصْبَحَ بِآيَةٍ وَالآيَةُ ‏{‏ إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ‏}‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir oyatni takrorlab, tong ottirdilar. U oyat: {Agar ularni azoblasang, bas, ular Sening bandalaringdir; agar ularni magʻfirat qilsang, bas, albatta Sen Oʻzing Aziz va Hakimdirsan} (Moida 118).Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир оятни такрорлаб, тонг оттирдилар. У оят: {Агар уларни азобласанг, бас, улар Сенинг бандаларингдир; агар уларни мағфират қилсанг, бас, албатта Сен Ўзинг Азиз ва Ҳакимдирсан} (Моида 118).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، وَحَفْصُ بْنُ عَمْرٍو، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الرُّمَّانِيِّ، - قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ هُوَ يَحْيَى بْنُ الأَسْوَدِ - عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يُقْسِمُ لَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَاتُ فِي هَؤُلاَءِ الرَّهْطِ السِّتَّةِ يَوْمَ بَدْرٍ ‏{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ‏:‏ ‏{‏ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ‏}‏ فِي حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَعُبَيْدَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَشَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ اخْتَصَمُوا فِي الْحُجَجِ يَوْمَ بَدْرٍ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot qasam ichib aytdilarki, bu oyatlar Badr kuni oʻsha olti kishi haqida nozil boʻlgan: {Bular ikki xasm boʻlib, Rabblari haqida bahslashib olishdilar} degan oyatdan {Albatta, Alloh Oʻzi xohlagan ishni qiladi} degan soʻzigacha — bular Hamza ibn Abdulmuttalib, Ali ibn Abu Tolib, Ubayda ibn al-Horis hamda Utba ibn Rabiya, Shayba ibn Rabiya va Valid ibn Utba haqida boʻlib, ular Badr kuni bir-birlari bilan bahslashgan edilar. (Haj 19, 14)Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот қасам ичиб айтдиларки, бу оятлар Бадр куни ўша олти киши ҳақида нозил бўлган: {Булар икки хасм бўлиб, Рабблари ҳақида баҳслашиб олишдилар} деган оятдан {Албатта, Аллоҳ Ўзи хоҳлаган ишни қилади} деган сўзигача — булар Ҳамза ибн Абдулмутталиб, Али ибн Абу Толиб, Убайда ибн ал-Ҳорис ҳамда Утба ибн Рабия, Шайба ибн Рабия ва Валид ибн Утба ҳақида бўлиб, улар Бадр куни бир-бирлари билан баҳслашган эдилар. (Ҳаж 19, 14)

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «مَنْ قَالَ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ وَيَثْنِيَ رِجْلَيْهِ مِنْ صَلَاةِ الْمَغْرِبِ وَالصُّبْحِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ كُتِبَ لَهُ بِكُلِّ وَاحِدَةٍ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَمُحِيَتْ عَنْهُ عَشْرُ سَيِّئَاتٍ وَرُفِعَ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ وَكَانَت حِرْزًا مِنْ كُلِّ مَكْرُوهٍ وَحِرْزًا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم وَلم يحل لذنب يُدْرِكَهُ إِلَّا الشِّرْكُ وَكَانَ مِنْ أَفْضَلِ النَّاسِ عَمَلًا إِلَّا رَجُلًا يَفْضُلُهُ يَقُولُ أَفْضَلَ مِمَّا قَالَ» . رَوَاهُ أَحْمد وَرَوَى التِّرْمِذِيُّ نَحْوَهُ عَنْ أَبِي ذَرٍّ إِلَى قَوْلِهِ: «إِلَّا الشِّرْكَ» وَلَمْ يَذْكُرْ: «صَلَاةَ الْمَغْرِبِ وَلَا بِيَدِهِ الْخَيْرُ» وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيح غَرِيب

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bozorda: ‹Lo ilaha illalloh, yagona Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir va hamd Unikidir, yaxshilik Uning qoʻlidadir, U tiriltiradi va oʻldiradi, U har bir narsaga qodirdir›, deb aytsa, Alloh unga bu bilan ming ming savob yozadi, undan ming ming gunohni oʻchiradi va unga jannatda bir uy bino qiladi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бозорда: ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ягона Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, яхшилик Унинг қўлидадир, У тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар бир нарсага қодирдир›, деб айтса, Аллоҳ унга бу билан минг минг савоб ёзади, ундан минг минг гуноҳни ўчиради ва унга жаннатда бир уй бино қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي الْجُرَيْرِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَلاَءِ بْنُ عَبْدِ اللهِ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ قَعْنَبٍ قَالَ‏:‏ أَتَيْتُ أَبَا ذَرٍّ فَلَمْ أُوَافِقْهُ، فَقُلْتُ لِامْرَأَتِهِ‏:‏ أَيْنَ أَبُو ذَرٍّ‏؟‏ قَالَتْ‏:‏ يَمْتَهِنُ، سَيَأْتِيكَ الْآنَ، فَجَلَسْتُ لَهُ، فَجَاءَ وَمَعَهُ بَعِيرَانِ، قَدْ قَطَرَ أَحَدَهُمَا بِعَجُزِ الْآخَرِ، فِي عُنُقِ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا قِرْبَةٌ، فَوَضَعَهُمَا ثُمَّ جَاءَ، فَقُلْتُ‏:‏ يَا أَبَا ذَرٍّ، مَا مِنْ رَجُلٍ كُنْتُ أَلْقَاهُ كَانَ أَحَبَّ إِلَيَّ لُقْيًا مِنْكَ، وَلاَ أَبْغَضَ إِلَيَّ لُقْيًا مِنْكَ، قَالَ‏:‏ لِلَّهِ أَبُوكَ، وَمَا جَمَعَ هَذَا‏؟‏ قَالَ‏:‏ إِنِّي كُنْتُ وَأَدْتُ مَوْءُودَةً فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَرْهَبُ إِنْ لَقِيتُكَ أَنْ تَقُولَ‏:‏ لاَ تَوْبَةَ لَكَ، لاَ مَخْرَجَ لَكَ، وَكُنْتُ أَرْجُو أَنْ تَقُولَ‏:‏ لَكَ تَوْبَةٌ وَمَخْرَجٌ، قَالَ‏:‏ أَفِي الْجَاهِلِيَّةِ أَصَبْتَ‏؟‏ قُلْتُ‏:‏ نَعَمْ، قَالَ‏:‏ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ‏.‏ وَقَالَ لِامْرَأَتِهِ‏:‏ آتِينَا بِطَعَامٍ، فَأَبَتَ، ثُمَّ أَمَرَهَا فَأَبَتَ، حَتَّى ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا، قَالَ‏:‏ إِيهِ، فَإِنَّكُنَّ لاَ تَعْدُونَ مَا قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، قُلْتُ‏:‏ وَمَا قَالَ رَسُولُ اللهِ فِيهِنَّ‏؟‏ قَالَ‏:‏ إِنَّ الْمَرْأَةَ خُلِقَتْ مِنْ ضِلَعٍ، وَإِنَّكَ إِنْ تُرِدْ أَنْ تُقِيمَهَا تَكْسِرُهَا، وَإِنْ تُدَارِهَا فَإِنَّ فِيهَا أَوَدًا وَبُلْغَةً، فَوَلَّتْ فَجَاءَتْ بِثَرِيدَةٍ كَأَنَّهَا قَطَاةٌ، فَقَالَ‏:‏ كُلْ وَلاَ أَهُولَنَّكَ فَإِنِّي صَائِمٌ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَجَعَلَ يُهَذِّبُ الرُّكُوعَ، ثُمَّ انْفَتَلَ فَأَكَلَ، فَقُلْتُ‏:‏ إِنَّا لِلَّهِ، مَا كُنْتُ أَخَافُ أَنْ تَكْذِبَنِي، قَالَ‏:‏ لِلَّهِ أَبُوكَ، مَا كَذَبْتُ مُنْذُ لَقِيتَنِي، قُلْتُ‏:‏ أَلَمْ تُخْبِرْنِي أَنَّكَ صَائِمٌ‏؟‏ قَالَ‏:‏ بَلَى، إِنِّي صُمْتُ مِنْ هَذَا الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَكُتِبَ لِي أَجْرُهُ، وَحَلَّ لِيَ الطَّعَامُ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi uning oldiga kelib: «Ey Abu Zarr, men uchrashgan kishilar ichida men uchun sen bilan uchrashishdan koʻra sevimliroq, ayni paytda yomon koʻrinadigan boshqa kishi boʻlmagan», dedi. Abu Zarr: «Otang Alloh (yoʻli) uchun boʻlsin! Bu ikkisini nima jamladi?» dedi. U: «Men johiliyatda bir qizni tiriklayin koʻmgan edim. Sen bilan uchrashsam, ‹Sen uchun tavba yoʻq, najot yoʻq› deyishingdan qoʻrqardim; ‹Sen uchun tavba ham, najot ham bor› deyishingdan esa umidvor edim», dedi. Abu Zarr: «Buni johiliyatda qilganmiding?» dedi. U: «Ha», dedi. Abu Zarr: «Alloh oʻtgan (gunohlar)ni kechirdi», dedi. Soʻng xotiniga: «Bizga taom keltir», dedi. Xotini unamadi. Yana buyurdi, yana unamadi, hatto ovozlari koʻtarilib ketdi. Abu Zarr: «Boʻldi qil! Axir sizlar Rasululloh ﷺ aytganlaridan chetga chiqolmaysizlar», dedi. Men: «Rasululloh ﷺ ular haqida nima deganlar?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, ayol qovurgʻadan yaratilgan. Agar sen uni toʻgʻrilamoqchi boʻlsang, sindirib qoʻyasan; agar unga muomala qilib (chidasang), unda egrilik boʻlsa-da, undan bahramand boʻlasan›, dedilar», dedi. Soʻng xotini borib, goʻyo qata qushiday (koʻrinishdagi) tarid keltirdi. Abu Zarr: «Ye, (mening yemayotganim) seni bezovta qilmasin, chunki men roʻzadorman», dedi. Soʻng namozga turib, rukuʼni goʻzal ado eta boshladi, soʻng namozdan chiqib taomdan yedi. Men: «Innaa lillah! Meni aldashingdan qoʻrqmagan edim», dedim. U: «Otang Alloh (yoʻli) uchun boʻlsin! Men seni uchratganimdan beri yolgʻon gapirmadim», dedi. Men: «Sen menga oʻzingni roʻzadorman deb aytmaganmiding?» dedim. U: «Ha, men bu oyda uch kun roʻza tutdim, ajri menga yozildi va (endi) taom menga halol boʻldi», dedi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши унинг олдига келиб: «Эй Абу Зарр, мен учрашган кишилар ичида мен учун сен билан учрашишдан кўра севимлироқ, айни пайтда ёмон кўринадиган бошқа киши бўлмаган», деди. Абу Зарр: «Отанг Аллоҳ (йўли) учун бўлсин! Бу иккисини нима жамлади?» деди. У: «Мен жоҳилиятда бир қизни тириклайин кўмган эдим. Сен билан учрашсам, ‹Сен учун тавба йўқ, нажот йўқ› дейишингдан қўрқардим; ‹Сен учун тавба ҳам, нажот ҳам бор› дейишингдан эса умидвор эдим», деди. Абу Зарр: «Буни жоҳилиятда қилганмидинг?» деди. У: «Ҳа», деди. Абу Зарр: «Аллоҳ ўтган (гуноҳлар)ни кечирди», деди. Сўнг хотинига: «Бизга таом келтир», деди. Хотини унамади. Яна буюрди, яна унамади, ҳатто овозлари кўтарилиб кетди. Абу Зарр: «Бўлди қил! Ахир сизлар Расулуллоҳ ﷺ айтганларидан четга чиқолмайсизлар», деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ улар ҳақида нима деганлар?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, аёл қовурғадан яратилган. Агар сен уни тўғриламоқчи бўлсанг, синдириб қўясан; агар унга муомала қилиб (чидасанг), унда эгрилик бўлса-да, ундан баҳраманд бўласан›, дедилар», деди. Сўнг хотини бориб, гўё қата қушидай (кўринишдаги) тарид келтирди. Абу Зарр: «Е, (менинг емаётганим) сени безовта қилмасин, чунки мен рўзадорман», деди. Сўнг намозга туриб, рукуъни гўзал адо эта бошлади, сўнг намоздан чиқиб таомдан еди. Мен: «Иннаа лиллаҳ! Мени алдашингдан қўрқмаган эдим», дедим. У: «Отанг Аллоҳ (йўли) учун бўлсин! Мен сени учратганимдан бери ёлғон гапирмадим», деди. Мен: «Сен менга ўзингни рўзадорман деб айтмаганмидинг?» дедим. У: «Ҳа, мен бу ойда уч кун рўза тутдим, ажри менга ёзилди ва (энди) таом менга ҳалол бўлди», деди.

حَدَّثَنَا عَيَّاشٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنِ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ جَلَسْتُ‏.‏ وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعَلاَءِ بْنُ الشِّخِّيرِ، أَنَّ الأَحْنَفَ بْنَ قَيْسٍ، حَدَّثَهُمْ قَالَ جَلَسْتُ إِلَى مَلإٍ مِنْ قُرَيْشٍ، فَجَاءَ رَجُلٌ خَشِنُ الشَّعَرِ وَالثِّيَابِ وَالْهَيْئَةِ حَتَّى قَامَ عَلَيْهِمْ فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ بَشِّرِ الْكَانِزِينَ بِرَضْفٍ يُحْمَى عَلَيْهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ، ثُمَّ يُوضَعُ عَلَى حَلَمَةِ ثَدْىِ أَحَدِهِمْ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ نُغْضِ كَتِفِهِ، وَيُوضَعُ عَلَى نُغْضِ كَتِفِهِ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ حَلَمَةِ ثَدْيِهِ يَتَزَلْزَلُ، ثُمَّ وَلَّى فَجَلَسَ إِلَى سَارِيَةٍ، وَتَبِعْتُهُ وَجَلَسْتُ إِلَيْهِ، وَأَنَا لاَ أَدْرِي مَنْ هُوَ فَقُلْتُ لَهُ لاَ أُرَى الْقَوْمَ إِلاَّ قَدْ كَرِهُوا الَّذِي قُلْتَ‏.‏ قَالَ إِنَّهُمْ لاَ يَعْقِلُونَ شَيْئًا‏.‏ قَالَ لِي خَلِيلِي ـ قَالَ قُلْتُ مَنْ خَلِيلُكَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ أَتُبْصِرُ أُحُدًا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَنَظَرْتُ إِلَى الشَّمْسِ مَا بَقِيَ مِنَ النَّهَارِ وَأَنَا أُرَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرْسِلُنِي فِي حَاجَةٍ لَهُ، قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أُحِبُّ أَنَّ لِي مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا أُنْفِقُهُ كُلَّهُ إِلاَّ ثَلاَثَةَ دَنَانِيرَ ‏"‏‏.‏ وَإِنَّ هَؤُلاَءِ لاَ يَعْقِلُونَ، إِنَّمَا يَجْمَعُونَ الدُّنْيَا‏.‏ لاَ وَاللَّهِ لاَ أَسْأَلُهُمْ دُنْيَا، وَلاَ أَسْتَفْتِيهِمْ عَنْ دِينٍ حَتَّى أَلْقَى اللَّهَ‏.‏

Ahnaf ibn Qays (Abu Zardan) rivoyat qiladi: Men Qurayshdan baʼzi odamlar bilan oʻtirgan paytimda, soch-soqoli, kiyimi va koʻrinishi juda gʻadir-budur (qoʻpol) bir kishi kelib, oldimizda turdi, bizga salom berdi va: «Mol-dunyoni toʻplab-yashiruvchilarga — doʻzax oʻtida bir tosh qizdirilib, uning koʻksining emchaklariga qoʻyilishini — to u yelka suyaklaridan chiqib ketguncha — soʻng yelka suyaklariga qoʻyilishini — to u koʻkraklaridan chiqib ketguncha — (xabar) bering — (bu) tosh harakatlanib, urib turar», — dedi. Buni aytgach, u kishi orqaga chekindi va ustun yonida oʻtirdi. Men uning ortidan borib, yonida oʻtirdim va men uning kim ekanini bilmas edim. Men unga: «Menimcha, odamlar sen aytgan narsani yoqtirmadi», — dedim. U: «Bu odamlar hech narsani tushunmaydi; holbuki mening doʻstim menga (shunday) degan edi», — dedi. Men: «Sening doʻsting kim?» — dedim. U: «Paygʻambar ﷺ (menga): ‹Ey Abu Zar, Uhud togʻini koʻryapsanmi?› — dedilar. Shunda men — Rasululloh ﷺ meni biror ishga joʻnatmoqchi, deb oʻylab — kun (qancha) qolganini bilish uchun quyoshga qarab: ‹Ha!› — dedim. U zot: ‹Men — uni (Uhud togʻidek oltinni) butunlay (Alloh yoʻlida) sarflamaguncha — uch dinordan boshqa, oʻshancha (Uhud togʻichalik) oltinga ega boʻlishni yoqtirmayman. Bu odamlar (buni) tushunmaydi va dunyo molini toʻplaydi. Yoʻq, Allohga qasamki, men — to Aziz va Jalil boʻlgan Allohga yoʻliqgunimcha — ulardan na dunyo (manfaati) soʻrayman, na ularning diniy nasihatiga muhtoj(man)›, — dedilar», — dedi.Аҳнаф ибн Қайс (Абу Зардан) ривоят қилади: Мен Қурайшдан баъзи одамлар билан ўтирган пайтимда, соч-соқоли, кийими ва кўриниши жуда ғадир-будур (қўпол) бир киши келиб, олдимизда турди, бизга салом берди ва: «Мол-дунёни тўплаб-яширувчиларга — дўзах ўтида бир тош қиздирилиб, унинг кўксининг эмчакларига қўйилишини — то у елка суякларидан чиқиб кетгунча — сўнг елка суякларига қўйилишини — то у кўкракларидан чиқиб кетгунча — (хабар) беринг — (бу) тош ҳаракатланиб, уриб турар», — деди. Буни айтгач, у киши орқага чекинди ва устун ёнида ўтирди. Мен унинг ортидан бориб, ёнида ўтирдим ва мен унинг ким эканини билмас эдим. Мен унга: «Менимча, одамлар сен айтган нарсани ёқтирмади», — дедим. У: «Бу одамлар ҳеч нарсани тушунмайди; ҳолбуки менинг дўстим менга (шундай) деган эди», — деди. Мен: «Сенинг дўстинг ким?» — дедим. У: «Пайғамбар ﷺ (менга): ‹Эй Абу Зар, Уҳуд тоғини кўряпсанми?› — дедилар. Шунда мен — Расулуллоҳ ﷺ мени бирор ишга жўнатмоқчи, деб ўйлаб — кун (қанча) қолганини билиш учун қуёшга қараб: ‹Ҳа!› — дедим. У зот: ‹Мен — уни (Уҳуд тоғидек олтинни) бутунлай (Аллоҳ йўлида) сарфламагунча — уч динордан бошқа, ўшанча (Уҳуд тоғичалик) олтинга эга бўлишни ёқтирмайман. Бу одамлар (буни) тушунмайди ва дунё молини тўплайди. Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен — то Азиз ва Жалил бўлган Аллоҳга йўлиқгунимча — улардан на дунё (манфаати) сўрайман, на уларнинг диний насиҳатига муҳтож(ман)›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ‏"‏ قَالَ فَقَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَ مِرَارٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو ذَرٍّ خَابُوا وَخَسِرُوا مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الْمُسْبِلُ وَالْمَنَّانُ وَالْمُنَفِّقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ الْكَاذِبِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilinadi. (Paygʻambar): «Uch (toifa) borki, Alloh qiyomat kuni ularga gapirmaydi, ularga qaramaydi va ularni poklamaydi; ular uchun alamli azob bordir», dedilar. (Roviy) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ buni uch marta oʻqidilar. Abu Zarr: «Ular noumid boʻldi va ziyon koʻrdi! Ular kim, ey Allohning Rasuli?» dedi. (Paygʻambar): «(Kiyimini) isbol qiluvchi (toʻpiqdan past tushiruvchi), minnat qiluvchi va molini yolgʻon qasam bilan sotuvchidir», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинади. (Пайғамбар): «Уч (тоифа) борки, Аллоҳ қиёмат куни уларга гапирмайди, уларга қарамайди ва уларни покламайди; улар учун аламли азоб бордир», дедилар. (Ровий) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ буни уч марта ўқидилар. Абу Зарр: «Улар ноумид бўлди ва зиён кўрди! Улар ким, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. (Пайғамбар): «(Кийимини) исбол қилувчи (тўпиқдан паст туширувчи), миннат қилувчи ва молини ёлғон қасам билан сотувчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ السِّمْنَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، وَأَبِي، ذَرٍّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَنِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ أَنَّهُ قَالَ ابْنَ آدَمَ ارْكَعْ لِي مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ أَكْفِكَ آخِرَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Alloh azza va jalladan (rivoyat qilib): U: «Ey Odam farzandi! Kunning avvalida Men uchun toʻrt rakaat (namoz) oʻqigin, (men) uning oxirida senga kifoya qilurman», dedi, dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ азза ва жалладан (ривоят қилиб): У: «Эй Одам фарзанди! Куннинг аввалида Мен учун тўрт ракаат (намоз) ўқигин, (мен) унинг охирида сенга кифоя қилурман», деди, дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ائْتُوا الصَّلاَةَ وَعَلَيْكُمُ السَّكِينَةُ فَصَلُّوا مَا أَدْرَكْتُمْ وَاقْضُوا مَا سَبَقَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا قَالَ ابْنُ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏"‏ وَلْيَقْضِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَذَا أَبُو رَافِعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو ذَرٍّ رُوِيَ عَنْهُ ‏"‏ فَأَتِمُّوا وَاقْضُوا ‏"‏ ‏.‏ وَاخْتُلِفَ عَنْهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Namozga vazminlik va xotirjamlik bilan kelinglar. Soʻng (imom bilan) yetishganingizni oʻqinglar, oʻtkazib yuborganingizni esa (imom salom bergach) toʻldirib oling». Abu Dovud aytdi: Ibn Siyriyn ham Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan «toʻldirib olsin» deb shunday rivoyat qilgan. Abu Rofiʼ ham Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shunday rivoyat qilgan. Abu Zar (roziyallohu anhu)dan esa «toʻldiringlar va qazo qilinglar» deb rivoyat qilingan. (Bu rivoyatda) undan har xil soʻzlar naql qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Намозга вазминлик ва хотиржамлик билан келинглар. Сўнг (имом билан) етишганингизни ўқинглар, ўтказиб юборганингизни эса (имом салом бергач) тўлдириб олинг». Абу Довуд айтди: Ибн Сийрийн ҳам Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан «тўлдириб олсин» деб шундай ривоят қилган. Абу Рофиъ ҳам Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шундай ривоят қилган. Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан эса «тўлдиринглар ва қазо қилинглар» деб ривоят қилинган. (Бу ривоятда) ундан ҳар хил сўзлар нақл қилинган.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الأَحْوَصِ، يُحَدِّثُنَا فِي مَجْلِسِ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَابْنُ الْمُسَيَّبِ جَالِسٌ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا ذَرٍّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَزَالُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مُقْبِلاً عَلَى الْعَبْدِ فِي صَلاَتِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ فَإِذَا صَرَفَ وَجْهَهُ انْصَرَفَ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla banda namozida boʻlsa, u oʻgirilmagunicha unga yuzlanib turaveradi. Qachonki u yuzini bursa, Alloh ham undan yuz oʻgiradi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла банда намозида бўлса, у ўгирилмагунича унга юзланиб тураверади. Қачонки у юзини бурса, Аллоҳ ҳам ундан юз ўгиради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ قُلْتُ لَهُ ‏:‏ الرَّجُلُ يَعْمَلُ الْعَمَلَ لِلَّهِ فَيُحِبُّهُ النَّاسُ عَلَيْهِ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ ذَلِكَ عَاجِلُ بُشْرَى الْمُؤْمِنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺga: «Bir kishi Alloh uchun amal qiladi, odamlar esa uni shu amali uchun sevib qolishadi (bunga nima deysiz)?» dedim. U zot: «Bu moʻmin uchun tezlashtirilgan xushxabardir», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺга: «Бир киши Аллоҳ учун амал қилади, одамлар эса уни шу амали учун севиб қолишади (бунга нима дейсиз)?» дедим. У зот: «Бу мўмин учун тезлаштирилган хушхабардир», дедилар.

وَعَن أبي ذَر قَالَ وَقَدْ صَعِدَ عَلَى دَرَجَةِ الْكَعْبَةِ: مَنْ عَرَفَنِي فَقَدْ عَرَفَنِي وَمَنْ لَمْ يَعْرِفْنِي فَأَنَا جُنْدُبٌ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَا صَلَاةَ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَلَا بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ إِلَّا بِمَكَّةَ إِلَّا بِمَكَّةَ إِلَّا بِمَكَّةَ» . رَوَاهُ أَحْمد ورزين

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Bomdod namozidan keyin quyosh chiqguncha namoz yoʻq; asr namozidan keyin quyosh botguncha namoz yoʻq».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Бомдод намозидан кейин қуёш чиқгунча намоз йўқ; аср намозидан кейин қуёш ботгунча намоз йўқ».

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ قَالَ‏:‏ سَأَلْتُ عَبْدَ اللهِ بْنَ الصَّامِتِ قَالَ‏:‏ سَأَلْتُ خَلِيلِي أَبَا ذَرٍّ، فَقَالَ‏:‏ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِوَضُوءٍ، فَحَرَّكَ رَأْسَهُ، وَعَضَّ عَلَى شَفَتَيْهِ، قُلْتُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي آذَيْتُكَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ لاَ، وَلَكِنَّكَ تُدْرِكُ أُمَرَاءَ أَوْ أَئِمَّةً يُؤَخِّرُونَ الصَّلاَةَ لِوَقْتِهَا، قُلْتُ‏:‏ فَمَا تَأْمُرُنِي‏؟‏ قَالَ‏:‏ صَلِّ الصَّلاَةَ لِوَقْتِهَا، فَإِنْ أَدْرَكْتَ مَعَهُمْ فَصَلِّهِ، وَلاَ تَقُولَنَّ‏:‏ صَلَّيْتُ، فَلاَ أُصَلِّي‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺga tahorat suvi keltirdim. U zot boshlarini qimirlatdilar va lablarini tishladilar. Men: «Ota-onam sizga fido boʻlsin, sizga ozor berdimmi?» dedim. U zot: «Yoʻq, lekin sen namozni oʻz vaqtidan kechiktiradigan amirlarga yoki imomlarga yetishasan», dedilar. Men: «Menga nima buyurasiz?» dedim. U zot: «Namozni oʻz vaqtida oʻqi. Agar keyin ular bilan jamoatga yetishsang, ular bilan ham oʻqi va: ‹Men allaqachon oʻqidim, endi oʻqimayman›, deb aytma», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺга таҳорат суви келтирдим. У зот бошларини қимирлатдилар ва лабларини тишладилар. Мен: «Ота-онам сизга фидо бўлсин, сизга озор бердимми?» дедим. У зот: «Йўқ, лекин сен намозни ўз вақтидан кечиктирадиган амирларга ёки имомларга етишасан», дедилар. Мен: «Менга нима буюрасиз?» дедим. У зот: «Намозни ўз вақтида ўқи. Агар кейин улар билан жамоатга етишсанг, улар билан ҳам ўқи ва: ‹Мен аллақачон ўқидим, энди ўқимайман›, деб айтма», дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا وَاصِلٌ الأَحْدَبُ، قَالَ سَمِعْتُ الْمَعْرُورَ بْنَ سُوَيْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ أَبَا ذَرٍّ الْغِفَارِيَّ ـ رضى الله عنه ـ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ وَعَلَى غُلاَمِهِ حُلَّةٌ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنِّي سَابَبْتُ رَجُلاً فَشَكَانِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ إِخْوَانَكُمْ خَوَلُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ، فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ، وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ، وَلاَ تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ، فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ فَأَعِينُوهُمْ ‏"‏‏.‏

Maʼrur ibn Suvayd (Abu Zardan) rivoyat qiladi: Men Abu Zar al-Gʻiforiyni — bir choponni kiygan holda — koʻrdim va uning quli ham (xuddi shunday) choponni kiygan edi. Biz undan bu haqda (yaʼni ikkalasi qanday oʻxshash chopon kiyganini) soʻradik. U: «Bir marta men bir kishini soʻkdim va u meni Paygʻambar ﷺ ga shikoyat qildi. Paygʻambar ﷺ mendan: ‹Sen uni — onasini kamsitib — soʻkdingmi?› — deb soʻradi», — dedi. U (yana) qoʻshdi: «(Paygʻambar ﷺ:) ‹Qullaringiz — sizning birodaringiz(dir); Alloh ularni sizning qoʻlingiz ostiga (ixtiyoringizga) bergan. Bas, kimning birodari oʻz qoʻli ostida boʻlsa, uni oʻzi yeydigan (taom) bilan boqsin va oʻzi kiyadigan (kiyim) bilan kiydirsin. Ularga koʻtara olmaydigan (ish)ni yuklamanglar; agar (shunday) yuklasangiz, ularga (oʻsha ogʻir ishda) yordam beringlar›, — dedilar», — dedi.Маърур ибн Сувайд (Абу Зардан) ривоят қилади: Мен Абу Зар ал-Ғифорийни — бир чопонни кийган ҳолда — кўрдим ва унинг қули ҳам (худди шундай) чопонни кийган эди. Биз ундан бу ҳақда (яъни иккаласи қандай ўхшаш чопон кийганини) сўрадик. У: «Бир марта мен бир кишини сўкдим ва у мени Пайғамбар ﷺ га шикоят қилди. Пайғамбар ﷺ мендан: ‹Сен уни — онасини камситиб — сўкдингми?› — деб сўради», — деди. У (яна) қўшди: «(Пайғамбар ﷺ:) ‹Қулларингиз — сизнинг биродарингиз(дир); Аллоҳ уларни сизнинг қўлингиз остига (ихтиёрингизга) берган. Бас, кимнинг биродари ўз қўли остида бўлса, уни ўзи ейдиган (таом) билан боқсин ва ўзи киядиган (кийим) билан кийдирсин. Уларга кўтара олмайдиган (иш)ни юкламанглар; агар (шундай) юкласангиз, уларга (ўша оғир ишда) ёрдам беринглар›, — дедилар», — деди.

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فُرِجَ سَقْفُ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ فَنَزَلَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهَا فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ فَلَمَّا جِئْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا قَالَ جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - لِخَازِنِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا افْتَحْ ‏.‏ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ ‏.‏ قَالَ هَلْ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ نَعَمْ مَعِيَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ فَأُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ فَفَتَحَ - قَالَ - فَلَمَّا عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَإِذَا رَجُلٌ عَنْ يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ - قَالَ - فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا آدَمُ صلى الله عليه وسلم وَهَذِهِ الأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمِينِ أَهْلُ الْجَنَّةِ وَالأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - ثُمَّ عَرَجَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ ‏.‏ فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ - قَالَ - فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ خَازِنُ السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَفَتَحَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَعِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ - وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ قَدْ وَجَدَ آدَمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِإِدْرِيسَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ - قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - ثُمَّ مَرَّ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا إِدْرِيسُ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولاَنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثُمَّ عَرَجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الأَقْلاَمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلاَةً - قَالَ - فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى أَمُرَّ بِمُوسَى فَقَالَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَاذَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ - قَالَ - قُلْتُ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسِينَ صَلاَةً ‏.‏ قَالَ لِي مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَرَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَوَضَعَ شَطْرَهَا - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ وَهْىَ خَمْسُونَ لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ ‏.‏ فَقُلْتُ قَدِ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي - قَالَ - ثُمَّ انْطَلَقَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى نَأْتِيَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى فَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لاَ أَدْرِي مَا هِيَ - قَالَ - ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤِ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men Makkada ekanimda, uyimning shifti yorildi-da, Jibril — alayhissalom — tushdi. U koʻkragimni yorib, soʻng uni Zamzam suvi bilan yuvdi. Keyin hikmat va iymonga toʻla, oltindan boʻlgan bir tovoq keltirib, uni koʻkragimga (boʻshatib) quydi-da, soʻng uni (yana) yopdi. Soʻng qoʻlimdan ushlab, meni osmonga koʻtardi. Biz eng yaqin (dunyo) osmonga kelganimizda, Jibril — alayhissalom — dunyo osmonining xazinaboniga (qoʻriqchisiga): ‹Och›, dedi. U: ‹Bu kim?› dedi. (Jibril): ‹Bu — Jibril›, dedi. U: ‹Sen bilan kimdir bormi?› dedi. (Jibril): ‹Ha, men bilan Muhammad ﷺ bor›, dedi. U: ‹Unga (odam) yuborilganmi?› dedi. (Jibril): ‹Ha›, dedi. Bas, u ochdi. (Paygʻambar) dedilar: Biz dunyo osmoniga koʻtarilganimizda, bir kishi (oʻtiribdi) — uning oʻng tomonida (qora) koʻlankalar (jonlar), chap tomonida (ham qora) koʻlankalar (bor edi). (Paygʻambar) dedilar: U oʻng tomoniga qaraganda kular, chap tomoniga qaraganda yigʻlar edi. (Paygʻambar) dedilar: U: ‹Solih paygʻambarga va solih farzandga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Ey Jibril, bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Odam (alayhissalom); uning oʻng tomonidagi va chap tomonidagi mana bu koʻlankalar — uning farzandlarining jonlari. Bas, oʻng tomon ahli — jannat ahli; chap tomonidagi koʻlankalar esa — doʻzax ahli. Shuning uchun u oʻng tomoniga qaraganda kuladi, chap tomoniga qaraganda yigʻlaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng Jibril meni ikkinchi osmonga (olib) koʻtardi — toki uning xazinaboniga: ‹Och›, dedi. Uning xazinaboni unga dunyo osmonining xazinaboni aytgani kabi (gap) aytdi. Bas, u ochdi». Anas ibn Molik dedi: Soʻng u (Paygʻambar) osmonlarda Odam, Idris, Iso, Muso va Ibrohim — Allohning salavotlari ularning hammasiga boʻlsin — ni topganini zikr qildi; ammo ularning manzillari (joylari) qanday ekanini aniqlamadi — faqat u Odam (alayhissalom)ni dunyo osmonida, Ibrohimni esa oltinchi osmonda topganini zikr qildi. (Paygʻambar) dedilar: «Jibril va Rasululloh ﷺ Idris — Allohning salavotlari unga boʻlsin — yonidan oʻtganlarida, u: ‹Solih paygʻambarga va solih birodarga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng (u) oʻtdi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Idris›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men Muso — alayhissalom — yonidan oʻtdim; u: ‹Solih paygʻambarga va solih birodarga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Muso›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men Iso yonidan oʻtdim; u: ‹Solih paygʻambarga va solih birodarga marhabo!› dedi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Iso ibn Maryam›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men Ibrohim — alayhissalom — yonidan oʻtdim; u: ‹Solih paygʻambarga va solih farzandga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Ibrohim›, dedi». Ibn Shihob dedi: Menga Ibn Hazm xabar berdiki, Ibn Abbos va Abu Habba al-Ansoriy: «Rasululloh ﷺ: ‹Soʻng u meni koʻtardi — toki men qalamlarning gʻichirlashini eshitadigan bir tekislikka (sathga) chiqdim›, dedilar», derdilar. Ibn Hazm va Anas ibn Molik (dedilar): Rasululloh ﷺ: «Shunda Alloh ummatimga ellik (vaqt) namozni farz qildi. (Paygʻambar) dedilar: Men shu (farz) bilan qaytdim — toki Muso yonidan oʻtdim. Muso — alayhissalom —: ‹Rabbing ummatingga nimani farz qildi?› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Ularga ellik (vaqt) namozni farz qildi›, dedim. Muso — alayhissalom — menga: ‹Rabbingga qaytib murojaat qil; chunki ummating bunga toqat qila olmaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbimga qaytib murojaat qildim. Shunda (Alloh) uning yarmini (kamaytirib) qoʻydi. (Paygʻambar) dedilar: Men Muso — alayhissalom — ning oldiga qaytib, unga xabar berdim. U: ‹Rabbingga qaytib murojaat qil; chunki ummating bunga toqat qila olmaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbimga qaytib murojaat qildim. Shunda (Alloh): ‹U beshta, (ayni paytda) u ellikta; Mening huzurimda soʻz oʻzgartirilmaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Musoning oldiga qaytdim. U: ‹Rabbingga qaytib murojaat qil›, dedi. Men: ‹Endi Rabbimdan uyaldim›, dedim. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng Jibril meni olib ketdi — toki biz Sidratul-Muntahoga keldik. Uni (rang-barang) ranglar qoplab oldi — ular nima ekanini bilmayman. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men jannatga kiritildim. Shunda uning ichida marvarid gumbazlar (bor) ekan; uning tuprogʻi esa mushk (misk) ekan», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Маккада эканимда, уйимнинг шифти ёрилди-да, Жибрил — алайҳиссалом — тушди. У кўкрагимни ёриб, сўнг уни Замзам суви билан ювди. Кейин ҳикмат ва иймонга тўла, олтиндан бўлган бир товоқ келтириб, уни кўкрагимга (бўшатиб) қуйди-да, сўнг уни (яна) ёпди. Сўнг қўлимдан ушлаб, мени осмонга кўтарди. Биз энг яқин (дунё) осмонга келганимизда, Жибрил — алайҳиссалом — дунё осмонининг хазинабонига (қўриқчисига): ‹Оч›, деди. У: ‹Бу ким?› деди. (Жибрил): ‹Бу — Жибрил›, деди. У: ‹Сен билан кимдир борми?› деди. (Жибрил): ‹Ҳа, мен билан Муҳаммад ﷺ бор›, деди. У: ‹Унга (одам) юборилганми?› деди. (Жибрил): ‹Ҳа›, деди. Бас, у очди. (Пайғамбар) дедилар: Биз дунё осмонига кўтарилганимизда, бир киши (ўтирибди) — унинг ўнг томонида (қора) кўланкалар (жонлар), чап томонида (ҳам қора) кўланкалар (бор эди). (Пайғамбар) дедилар: У ўнг томонига қараганда кулар, чап томонига қараганда йиғлар эди. (Пайғамбар) дедилар: У: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ фарзандга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Эй Жибрил, бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Одам (алайҳиссалом); унинг ўнг томонидаги ва чап томонидаги мана бу кўланкалар — унинг фарзандларининг жонлари. Бас, ўнг томон аҳли — жаннат аҳли; чап томонидаги кўланкалар эса — дўзах аҳли. Шунинг учун у ўнг томонига қараганда кулади, чап томонига қараганда йиғлайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг Жибрил мени иккинчи осмонга (олиб) кўтарди — токи унинг хазинабонига: ‹Оч›, деди. Унинг хазинабони унга дунё осмонининг хазинабони айтгани каби (гап) айтди. Бас, у очди». Анас ибн Молик деди: Сўнг у (Пайғамбар) осмонларда Одам, Идрис, Исо, Мусо ва Иброҳим — Аллоҳнинг салавотлари уларнинг ҳаммасига бўлсин — ни топганини зикр қилди; аммо уларнинг манзиллари (жойлари) қандай эканини аниқламади — фақат у Одам (алайҳиссалом)ни дунё осмонида, Иброҳимни эса олтинчи осмонда топганини зикр қилди. (Пайғамбар) дедилар: «Жибрил ва Расулуллоҳ ﷺ Идрис — Аллоҳнинг салавотлари унга бўлсин — ёнидан ўтганларида, у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ биродарга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг (у) ўтди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Идрис›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен Мусо — алайҳиссалом — ёнидан ўтдим; у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ биродарга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Мусо›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен Исо ёнидан ўтдим; у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ биродарга марҳабо!› деди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Исо ибн Марям›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен Иброҳим — алайҳиссалом — ёнидан ўтдим; у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ фарзандга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Иброҳим›, деди». Ибн Шиҳоб деди: Менга Ибн Ҳазм хабар бердики, Ибн Аббос ва Абу Ҳабба ал-Ансорий: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Сўнг у мени кўтарди — токи мен қаламларнинг ғичирлашини эшитадиган бир текисликка (сатҳга) чиқдим›, дедилар», дердилар. Ибн Ҳазм ва Анас ибн Молик (дедилар): Расулуллоҳ ﷺ: «Шунда Аллоҳ умматимга эллик (вақт) намозни фарз қилди. (Пайғамбар) дедилар: Мен шу (фарз) билан қайтдим — токи Мусо ёнидан ўтдим. Мусо — алайҳиссалом —: ‹Раббинг умматингга нимани фарз қилди?› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Уларга эллик (вақт) намозни фарз қилди›, дедим. Мусо — алайҳиссалом — менга: ‹Раббингга қайтиб мурожаат қил; чунки умматинг бунга тоқат қила олмайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббимга қайтиб мурожаат қилдим. Шунда (Аллоҳ) унинг ярмини (камайтириб) қўйди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Мусо — алайҳиссалом — нинг олдига қайтиб, унга хабар бердим. У: ‹Раббингга қайтиб мурожаат қил; чунки умматинг бунга тоқат қила олмайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббимга қайтиб мурожаат қилдим. Шунда (Аллоҳ): ‹У бешта, (айни пайтда) у элликта; Менинг ҳузуримда сўз ўзгартирилмайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Мусонинг олдига қайтдим. У: ‹Раббингга қайтиб мурожаат қил›, деди. Мен: ‹Энди Раббимдан уялдим›, дедим. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг Жибрил мени олиб кетди — токи биз Сидратул-Мунтаҳога келдик. Уни (ранг-баранг) ранглар қоплаб олди — улар нима эканини билмайман. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен жаннатга киритилдим. Шунда унинг ичида марварид гумбазлар (бор) экан; унинг тупроғи эса мушк (миск) экан», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَتُؤَدَّنَّ الْحُقُوقُ إِلَى أَهْلِهَا حَتَّى يُقَادَ لِلشَّاةِ الْجَلْحَاءِ مِنَ الشَّاةِ الْقَرْنَاءِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Haqlar albatta egalariga toʻla beriladi, hatto shoxsiz qoʻyning shoxli qoʻydan haqi (qasosi) ham olib beriladi», dedilar. Bu bobda Abu Zarr va Abdulloh ibn Unaysdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳақлар албатта эгаларига тўла берилади, ҳатто шохсиз қўйнинг шохли қўйдан ҳақи (қасоси) ҳам олиб берилади», дедилар. Бу бобда Абу Зарр ва Абдуллоҳ ибн Унайсдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهَّرٍ، وَابْنُ، كَثِيرٍ - الْمَعْنَى - أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ الْمُغِيرَةِ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، - قَالَ حَفْصٌ - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالاَ عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ ‏"‏ يَقْطَعُ صَلاَةَ الرَّجُلِ - إِذَا لَمْ يَكُنْ بَيْنَ يَدَيْهِ قِيدُ آخِرَةِ الرَّحْلِ الْحِمَارُ وَالْكَلْبُ الأَسْوَدُ وَالْمَرْأَةُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ مَا بَالُ الأَسْوَدِ مِنَ الأَحْمَرِ مِنَ الأَصْفَرِ مِنَ الأَبْيَضِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا سَأَلْتَنِي فَقَالَ ‏"‏ الْكَلْبُ الأَسْوَدُ شَيْطَانٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Somit (rahimahulloh) Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: — Hafs aytdi: — Rasululloh ﷺ shunday dedilar; (boshqa ikkovi) Sulaymondan rivoyat qilib aytdilar: Abu Zarr aytdi: «Kishining oldida egar yogʻochining orqasi (balandligi)cha (sutra) boʻlmasa, eshak, qora it va ayol uning namozini buzadi». Men: «Qora itning qizilidan, sariqidan va oqidan farqi nima?» dedim. U: «Ey jiyanim, sen mendan soʻraganingdek, men ham Rasululloh ﷺ dan soʻragan edim. U zot: ‹Qora it shaytondir› dedilar» dedi.Абдуллоҳ ибн Сомит (раҳимаҳуллоҳ) Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: — Ҳафс айтди: — Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар; (бошқа иккови) Сулаймондан ривоят қилиб айтдилар: Абу Зарр айтди: «Кишининг олдида эгар ёғочининг орқаси (баландлиги)ча (сутра) бўлмаса, эшак, қора ит ва аёл унинг намозини бузади». Мен: «Қора итнинг қизилидан, сариқидан ва оқидан фарқи нима?» дедим. У: «Эй жияним, сен мендан сўраганингдек, мен ҳам Расулуллоҳ ﷺ дан сўраган эдим. У зот: ‹Қора ит шайтондир› дедилар» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيًّا، عَنْ زَيْدِ بْنِ ظَبْيَانَ، رَفَعَهُ إِلَى أَبِي ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ رَجُلٌ أَتَى قَوْمًا فَسَأَلَهُمْ بِاللَّهِ وَلَمْ يَسْأَلْهُمْ بِقَرَابَةٍ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُمْ فَمَنَعُوهُ فَتَخَلَّفَهُمْ رَجُلٌ بِأَعْقَابِهِمْ فَأَعْطَاهُ سِرًّا لاَ يَعْلَمُ بِعَطِيَّتِهِ إِلاَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَالَّذِي أَعْطَاهُ وَقَوْمٌ سَارُوا لَيْلَتَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ النَّوْمُ أَحَبَّ إِلَيْهِمْ مِمَّا يُعْدَلُ بِهِ نَزَلُوا فَوَضَعُوا رُءُوسَهُمْ فَقَامَ يَتَمَلَّقُنِي وَيَتْلُو آيَاتِي وَرَجُلٌ كَانَ فِي سَرِيَّةٍ فَلَقُوا الْعَدُوَّ فَانْهَزَمُوا فَأَقْبَلَ بِصَدْرِهِ حَتَّى يُقْتَلَ أَوْ يُفْتَحَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uch kishini Alloh azza va jalla sevadi: Bir kishi bir qavmning oldiga kelib, ular bilan oʻrtasidagi qarindoshlik haqi bilan emas, balki Alloh yoʻlida soʻrasa, ular unga bermasa, soʻng bir kishi ularning ortidan qolib, unga yashirincha bir narsa bersa-yu, uning bu ehsonini Alloh azza va jalla va bergan kishidan boshqa hech kim bilmasa. Yana bir qavm tun boʻyi yurib, uyqu ularga har qanday narsadan koʻra sevimliroq boʻlganida tushib, boshlarini qoʻyishsa-yu, keyin ulardan bir kishi turib, Menga yolvorib, Mening oyatlarimni tilovat qilsa. Yana bir kishi bir sariyya (qoʻshin boʻlin)da boʻlib, dushmanga duch kelib, oʻrtoqlari qochib ketsalar ham, u koʻksini oldinga tutib, oʻldirilguncha yoki gʻalaba qozonilguncha jang qilsa», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уч кишини Аллоҳ азза ва жалла севади: Бир киши бир қавмнинг олдига келиб, улар билан ўртасидаги қариндошлик ҳақи билан эмас, балки Аллоҳ йўлида сўраса, улар унга бермаса, сўнг бир киши уларнинг ортидан қолиб, унга яширинча бир нарса берса-ю, унинг бу эҳсонини Аллоҳ азза ва жалла ва берган кишидан бошқа ҳеч ким билмаса. Яна бир қавм тун бўйи юриб, уйқу уларга ҳар қандай нарсадан кўра севимлироқ бўлганида тушиб, бошларини қўйишса-ю, кейин улардан бир киши туриб, Менга ёлвориб, Менинг оятларимни тиловат қилса. Яна бир киши бир сарийя (қўшин бўлин)да бўлиб, душманга дуч келиб, ўртоқлари қочиб кетсалар ҳам, у кўксини олдинга тутиб, ўлдирилгунча ёки ғалаба қозонилгунча жанг қилса», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ يَقْطَعُ الصَّلاَةَ إِذَا لَمْ يَكُنْ بَيْنَ يَدَىِ الرَّجُلِ مِثْلُ مُؤْخِرَةِ الرَّحْلِ الْمَرْأَةُ وَالْحِمَارُ وَالْكَلْبُ الأَسْوَدُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ مَا بَالُ الأَسْوَدِ مِنَ الأَحْمَرِ فَقَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَمَا سَأَلْتَنِي فَقَالَ ‏"‏ الْكَلْبُ الأَسْوَدُ شَيْطَانٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kishining roʻparasida egar qoshiday narsa boʻlmasa, ayol, eshak va qora it namozni buzadi», dedilar. (Roviy aytadi): «Qora itning qizil itdan nima farqi bor?», deb soʻradim. U (Abu Zarr): «Men ham Rasululloh ﷺdan sen mendan soʻraganday soʻragan edim, u zot: ‹Qora it shaytondir›, dedilar», dedi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кишининг рўпарасида эгар қошидай нарса бўлмаса, аёл, эшак ва қора ит намозни бузади», дедилар. (Ровий айтади): «Қора итнинг қизил итдан нима фарқи бор?», деб сўрадим. У (Абу Зарр): «Мен ҳам Расулуллоҳ ﷺдан сен мендан сўрагандай сўраган эдим, у зот: ‹Қора ит шайтондир›, дедилар», деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: " من قَدَّمَ ثَلَاثَةً مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ: كَانُوا لَهُ حِصْنًا حَصِينًا مِنَ النَّارِ " فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ: قَدَّمْتُ اثْنَيْنِ. قَالَ: «وَاثْنَيْنِ» . قَالَ أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ أَبُو الْمُنْذِرِ سَيِّدُ الْقُرَّاءِ: قدمت وَاحِد. قَالَ: «وَوَاحِد» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيث غَرِيب

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim balogʻatga yetmagan uchta farzandini oʻzidan oldin qoʻysa, ular unga doʻzaxdan saqlovchi mustahkam qalʼa boʻladilar», dedilar. Shunda Abu Zar: «Men ikkitasini oldin qoʻydim», dedi. U zot: «Ikkitasi ham», dedilar. Qorilar sarvari Ubay ibn Kaʼb Abul Munzir esa: «Men bittasini oldin qoʻydim», dedi. U zot: «Bittasi ham», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким балоғатга етмаган учта фарзандини ўзидан олдин қўйса, улар унга дўзахдан сақловчи мустаҳкам қалъа бўладилар», дедилар. Шунда Абу Зар: «Мен иккитасини олдин қўйдим», деди. У зот: «Иккитаси ҳам», дедилар. Қорилар сарвари Убай ибн Каъб Абул Мунзир эса: «Мен биттасини олдин қўйдим», деди. У зот: «Биттаси ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ أَبِي تَمِيمَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الْبَرَاءِ قَالَ‏:‏ مَرَّ بِي عَبْدُ اللهِ بْنُ الصَّامِتِ، فَأَلْقَيْتُ لَهُ كُرْسِيًّا، فَجَلَسَ، فَقُلْتُ لَهُ‏:‏ إِنَّ ابْنَ زِيَادٍ قَدْ أَخَّرَ الصَّلاَةَ، فَمَا تَأْمُرُ‏؟‏ فَضَرَبَ فَخِذِي ضَرْبَةً، أَحْسَبُهُ قَالَ‏:‏ حَتَّى أَثَّرَ فِيهَا، ثُمَّ قَالَ‏:‏ سَأَلْتُ أَبَا ذَرٍّ كَمَا سَأَلْتَنِي، فَضَرَبَ فَخِذِي كَمَا ضَرَبْتُ فَخِذَكَ، فَقَالَ‏:‏ صَلِّ الصَّلاَةَ لِوَقْتِهَا، فَإِنْ أَدْرَكْتَ مَعَهُمْ فَصَلِّ، وَلاَ تَقُلْ‏:‏ قَدْ صَلَّيْتُ، فلا أُصَلِّي‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan soʻradim va u zot: ‹Namozni oʻz vaqtida oʻqigin. Agar ular bilan (kechiktirib oʻqiyotgan jamoatga) yetib qolsang, ular bilan ham oʻqigin. ‹Men oʻqib boʻldim, endi oʻqimayman› dema›, dedilar.»Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўрадим ва у зот: ‹Намозни ўз вақтида ўқигин. Агар улар билан (кечиктириб ўқиётган жамоатга) етиб қолсанг, улар билан ҳам ўқигин. ‹Мен ўқиб бўлдим, энди ўқимайман› дема›, дедилар.»

قَالَ عَبْدَانُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ أَنَسٌ كَانَ أَبُو ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فُرِجَ سَقْفُ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ، فَنَزَلَ جِبْرِيلُ، فَفَرَجَ صَدْرِي، ثُمَّ غَسَلَهُ بِمَاءِ زَمْزَمَ، ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهَا فِي صَدْرِي، ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي، فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ، فَلَمَّا جَاءَ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا، قَالَ جِبْرِيلُ لِخَازِنِ السَّمَاءِ افْتَحْ‏.‏ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ‏.‏ قَالَ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ مَعِيَ مُحَمَّدٌ‏.‏ قَالَ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ، فَافْتَحْ‏.‏ فَلَمَّا عَلَوْنَا السَّمَاءَ إِذَا رَجُلٌ عَنْ يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ، وَعَنْ يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ، فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ، وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا آدَمُ، وَهَذِهِ الأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ، وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ، فَأَهْلُ الْيَمِينِ مِنْهُمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ، وَالأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ، فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ، وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى، ثُمَّ عَرَجَ بِي جِبْرِيلُ، حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ، فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ‏.‏ فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ الأَوَّلُ، فَفَتَحَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَوَاتِ إِدْرِيسَ وَمُوسَى وَعِيسَى وَإِبْرَاهِيمَ، وَلَمْ يُثْبِتْ لِي كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ، غَيْرَ أَنَّهُ قَدْ ذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ آدَمَ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا، وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّادِسَةِ‏.‏ وَقَالَ أَنَسٌ فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ بِإِدْرِيسَ‏.‏ قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ‏.‏ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِدْرِيسُ، ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى‏.‏ ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى، فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ عِيسَى‏.‏ ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ، فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولاَنِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثُمَّ عُرِجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ صَرِيفَ الأَقْلاَمِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَىَّ خَمْسِينَ صَلاَةً، فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى أَمُرَّ بِمُوسَى، فَقَالَ مُوسَى مَا الَّذِي فُرِضَ عَلَى أُمَّتِكَ قُلْتُ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسِينَ صَلاَةً‏.‏ قَالَ فَرَاجِعْ رَبَّكَ، فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ‏.‏ فَرَجَعْتُ فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَوَضَعَ شَطْرَهَا، فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى، فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ، فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَوَضَعَ شَطْرَهَا، فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى، فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ، فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ، فَرَجَعْتُ فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ، وَهْىَ خَمْسُونَ، لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ‏.‏ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى، فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ‏.‏ فَقُلْتُ قَدِ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي، ثُمَّ انْطَلَقَ، حَتَّى أَتَى السِّدْرَةَ الْمُنْتَهَى، فَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لاَ أَدْرِي مَا هِيَ، ثُمَّ أُدْخِلْتُ ‏{‏الْجَنَّةَ‏}‏ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤِ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ ‏"‏‏.‏

Anas (Abu Zarrdan) rivoyat qiladi: Abu Zarr — Allohning Rasuli ﷺ shunday degan, deb aytardi: «Men Makkada ekanimda, uyimning tomi ochildi va Jabroil tushib, koʻkragimni ochdi va uni Zamzam suvi bilan yuvdi. Soʻng u — hikmat va iymonga toʻla — oltin tovoq keltirdi va uning (toʻla) narsasini koʻkragimga quygach, uni yopdi. Soʻng u qoʻlimdan ushlab, men bilan osmonga koʻtarildi. Jabroil eng yaqin osmonga yetganda, u osmon darvozaboniga: ‹(Darvozani) och›, — dedi. Darvozabon: ‹Bu kim?› — deb soʻradi. Jabroil: ‹Jabroil›, — deb javob berdi. U: ‹Sen bilan birga kimdir bormi?› — deb soʻradi. Jabroil: ‹Muhammad ﷺ men bilan birga›, — deb javob berdi. U: ‹U (huzurga) chaqirilganmi?› — deb soʻradi. Jabroil: ‹Ha›, — dedi. Bas, darvoza ochildi va biz eng yaqin osmonga oʻtdik; u yerda biz — oʻngida bir guruh (koʻp odamlar) va chapida bir guruh boʻlgan — bir kishini oʻtirgan holda koʻrdik. U oʻngiga qaraganda kulardi, chapiga qaraganda esa yigʻlardi. U (menga): ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih oʻgʻil›, — dedi. Men: ‹Bu kishi kim, ey Jabroil?› — dedim. Jabroil: ‹U — Odam; oʻngida va chapidagi odamlar — uning naslining ruhlari. Oʻngdagilar — jannat ahli, chapdagilar — doʻzax ahlidir. Shu sabab u oʻngga qaraganda kuladi, chapga qaraganda yigʻlaydi›, — deb javob berdi. Soʻng Jabroil men bilan — ikkinchi osmonga yetguncha — koʻtarildi va darvozaboniga: ‹(Darvozani) och›, — dedi. Darvozabon unga — birinchi osmon darvozaboni aytgan (gap)ni aytdi va u darvozani ochdi». Anas qoʻshdi: Abu Zarr — Paygʻambar ﷺ osmonlar ustida Idris, Muso, Iso va Ibrohimni uchratganini zikr qildi, lekin u ularning joylarini (yaʼni har biri qaysi osmonda boʻlganini) aniqlamadi; ammo u — (Paygʻambar ﷺ) Odamni eng yaqin osmonda, Ibrohimni esa oltinchi (osmon)da uchratganini — zikr qildi. Anas: «Jabroil va Paygʻambar ﷺ Idris yonidan oʻtganda, u (Idris): ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih birodar!› — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹U kim?› — deb soʻradi. Jabroil: ‹U — Idris›, — dedi», — dedi. Paygʻambar ﷺ qoʻshdi: «Soʻng men Muso yonidan oʻtdim — u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih birodar!› — dedi. Men: ‹U kim?› — dedim. Jabroil: ‹U — Muso›, — dedi. Soʻng men Iso yonidan oʻtdim — u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih birodar!› — dedi. Men: ‹U kim?› — dedim. U: ‹U — Iso›, — deb javob berdi. Soʻng men Paygʻambar Ibrohim yonidan oʻtdim — u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih oʻgʻil!› — dedi. Men: ‹U kim?› — dedim. Jabroil: ‹U — Ibrohim›, — deb javob berdi». Ibn Abbos va Abu Hayya al-Ansoriydan (rivoyat qilinadi): Paygʻambar ﷺ: «Soʻng Jabroil men bilan — qalamlarning gʻiy-gʻiyini eshitadigan bir joyga — koʻtarildi», — dedi. Ibn Hazm va Anas ibn Molik — Paygʻambar ﷺ shunday degan (deb) aytadi: «Alloh menga ellik (vaqt) namozni farz qildi. Men Allohning bu buyrugʻi bilan qaytganimda, Muso yonidan oʻtdim — u mendan: ‹Alloh sening ummatingga nimani farz qildi?› — deb soʻradi. Men: ‹U ularga ellik (vaqt) namozni farz qildi›, — deb javob berdim. Shunda Muso menga: ‹Robbing huzuriga qayt (va kamaytirishni soʻra) — chunki sening ummating buni koʻtara olmaydi›, — dedi. Bas, men Robbim huzuriga qaytib, biroz kamaytirishni soʻradim va U uni yarmiga (qadar) kamaytirdi. Men yana Muso yonidan oʻtib, bu haqda unga xabar berganimda, u yana menga: ‹Robbing huzuriga qayt — chunki sening ummating buni koʻtara olmaydi›, — dedi. Bas, men avvalgidek Robbim huzuriga qaytdim va uning yarmi (yana) kamaytirildi. Men yana Muso yonidan oʻtdim — u menga: ‹Robbing huzuriga qayt — chunki sening ummating buni koʻtara olmaydi›, — dedi. Men yana Robbim huzuriga qaytdim va U: ‹Bular — besh (vaqt namoz) va ular (savob jihatidan) elliktaga (teng); chunki Mening Soʻzim oʻzgarmaydi›, — dedi. Men Musoning oldiga qaytdim — u yana menga Robbim huzuriga (yana kamaytirish uchun) qaytishni aytdi, lekin men unga: ‹Men endi Robbimdan soʻrashga uyalaman›, — dedim. Soʻng Jabroil meni — Sidratul Muntahoga yetguncha — olib bordi; u — taʼriflab boʻlmaydigan ranglar bilan oʻralgan edi. Soʻng men jannatga kiritildim — u yerda men marvariddan (yasalgan) kichik chodirlarni topdim va uning tuprogʻi mushk (bir xil atir) edi».Анас (Абу Заррдан) ривоят қилади: Абу Зарр — Аллоҳнинг Расули ﷺ шундай деган, деб айтарди: «Мен Маккада эканимда, уйимнинг томи очилди ва Жаброил тушиб, кўкрагимни очди ва уни Замзам суви билан ювди. Сўнг у — ҳикмат ва иймонга тўла — олтин товоқ келтирди ва унинг (тўла) нарсасини кўкрагимга қуйгач, уни ёпди. Сўнг у қўлимдан ушлаб, мен билан осмонга кўтарилди. Жаброил энг яқин осмонга етганда, у осмон дарвозабонига: ‹(Дарвозани) оч›, — деди. Дарвозабон: ‹Бу ким?› — деб сўради. Жаброил: ‹Жаброил›, — деб жавоб берди. У: ‹Сен билан бирга кимдир борми?› — деб сўради. Жаброил: ‹Муҳаммад ﷺ мен билан бирга›, — деб жавоб берди. У: ‹У (ҳузурга) чақирилганми?› — деб сўради. Жаброил: ‹Ҳа›, — деди. Бас, дарвоза очилди ва биз энг яқин осмонга ўтдик; у ерда биз — ўнгида бир гуруҳ (кўп одамлар) ва чапида бир гуруҳ бўлган — бир кишини ўтирган ҳолда кўрдик. У ўнгига қараганда куларди, чапига қараганда эса йиғларди. У (менга): ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ ўғил›, — деди. Мен: ‹Бу киши ким, эй Жаброил?› — дедим. Жаброил: ‹У — Одам; ўнгида ва чапидаги одамлар — унинг наслининг руҳлари. Ўнгдагилар — жаннат аҳли, чапдагилар — дўзах аҳлидир. Шу сабаб у ўнгга қараганда кулади, чапга қараганда йиғлайди›, — деб жавоб берди. Сўнг Жаброил мен билан — иккинчи осмонга етгунча — кўтарилди ва дарвозабонига: ‹(Дарвозани) оч›, — деди. Дарвозабон унга — биринчи осмон дарвозабони айтган (гап)ни айтди ва у дарвозани очди». Анас қўшди: Абу Зарр — Пайғамбар ﷺ осмонлар устида Идрис, Мусо, Исо ва Иброҳимни учратганини зикр қилди, лекин у уларнинг жойларини (яъни ҳар бири қайси осмонда бўлганини) аниқламади; аммо у — (Пайғамбар ﷺ) Одамни энг яқин осмонда, Иброҳимни эса олтинчи (осмон)да учратганини — зикр қилди. Анас: «Жаброил ва Пайғамбар ﷺ Идрис ёнидан ўтганда, у (Идрис): ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ биродар!› — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹У ким?› — деб сўради. Жаброил: ‹У — Идрис›, — деди», — деди. Пайғамбар ﷺ қўшди: «Сўнг мен Мусо ёнидан ўтдим — у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ биродар!› — деди. Мен: ‹У ким?› — дедим. Жаброил: ‹У — Мусо›, — деди. Сўнг мен Исо ёнидан ўтдим — у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ биродар!› — деди. Мен: ‹У ким?› — дедим. У: ‹У — Исо›, — деб жавоб берди. Сўнг мен Пайғамбар Иброҳим ёнидан ўтдим — у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ ўғил!› — деди. Мен: ‹У ким?› — дедим. Жаброил: ‹У — Иброҳим›, — деб жавоб берди». Ибн Аббос ва Абу Ҳайя ал-Ансорийдан (ривоят қилинади): Пайғамбар ﷺ: «Сўнг Жаброил мен билан — қаламларнинг ғий-ғийини эшитадиган бир жойга — кўтарилди», — деди. Ибн Ҳазм ва Анас ибн Молик — Пайғамбар ﷺ шундай деган (деб) айтади: «Аллоҳ менга эллик (вақт) намозни фарз қилди. Мен Аллоҳнинг бу буйруғи билан қайтганимда, Мусо ёнидан ўтдим — у мендан: ‹Аллоҳ сенинг умматингга нимани фарз қилди?› — деб сўради. Мен: ‹У уларга эллик (вақт) намозни фарз қилди›, — деб жавоб бердим. Шунда Мусо менга: ‹Роббинг ҳузурига қайт (ва камайтиришни сўра) — чунки сенинг умматинг буни кўтара олмайди›, — деди. Бас, мен Роббим ҳузурига қайтиб, бироз камайтиришни сўрадим ва У уни ярмига (қадар) камайтирди. Мен яна Мусо ёнидан ўтиб, бу ҳақда унга хабар берганимда, у яна менга: ‹Роббинг ҳузурига қайт — чунки сенинг умматинг буни кўтара олмайди›, — деди. Бас, мен аввалгидек Роббим ҳузурига қайтдим ва унинг ярми (яна) камайтирилди. Мен яна Мусо ёнидан ўтдим — у менга: ‹Роббинг ҳузурига қайт — чунки сенинг умматинг буни кўтара олмайди›, — деди. Мен яна Роббим ҳузурига қайтдим ва У: ‹Булар — беш (вақт намоз) ва улар (савоб жиҳатидан) элликтага (тенг); чунки Менинг Сўзим ўзгармайди›, — деди. Мен Мусонинг олдига қайтдим — у яна менга Роббим ҳузурига (яна камайтириш учун) қайтишни айтди, лекин мен унга: ‹Мен энди Роббимдан сўрашга уяламан›, — дедим. Сўнг Жаброил мени — Сидратул Мунтаҳога етгунча — олиб борди; у — таърифлаб бўлмайдиган ранглар билан ўралган эди. Сўнг мен жаннатга киритилдим — у ерда мен марвариддан (ясалган) кичик чодирларни топдим ва унинг тупроғи мушк (бир хил атир) эди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَلْ رَأَيْتَ رَبَّكَ قَالَ ‏"‏ نُورٌ أَنَّى أَرَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan: «Rabbingizni koʻrdingizmi?» deb soʻradim. (Paygʻambar): «(U) Nurdir; Uni qanday koʻraman?» dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан: «Раббингизни кўрдингизми?» деб сўрадим. (Пайғамбар): «(У) Нурдир; Уни қандай кўраман?» дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التُّسْتَرِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي ذَرٍّ لَوْ أَدْرَكْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ عَمَّا كُنْتَ تَسْأَلُهُ قُلْتُ كُنْتُ أَسْأَلُهُ هَلْ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ فَقَالَ قَدْ سَأَلْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ نُورٌ أَنَّى أَرَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Shaqiq aytdi: Abu Zar (roziyallohu anhu)ga: «Agar men Paygʻambar ﷺga yetishganimda, u zotdan soʻragan boʻlardim», dedim. U: «Nimani soʻragan boʻlarding?» dedi. Men: «Muhammad ﷺ oʻz Robbisini koʻrganmilar, deb soʻragan boʻlardim», dedim. U: «Men u zotdan soʻragan edim. U zot: ‹U Nurdir, Uni qanday koʻrar edim?› dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абдуллоҳ ибн Шақиқ айтди: Абу Зар (розияллоҳу анҳу)га: «Агар мен Пайғамбар ﷺга етишганимда, у зотдан сўраган бўлардим», дедим. У: «Нимани сўраган бўлардинг?» деди. Мен: «Муҳаммад ﷺ ўз Роббисини кўрганмилар, деб сўраган бўлардим», дедим. У: «Мен у зотдан сўраган эдим. У зот: ‹У Нурдир, Уни қандай кўрар эдим?› дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، ‏:‏ قَالَ كَانَتِ الْعَضْبَاءُ لِرَجُلٍ مِنْ بَنِي عَقِيلٍ وَكَانَتْ مِنْ سَوَابِقِ الْحَاجِّ قَالَ ‏:‏ فَأُسِرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي وَثَاقٍ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ قَطِيفَةٌ فَقَالَ ‏:‏ يَا مُحَمَّدُ عَلاَمَ تَأْخُذُنِي وَتَأْخُذُ سَابِقَةَ الْحَاجِّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ نَأْخُذُكَ بِجَرِيرَةِ حُلَفَائِكَ ثَقِيفٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَكَانَ ثَقِيفٌ قَدْ أَسَرُوا رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ وَقَدْ قَالَ فِيمَا قَالَ ‏:‏ وَأَنَا مُسْلِمٌ أَوْ قَالَ ‏:‏ وَقَدْ أَسْلَمْتُ ‏.‏ فَلَمَّا مَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ فَهِمْتُ هَذَا مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى - نَادَاهُ يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَحِيمًا رَفِيقًا فَرَجَعَ إِلَيْهِ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَا شَأْنُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ إِنِّي مُسْلِمٌ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لَوْ قُلْتَهَا وَأَنْتَ تَمْلِكُ أَمْرَكَ أَفْلَحْتَ كُلَّ الْفَلاَحِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى حَدِيثِ سُلَيْمَانَ قَالَ ‏:‏ يَا مُحَمَّدُ إِنِّي جَائِعٌ فَأَطْعِمْنِي إِنِّي ظَمْآنٌ فَاسْقِنِي ‏.‏ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ هَذِهِ حَاجَتُكَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ هَذِهِ حَاجَتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ فَفُودِيَ الرَّجُلُ بَعْدُ بِالرَّجُلَيْنِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَحَبَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَضْبَاءَ لِرَحْلِهِ - قَالَ - فَأَغَارَ الْمُشْرِكُونَ عَلَى سَرْحِ الْمَدِينَةِ فَذَهَبُوا بِالْعَضْبَاءِ - قَالَ - فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهَا وَأَسَرُوا امْرَأَةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ - قَالَ - فَكَانُوا إِذَا كَانَ اللَّيْلُ يُرِيحُونَ إِبِلَهُمْ فِي أَفْنِيَتِهِمْ - قَالَ - فَنُوِّمُوا لَيْلَةً وَقَامَتِ الْمَرْأَةُ فَجَعَلَتْ لاَ تَضَعُ يَدَهَا عَلَى بَعِيرٍ إِلاَّ رَغَا حَتَّى أَتَتْ عَلَى الْعَضْبَاءِ - قَالَ - فَأَتَتْ عَلَى نَاقَةٍ ذَلُولٍ مُجَرَّسَةٍ - قَالَ - فَرَكِبَتْهَا ثُمَّ جَعَلَتْ لِلَّهِ عَلَيْهَا إِنْ نَجَّاهَا اللَّهُ لَتَنْحَرَنَّهَا - قَالَ - فَلَمَّا قَدِمَتِ الْمَدِينَةَ عُرِفَتِ النَّاقَةُ نَاقَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا، فَجِيءَ بِهَا وَأُخْبِرَ بِنَذْرِهَا فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ بِئْسَمَا جَزَيْتِيهَا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏:‏ ‏"‏ جَزَتْهَا ‏"‏ ‏.‏ ‏:‏ ‏"‏ إِنِ اللَّهُ أَنْجَاهَا عَلَيْهَا لَتَنْحَرَنَّهَا، لاَ وَفَاءَ لِنَذْرٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَلاَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ وَالْمَرْأَةُ هَذِهِ امْرَأَةُ أَبِي ذَرٍّ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytadilar: Azbo (deb atalgan tuya) Banu Aqildan boʻlgan bir kishiniki edi va u hojilarning oldinda boruvchi (eng zoʻr) tuyalaridan edi. Soʻng (egasi) asir olindi va kishanlangan holda Paygʻambar ﷺ huzurlariga keltirildi. Paygʻambar ﷺ ustiga chakmon yopilgan eshak ustida edilar. U: «Ey Muhammad, nima uchun meni va hojilarning oldinda boruvchi tuyasini ushlaysan?» dedi. U zot: «Seni ittifoqchilaring Saqif qilmishi sababli ushlayapmiz», dedilar. Saqif Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan ikki kishini asir olgan edi. U (asir) aytgan soʻzlari orasida: «Men musulmonman», dedi yoki: «Men islomni qabul qildim», dedi. Paygʻambar ﷺ oldinga oʻtib ketganlarida — Abu Dovud aytadi: buni Muhammad ibn Iso (rivoyatidan) tushundim — u: «Ey Muhammad! Ey Muhammad!» deb chaqirdi. Paygʻambar ﷺ rahmdil va mehribon edilar, shu sababli unga qaytib keldilar va: «Senga nima boʻldi?» deb soʻradilar. U: «Men musulmonman», dedi. U zot: «Agar buni oʻz ishingga oʻzing ega boʻlib turganingda aytganingda edi, butunlay najot topgan boʻlarding», dedilar. Abu Dovud aytadi: Soʻng men Sulaymonning hadisiga qaytdim. (Imron aytadi:) U: «Ey Muhammad, men ochman, meni taomlantir, men chanqaganman, menga suv ber», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Mana bu sening hojating», yoki: «Mana bu uning hojati», dedilar. Soʻng u kishi haligi ikki kishi evaziga fido qilib (almashtirib) yuborildi. Rasululloh ﷺ Azboni oʻzlarining ulovlari uchun olib qoldilar. Soʻng mushriklar Madinaning yaylovdagi chorvasiga hujum qilib, Azboni olib ketdilar va musulmonlardan bir ayolni ham asir oldilar. Ular tun boʻlganda tuyalarini hovlilarida tindirib qoʻyar edilar. Bir kechasi ular uxlab qolishdi, ayol turib, qoʻlini qaysi tuyaga qoʻysa, u boʻkirar edi, toki Azboga yetib keldi. U koʻnikgan, oʻrgatilgan bir tuyaning yoniga keldi va unga minib oldi. Soʻng: «Agar Alloh meni najot qilsa, albatta uni soʻyaman», deb Allohga ahd qildi. Madinaga yetib kelganida, tuya Paygʻambar ﷺ ning tuyasi ekanligi tanildi. Bu haqda Paygʻambar ﷺ ga xabar berildi, u zot uning oldiga (kishi) yubordilar, ayol keltirildi va nazri haqida xabar berildi. Shunda u zot: «Sen unga juda yomon javob qaytaribsan», yoki: «(Alloh) unga (yomon javob qaytardi)», dedilar va: «Agar Alloh seni uning ustida najot qilgan boʻlsa, uni soʻymoqchimisan?! Allohga osiylik qilishda boʻlgan nazr ham, Odam farzandi ega boʻlmagan narsadagi nazr ham bajarilmaydi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu ayol Abu Zar (roziyallohu anhu)ning ayollari edi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Азбо (деб аталган туя) Бану Ақилдан бўлган бир кишиники эди ва у ҳожиларнинг олдинда борувчи (энг зўр) туяларидан эди. Сўнг (эгаси) асир олинди ва кишанланган ҳолда Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келтирилди. Пайғамбар ﷺ устига чакмон ёпилган эшак устида эдилар. У: «Эй Муҳаммад, нима учун мени ва ҳожиларнинг олдинда борувчи туясини ушлайсан?» деди. У зот: «Сени иттифоқчиларинг Сақиф қилмиши сабабли ушлаяпмиз», дедилар. Сақиф Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан икки кишини асир олган эди. У (асир) айтган сўзлари орасида: «Мен мусулмонман», деди ёки: «Мен исломни қабул қилдим», деди. Пайғамбар ﷺ олдинга ўтиб кетганларида — Абу Довуд айтади: буни Муҳаммад ибн Исо (ривоятидан) тушундим — у: «Эй Муҳаммад! Эй Муҳаммад!» деб чақирди. Пайғамбар ﷺ раҳмдил ва меҳрибон эдилар, шу сабабли унга қайтиб келдилар ва: «Сенга нима бўлди?» деб сўрадилар. У: «Мен мусулмонман», деди. У зот: «Агар буни ўз ишингга ўзинг эга бўлиб турганингда айтганингда эди, бутунлай нажот топган бўлардинг», дедилар. Абу Довуд айтади: Сўнг мен Сулаймоннинг ҳадисига қайтдим. (Имрон айтади:) У: «Эй Муҳаммад, мен очман, мени таомлантир, мен чанқаганман, менга сув бер», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Мана бу сенинг ҳожатинг», ёки: «Мана бу унинг ҳожати», дедилар. Сўнг у киши ҳалиги икки киши эвазига фидо қилиб (алмаштириб) юборилди. Расулуллоҳ ﷺ Азбони ўзларининг уловлари учун олиб қолдилар. Сўнг мушриклар Мадинанинг яйловдаги чорвасига ҳужум қилиб, Азбони олиб кетдилар ва мусулмонлардан бир аёлни ҳам асир олдилар. Улар тун бўлганда туяларини ҳовлиларида тиндириб қўяр эдилар. Бир кечаси улар ухлаб қолишди, аёл туриб, қўлини қайси туяга қўйса, у бўкирар эди, токи Азбога етиб келди. У кўникган, ўргатилган бир туянинг ёнига келди ва унга миниб олди. Сўнг: «Агар Аллоҳ мени нажот қилса, албатта уни сўяман», деб Аллоҳга аҳд қилди. Мадинага етиб келганида, туя Пайғамбар ﷺ нинг туяси эканлиги танилди. Бу ҳақда Пайғамбар ﷺ га хабар берилди, у зот унинг олдига (киши) юбордилар, аёл келтирилди ва назри ҳақида хабар берилди. Шунда у зот: «Сен унга жуда ёмон жавоб қайтарибсан», ёки: «(Аллоҳ) унга (ёмон жавоб қайтарди)», дедилар ва: «Агар Аллоҳ сени унинг устида нажот қилган бўлса, уни сўймоқчимисан?! Аллоҳга осийлик қилишда бўлган назр ҳам, Одам фарзанди эга бўлмаган нарсадаги назр ҳам бажарилмайди», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу аёл Абу Зар (розияллоҳу анҳу)нинг аёллари эди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عَبْدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ سُوَيْدَ بْنَ غَفَلَةَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، وَأَبِي الدَّرْدَاءِ، مَوْقُوفًا ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu) va Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan mavquf (sahobaning oʻz soʻzi sifatida) rivoyat qilinadi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) ва Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан мавқуф (саҳобанинг ўз сўзи сифатида) ривоят қилинади.