حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ، وَغِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا ".
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh Aslam qabilasini omon saqlasin va Alloh Gʻifor qabilasini magʻfirat qilsin!» — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Аслам қабиласини омон сақласин ва Аллоҳ Ғифор қабиласини мағфират қилсин!» — деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، ح وَحَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيُّ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، ح قَالَ وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ الْقَطَّانُ - عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، ح وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنُونَ ابْنَ جَعْفَرٍ - أَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ، وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو ح قَالَ وَحَدَّثَنِي هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، - إِلاَّ الضَّحَّاكَ وَابْنَ عَجْلاَنَ فَإِنَّهُمَا زَادَا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عَلِيٍّ، - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كُلُّهُمْ قَالُوا نَهَانِي عَنْ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ وَأَنَا رَاكِعٌ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِي رِوَايَتِهِمُ النَّهْىَ عَنْهَا فِي السُّجُودِ كَمَا ذَكَرَ الزُّهْرِيُّ وَزَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ وَالْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ وَدَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «(Rasululloh) meni rukuʼda boʻlganimda Qurʼon oʻqishimdan qaytardilar».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «(Расулуллоҳ) мени рукуъда бўлганимда Қуръон ўқишимдан қайтардилар».
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ ذَكَرْتُ لِعَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ قِصَّةَ مَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ فَقَالَ لِي حَدَّثَنِي حَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ذَلِكَ، مِنْ قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَهَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ " . مَنْ شِئْتُمْ مِنْ رِجَالِ أَسْلَمَ مِمَّنْ لاَ أَتَّهِمُ . قَالَ وَلَمْ أَعْرِفْ هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ فَجِئْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ إِنَّ رِجَالاً مِنْ أَسْلَمَ يُحَدِّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُمْ حِينَ ذَكَرُوا لَهُ جَزَعَ مَاعِزٍ مِنَ الْحِجَارَةِ حِينَ أَصَابَتْهُ " أَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ " . وَمَا أَعْرِفُ الْحَدِيثَ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ بِهَذَا الْحَدِيثِ كُنْتُ فِيمَنْ رَجَمَ الرَّجُلَ إِنَّا لَمَّا خَرَجْنَا بِهِ فَرَجَمْنَاهُ فَوَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ صَرَخَ بِنَا يَا قَوْمِ رُدُّونِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ قَوْمِي قَتَلُونِي وَغَرُّونِي مِنْ نَفْسِي وَأَخْبَرُونِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ قَاتِلِي فَلَمْ نَنْزِعْ عَنْهُ حَتَّى قَتَلْنَاهُ فَلَمَّا رَجَعْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخْبَرْنَاهُ قَالَ " فَهَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ وَجِئْتُمُونِي بِهِ " . لِيَسْتَثْبِتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهُ فَأَمَّا لِتَرْكِ حَدٍّ فَلاَ قَالَ فَعَرَفْتُ وَجْهَ الْحَدِيثِ .
Muhammad ibn Ishoq aytadi: Men Moʼiz ibn Molikning qissasini Osim ibn Umar ibn Qatodaga eslatdim. U menga: «Menga Hasan ibn Muhammad ibn Ali ibn Abu Tolib aytib berdi», dedi-da: «U buni menga Rasululloh ﷺning ‹Uni qoʻyib yubormadingizmi?!› degan soʻzlaridan aytib berdi — Aslam qabilasidan men gumon qilmaydigan (ishonchli) kishilardan xohlaganingni (soʻra)», dedi. (Muhammad ibn Ishoq) aytadi: Men bu hadisni (yaxshi) bilmas edim. Shunday qilib, men Jobir ibn Abdullohning oldiga kelib: «Aslam qabilasidan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ Moʼizning toshlardan qiynalganini u zotga eslatishganda, u zot ularga: ‹Uni qoʻyib yubormadingizmi?!› deganlarini rivoyat qilishyapti, men esa bu hadisni bilmayman», dedim. U: «Ey jiyanim, men bu hadisni odamlarning eng bilguvchisiman. Men u kishini rajm qilganlar orasida edim. Biz uni (rajm qilish uchun) olib chiqib, rajm qila boshlaganimizda, u toshlarning taʼsirini sezib, bizga: ‹Ey qavmim, meni Rasululloh ﷺga qaytaringlar! Qavmim meni oʻldirdi, meni aldab qoʻyishdi va menga Rasululloh ﷺ meni oʻldirmaydilar, deb aytishgan edi›, deb baqirdi. Lekin biz uni oʻldirmagunimizcha undan toʻxtamadik. Biz Rasululloh ﷺning huzurlariga qaytib, u zotga buni aytganimizda, u zot: ‹Uni qoʻyib yuborib, oldimga olib kelmadingizmi?!› dedilar», dedi — buni Rasululloh ﷺ undan (haqiqatni) aniqlab olishlari uchun (aytgan edilar), hadni tark etish uchun emas. (Muhammad ibn Ishoq) aytadi: Shunda men hadisning maʼnosini angladim.Муҳаммад ибн Ишоқ айтади: Мен Мўиз ибн Моликнинг қиссасини Осим ибн Умар ибн Қатодага эслатдим. У менга: «Менга Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Али ибн Абу Толиб айтиб берди», деди-да: «У буни менга Расулуллоҳ ﷺнинг ‹Уни қўйиб юбормадингизми?!› деган сўзларидан айтиб берди — Аслам қабиласидан мен гумон қилмайдиган (ишончли) кишилардан хоҳлаганингни (сўра)», деди. (Муҳаммад ибн Ишоқ) айтади: Мен бу ҳадисни (яхши) билмас эдим. Шундай қилиб, мен Жобир ибн Абдуллоҳнинг олдига келиб: «Аслам қабиласидан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ Мўизнинг тошлардан қийналганини у зотга эслатишганда, у зот уларга: ‹Уни қўйиб юбормадингизми?!› деганларини ривоят қилишяпти, мен эса бу ҳадисни билмайман», дедим. У: «Эй жияним, мен бу ҳадисни одамларнинг энг билгувчисиман. Мен у кишини ражм қилганлар орасида эдим. Биз уни (ражм қилиш учун) олиб чиқиб, ражм қила бошлаганимизда, у тошларнинг таъсирини сезиб, бизга: ‹Эй қавмим, мени Расулуллоҳ ﷺга қайтаринглар! Қавмим мени ўлдирди, мени алдаб қўйишди ва менга Расулуллоҳ ﷺ мени ўлдирмайдилар, деб айтишган эди›, деб бақирди. Лекин биз уни ўлдирмагунимизча ундан тўхтамадик. Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига қайтиб, у зотга буни айтганимизда, у зот: ‹Уни қўйиб юбориб, олдимга олиб келмадингизми?!› дедилар», деди — буни Расулуллоҳ ﷺ ундан (ҳақиқатни) аниқлаб олишлари учун (айтган эдилар), ҳадни тарк этиш учун эмас. (Муҳаммад ибн Ишоқ) айтади: Шунда мен ҳадиснинг маъносини англадим.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ،. حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ جُهَيْنَةُ وَمُزَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَغِفَارُ خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي أَسَدٍ، وَمِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ وَمِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ ". فَقَالَ رَجُلٌ خَابُوا وَخَسِرُوا. فَقَالَ " هُمْ خَيْرٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَمِنْ بَنِي أَسَدٍ، وَمِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ، وَمِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Juhayna, Muzayna, Aslam va Gʻifor (qabilalari) — Bani Tamim, Bani Asad, Bani Abdulloh ibn Gʻatafon va Bani Omir ibn Saʼsaa (qabilalari)dan yaxshiroq deb oʻylaysizmi?» — dedi. Bir kishi: «Ular (yaʼni birinchilari) muvaffaqiyatsiz va ziyon koʻruvchilar edi-ku», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Ha,) ular — Bani Tamim, Bani Asad, Bani Abdulloh ibn Gʻatafon va Bani Omir ibn Saʼsaa (qabilalari)dan yaxshiroqdir», — dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Жуҳайна, Музайна, Аслам ва Ғифор (қабилалари) — Бани Тамим, Бани Асад, Бани Абдуллоҳ ибн Ғатафон ва Бани Омир ибн Саъсаа (қабилалари)дан яхшироқ деб ўйлайсизми?» — деди. Бир киши: «Улар (яъни биринчилари) муваффақияциз ва зиён кўрувчилар эди-ку», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Ҳа,) улар — Бани Тамим, Бани Асад, Бани Абдуллоҳ ибн Ғатафон ва Бани Омир ибн Саъсаа (қабилалари)дан яхшироқдир», — деди.
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ،
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ خَرَجْنَا مِنْ قَوْمِنَا غِفَارٍ وَكَانُوا يُحِلُّونَ الشَّهْرَ
الْحَرَامَ فَخَرَجْتُ أَنَا وَأَخِي أُنَيْسٌ وَأُمُّنَا فَنَزَلْنَا عَلَى خَالٍ لَنَا فَأَكْرَمَنَا خَالُنَا وَأَحْسَنَ
إِلَيْنَا فَحَسَدَنَا قَوْمُهُ فَقَالُوا إِنَّكَ إِذَا خَرَجْتَ عَنْ أَهْلِكَ خَالَفَ إِلَيْهِمْ أُنَيْسٌ فَجَاءَ خَالُنَا
فَنَثَا عَلَيْنَا الَّذِي قِيلَ لَهُ فَقُلْتُ لَهُ أَمَّا مَا مَضَى مِنْ مَعْرُوفِكَ فَقَدْ كَدَّرْتَهُ وَلاَ جِمَاعَ لَكَ فِيمَا
بَعْدُ . فَقَرَّبْنَا صِرْمَتَنَا فَاحْتَمَلْنَا عَلَيْهَا وَتَغَطَّى خَالُنَا ثَوْبَهُ فَجَعَلَ يَبْكِي فَانْطَلَقْنَا حَتَّى
نَزَلْنَا بِحَضْرَةِ مَكَّةَ فَنَافَرَ أُنَيْسٌ عَنْ صِرْمَتِنَا وَعَنْ مِثْلِهَا فَأَتَيَا الْكَاهِنَ فَخَيَّرَ أُنَيْسًا فَأَتَانَا
أُنَيْسٌ بِصِرْمَتِنَا وَمِثْلِهَا مَعَهَا - قَالَ - وَقَدْ صَلَّيْتُ يَا ابْنَ أَخِي قَبْلَ أَنْ أَلْقَى رَسُولَ اللَّهِ
صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثِ سِنِينَ . قُلْتُ لِمَنْ قَالَ لِلَّهِ . قُلْتُ فَأَيْنَ تَوَجَّهُ قَالَ أَتَوَجَّهُ حَيْثُ
يُوَجِّهُنِي رَبِّي أُصَلِّي عِشَاءً حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ أُلْقِيتُ كَأَنِّي خِفَاءٌ حَتَّى تَعْلُوَنِي
الشَّمْسُ . فَقَالَ أُنَيْسٌ إِنَّ لِي حَاجَةً بِمَكَّةَ فَاكْفِنِي . فَانْطَلَقَ أُنَيْسٌ حَتَّى أَتَى مَكَّةَ فَرَاثَ
عَلَىَّ ثُمَّ جَاءَ فَقُلْتُ مَا صَنَعْتَ قَالَ لَقِيتُ رَجُلاً بِمَكَّةَ عَلَى دِينِكَ يَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَهُ . قُلْتُ
فَمَا يَقُولُ النَّاسُ قَالَ يَقُولُونَ شَاعِرٌ كَاهِنٌ سَاحِرٌ . وَكَانَ أُنَيْسٌ أَحَدَ الشُّعَرَاءِ . قَالَ
أُنَيْسٌ لَقَدْ سَمِعْتُ قَوْلَ الْكَهَنَةِ فَمَا هُوَ بِقَوْلِهِمْ وَلَقَدْ وَضَعْتُ قَوْلَهُ عَلَى أَقْرَاءِ الشِّعْرِ فَمَا
يَلْتَئِمُ عَلَى لِسَانِ أَحَدٍ بَعْدِي أَنَّهُ شِعْرٌ وَاللَّهِ إِنَّهُ لَصَادِقٌ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ . قَالَ قُلْتُ فَاكْفِنِي
حَتَّى أَذْهَبَ فَأَنْظُرَ . قَالَ فَأَتَيْتُ مَكَّةَ فَتَضَعَّفْتُ رَجُلاً مِنْهُمْ فَقُلْتُ أَيْنَ هَذَا الَّذِي تَدْعُونَهُ
الصَّابِئَ فَأَشَارَ إِلَىَّ فَقَالَ الصَّابِئَ . فَمَالَ عَلَىَّ أَهْلُ الْوَادِي بِكُلِّ مَدَرَةٍ وَعَظْمٍ حَتَّى خَرَرْتُ
مَغْشِيًّا عَلَىَّ - قَالَ - فَارْتَفَعْتُ حِينَ ارْتَفَعْتُ كَأَنِّي نُصُبٌ أَحْمَرُ - قَالَ - فَأَتَيْتُ زَمْزَمَ
فَغَسَلْتُ عَنِّي الدِّمَاءَ وَشَرِبْتُ مِنْ مَائِهَا وَلَقَدْ لَبِثْتُ يَا ابْنَ أَخِي ثَلاَثِينَ بَيْنَ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ مَا
كَانَ لِي طَعَامٌ إِلاَّ مَاءُ زَمْزَمَ فَسَمِنْتُ حَتَّى تَكَسَّرَتْ عُكَنُ بَطْنِي وَمَا وَجَدْتُ عَلَى كَبِدِي سُخْفَةَ
جُوعٍ - قَالَ - فَبَيْنَا أَهْلُ مَكَّةَ فِي لَيْلَةٍ قَمْرَاءَ إِضْحِيَانَ إِذْ ضُرِبَ عَلَى أَسْمِخَتِهِمْ فَمَا
يَطُوفُ بِالْبَيْتِ أَحَدٌ وَامْرَأَتَيْنِ مِنْهُمْ تَدْعُوَانِ إِسَافًا وَنَائِلَةَ - قَالَ - فَأَتَتَا عَلَىَّ فِي طَوَافِهِمَا
فَقُلْتُ أَنْكِحَا أَحَدَهُمَا الأُخْرَى - قَالَ - فَمَا تَنَاهَتَا عَنْ قَوْلِهِمَا - قَالَ - فَأَتَتَا عَلَىَّ
فَقُلْتُ هَنٌ مِثْلُ الْخَشَبَةِ غَيْرَ أَنِّي لاَ أَكْنِي . فَانْطَلَقَتَا تُوَلْوِلاَنِ وَتَقُولاَنِ لَوْ كَانَ هَا هُنَا أَحَدٌ
مِنْ أَنْفَارِنَا . قَالَ فَاسْتَقْبَلَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَهُمَا هَابِطَانِ
قَالَ " مَا لَكُمَا " . قَالَتَا الصَّابِئُ بَيْنَ الْكَعْبَةِ وَأَسْتَارِهَا قَالَ " مَا قَالَ لَكُمَا " . قَالَتَا
إِنَّهُ قَالَ لَنَا كَلِمَةً تَمْلأُ الْفَمَ . وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى اسْتَلَمَ الْحَجَرَ
وَطَافَ بِالْبَيْتِ هُوَ وَصَاحِبُهُ ثُمَّ صَلَّى فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ قَالَ أَبُو ذَرٍّ . فَكُنْتُ أَنَا أَوَّلُ مَنْ
حَيَّاهُ بِتَحِيَّةِ الإِسْلاَمِ - قَالَ - فَقُلْتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ " وَعَلَيْكَ وَرَحْمَةُ
اللَّهِ " . ثُمَّ قَالَ " مَنْ أَنْتَ " . قَالَ قُلْتُ مِنْ غِفَارٍ - قَالَ - فَأَهْوَى بِيَدِهِ فَوَضَعَ أَصَابِعَهُ
عَلَى جَبْهَتِهِ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي كَرِهَ أَنِ انْتَمَيْتُ إِلَى غِفَارٍ . فَذَهَبْتُ آخُذُ بِيَدِهِ فَقَدَعَنِي صَاحِبُهُ
وَكَانَ أَعْلَمَ بِهِ مِنِّي ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ " مَتَى كُنْتَ هَا هُنَا " . قَالَ قُلْتُ قَدْ كُنْتُ هَا
هُنَا مُنْذُ ثَلاَثِينَ بَيْنَ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ قَالَ " فَمَنْ كَانَ يُطْعِمُكَ " . قَالَ قُلْتُ مَا كَانَ لِي طَعَامٌ
إِلاَّ مَاءُ زَمْزَمَ . فَسَمِنْتُ حَتَّى تَكَسَّرَتْ عُكَنُ بَطْنِي وَمَا أَجِدُ عَلَى كَبِدِي سُخْفَةَ جُوعٍ قَالَ
" إِنَّهَا مُبَارَكَةٌ إِنَّهَا طَعَامُ طُعْمٍ " . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فِي طَعَامِهِ اللَّيْلَةَ
. فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَانْطَلَقْتُ مَعَهُمَا فَفَتَحَ أَبُو بَكْرٍ بَابًا
فَجَعَلَ يَقْبِضُ لَنَا مِنْ زَبِيبِ الطَّائِفِ وَكَانَ ذَلِكَ أَوَّلَ طَعَامٍ أَكَلْتُهُ بِهَا ثُمَّ غَبَرْتُ مَا غَبَرْتُ
ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّهُ قَدْ وُجِّهَتْ لِي أَرْضٌ ذَاتُ نَخْلٍ لاَ
أُرَاهَا إِلاَّ يَثْرِبَ فَهَلْ أَنْتَ مُبَلِّغٌ عَنِّي قَوْمَكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَنْفَعَهُمْ بِكَ وَيَأْجُرَكَ فِيهِمْ "
. فَأَتَيْتُ أُنَيْسًا فَقَالَ مَا صَنَعْتَ قُلْتُ صَنَعْتُ أَنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ . قَالَ مَا بِي رَغْبَةٌ
عَنْ دِينِكَ فَإِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ . فَأَتَيْنَا أُمَّنَا فَقَالَتْ مَا بِي رَغْبَةٌ عَنْ دِينِكُمَا فَإِنِّي
قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ . فَاحْتَمَلْنَا حَتَّى أَتَيْنَا قَوْمَنَا غِفَارًا فَأَسْلَمَ نِصْفُهُمْ وَكَانَ يَؤُمُّهُمْ إِيمَاءُ
بْنُ رَحَضَةَ الْغِفَارِيُّ وَكَانَ سَيِّدَهُمْ . وَقَالَ نِصْفُهُمْ إِذَا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
الْمَدِينَةَ أَسْلَمْنَا . فَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ فَأَسْلَمَ نِصْفُهُمُ الْبَاقِي وَجَاءَتْ
أَسْلَمُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِخْوَتُنَا نُسْلِمُ عَلَى الَّذِي أَسْلَمُوا عَلَيْهِ . فَأَسْلَمُوا فَقَالَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ " .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz qavmimiz Gʻifordan chiqib ketdik — ular harom oyni halol sanar edilar. Men, akam Unays va onamiz chiqib, bir togʻamiznikiga tushdik. Togʻamiz bizni izzat-ikrom qildi va bizga yaxshilik qildi. Shunda uning qavmi bizdan hasad qilib: «Sen oilangdan chiqib ketganingda, Unays ularga (xotiningga) xilof ish qilyapti», — deyishdi. Togʻamiz kelib, oʻziga aytilgan narsani bizga taʼna qilib aytdi. Men unga: «Oʻtgan yaxshiliklaringga kelsak, sen uni loyqalantirding (buzding), bundan keyin biz bilan birga boʻlmaysan», — dedim. Soʻng biz tuyalarimizni yaqinlashtirib, ularga (yukimizni) ortdik. Togʻamiz matosi bilan oʻzini yopib, yigʻlay boshladi. Biz yoʻlga chiqib, Makka qarshisiga tushdik. Unays bizning tuyalarimiz va shuncha (tuya) ustiga garov tikishdi. Ikkovlari kohin (folbin)ning oldiga keldilar va u Unaysni gʻolib qildi. Bas, Unays bizning tuyalarimizni va u bilan birga shuncha (tuya)ni olib bizga keldi. (Abu Zarr) aytdi: Ey jiyanim, men Rasululloh ﷺ ni uchratishimdan uch yil oldin namoz oʻqigan edim. Men (Unaysga): «Kimga (namoz oʻqiding)?» — dedim. U: «Allohga», — dedi. Men: «Qaysi tomonga yuzlanasan?» — dedim. U: «Robbim meni yuzlantirgan tomonga yuzlanaman. Xufton namozini oʻqiyman, soʻng kechaning oxiri boʻlganda quyosh ustimga koʻtarilgunicha xuddi kiyimdek tashlanib yotaman», — dedi. Soʻng Unays: «Menda Makkada bir hojat bor, sen meni (ishimdan) ozod qil (oʻrnimga qarab tur)», — dedi. Unays yoʻlga chiqib, Makkaga keldi va menga kechikib qaytdi. Soʻng kelganida men: «Nima qilding?» — dedim. U: «Makkada bir kishini uchratdim, u sening diningda ekan, Alloh uni (paygʻambar qilib) yuborganini daʼvo qilyapti», — dedi. Men: «Odamlar nima deyaptilar?» — dedim. U: «Ular: ‹Shoir, kohin, sehrgar›, deyaptilar», — dedi. Unays oʻzi shoirlardan biri edi. Unays: «Men kohinlarning soʻzini eshitganman, (lekin) bu ularning soʻzi emas. Yana men uning soʻzini sheʼr vaznlariga solib koʻrdim, ammo u mendan keyin biror kishining tilida sheʼr boʻlib juda boʻlmaydi. Allohga qasamki, u rostgoʻydir, ular esa yolgʻonchidirlar», — dedi. (Abu Zarr) aytdi: Men (Unaysga): «Borib koʻrib kelgunimcha (oʻrnimga qarab tur), meni ozod qil», — dedim. (Abu Zarr) aytdi: Bas, men Makkaga keldim va ulardan zaifroq bir kishini (tanlab) topib: «Sizlar ‹Sobiy› deb ataydigan (kishi) qayerda?» — dedim. U menga ishora qilib: «Sobiy!» — dedi. Shunda vodiy ahli menga har bir kesak va suyak bilan tashlanib, men behush yiqilgunimgacha (urishdi). (Abu Zarr) aytdi: Men oʻrnimdan turganimda, xuddi qizil but (sanam)dek (qonga belangan) edim. (Abu Zarr) aytdi: Soʻng Zamzamga kelib, oʻzimdan qonlarni yuvdim va suvidan ichdim. Ey jiyanim, men u yerda oʻttiz kecha-kunduz turdim, mening Zamzam suvidan boshqa taomim yoʻq edi. Shu (suv) bilan men semirib ketdim, hatto qornimning burmalari (yogʻ qatlamlari) sindi va jigarimda ochlikning zaifligini sezmadim. (Abu Zarr) aytdi: Makka ahli oydin, yorugʻ bir kechada (uyquda) — quloqlariga (parda) urilgan (qattiq uxlab qolgan)da, Baytni hech kim tavof qilmas edi, faqat ulardan ikki ayol Isof va Noilani (ikki butni) chaqirib yurar edilar. (Abu Zarr) aytdi: Tavoflarida ular menga (yaqin) kelishdi. Men: «Birovini ikkinchisiga nikohlab qoʻyinglar!» — dedim. (Abu Zarr) aytdi: Ammo ular soʻzlaridan toʻxtamadilar. (Abu Zarr) aytdi: Ular yana menga kelishdi. Men ochiq-oydin (uyat) soʻz aytib (kinoya qilmay) gapirdim. Shunda ular dod solib: «Bu yerda bizning kishilarimizdan birortasi boʻlganda edi!» — deya joʻnab ketishdi. (Abu Zarr) aytdi: Yoʻlda ularni Rasululloh ﷺ va Abu Bakr — ikkovlari pastga tushib kelayotgan holda qarshi olishdi. (Rasululloh ﷺ): «Sizlarga nima boʻldi?» — dedilar. Ular: «Kaʼba bilan uning pardalari orasida bir Sobiy bor», — deyishdi. (Rasululloh ﷺ): «U sizlarga nima dedi?» — dedilar. Ular: «U bizga ogʻizni toʻldiradigan (uyatli) bir soʻz aytdi», — deyishdi. Rasululloh ﷺ kelib, (Hajarul-asvad) toshni istilom qildilar (qoʻl tekkizdilar) va u zot hamda hamrohlari Baytni tavof qildilar, soʻng namoz oʻqidilar. Namozlarini tugatganlarida, Abu Zarr aytadi: U zotga Islom salomi bilan birinchi salom bergan men boʻldim. (Abu Zarr) aytdi: Men: «Assalomu alayka, yo Rasululloh!» — dedim. U zot: «Va alayka va rahmatullohi», — dedilar. Soʻng: «Sen kimsan?» — dedilar. (Abu Zarr) aytdi: Men: «Gʻifordanman», — dedim. (Abu Zarr) aytdi: Shunda u zot qoʻllarini choʻzib, barmoqlarini peshonalariga qoʻydilar. Men ichimda: «Gʻiforga mansubligimni yoqtirmadilar shekilli», — dedim. Soʻng men u zotning qoʻllaridan ushlamoqchi boʻldim, biroq hamrohlari (Abu Bakr) — u zotni mendan koʻra yaxshi bilar edi — meni qaytardi. Soʻng u zot boshlarini koʻtarib: «Bu yerda qachondan beri turibsan?» — dedilar. (Abu Zarr) aytdi: Men: «Bu yerda oʻttiz kecha-kundozdan beri turibman», — dedim. (Rasululloh ﷺ): «Seni kim taomlantirib turardi?» — dedilar. (Abu Zarr) aytdi: Men: «Mening Zamzam suvidan boshqa taomim yoʻq edi. Shu bilan semirib ketdim, hatto qornimning burmalari sindi va jigarimda ochlikning zaifligini sezmayman», — dedim. (Rasululloh ﷺ): «Albatta u (Zamzam) muborakdir, u toʻyimli taomdir», — dedilar. Shunda Abu Bakr: «Yo Rasululloh! Bu kecha uni taomlantirishga menga ruxsat bering», — dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ va Abu Bakr yoʻlga chiqdilar, men ham ular bilan birga bordim. Abu Bakr bir eshikni ochib, bizga Toif mavizidan ola boshladi. Bu men u yerda yegan ilk taom boʻldi. Soʻng men qancha qoldim — qoldim, keyin Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldim. U zot: «Menga xurmozorli bir yer koʻrsatildi, men uni Yasribdan boshqa (joy) deb oʻylamayman. Sen mendan qavmingga (ushbu daʼvatni) yetkazasanmi? Shoyad Alloh ular(ning ishini) sen orqali foydali qilsa va ular orasida senga ajr bersa», — dedilar. Soʻng men Unaysning oldiga keldim. U: «Nima qilding?» — dedi. Men: «Shuni qildimki, men Islomni qabul qildim va (Rasulullohni) tasdiqladim», — dedim. U: «Sening diningdan menda yuz oʻgirish (qoniqmaslik) yoʻq, men ham Islomni qabul qildim va tasdiqladim», — dedi. Soʻng biz onamizning oldiga keldik. U: «Ikkovingizning diningizdan menda yuz oʻgirish yoʻq, men ham Islomni qabul qildim va tasdiqladim», — dedi. Soʻng biz (yuklarimizni) ortib, qavmimiz Gʻiforga keldik. Ularning yarmi Islomni qabul qildi va ularga Imo ibn Rahaza al-Gʻiforiy imomlik qilar edi, u ularning sayyidi (boshligʻi) edi. Yarmlari esa: «Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida Islomni qabul qilamiz», — dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ Madinaga keldilar va ularning qolgan yarmi Islomni qabul qildi. Aslam (qabilasi) kelib: «Yo Rasululloh! Birodarlarimiz (Gʻifor) qabul qilgan narsa ustiga biz ham Islomni qabul qilamiz», — deyishdi va Islomni qabul qildilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qilsin; Aslam — Alloh uni omon saqlasin», — dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз қавмимиз Ғифордан чиқиб кетдик — улар ҳаром ойни ҳалол санар эдилар. Мен, акам Унайс ва онамиз чиқиб, бир тоғамизникига тушдик. Тоғамиз бизни иззат-икром қилди ва бизга яхшилик қилди. Шунда унинг қавми биздан ҳасад қилиб: «Сен оилангдан чиқиб кетганингда, Унайс уларга (хотинингга) хилоф иш қиляпти», — дейишди. Тоғамиз келиб, ўзига айтилган нарсани бизга таъна қилиб айтди. Мен унга: «Ўтган яхшиликларингга келсак, сен уни лойқалантирдинг (буздинг), бундан кейин биз билан бирга бўлмайсан», — дедим. Сўнг биз туяларимизни яқинлаштириб, уларга (юкимизни) ортдик. Тоғамиз матоси билан ўзини ёпиб, йиғлай бошлади. Биз йўлга чиқиб, Макка қаршисига тушдик. Унайс бизнинг туяларимиз ва шунча (туя) устига гаров тикишди. Икковлари коҳин (фолбин)нинг олдига келдилар ва у Унайсни ғолиб қилди. Бас, Унайс бизнинг туяларимизни ва у билан бирга шунча (туя)ни олиб бизга келди. (Абу Зарр) айтди: Эй жияним, мен Расулуллоҳ ﷺ ни учратишимдан уч йил олдин намоз ўқиган эдим. Мен (Унайсга): «Кимга (намоз ўқидинг)?» — дедим. У: «Аллоҳга», — деди. Мен: «Қайси томонга юзланасан?» — дедим. У: «Роббим мени юзлантирган томонга юзланаман. Хуфтон намозини ўқийман, сўнг кечанинг охири бўлганда қуёш устимга кўтарилгунича худди кийимдек ташланиб ётаман», — деди. Сўнг Унайс: «Менда Маккада бир ҳожат бор, сен мени (ишимдан) озод қил (ўрнимга қараб тур)», — деди. Унайс йўлга чиқиб, Маккага келди ва менга кечикиб қайтди. Сўнг келганида мен: «Нима қилдинг?» — дедим. У: «Маккада бир кишини учратдим, у сенинг динингда экан, Аллоҳ уни (пайғамбар қилиб) юборганини даъво қиляпти», — деди. Мен: «Одамлар нима деяптилар?» — дедим. У: «Улар: ‹Шоир, коҳин, сеҳргар›, деяптилар», — деди. Унайс ўзи шоирлардан бири эди. Унайс: «Мен коҳинларнинг сўзини эшитганман, (лекин) бу уларнинг сўзи эмас. Яна мен унинг сўзини шеър вазнларига солиб кўрдим, аммо у мендан кейин бирор кишининг тилида шеър бўлиб жуда бўлмайди. Аллоҳга қасамки, у ростгўйдир, улар эса ёлғончидирлар», — деди. (Абу Зарр) айтди: Мен (Унайсга): «Бориб кўриб келгунимча (ўрнимга қараб тур), мени озод қил», — дедим. (Абу Зарр) айтди: Бас, мен Маккага келдим ва улардан заифроқ бир кишини (танлаб) топиб: «Сизлар ‹Собий› деб атайдиган (киши) қаерда?» — дедим. У менга ишора қилиб: «Собий!» — деди. Шунда водий аҳли менга ҳар бир кесак ва суяк билан ташланиб, мен беҳуш йиқилгунимгача (уришди). (Абу Зарр) айтди: Мен ўрнимдан турганимда, худди қизил бут (санам)дек (қонга беланган) эдим. (Абу Зарр) айтди: Сўнг Замзамга келиб, ўзимдан қонларни ювдим ва сувидан ичдим. Эй жияним, мен у ерда ўттиз кеча-кундуз турдим, менинг Замзам сувидан бошқа таомим йўқ эди. Шу (сув) билан мен семириб кетдим, ҳатто қорнимнинг бурмалари (ёғ қатламлари) синди ва жигаримда очликнинг заифлигини сезмадим. (Абу Зарр) айтди: Макка аҳли ойдин, ёруғ бир кечада (уйқуда) — қулоқларига (парда) урилган (қаттиқ ухлаб қолган)да, Байтни ҳеч ким тавоф қилмас эди, фақат улардан икки аёл Исоф ва Ноилани (икки бутни) чақириб юрар эдилар. (Абу Зарр) айтди: Тавофларида улар менга (яқин) келишди. Мен: «Бировини иккинчисига никоҳлаб қўйинглар!» — дедим. (Абу Зарр) айтди: Аммо улар сўзларидан тўхтамадилар. (Абу Зарр) айтди: Улар яна менга келишди. Мен очиқ-ойдин (уят) сўз айтиб (киноя қилмай) гапирдим. Шунда улар дод солиб: «Бу ерда бизнинг кишиларимиздан бирортаси бўлганда эди!» — дея жўнаб кетишди. (Абу Зарр) айтди: Йўлда уларни Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр — икковлари пастга тушиб келаётган ҳолда қарши олишди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Сизларга нима бўлди?» — дедилар. Улар: «Каъба билан унинг пардалари орасида бир Собий бор», — дейишди. (Расулуллоҳ ﷺ): «У сизларга нима деди?» — дедилар. Улар: «У бизга оғизни тўлдирадиган (уятли) бир сўз айтди», — дейишди. Расулуллоҳ ﷺ келиб, (Ҳажарул-асвад) тошни истилом қилдилар (қўл теккиздилар) ва у зот ҳамда ҳамроҳлари Байтни тавоф қилдилар, сўнг намоз ўқидилар. Намозларини тугатганларида, Абу Зарр айтади: У зотга Ислом саломи билан биринчи салом берган мен бўлдим. (Абу Зарр) айтди: Мен: «Ассалому алайка, ё Расулуллоҳ!» — дедим. У зот: «Ва алайка ва раҳматуллоҳи», — дедилар. Сўнг: «Сен кимсан?» — дедилар. (Абу Зарр) айтди: Мен: «Ғифорданман», — дедим. (Абу Зарр) айтди: Шунда у зот қўлларини чўзиб, бармоқларини пешоналарига қўйдилар. Мен ичимда: «Ғифорга мансублигимни ёқтирмадилар шекилли», — дедим. Сўнг мен у зотнинг қўлларидан ушламоқчи бўлдим, бироқ ҳамроҳлари (Абу Бакр) — у зотни мендан кўра яхши билар эди — мени қайтарди. Сўнг у зот бошларини кўтариб: «Бу ерда қачондан бери турибсан?» — дедилар. (Абу Зарр) айтди: Мен: «Бу ерда ўттиз кеча-кундоздан бери турибман», — дедим. (Расулуллоҳ ﷺ): «Сени ким таомлантириб турарди?» — дедилар. (Абу Зарр) айтди: Мен: «Менинг Замзам сувидан бошқа таомим йўқ эди. Шу билан семириб кетдим, ҳатто қорнимнинг бурмалари синди ва жигаримда очликнинг заифлигини сезмайман», — дедим. (Расулуллоҳ ﷺ): «Албатта у (Замзам) муборакдир, у тўйимли таомдир», — дедилар. Шунда Абу Бакр: «Ё Расулуллоҳ! Бу кеча уни таомлантиришга менга рухсат беринг», — деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр йўлга чиқдилар, мен ҳам улар билан бирга бордим. Абу Бакр бир эшикни очиб, бизга Тоиф мавизидан ола бошлади. Бу мен у ерда еган илк таом бўлди. Сўнг мен қанча қолдим — қолдим, кейин Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келдим. У зот: «Менга хурмозорли бир ер кўрсатилди, мен уни Ясрибдан бошқа (жой) деб ўйламайман. Сен мендан қавмингга (ушбу даъватни) етказасанми? Шояд Аллоҳ улар(нинг ишини) сен орқали фойдали қилса ва улар орасида сенга ажр берса», — дедилар. Сўнг мен Унайснинг олдига келдим. У: «Нима қилдинг?» — деди. Мен: «Шуни қилдимки, мен Исломни қабул қилдим ва (Расулуллоҳни) тасдиқладим», — дедим. У: «Сенинг динингдан менда юз ўгириш (қониқмаслик) йўқ, мен ҳам Исломни қабул қилдим ва тасдиқладим», — деди. Сўнг биз онамизнинг олдига келдик. У: «Икковингизнинг динингиздан менда юз ўгириш йўқ, мен ҳам Исломни қабул қилдим ва тасдиқладим», — деди. Сўнг биз (юкларимизни) ортиб, қавмимиз Ғифорга келдик. Уларнинг ярми Исломни қабул қилди ва уларга Имо ибн Раҳаза ал-Ғифорий имомлик қилар эди, у уларнинг саййиди (бошлиғи) эди. Ярмлари эса: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида Исломни қабул қиламиз», — дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келдилар ва уларнинг қолган ярми Исломни қабул қилди. Аслам (қабиласи) келиб: «Ё Расулуллоҳ! Биродарларимиз (Ғифор) қабул қилган нарса устига биз ҳам Исломни қабул қиламиз», — дейишди ва Исломни қабул қилдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилсин; Аслам — Аллоҳ уни омон сақласин», — дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الصَّامِتِ ابْنَ عَمِّ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ جَاءَ الأَسْلَمِيُّ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَنَّهُ أَصَابَ امْرَأَةً حَرَامًا أَرْبَعَ مَرَّاتٍ كُلُّ ذَلِكَ يُعْرِضُ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ فِي الْخَامِسَةِ فَقَالَ " أَنِكْتَهَا " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " حَتَّى غَابَ ذَلِكَ مِنْكَ فِي ذَلِكَ مِنْهَا " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " كَمَا يَغِيبُ الْمِرْوَدُ فِي الْمُكْحُلَةِ وَالرِّشَاءُ فِي الْبِئْرِ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَهَلْ تَدْرِي مَا الزِّنَا " . قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُ مِنْهَا حَرَامًا مَا يَأْتِي الرَّجُلُ مِنِ امْرَأَتِهِ حَلاَلاً . قَالَ " فَمَا تُرِيدُ بِهَذَا الْقَوْلِ " . قَالَ أُرِيدُ أَنْ تُطَهِّرَنِي . فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِهِ يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ انْظُرْ إِلَى هَذَا الَّذِي سَتَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَلَمْ تَدَعْهُ نَفْسُهُ حَتَّى رُجِمَ رَجْمَ الْكَلْبِ . فَسَكَتَ عَنْهُمَا ثُمَّ سَارَ سَاعَةً حَتَّى مَرَّ بِجِيفَةِ حِمَارٍ شَائِلٍ بِرِجْلِهِ فَقَالَ " أَيْنَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ " . فَقَالاَ نَحْنُ ذَانِ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " انْزِلاَ فَكُلاَ مِنْ جِيفَةِ هَذَا الْحِمَارِ " . فَقَالاَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَنْ يَأْكُلُ مِنْ هَذَا قَالَ " فَمَا نِلْتُمَا مِنْ عِرْضِ أَخِيكُمَا آنِفًا أَشَدُّ مِنْ أَكْلٍ مِنْهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُ الآنَ لَفِي أَنْهَارِ الْجَنَّةِ يَنْقَمِسُ فِيهَا " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Aslam qabilasidan bir kishi Allohning Nabiysi ﷺ huzurlariga kelib, oʻzining bir ayolga harom yoʻl bilan yaqinlik qilganini oʻziga qarshi toʻrt marta iqror berdi. Bularning hammasida Nabiy ﷺ undan yuz oʻgirar edilar. Soʻng beshinchi marta u zot unga yuzlanib: «Sen u bilan jimoʼ qildingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Sening (aʼzoing) uning (aʼzosida) gʻoyib boʻlguncha (kirdimi)?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Surma mili surmadonda, arqon quduqda gʻoyib boʻlganidek (gʻoyib boʻldimi)?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Zino nima ekanini bilasanmi?» dedilar. U: «Ha, men undan haromni — erkak oʻz xotinidan halol yoʻl bilan oladigan narsani (harom yoʻl bilan) oldim», dedi. U zot: «Bu soʻzing bilan nimani istaysan?» dedilar. U: «Meni pok qilishingizni istayman», dedi. Shunda u zot uning haqida buyruq berdilar va u toshboʻron qilindi. Soʻng Nabiy ﷺ oʻz sahobalaridan ikki kishini eshitdilarki, biri ikkinchisiga: «Mana shu kishiga qara, Alloh uning aybini yashirgan edi, lekin uning nafsi uni tinch qoʻymadi, oxir-oqibat u it kabi toshboʻron qilindi», deyardi. U zot ularga hech narsa demadilar, soʻng bir muddat yurib, oyoqlarini koʻtarib yotgan eshakning oʻligi yoniga yetib keldilar. U zot: «Falonchi billan falonchi qayerda?» dedilar. Ular: «Biz mana shu yerdamiz, ey Allohning Rasuli!» dedilar. U zot: «Tushib, mana shu eshakning oʻligidan yenglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Nabiysi! Buni kim ham yerdi?» dedilar. U zot: «Hozirgina birodaringizning obroʻyiga tegib aytgan gapingiz, undan yeyishdan ham qattiqroqdir. Jonim qoʻlida boʻlgan zot bilan qasamki, u hozir jannat anhorlarida, ularning ichida choʻmilib yuribdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Аслам қабиласидан бир киши Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурларига келиб, ўзининг бир аёлга ҳаром йўл билан яқинлик қилганини ўзига қарши тўрт марта иқрор берди. Буларнинг ҳаммасида Набий ﷺ ундан юз ўгирар эдилар. Сўнг бешинчи марта у зот унга юзланиб: «Сен у билан жимў қилдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сенинг (аъзоинг) унинг (аъзосида) ғойиб бўлгунча (кирдими)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сурма мили сурмадонда, арқон қудуқда ғойиб бўлганидек (ғойиб бўлдими)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Зино нима эканини биласанми?» дедилар. У: «Ҳа, мен ундан ҳаромни — эркак ўз хотинидан ҳалол йўл билан оладиган нарсани (ҳаром йўл билан) олдим», деди. У зот: «Бу сўзинг билан нимани истайсан?» дедилар. У: «Мени пок қилишингизни истайман», деди. Шунда у зот унинг ҳақида буйруқ бердилар ва у тошбўрон қилинди. Сўнг Набий ﷺ ўз саҳобаларидан икки кишини эшитдиларки, бири иккинчисига: «Мана шу кишига қара, Аллоҳ унинг айбини яширган эди, лекин унинг нафси уни тинч қўймади, охир-оқибат у ит каби тошбўрон қилинди», деярди. У зот уларга ҳеч нарса демадилар, сўнг бир муддат юриб, оёқларини кўтариб ётган эшакнинг ўлиги ёнига етиб келдилар. У зот: «Фалончи биллан фалончи қаерда?» дедилар. Улар: «Биз мана шу ердамиз, эй Аллоҳнинг Расули!» дедилар. У зот: «Тушиб, мана шу эшакнинг ўлигидан енглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Набийси! Буни ким ҳам ерди?» дедилар. У зот: «Ҳозиргина биродарингизнинг обрўйига тегиб айтган гапингиз, ундан ейишдан ҳам қаттиқроқдир. Жоним қўлида бўлган зот билан қасамки, у ҳозир жаннат анҳорларида, уларнинг ичида чўмилиб юрибди», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا بَايَعَكَ سُرَّاقُ الْحَجِيجِ مِنْ أَسْلَمَ وَغِفَارَ وَمُزَيْنَةَ ـ وَأَحْسِبُهُ وَجُهَيْنَةَ ابْنُ أَبِي يَعْقُوبَ شَكَّ ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَمُزَيْنَةُ ـ وَأَحْسِبُهُ ـ وَجُهَيْنَةُ خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي عَامِرٍ وَأَسَدٍ وَغَطَفَانَ، خَابُوا وَخَسِرُوا ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنَّهُمْ لَخَيْرٌ مِنْهُمْ ".
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aqra ibn Hobis Paygʻambar ﷺ ga: «Sizga — faqat Aslam, Gʻifor, Muzayna (qabilalaridan) boʻlgan hojilarni talovchilar — bayʼat berdi», — dedi (Ibn Abu Yaʼqub — Aqra «va Juhayna» (ham) deb qoʻshganmi yoʻqmi, deb shubha qiladi). Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Aslam, Gʻifor, Muzayna (va, ehtimol,) Juhayna (qabilalari) — Bani Tamim, Bani Omir, Asad va Gʻatafon (qabilalari)dan yaxshiroq deb oʻylamaysizmi?» — dedi. Kimdir: «Ular muvaffaqiyatsiz va ziyon koʻruvchilar edi-ku!» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, ular (yaʼni birinchilari) — ulardan (yaʼni keyingilaridan) yaxshiroqdir», — dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ақра ибн Ҳобис Пайғамбар ﷺ га: «Сизга — фақат Аслам, Ғифор, Музайна (қабилаларидан) бўлган ҳожиларни таловчилар — байъат берди», — деди (Ибн Абу Яъқуб — Ақра «ва Жуҳайна» (ҳам) деб қўшганми йўқми, деб шубҳа қилади). Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Аслам, Ғифор, Музайна (ва, эҳтимол,) Жуҳайна (қабилалари) — Бани Тамим, Бани Омир, Асад ва Ғатафон (қабилалари)дан яхшироқ деб ўйламайсизми?» — деди. Кимдир: «Улар муваффақияциз ва зиён кўрувчилар эди-ку!» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, улар (яъни биринчилари) — улардан (яъни кейингиларидан) яхшироқдир», — деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ جَمِيعًا عَنِ ابْنِ،
عَرْعَرَةَ - وَاللَّفْظُ لِلْجَهْضَمِيِّ - حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ،
عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ فِي سَفَرٍ
فَكَانَ يَخْدُمُنِي فَقُلْتُ لَهُ لاَ تَفْعَلْ . فَقَالَ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ الأَنْصَارَ تَصْنَعُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم شَيْئًا آلَيْتُ أَنْ لاَ أَصْحَبَ أَحَدًا مِنْهُمْ إِلاَّ خَدَمْتُهُ . زَادَ ابْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ
فِي حَدِيثِهِمَا وَكَانَ جَرِيرٌ أَكْبَرَ مِنْ أَنَسٍ . وَقَالَ ابْنُ بَشَّارٍ أَسَنَّ مِنْ أَنَسٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Jarir ibn Abdulloh al-Bajaliy bilan bir safarga chiqdim, u menga xizmat qilardi. Men unga: «Bunday qilma», — dedim. U: «Men ansorlarning Rasululloh ﷺ ga bir narsa (xizmat) qilayotganlarini koʻrgan edim, shuning uchun ulardan birortasi bilan birga boʻlsam, unga albatta xizmat qilishga ont ichganman», — dedi. Jarir Anasdan kattaroq edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Жарир ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий билан бир сафарга чиқдим, у менга хизмат қиларди. Мен унга: «Бундай қилма», — дедим. У: «Мен ансорларнинг Расулуллоҳ ﷺ га бир нарса (хизмат) қилаётганларини кўрган эдим, шунинг учун улардан бирортаси билан бирга бўлсам, унга албатта хизмат қилишга онт ичганман», — деди. Жарир Анасдан каттароқ эди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه ضَرَبَ ابْنًا لَهُ تَكَنَّى أَبَا عِيسَى وَأَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ تَكَنَّى بِأَبِي عِيسَى فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَمَا يَكْفِيكَ أَنْ تُكَنَّى بِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَنَّانِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ وَإِنَّا فِي جَلْجَلَتِنَا فَلَمْ يَزَلْ يُكْنَى بِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ حَتَّى هَلَكَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Aslam otasidan rivoyat qiladi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Abu Iso deb kunya olgan oʻgʻlini urdi. Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) ham Abu Iso deb kunya olgan edi. Umar unga: «Senga Abu Abdulloh deb kunya olishing yetarli emasmi?» dedi. U: «Albatta, menga bu kunyani Rasululloh ﷺ qoʻyganlar», dedi. (Umar): «Albatta, Rasululloh ﷺning oldingi va keyingi gunohlari kechirilgan, biz esa hali oʻz tashvishimizda (sinov ichida)miz», dedi. U vafot etgunicha Abu Abdulloh deb kunya olib qolaverdi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Аслам отасидан ривоят қилади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Абу Исо деб куня олган ўғлини урди. Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) ҳам Абу Исо деб куня олган эди. Умар унга: «Сенга Абу Абдуллоҳ деб куня олишинг етарли эмасми?» деди. У: «Албатта, менга бу куняни Расулуллоҳ ﷺ қўйганлар», деди. (Умар): «Албатта, Расулуллоҳ ﷺнинг олдинги ва кейинги гуноҳлари кечирилган, биз эса ҳали ўз ташвишимизда (синов ичида)миз», деди. У вафот этгунича Абу Абдуллоҳ деб куня олиб қолаверди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَشَىْءٌ مِنْ مُزَيْنَةَ وَجُهَيْنَةَ ـ أَوْ قَالَ شَىْءٌ مِنْ جُهَيْنَةَ أَوْ مُزَيْنَةَ ـ خَيْرٌ عِنْدَ اللَّهِ ـ أَوْ قَالَ ـ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ أَسَدٍ وَتَمِيمٍ وَهَوَازِنَ وَغَطَفَانَ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Aslam, Gʻifor va Muzayna hamda Juhaynadan baʼzi (kishilar) — yoki (u zot:) ‹Juhayna yoki Muzaynadan baʼzi (kishilar)›, dedi — Alloh nazarida — yoki (u zot:) ‹Qiyomat kuni›, dedi — Asad, Tamim, Havozin va Gʻatafon (qabilalari)dan yaxshiroqdir», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аслам, Ғифор ва Музайна ҳамда Жуҳайнадан баъзи (кишилар) — ёки (у зот:) ‹Жуҳайна ёки Музайнадан баъзи (кишилар)›, деди — Аллоҳ назарида — ёки (у зот:) ‹Қиёмат куни›, деди — Асад, Тамим, Ҳавозин ва Ғатафон (қабилалари)дан яхшироқдир», — деди.
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ،
اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ
لَهَا وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ " .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qildi, Aslam — Alloh unga salomatlik berdi», — dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилди, Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берди», — дедилар.
وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ أَصْحَابُ الشَّجَرَةِ أَلْفًا وَثَلاَثَمِائَةٍ، وَكَانَتْ أَسْلَمُ ثُمْنَ الْمُهَاجِرِينَ. تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ.
(Abdulloh ibn Abu Avfo aytdi:) Daraxt (bayʼati) ahli ming uch yuz (kishi) edi; Aslam (qabilasi) muhojirlarning sakkizdan biri edi. Buni Muhammad ibn Bashshor (Abu Dovuddan, u Shuʼbadan rivoyatda) qoʻllab-quvvatladi.(Абдуллоҳ ибн Абу Авфо айтди:) Дарахт (байъати) аҳли минг уч юз (киши) эди; Аслам (қабиласи) муҳожирларнинг саккиздан бири эди. Буни Муҳаммад ибн Башшор (Абу Довуддан, у Шуъбадан ривоятда) қўллаб-қувватлади.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ جَمِيعًا عَنِ
ابْنِ مَهْدِيٍّ، قَالَ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ،
الْجَوْنِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه
وسلم " ائْتِ قَوْمَكَ فَقُلْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَغِفَارُ
غَفَرَ اللَّهُ لَهَا " .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Qavmingga borib ayt: Rasululloh ﷺ: ‹Aslam — Alloh unga salomatlik berdi, Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qildi›, — dedilar», — dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Қавмингга бориб айт: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берди, Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилди›, — дедилар», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ قِصَّةِ، تَبُوكَ قَالَ كَعْبٌ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا إِلاَّ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ، غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ، وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ، عَنْهَا إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ عِيرَ قُرَيْشٍ، حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ، وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ، وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا، كَانَ مِنْ خَبَرِي أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَاللَّهِ مَا اجْتَمَعَتْ عِنْدِي قَبْلَهُ رَاحِلَتَانِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ غَزْوَةً إِلاَّ وَرَّى بِغَيْرِهَا، حَتَّى كَانَتْ تِلْكَ الْغَزْوَةُ، غَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرٍّ شَدِيدٍ، وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَعَدُوًّا كَثِيرًا، فَجَلَّى لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ، فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِ الَّذِي يُرِيدُ، وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَثِيرٌ، وَلاَ يَجْمَعُهُمْ كِتَابٌ حَافِظٌ ـ يُرِيدُ الدِّيوَانَ ـ قَالَ كَعْبٌ فَمَا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ إِلاَّ ظَنَّ أَنْ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْىُ اللَّهِ، وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتِ الثِّمَارُ وَالظِّلاَلُ، وَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ، فَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَىْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَيْهِ. فَلَمْ يَزَلْ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اشْتَدَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ، فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا، فَقُلْتُ أَتَجَهَّزُ بَعْدَهُ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ، فَغَدَوْتُ بَعْدَ أَنْ فَصَلُوا لأَتَجَهَّزَ، فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، ثُمَّ غَدَوْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَلَمْ يَزَلْ بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ، وَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ، وَلَيْتَنِي فَعَلْتُ، فَلَمْ يُقَدَّرْ لِي ذَلِكَ، فَكُنْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطُفْتُ فِيهِمْ، أَحْزَنَنِي أَنِّي لاَ أَرَى إِلاَّ رَجُلاً مَغْمُوصًا عَلَيْهِ النِّفَاقُ أَوْ رَجُلاً مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنَ الضُّعَفَاءِ، وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ، فَقَالَ وَهْوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ " مَا فَعَلَ كَعْبٌ ". فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَنَظَرُهُ فِي عِطْفِهِ. فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ، وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا. فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّهُ تَوَجَّهَ قَافِلاً حَضَرَنِي هَمِّي، وَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَاذَا أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَاسْتَعَنْتُ عَلَى ذَلِكَ بِكُلِّ ذِي رَأْىٍ مِنْ أَهْلِي، فَلَمَّا قِيلَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ، وَعَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَخْرُجَ مِنْهُ أَبَدًا بِشَىْءٍ فِيهِ كَذِبٌ، فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ، وَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَادِمًا، وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَيَرْكَعُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ، فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ، فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ، وَيَحْلِفُونَ لَهُ، وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلاً فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلاَنِيَتَهُمْ، وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ، وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ، فَجِئْتُهُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَيْهِ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ، ثُمَّ قَالَ " تَعَالَ ". فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَقَالَ لِي " مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدِ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ ". فَقُلْتُ بَلَى، إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا، لَرَأَيْتُ أَنْ سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ، وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلاً، وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَىَّ، وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَىَّ فِيهِ إِنِّي لأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ، لاَ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي مِنْ عُذْرٍ، وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ، فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ ". فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي، فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ كُنْتَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا، وَلَقَدْ عَجَزْتَ أَنْ لاَ تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا اعْتَذَرَ إِلَيْهِ الْمُتَخَلِّفُونَ، قَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكَ، فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ فَأُكَذِّبُ نَفْسِي، ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي أَحَدٌ قَالُوا نَعَمْ، رَجُلاَنِ قَالاَ مِثْلَ مَا قُلْتَ، فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلُ مَا قِيلَ لَكَ. فَقُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعِ الْعَمْرِيُّ وَهِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ. فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا إِسْوَةٌ، فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي، وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلاَمِنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ، فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَتَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ فِي نَفْسِي الأَرْضُ، فَمَا هِيَ الَّتِي أَعْرِفُ، فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، فَأَمَّا صَاحِبَاىَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ، وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ، فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلاَةَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ وَأَطُوفُ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ، وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهْوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلاَةِ، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلاَمِ عَلَىَّ أَمْ لاَ ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ فَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ، فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلاَتِي أَقْبَلَ إِلَىَّ، وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي، حَتَّى إِذَا طَالَ عَلَىَّ ذَلِكَ مِنْ جَفْوَةِ النَّاسِ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهْوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَىَّ السَّلاَمَ، فَقُلْتُ يَا أَبَا قَتَادَةَ، أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُنِي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ. فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَفَاضَتْ عَيْنَاىَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ، قَالَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي بِسُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ أَنْبَاطِ أَهْلِ الشَّأْمِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ، حَتَّى إِذَا جَاءَنِي دَفَعَ إِلَىَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ، فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ، وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلاَ مَضْيَعَةٍ، فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ. فَقُلْتُ لَمَّا قَرَأْتُهَا وَهَذَا أَيْضًا مِنَ الْبَلاَءِ. فَتَيَمَّمْتُ بِهَا التَّنُّورَ فَسَجَرْتُهُ بِهَا، حَتَّى إِذَا مَضَتْ أَرْبَعُونَ لَيْلَةً مِنَ الْخَمْسِينَ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لاَ بَلِ اعْتَزِلْهَا وَلاَ تَقْرَبْهَا. وَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَىَّ مِثْلَ ذَلِكَ، فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَتَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِي هَذَا الأَمْرِ. قَالَ كَعْبٌ فَجَاءَتِ امْرَأَةُ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَائِعٌ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ فَهَلْ تَكْرَهُ أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ " لاَ وَلَكِنْ لاَ يَقْرَبْكِ ". قَالَتْ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ إِلَى شَىْءٍ، وَاللَّهِ مَا زَالَ يَبْكِي مُنْذُ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ إِلَى يَوْمِهِ هَذَا. فَقَالَ لِي بَعْضُ أَهْلِي لَوِ اسْتَأْذَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَتِكَ كَمَا أَذِنَ لاِمْرَأَةِ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ أَنْ تَخْدُمَهُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَسْتَأْذِنُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا يُدْرِينِي مَا يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَأْذَنْتُهُ فِيهَا وَأَنَا رَجُلٌ شَابٌّ فَلَبِثْتُ بَعْدَ ذَلِكَ عَشْرَ لَيَالٍ حَتَّى كَمَلَتْ لَنَا خَمْسُونَ لَيْلَةً مِنْ حِينِ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِنَا، فَلَمَّا صَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ صُبْحَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، وَأَنَا عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِنَا، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عَلَى الْحَالِ الَّتِي ذَكَرَ اللَّهُ، قَدْ ضَاقَتْ عَلَىَّ نَفْسِي، وَضَاقَتْ عَلَىَّ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ، سَمِعْتُ صَوْتَ صَارِخٍ أَوْفَى عَلَى جَبَلِ سَلْعٍ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ، أَبْشِرْ. قَالَ فَخَرَرْتُ سَاجِدًا، وَعَرَفْتُ أَنْ قَدْ جَاءَ فَرَجٌ، وَآذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا حِينَ صَلَّى صَلاَةَ الْفَجْرِ، فَذَهَبَ النَّاسُ يُبَشِّرُونَنَا، وَذَهَبَ قِبَلَ صَاحِبَىَّ مُبَشِّرُونَ، وَرَكَضَ إِلَىَّ رَجُلٌ فَرَسًا، وَسَعَى سَاعٍ مِنْ أَسْلَمَ فَأَوْفَى عَلَى الْجَبَلِ وَكَانَ الصَّوْتُ أَسْرَعَ مِنَ الْفَرَسِ، فَلَمَّا جَاءَنِي الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ يُبَشِّرُنِي نَزَعْتُ لَهُ ثَوْبَىَّ، فَكَسَوْتُهُ إِيَّاهُمَا بِبُشْرَاهُ، وَاللَّهِ مَا أَمْلِكُ غَيْرَهُمَا يَوْمَئِذٍ، وَاسْتَعَرْتُ ثَوْبَيْنِ فَلَبِسْتُهُمَا، وَانْطَلَقْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَتَلَقَّانِي النَّاسُ فَوْجًا فَوْجًا يُهَنُّونِي بِالتَّوْبَةِ، يَقُولُونَ لِتَهْنِكَ تَوْبَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ. قَالَ كَعْبٌ حَتَّى دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ، فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ حَوْلَهُ النَّاسُ فَقَامَ إِلَىَّ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ يُهَرْوِلُ حَتَّى صَافَحَنِي وَهَنَّانِي، وَاللَّهِ مَا قَامَ إِلَىَّ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ غَيْرُهُ، وَلاَ أَنْسَاهَا لِطَلْحَةَ، قَالَ كَعْبٌ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ " أَبْشِرْ بِخَيْرِ يَوْمٍ مَرَّ عَلَيْكَ مُنْذُ وَلَدَتْكَ أُمُّكَ ". قَالَ قُلْتُ أَمِنْ عِنْدِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ قَالَ " لاَ، بَلْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ". وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ، وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ مِنْهُ، فَلَمَّا جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِ اللَّهِ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ ". قُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ إِنَّمَا نَجَّانِي بِالصِّدْقِ، وَإِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ لاَ أُحَدِّثَ إِلاَّ صِدْقًا مَا بَقِيتُ، فَوَاللَّهِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَبْلاَهُ اللَّهُ فِي صِدْقِ الْحَدِيثِ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ مِمَّا أَبْلاَنِي، مَا تَعَمَّدْتُ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا كَذِبًا، وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَحْفَظَنِي اللَّهُ فِيمَا بَقِيتُ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم [quran sura="9" aya_start="117" aya_end="119"]{لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ} إِلَى قَوْلِهِ [quran sura="9" aya_start="119" aya_end="119"]{وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ} فَوَاللَّهِ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ نِعْمَةٍ قَطُّ بَعْدَ أَنْ هَدَانِي لِلإِسْلاَمِ أَعْظَمَ فِي نَفْسِي مِنْ صِدْقِي لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَكُونَ كَذَبْتُهُ، فَأَهْلِكَ كَمَا هَلَكَ الَّذِينَ كَذَبُوا، فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ لِلَّذِينَ كَذَبُوا حِينَ أَنْزَلَ الْوَحْىَ شَرَّ مَا قَالَ لأَحَدٍ، فَقَالَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى [quran sura="9" aya_start="95" aya_end="96"]{سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ} إِلَى قَوْلِهِ [quran sura="9" aya_start="96" aya_end="96"]{فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}. قَالَ كَعْبٌ وَكُنَّا تَخَلَّفْنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ عَنْ أَمْرِ أُولَئِكَ الَّذِينَ قَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَلَفُوا لَهُ، فَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَأَرْجَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْرَنَا حَتَّى قَضَى اللَّهُ فِيهِ، فَبِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ [quran sura="9" aya_start="118" aya_end="118"]{وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا} وَلَيْسَ الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ مِمَّا خُلِّفْنَا عَنِ الْغَزْوِ إِنَّمَا هُوَ تَخْلِيفُهُ إِيَّانَا وَإِرْجَاؤُهُ أَمْرَنَا عَمَّنْ حَلَفَ لَهُ وَاعْتَذَرَ إِلَيْهِ، فَقَبِلَ مِنْهُ.
(Abdulloh ibn Kaʼb ibn Molik — Kaʼb koʻr boʻ lib qolganida uning (yetaklab yuradigan) boshlovchisi edi — aytdi: Men Kaʼb ibn Molikni — u Tabuk voqeasidan ortda qolgani (haqida) soʻzlaganida — eshitdim. Kaʼb aytdi:) Men Rasululloh ﷺdan — u zot qatnashgan birorta gʻazotda — ortda qolmadim, faqat Tabuk gʻazotidan boshqa; biroq men Badr gʻazotidan (ham) ortda qolgan edim — undan ortda qolgan hech kim malomat qilinmagan edi; chunki Rasululloh ﷺ (oʻshanda) faqat Quraysh karvonini koʻzlab chiqgan edilar, to Alloh ular bilan dushmanlari orasini — vaʼdalashmagan holda — toʻpladi. Men Rasululloh ﷺ bilan Aqaba kechasi — biz islom ustiga (mahkam) ahdlashgan paytda — hozir boʻ lganman; men uning (oʻrniga) Badrda hozir boʻ lishni — garchi Badr odamlar ichida undan koʻproq tilga olinsa-da — yoqtirmas (afzal koʻrmas) edim. Mening xabarim shuki: men oʻsha gʻazotdan ortda qolgan paytimchalik hech qachon kuchli va imkonli (boy) boʻ lmaganman. Allohga qasamki, undan oldin menda hech qachon ikkita ulov (tuya) jamlanmagan edi, to men oʻsha gʻazotda ularni jamladim. Rasululloh ﷺ biror gʻazotni iroda qilsalar, uni boshqa (joy) bilan yashirar edilar; to oʻsha gʻazot boʻ lguniga qadar. Rasululloh ﷺ uni qattiq jaziramada qildilar, uzoq safar, sahro (suvsiz cheksizlik) va koʻp dushmanga roʻbaroʻ boʻ ldilar; shu sababli musulmonlarga oʻz ishlarini ochiq aytdilar — gʻazotga tayyorgarlik koʻrishlari uchun — va ular koʻzlagan tomonini xabar qildilar. Rasululloh ﷺ bilan boʻ lgan musulmonlar koʻp edi; ularni (barchasini) saqlab turadigan bir kitob (yaʼni devon-roʻyxat) jamlamasdi. Kaʼb aytdi: Bas, (gʻazotdan) gʻoyib boʻ lishni istagan har bir kishi — Allohning vahiyi tushmasa, bu (gʻoyibligi) yashirin qoladi deb oʻylardi. Rasululloh ﷺ oʻsha gʻazotni mevalar va soyalar yoqimli boʻ lgan paytda qildilar. Rasululloh ﷺ va u bilan birga musulmonlar (gʻazotga) tayyorlana boshladilar. Men ular bilan birga tayyorlanish uchun ertalab chiqar, soʻng hech narsani bitirmay qaytar, va oʻzimga: «Men bunga qodirman», derdim. Bu (kechiktirish) men bilan davom etaverdi, to odamlar jiddiy (shoshilinch) tayyorgarlikni kuchaytirdi. Rasululloh ﷺ va u bilan musulmonlar (yoʻ lga) chiqdilar — men esa tayyorgarligimdan hech narsani bitirmagan edim. Men: «Undan bir-ikki kun keyin tayyorlanaman, soʻng ularga yetib olaman», dedim. Ular joʻnab ketganlaridan keyin tayyorlanish uchun ertalab chiqdim, lekin hech narsa bitirmay qaytdim; soʻng (yana) ertalab chiqdim, (yana) qaytdim — hech narsa bitirmadim. Bu (holat) men bilan davom etaverdi, to ular (juda) tezlashdi va gʻazot (yetib boʻ lmas darajada) uzoqlashdi. Men ulovga minib ularga yetib olishni qasd qildim — koshki shunday qilgan boʻ lsam! — lekin bu menga nasib boʻ lmadi. Men Rasululloh ﷺ chiqqanlaridan keyin odamlar ichida (Madinada) yurganimda, ular orasida aylanganimda, meni — faqat nifoq (munofiqlik) bilan ayblangan bir kishini, yoki Alloh uzr bergan ojiz (kuchsiz)lardan birini koʻrishim — gʻamginlantirar edi. Rasululloh ﷺ meni — to Tabukga yetgunlaricha — eslamadilar. U zot Tabukda odamlar ichida oʻtirgan holda: «Kaʼb nima qildi?» dedilar. Bani Salimadan bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, uni ikki choponi (kibri) va oʻz (yelkasiga) qarab (gʻ ururlanishi) ushlab qoldi», dedi. Muoz ibn Jabal: «Yomon (gap) aytding! Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, biz u haqida yaxshilikdan boshqani bilmaymiz», dedi. Rasululloh ﷺ jim turdilar. Kaʼb ibn Molik aytdi: Menga u zotning qaytib (kelishga) yuzlangani (xabari) yetganida, gʻamim (tashvishim) meni qopladi va men yolgʻon (toʻqishni) oʻylab: «Ertaga uning gʻazabidan nima bilan qutulaman?» deya boshladim; bunga oilamdan har bir aql egasidan yordam soʻradim. «Rasululloh ﷺ kelib qoldilar» deyilganida, mendan botil (yolgʻon fikr) chiqib ketdi va men u zotdan hech qachon yolgʻon bilan qutula olmasligimni angladim; shu sababli rost (gapir)ishga qatʼiy qaror qildim. Rasululloh ﷺ ertalab keldilar. U zot safardan kelganlarida (avval) masjiddan boshlar, unda ikki rakat (namoz) oʻqib, soʻng odamlar uchun (suhbatga) oʻtirardilar. U zot shunday qilganlarida, ortda qolganlar (muxallaflar) keldi; ular u zotga uzr aytib, qasam icha boshladilar — ular sakson nechta kishi edi. Rasululloh ﷺ ularning oshkorasini (zohirini) qabul qildilar, ularga bayʼat oldilar, ular uchun (Allohdan) magʻfirat soʻradilar va ichki sirlarini Allohga havola qildilar. Men u zotning oldiga keldim; men salom berganimda, u zot gʻazablangan kishi tabassumi bilan tabassum qildi, soʻng: «Kel», dedi. Men yurib keldim, to u zotning oldida oʻtirdim. U zot menga: «Seni nima (gʻazotdan) ortda qoldirdi? Sen oʻzingga ulov sotib olmaganmiding?» dedi. Men: «Ha (sotib olgan edim). Allohga qasamki, agar men dunyo ahlidan sendan boshqasining oldida oʻtirgan boʻ lganimda, uning gʻazabidan bir uzr bilan qutulardim deb oʻylardim — chunki menga (yaxshi) jadal (soʻzga ustalik) berilgan. Lekin, Allohga qasamki, men aniq bilamanki, agar bugun senga yolgʻon bir soʻz aytsam-u, sen u bilan mendan rozi boʻ lsang, Alloh tezda seni menga gʻazablantiradi; agar senga rost soʻz aytsam-u, sen u sababli menga (gʻazab) topsang, men unda Allohning afvini umid qilaman. Yoʻq, Allohga qasamki, menga hech uzr yoʻq edi. Allohga qasamki, men sendan ortda qolgan paytimdek hech qachon kuchli va imkonli (boy) boʻ lmaganman», dedim. Rasululloh ﷺ: «Bunga kelsak, u rost aytdi. Bas, tur, to Alloh sen haqingda hukm qilguni (qadar kut)», dedi. Men turdim; Bani Salimadan baʼzi kishilar (oʻrnidan) turib, mening ortimdan ergashdi va menga: «Allohga qasamki, biz seni bundan oldin biror gunoh qilgan deb bilmaymiz; sen — ortda qolganlar Rasululloh ﷺga uzr aytgandek, unga uzr aytishga ojizlik qilding (uzr toʻqimading); axir gunohingga Rasululloh ﷺning sen uchun magʻfirat soʻrashlari kifoya qilardi-ku», dedi. Allohga qasamki, ular meni shunchalik koyiverdilarki, men qaytib (oldiga borib) oʻzimni yolgʻonga chiqarishni (oʻ zimni yolgʻonchi qilishni) istab qoldim. Soʻng ularga: «Bu (holatga) men bilan birga yana kimsa duch keldimi?» dedim. Ular: «Ha, ikki kishi — sen aytgandek (rost) aytdi, ularga ham senga aytilgandek aytildi», dedi. Men: «Ular kim?» dedim. Ular: «Murora ibn Rabiʼ al-Amriy va Hilol ibn Umayya al-Voqifiy», dedi. Ular menga — Badrda qatnashgan, oʻzlarida (men uchun) ibrat (oʻrnak) boʻ lgan ikki solih kishini zikr qildi. Ular ularning (ismini) menga aytganda, men (oʻz ahvolimga sabr bilan) oʻtaverdim. Rasululloh ﷺ musulmonlarni — ortda qolganlar ichida biz uch kishi bilan gaplashishdan qaytardilar. Odamlar bizdan chetlandi (uzoqlashdi) va bizga (munosabatini) oʻzgartirdi, to men uchun (oʻ z) yerim (vatanim) ham notanish boʻ lib qoldi — goʻyo u men biladigan (yer) emasdek. Biz shu holda ellik kecha turdik. Mening ikki sherigim bukuldi (sustlandi) va uylarida yigʻlab oʻtirib qoldi; men esa qavmning eng yoshi va eng baquvvati edim, shu sababli chiqar, musulmonlar bilan namozda hozir boʻ lar, bozorlarda aylanar edim — lekin men bilan hech kim gaplashmasdi. Men Rasululloh ﷺning oldiga kelar, u zot namozdan keyin oʻ z majlisida (oʻtirgan) holda unga salom berar va oʻzimga: «U menga salomni qaytarishga labini qimirlatdimi yoki yoʻqmi?» derdim. Soʻng unga yaqin (joyda) namoz oʻqib, unga oʻgʻrincha (yashirin) nazar tashlardim; men namozimga yuzlansam, u menga qarardi; men unga qarasam, u mendan yuz oʻgirardi. Bu (holat) — odamlarning jafosi (sovuqligi) — menga uzoq choʻzilganida, men yurib, Abu Qatodaning bogʻ devoriga tirmashib chiqdim — u mening amakimning oʻgʻ li va odamlarning menga eng suyuklisi edi. Men unga salom berdim, lekin, Allohga qasamki, u menga salomni qaytarmadi. Men: «Ey Abu Qatoda, Alloh haqqi (uchun soʻrayman), men Alloh va Rasulini sevishimni bilmaysanmi?» dedim. U jim turdi. Men yana takrorladim va uni qasamlatdim — u (yana) jim turdi. Men yana takrorladim — u: «Alloh va Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedi. Shunda koʻzlarim yoshga toʻldi va men ortga qaytib, devorga (yana) tirmashib (chiqib ketdim). Men Madina bozorida yurgan paytimda, birdan Shom ahlining nabatiylaridan (dehqonlaridan) biri — Madinaga taom (don) sotgani kelganlardan — «Kaʼb ibn Molikni kim koʻrsatadi?» deya boshladi. Odamlar unga (men tomon) ishora qila boshladi, to u mening oldima kelib, menga Gʻasson podshohidan (bir) maktub berdi; unda: «Ammo baʼd; menga yetishicha, sening sohibing (Paygʻambar) seni jafo qilibdi (uzoqlashtiribdi); Alloh seni xorlik va zoeʼ (bekorga ketish) diyorida qilgan emas. Bizga kelib qoʻ shil, biz seni (yaxshilik bilan) ovutamiz», deb (yozilgan) edi. Men uni oʻqiganimda: «Bu ham balolardan (sinovlardan)dir», dedim va uni tandirga tomon (qilib), u bilan (tandirni) yoqib yubordim (yoqib tashladim). To ellikkechadan qirq kecha oʻtganida, birdan Rasululloh ﷺning elchisi menga kelib: «Rasululloh ﷺ senga — xotiningdan chetlanishing (uzoqlashishing)ni buyurmoqda», dedi. Men: «Uni taloq qilaymi yoki nima qilay?» dedim. U: «Yoʻq, balki undan chetlan va unga yaqinlashma», dedi. U (zot) ikki sherigimga ham shunga oʻxshashni yubordi. Men xotinimga: «Ahling (ota-onangning) oldiga borib, Alloh bu ishda hukm qilguniga qadar ularning yonida boʻ lib tur», dedim. Kaʼb aytdi: Hilol ibn Umayyaning xotini Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, Hilol ibn Umayya — keksa, nochor (ojiz) chol, unga xizmatkor yoʻq; men unga xizmat qilsam, yomon koʻrasizmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, lekin u senga yaqinlashmasin», dedi. U (ayol): «Allohga qasamki, unda biror narsaga (intilishga) harakat (madori) yoʻq; Allohga qasamki, oʻsha ishi boʻ lgandan beri bugungacha toʻxtovsiz yigʻlab kelmoqda», dedi. Oilamdan baʼzilari menga: «Sen ham xotining haqida Rasululloh ﷺdan izn soʻrasang-chi — Hilol ibn Umayyaning xotiniga unga xizmat qilishga izn berganlaridek», dedi. Men: «Allohga qasamki, men u haqda Rasululloh ﷺdan izn soʻramayman; men izn soʻrasam, Rasululloh ﷺ nima deydilar — bilmayman, holbuki men yosh kishiman», dedim. Men bundan keyin oʻn kecha turdim, to Rasululloh ﷺ biz bilan gaplashishdan qaytarganlaridan beri bizga ellik kecha toʻ ldi. Ellikinchi kechaning bomdod (subhi)da bomdod namozini oʻqigach — men uylarimizdan bir uyning ustida (tomida) edim — Alloh zikr qilgan oʻsha holatda — oʻzim oʻzimga tor boʻ lib, yer kengligiga qaramay menga tor boʻ lib — oʻtirgan paytimda, Salʼ togʻi ustidan baland ovoz bilan: «Ey Kaʼb ibn Molik, suyunchi (xushxabar)!» deb baqirgan bir baqiruvchining ovozini eshitdim. Men sajdaga yiqildim va angladimki, (qutilish) faraji keldi. Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqiganlarida, Allohning bizning tavbamizni qabul qilgani (haqida) eʼlon qilgan edilar; shunda odamlar bizni suyunchilashga (xushxabar bergani) ketdi, ikki sherigim tomon ham suyunchilar ketdi. Bir kishi menga tomon ot choptirdi; Aslam (qabilasi)dan bir yuguruvchi esa togʻga koʻtarildi — ovoz otdan tezroq (yetdi). Ovozini eshitgan oʻsha (kishi) menga kelganida, men unga ikki choponimni yechib, oʻsha suyunchisi uchun ularni kiydirdim; Allohga qasamki, oʻsha kuni menda ulardan boshqa (kiyim) yoʻq edi; men ikki chopon (vaqtincha) olib (ariyat) kiydim. Men Rasululloh ﷺning oldiga joʻnadim; odamlar meni guruh-guruh boʻ lib kutib olar, tavba (qabuli) bilan menga tabriklar aytar va: «Allohning tavbani (qabul qilishi) senga muborak boʻ lsin», derdi. Kaʼb aytdi: To men masjidga kirdim; qarasam, Rasululloh ﷺ — atroflarida odamlar (boʻ lgan holda) — oʻtirgan edilar. Shunda Talha ibn Ubaydulloh menga tomon yugurib (kelib) qoʻ l berib koʻrishdi va meni tabrikladi; Allohga qasamki, muhojirlardan undan boshqa hech kim menga (tabrik uchun) turmadi — men buni Talhaga (hech) unutmayman. Kaʼb aytdi: Men Rasululloh ﷺga salom berganimda, u zot — yuzlari sururdan (xursandchilikdan) porlab turgan holda: «Onang seni tuqqandan beri sen uchun oʻtgan eng yaxshi kun bilan suyunchi (xushxabar boʻ lsin)!» dedi. Men: «Bu sening tomoningdanmi, ey Allohning Rasuli, yoki Alloh tomonidanmi?» dedim. U zot: «Yoʻq, balki Alloh tomonidan», dedi. Rasululloh ﷺ xursand boʻ lganlarida yuzlari nurlanar, goʻyo u oyning bir parchasidek boʻ lar edi; biz buni u zotdan (shu alomatdan) bilardik. Men u zotning oldida oʻtirganimda: «Ey Allohning Rasuli, mening tavbamdan (biri) — molimdan (ajralib) Alloh va Rasuli uchun sadaqa qilishimdir», dedim. Rasululloh ﷺ: «Molingning bir qismini oʻzingga ushlab qol; bu sen uchun yaxshiroqdir», dedi. Men: «Bas, men Xaybardagi ulushimni ushlab qolaman», dedim va: «Ey Allohning Rasuli, albatta Alloh meni faqat rostlik bilan qutqardi; (shu sababli) mening tavbamdan (biri) — tirik ekanman, faqat rostni soʻzlashimdir», dedim. Allohga qasamki, men buni Rasululloh ﷺga aytganimdan beri Alloh musulmonlardan birortasini — rost soʻzda — meni sinaganidek goʻzal (tarzda) sinagan birovni bilmayman; men buni Rasululloh ﷺga aytganimdan to bugungacha qasdan yolgʻon aytmadim; men Allohdan — qolgan (umrim)da ham meni saqlashini umid qilaman. Alloh oʻz Rasuliga ﷺ: «Albatta Alloh Paygʻambarning, hamda (qiyin) soatda unga ergashgan muhojir va ansorlarning tavbasini qabul qildi...» (degan oyatdan) to «...va rostgoʻ ylar bilan birga boʻ linglar» (degan) soʻzigacha (Tavba surasi, 117–119) nozil qildi. Allohga qasamki, Alloh meni islomga hidoyat qilgandan keyin menga — Rasululloh ﷺga rostgoʻ yligimdan, uni yolgʻonga chiqarmaganimdan koʻ ra ulugʻroq biror neʼmat aslo bermagan; (aks holda) yolgʻon aytganlar halok boʻ lganidek, men ham halok boʻ lardim. Chunki Alloh vahiyni nozil qilayotganida, yolgʻon aytganlar haqida — biror kishiga aytmagan eng yomon (soʻz)ni aytdi. Tabaroka va taolo (Alloh): «(Ey moʻminlar,) ularning oldiga qaytganingizda, ular sizlarga (oʻzlaridan rozi boʻ lishingiz uchun) Alloh bilan qasam ichadilar...» (degan oyatdan) to «...albatta Alloh fosiq qavmdan rozi boʻ lmas» (degan) soʻzigacha (Tavba surasi, 95–96) aytdi. Kaʼb aytdi: Biz uch kishi — Rasululloh ﷺ qasam ichganlarida (uzr aytib) ularning (uzrini) qabul qilgan oʻsha kishilarning ishidan ortda (kechiktirib) qoldirilgan edik; u zot ularga bayʼat oldi va ular uchun magʻfirat soʻradi, bizning ishimizni esa Alloh unda hukm qilgunga qadar (kechiktirib) qoldirdi. Mana shu (sababli) Alloh: «Va (ishlari) qoldirilgan oʻsha uch kishi haqida (ham Alloh tavbani qabul qildi)» (Tavba surasi, 118) dedi. Allohning zikr qilgan ‹qoldirilishimiz› — bu gʻazotdan ortda qolishimiz emas; balki u — uning bizni (ishimizni) kechiktirishi va u zotga qasam ichib, uzr aytgan kishilardan (farqli ravishda) bizning ishimizni keyinga surishidir — u zot ulardan (uzrni) qabul qilgan edi.(Абдуллоҳ ибн Каъб ибн Молик — Каъб кўр бў либ қолганида унинг (етаклаб юрадиган) бошловчиси эди — айтди: Мен Каъб ибн Моликни — у Табук воқеасидан ортда қолгани (ҳақида) сўзлаганида — эшитдим. Каъб айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺдан — у зот қатнашган бирорта ғазотда — ортда қолмадим, фақат Табук ғазотидан бошқа; бироқ мен Бадр ғазотидан (ҳам) ортда қолган эдим — ундан ортда қолган ҳеч ким маломат қилинмаган эди; чунки Расулуллоҳ ﷺ (ўшанда) фақат Қурайш карвонини кўзлаб чиқган эдилар, то Аллоҳ улар билан душманлари орасини — ваъдалашмаган ҳолда — тўплади. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Ақаба кечаси — биз ислом устига (маҳкам) аҳдлашган пайтда — ҳозир бў лганман; мен унинг (ўрнига) Бадрда ҳозир бў лишни — гарчи Бадр одамлар ичида ундан кўпроқ тилга олинса-да — ёқтирмас (афзал кўрмас) эдим. Менинг хабарим шуки: мен ўша ғазотдан ортда қолган пайтимчалик ҳеч қачон кучли ва имконли (бой) бў лмаганман. Аллоҳга қасамки, ундан олдин менда ҳеч қачон иккита улов (туя) жамланмаган эди, то мен ўша ғазотда уларни жамладим. Расулуллоҳ ﷺ бирор ғазотни ирода қилсалар, уни бошқа (жой) билан яширар эдилар; то ўша ғазот бў лгунига қадар. Расулуллоҳ ﷺ уни қаттиқ жазирамада қилдилар, узоқ сафар, саҳро (сувсиз чексизлик) ва кўп душманга рўбарў бў лдилар; шу сабабли мусулмонларга ўз ишларини очиқ айтдилар — ғазотга тайёргарлик кўришлари учун — ва улар кўзлаган томонини хабар қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ билан бў лган мусулмонлар кўп эди; уларни (барчасини) сақлаб турадиган бир китоб (яъни девон-рўйхат) жамламасди. Каъб айтди: Бас, (ғазотдан) ғойиб бў лишни истаган ҳар бир киши — Аллоҳнинг ваҳийи тушмаса, бу (ғойиблиги) яширин қолади деб ўйларди. Расулуллоҳ ﷺ ўша ғазотни мевалар ва соялар ёқимли бў лган пайтда қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ ва у билан бирга мусулмонлар (ғазотга) тайёрлана бошладилар. Мен улар билан бирга тайёрланиш учун эрталаб чиқар, сўнг ҳеч нарсани битирмай қайтар, ва ўзимга: «Мен бунга қодирман», дердим. Бу (кечиктириш) мен билан давом этаверди, то одамлар жиддий (шошилинч) тайёргарликни кучайтирди. Расулуллоҳ ﷺ ва у билан мусулмонлар (йў лга) чиқдилар — мен эса тайёргарлигимдан ҳеч нарсани битирмаган эдим. Мен: «Ундан бир-икки кун кейин тайёрланаман, сўнг уларга етиб оламан», дедим. Улар жўнаб кетганларидан кейин тайёрланиш учун эрталаб чиқдим, лекин ҳеч нарса битирмай қайтдим; сўнг (яна) эрталаб чиқдим, (яна) қайтдим — ҳеч нарса битирмадим. Бу (ҳолат) мен билан давом этаверди, то улар (жуда) тезлашди ва ғазот (етиб бў лмас даражада) узоқлашди. Мен уловга миниб уларга етиб олишни қасд қилдим — кошки шундай қилган бў лсам! — лекин бу менга насиб бў лмади. Мен Расулуллоҳ ﷺ чиққанларидан кейин одамлар ичида (Мадинада) юрганимда, улар орасида айланганимда, мени — фақат нифоқ (мунофиқлик) билан айбланган бир кишини, ёки Аллоҳ узр берган ожиз (кучсиз)лардан бирини кўришим — ғамгинлантирар эди. Расулуллоҳ ﷺ мени — то Табукга етгунларича — эсламадилар. У зот Табукда одамлар ичида ўтирган ҳолда: «Каъб нима қилди?» дедилар. Бани Салимадан бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни икки чопони (кибри) ва ўз (елкасига) қараб (ғ урурланиши) ушлаб қолди», деди. Муоз ибн Жабал: «Ёмон (гап) айтдинг! Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, биз у ҳақида яхшиликдан бошқани билмаймиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ жим турдилар. Каъб ибн Молик айтди: Менга у зотнинг қайтиб (келишга) юзлангани (хабари) етганида, ғамим (ташвишим) мени қоплади ва мен ёлғон (тўқишни) ўйлаб: «Эртага унинг ғазабидан нима билан қутуламан?» дея бошладим; бунга оиламдан ҳар бир ақл эгасидан ёрдам сўрадим. «Расулуллоҳ ﷺ келиб қолдилар» дейилганида, мендан ботил (ёлғон фикр) чиқиб кетди ва мен у зотдан ҳеч қачон ёлғон билан қутула олмаслигимни англадим; шу сабабли рост (гапир)ишга қатъий қарор қилдим. Расулуллоҳ ﷺ эрталаб келдилар. У зот сафардан келганларида (аввал) масжиддан бошлар, унда икки ракат (намоз) ўқиб, сўнг одамлар учун (суҳбатга) ўтирардилар. У зот шундай қилганларида, ортда қолганлар (мухаллафлар) келди; улар у зотга узр айтиб, қасам ича бошладилар — улар саксон нечта киши эди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ошкорасини (зоҳирини) қабул қилдилар, уларга байъат олдилар, улар учун (Аллоҳдан) мағфират сўрадилар ва ички сирларини Аллоҳга ҳавола қилдилар. Мен у зотнинг олдига келдим; мен салом берганимда, у зот ғазабланган киши табассуми билан табассум қилди, сўнг: «Кел», деди. Мен юриб келдим, то у зотнинг олдида ўтирдим. У зот менга: «Сени нима (ғазотдан) ортда қолдирди? Сен ўзингга улов сотиб олмаганмидинг?» деди. Мен: «Ҳа (сотиб олган эдим). Аллоҳга қасамки, агар мен дунё аҳлидан сендан бошқасининг олдида ўтирган бў лганимда, унинг ғазабидан бир узр билан қутулардим деб ўйлардим — чунки менга (яхши) жадал (сўзга усталик) берилган. Лекин, Аллоҳга қасамки, мен аниқ биламанки, агар бугун сенга ёлғон бир сўз айцам-у, сен у билан мендан рози бў лсанг, Аллоҳ тезда сени менга ғазаблантиради; агар сенга рост сўз айцам-у, сен у сабабли менга (ғазаб) топсанг, мен унда Аллоҳнинг афвини умид қиламан. Йўқ, Аллоҳга қасамки, менга ҳеч узр йўқ эди. Аллоҳга қасамки, мен сендан ортда қолган пайтимдек ҳеч қачон кучли ва имконли (бой) бў лмаганман», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Бунга келсак, у рост айтди. Бас, тур, то Аллоҳ сен ҳақингда ҳукм қилгуни (қадар кут)», деди. Мен турдим; Бани Салимадан баъзи кишилар (ўрнидан) туриб, менинг ортимдан эргашди ва менга: «Аллоҳга қасамки, биз сени бундан олдин бирор гуноҳ қилган деб билмаймиз; сен — ортда қолганлар Расулуллоҳ ﷺга узр айтгандек, унга узр айтишга ожизлик қилдинг (узр тўқимадинг); ахир гуноҳингга Расулуллоҳ ﷺнинг сен учун мағфират сўрашлари кифоя қиларди-ку», деди. Аллоҳга қасамки, улар мени шунчалик койивердиларки, мен қайтиб (олдига бориб) ўзимни ёлғонга чиқаришни (ў зимни ёлғончи қилишни) истаб қолдим. Сўнг уларга: «Бу (ҳолатга) мен билан бирга яна кимса дуч келдими?» дедим. Улар: «Ҳа, икки киши — сен айтгандек (рост) айтди, уларга ҳам сенга айтилгандек айтилди», деди. Мен: «Улар ким?» дедим. Улар: «Мурора ибн Рабиъ ал-Амрий ва Ҳилол ибн Умайя ал-Воқифий», деди. Улар менга — Бадрда қатнашган, ўзларида (мен учун) ибрат (ўрнак) бў лган икки солиҳ кишини зикр қилди. Улар уларнинг (исмини) менга айтганда, мен (ўз аҳволимга сабр билан) ўтавердим. Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларни — ортда қолганлар ичида биз уч киши билан гаплашишдан қайтардилар. Одамлар биздан четланди (узоқлашди) ва бизга (муносабатини) ўзгартирди, то мен учун (ў з) ерим (ватаним) ҳам нотаниш бў либ қолди — гўё у мен биладиган (ер) эмасдек. Биз шу ҳолда эллик кеча турдик. Менинг икки шеригим букулди (сустланди) ва уйларида йиғлаб ўтириб қолди; мен эса қавмнинг энг ёши ва энг бақуввати эдим, шу сабабли чиқар, мусулмонлар билан намозда ҳозир бў лар, бозорларда айланар эдим — лекин мен билан ҳеч ким гаплашмасди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келар, у зот намоздан кейин ў з мажлисида (ўтирган) ҳолда унга салом берар ва ўзимга: «У менга саломни қайтаришга лабини қимирлатдими ёки йўқми?» дердим. Сўнг унга яқин (жойда) намоз ўқиб, унга ўғринча (яширин) назар ташлардим; мен намозимга юзлансам, у менга қарарди; мен унга қарасам, у мендан юз ўгирарди. Бу (ҳолат) — одамларнинг жафоси (совуқлиги) — менга узоқ чўзилганида, мен юриб, Абу Қатоданинг боғ деворига тирмашиб чиқдим — у менинг амакимнинг ўғ ли ва одамларнинг менга энг суюклиси эди. Мен унга салом бердим, лекин, Аллоҳга қасамки, у менга саломни қайтармади. Мен: «Эй Абу Қатода, Аллоҳ ҳаққи (учун сўрайман), мен Аллоҳ ва Расулини севишимни билмайсанми?» дедим. У жим турди. Мен яна такрорладим ва уни қасамлатдим — у (яна) жим турди. Мен яна такрорладим — у: «Аллоҳ ва Расули яхшироқ билувчидир», деди. Шунда кўзларим ёшга тўлди ва мен ортга қайтиб, деворга (яна) тирмашиб (чиқиб кетдим). Мен Мадина бозорида юрган пайтимда, бирдан Шом аҳлининг набатийларидан (деҳқонларидан) бири — Мадинага таом (дон) сотгани келганлардан — «Каъб ибн Моликни ким кўрсатади?» дея бошлади. Одамлар унга (мен томон) ишора қила бошлади, то у менинг олдима келиб, менга Ғассон подшоҳидан (бир) мактуб берди; унда: «Аммо баъд; менга етишича, сенинг соҳибинг (Пайғамбар) сени жафо қилибди (узоқлаштирибди); Аллоҳ сени хорлик ва зоэъ (бекорга кетиш) диёрида қилган эмас. Бизга келиб қў шил, биз сени (яхшилик билан) овутамиз», деб (ёзилган) эди. Мен уни ўқиганимда: «Бу ҳам балолардан (синовлардан)дир», дедим ва уни тандирга томон (қилиб), у билан (тандирни) ёқиб юбордим (ёқиб ташладим). То элликкечадан қирқ кеча ўтганида, бирдан Расулуллоҳ ﷺнинг элчиси менга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сенга — хотинингдан четланишинг (узоқлашишинг)ни буюрмоқда», деди. Мен: «Уни талоқ қилайми ёки нима қилай?» дедим. У: «Йўқ, балки ундан четлан ва унга яқинлашма», деди. У (зот) икки шеригимга ҳам шунга ўхшашни юборди. Мен хотинимга: «Аҳлинг (ота-онангнинг) олдига бориб, Аллоҳ бу ишда ҳукм қилгунига қадар уларнинг ёнида бў либ тур», дедим. Каъб айтди: Ҳилол ибн Умайянинг хотини Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Ҳилол ибн Умайя — кекса, ночор (ожиз) чол, унга хизматкор йўқ; мен унга хизмат қилсам, ёмон кўрасизми?» деди. У зот: «Йўқ, лекин у сенга яқинлашмасин», деди. У (аёл): «Аллоҳга қасамки, унда бирор нарсага (интилишга) ҳаракат (мадори) йўқ; Аллоҳга қасамки, ўша иши бў лгандан бери бугунгача тўхтовсиз йиғлаб келмоқда», деди. Оиламдан баъзилари менга: «Сен ҳам хотининг ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан изн сўрасанг-чи — Ҳилол ибн Умайянинг хотинига унга хизмат қилишга изн берганларидек», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, мен у ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан изн сўрамайман; мен изн сўрасам, Расулуллоҳ ﷺ нима дейдилар — билмайман, ҳолбуки мен ёш кишиман», дедим. Мен бундан кейин ўн кеча турдим, то Расулуллоҳ ﷺ биз билан гаплашишдан қайтарганларидан бери бизга эллик кеча тў лди. Элликинчи кечанинг бомдод (субҳи)да бомдод намозини ўқигач — мен уйларимиздан бир уйнинг устида (томида) эдим — Аллоҳ зикр қилган ўша ҳолатда — ўзим ўзимга тор бў либ, ер кенглигига қарамай менга тор бў либ — ўтирган пайтимда, Салъ тоғи устидан баланд овоз билан: «Эй Каъб ибн Молик, суюнчи (хушхабар)!» деб бақирган бир бақирувчининг овозини эшитдим. Мен саждага йиқилдим ва англадимки, (қутилиш) фаражи келди. Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқиганларида, Аллоҳнинг бизнинг тавбамизни қабул қилгани (ҳақида) эълон қилган эдилар; шунда одамлар бизни суюнчилашга (хушхабар бергани) кетди, икки шеригим томон ҳам суюнчилар кетди. Бир киши менга томон от чоптирди; Аслам (қабиласи)дан бир югурувчи эса тоғга кўтарилди — овоз отдан тезроқ (етди). Овозини эшитган ўша (киши) менга келганида, мен унга икки чопонимни ечиб, ўша суюнчиси учун уларни кийдирдим; Аллоҳга қасамки, ўша куни менда улардан бошқа (кийим) йўқ эди; мен икки чопон (вақтинча) олиб (арият) кийдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдига жўнадим; одамлар мени гуруҳ-гуруҳ бў либ кутиб олар, тавба (қабули) билан менга табриклар айтар ва: «Аллоҳнинг тавбани (қабул қилиши) сенга муборак бў лсин», дерди. Каъб айтди: То мен масжидга кирдим; қарасам, Расулуллоҳ ﷺ — атрофларида одамлар (бў лган ҳолда) — ўтирган эдилар. Шунда Талҳа ибн Убайдуллоҳ менга томон югуриб (келиб) қў л бериб кўришди ва мени табриклади; Аллоҳга қасамки, муҳожирлардан ундан бошқа ҳеч ким менга (табрик учун) турмади — мен буни Талҳага (ҳеч) унутмайман. Каъб айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺга салом берганимда, у зот — юзлари сурурдан (хурсандчиликдан) порлаб турган ҳолда: «Онанг сени туққандан бери сен учун ўтган энг яхши кун билан суюнчи (хушхабар бў лсин)!» деди. Мен: «Бу сенинг томонингданми, эй Аллоҳнинг Расули, ёки Аллоҳ томониданми?» дедим. У зот: «Йўқ, балки Аллоҳ томонидан», деди. Расулуллоҳ ﷺ хурсанд бў лганларида юзлари нурланар, гўё у ойнинг бир парчасидек бў лар эди; биз буни у зотдан (шу аломатдан) билардик. Мен у зотнинг олдида ўтирганимда: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг тавбамдан (бири) — молимдан (ажралиб) Аллоҳ ва Расули учун садақа қилишимдир», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Молингнинг бир қисмини ўзингга ушлаб қол; бу сен учун яхшироқдир», деди. Мен: «Бас, мен Хайбардаги улушимни ушлаб қоламан», дедим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Аллоҳ мени фақат ростлик билан қутқарди; (шу сабабли) менинг тавбамдан (бири) — тирик эканман, фақат ростни сўзлашимдир», дедим. Аллоҳга қасамки, мен буни Расулуллоҳ ﷺга айтганимдан бери Аллоҳ мусулмонлардан бирортасини — рост сўзда — мени синаганидек гўзал (тарзда) синаган бировни билмайман; мен буни Расулуллоҳ ﷺга айтганимдан то бугунгача қасдан ёлғон айтмадим; мен Аллоҳдан — қолган (умрим)да ҳам мени сақлашини умид қиламан. Аллоҳ ўз Расулига ﷺ: «Албатта Аллоҳ Пайғамбарнинг, ҳамда (қийин) соатда унга эргашган муҳожир ва ансорларнинг тавбасини қабул қилди...» (деган оятдан) то «...ва ростгў йлар билан бирга бў линглар» (деган) сўзигача (Тавба сураси, 117–119) нозил қилди. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ мени исломга ҳидоят қилгандан кейин менга — Расулуллоҳ ﷺга ростгў йлигимдан, уни ёлғонга чиқармаганимдан кў ра улуғроқ бирор неъмат асло бермаган; (акс ҳолда) ёлғон айтганлар ҳалок бў лганидек, мен ҳам ҳалок бў лардим. Чунки Аллоҳ ваҳийни нозил қилаётганида, ёлғон айтганлар ҳақида — бирор кишига айтмаган энг ёмон (сўз)ни айтди. Табарока ва таоло (Аллоҳ): «(Эй мўминлар,) уларнинг олдига қайтганингизда, улар сизларга (ўзларидан рози бў лишингиз учун) Аллоҳ билан қасам ичадилар...» (деган оятдан) то «...албатта Аллоҳ фосиқ қавмдан рози бў лмас» (деган) сўзигача (Тавба сураси, 95–96) айтди. Каъб айтди: Биз уч киши — Расулуллоҳ ﷺ қасам ичганларида (узр айтиб) уларнинг (узрини) қабул қилган ўша кишиларнинг ишидан ортда (кечиктириб) қолдирилган эдик; у зот уларга байъат олди ва улар учун мағфират сўради, бизнинг ишимизни эса Аллоҳ унда ҳукм қилгунга қадар (кечиктириб) қолдирди. Мана шу (сабабли) Аллоҳ: «Ва (ишлари) қолдирилган ўша уч киши ҳақида (ҳам Аллоҳ тавбани қабул қилди)» (Тавба сураси, 118) деди. Аллоҳнинг зикр қилган ‹қолдирилишимиз› — бу ғазотдан ортда қолишимиз эмас; балки у — унинг бизни (ишимизни) кечиктириши ва у зотга қасам ичиб, узр айтган кишилардан (фарқли равишда) бизнинг ишимизни кейинга суришидир — у зот улардан (узрни) қабул қилган эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالُوا حَدَّثَنَا
عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح
وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ،
الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنِي وَرْقَاءُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ،
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ،
بْنِ نُمَيْرٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ، كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ،
ح
وَحَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا مَعْقِلٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ،
عَنْ جَابِرٍ، كُلُّهُمْ قَالَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَغِفَارُ غَفَرَ
اللَّهُ لَهَا " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Aslam — Alloh unga salomatlik berdi, Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qildi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берди, Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилди», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ زَنَى. فَأَعْرَضَ عَنْهُ، فَتَنَحَّى لِشِقِّهِ الَّذِي أَعْرَضَ فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ، فَدَعَاهُ فَقَالَ " هَلْ بِكَ جُنُونٌ هَلْ أُحْصِنْتَ ". قَالَ نَعَمْ. فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُرْجَمَ بِالْمُصَلَّى، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ جَمَزَ حَتَّى أُدْرِكَ بِالْحَرَّةِ فَقُتِلَ.
(Jobir (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Aslam (qabilasi)dan bir kishi Paygʻambar ﷺning oldiga — u zot masjidda edilar — kelib: «Albatta u (men) zino qildi» dedi. U zot undan yuz oʻ girdilar. (Kishi) u zot yuz oʻ girgan tomonga oʻ tib, oʻ ziga qarshi toʻ rt marta guvohlik berdi. Shunda u zot uni chaqirib: «Senda jununlik (aql kirishmaslik) bormi? Sen muhsanmisan (uylanganmisan)?» dedilar. U: «Ha» dedi. U zot — uning namozgohda rajm qilinishini (toshboʻ ron etilishini) — buyurdilar. Toshlar unga qattiq botgach, u qochdi — to Harrada unga yetib borildi va u (oʻ sha yerda) oʻ ldirildi.(Жобир (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Аслам (қабиласи)дан бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдига — у зот масжидда эдилар — келиб: «Албатта у (мен) зино қилди» деди. У зот ундан юз ў гирдилар. (Киши) у зот юз ў гирган томонга ў тиб, ў зига қарши тў рт марта гувоҳлик берди. Шунда у зот уни чақириб: «Сенда жунунлик (ақл киришмаслик) борми? Сен муҳсанмисан (уйланганмисан)?» дедилар. У: «Ҳа» деди. У зот — унинг намозгоҳда ражм қилинишини (тошбў рон этилишини) — буюрдилар. Тошлар унга қаттиқ ботгач, у қочди — то Ҳаррада унга етиб борилди ва у (ў ша ерда) ў лдирилди.
وَحَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ خُثَيْمِ بْنِ عِرَاكٍ، عَنْ أَبِيهِ،
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَغِفَارُ غَفَرَ
اللَّهُ لَهَا أَمَا إِنِّي لَمْ أَقُلْهَا وَلَكِنْ قَالَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aslam — Alloh unga salomatlik berdi, Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qildi. Ogoh boʻlinglar, buni men aytganim yoʻq, balki buni Alloh azza va jalla aytdi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берди, Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилди. Огоҳ бўлинглар, буни мен айтганим йўқ, балки буни Аллоҳ азза ва жалла айтди», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى رَجُلٌ مِنْ أَسْلَمَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي الْمَسْجِدِ فَنَادَاهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الأَخِرَ قَدْ زَنَى ـ يَعْنِي نَفْسَهُ ـ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الأَخِرَ قَدْ زَنَى فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ فَقَالَ لَهُ ذَلِكَ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَتَنَحَّى لَهُ الرَّابِعَةَ، فَلَمَّا شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ دَعَاهُ فَقَالَ " هَلْ بِكَ جُنُونٌ ". قَالَ لاَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اذْهَبُوا بِهِ فَارْجُمُوهُ ". وَكَانَ قَدْ أُحْصِنَ.
وَعَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ، قَالَ كُنْتُ فِيمَنْ رَجَمَهُ فَرَجَمْنَاهُ بِالْمُصَلَّى بِالْمَدِينَةِ، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ جَمَزَ حَتَّى أَدْرَكْنَاهُ بِالْحَرَّةِ، فَرَجَمْنَاهُ حَتَّى مَاتَ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Aslam (qabilasi)dan bir kishi Rasululloh ﷺning oldiga — u zot masjidda edilar — kelib, uni (ovoz bilan) chaqirdi va: «Ey Allohning Rasuli, albatta falon (men) zino qildi» dedi — oʻ zini nazarda tutar edi. U zot undan yuz oʻ girdilar. (Kishi) u zot yuz oʻ girgan yuz tomoniga oʻ tib: «Ey Allohning Rasuli, albatta falon zino qildi» dedi. U zot (yana) undan yuz oʻ girdilar. (Kishi yana) u zot yuz oʻ girgan tomoniga oʻ tib, unga shu (gap)ni aytdi. U zot (yana) yuz oʻ girdilar. Toʻ rtinchi (marta) unga (oʻ tdi); u oʻ ziga qarshi toʻ rt marta guvohlik bergach, u zot uni chaqirib: «Senda jununlik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni olib borib, rajm qilinglar (toshboʻ ron qilinglar)» dedilar — u muhsan (uylangan) edi. (Zuhriydan — Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriyni eshitgan (kishi)dan:) «Men uni rajm qilganlar ichida edim; biz uni Madinadagi namozgohda rajm qildik. Toshlar unga qattiq botgach, u qochdi — to biz unga Harrada yetib bordik va uni — oʻ lguncha — rajm qildik.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аслам (қабиласи)дан бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — у зот масжидда эдилар — келиб, уни (овоз билан) чақирди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта фалон (мен) зино қилди» деди — ў зини назарда тутар эди. У зот ундан юз ў гирдилар. (Киши) у зот юз ў гирган юз томонига ў тиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта фалон зино қилди» деди. У зот (яна) ундан юз ў гирдилар. (Киши яна) у зот юз ў гирган томонига ў тиб, унга шу (гап)ни айтди. У зот (яна) юз ў гирдилар. Тў ртинчи (марта) унга (ў тди); у ў зига қарши тў рт марта гувоҳлик бергач, у зот уни чақириб: «Сенда жунунлик борми?» дедилар. У: «Йўқ» деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни олиб бориб, ражм қилинглар (тошбў рон қилинглар)» дедилар — у муҳсан (уйланган) эди. (Зуҳрийдан — Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорийни эшитган (киши)дан:) «Мен уни ражм қилганлар ичида эдим; биз уни Мадинадаги намозгоҳда ражм қилдик. Тошлар унга қаттиқ ботгач, у қочди — то биз унга Ҳаррада етиб бордик ва уни — ў лгунча — ражм қилдик.»
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ
حَنْظَلَةَ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ خُفَافِ بْنِ إِيمَاءَ الْغِفَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
فِي صَلاَةٍ " اللَّهُمَّ الْعَنْ بَنِي لِحْيَانَ وَرِعْلاً وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ غِفَارُ غَفَرَ
اللَّهُ لَهَا وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ " .
Xufof ibn Iymo al-Gʻiforiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozda: «Allohim! Banu Lihyon, Riʼl, Zakvon va Usayyani laʼnatla — ular Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻldilar. Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qildi, Aslam — Alloh unga salomatlik berdi», — dedilar.Хуфоф ибн Иймо ал-Ғифорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозда: «Аллоҳим! Бану Лиҳён, Риъл, Заквон ва Усайяни лаънатла — улар Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлдилар. Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилди, Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берди», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ الأَعْرَجِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ عَنْ أُمِّهَا أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ امْرَأَةً مِنْ أَسْلَمَ يُقَالُ لَهَا سُبَيْعَةُ كَانَتْ تَحْتَ زَوْجِهَا، تُوُفِّيَ عَنْهَا وَهْىَ حُبْلَى، فَخَطَبَهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ، فَأَبَتْ أَنْ تَنْكِحَهُ، فَقَالَ وَاللَّهِ مَا يَصْلُحُ أَنْ تَنْكِحِيهِ حَتَّى تَعْتَدِّي آخِرَ الأَجَلَيْنِ. فَمَكُثَتْ قَرِيبًا مِنْ عَشْرِ لَيَالٍ ثُمَّ جَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " انْكِحِي ".
(Ummu Salama (roziyallohu anho) (Paygʻambar ﷺning zavjasi) rivoyat qildi)ki, Aslamdan Subayʼa deb ataladigan bir ayol oʻ z eri (nikohida) edi; (eri) uni — u homilador (boʻ lgan) holda — (vafot etib) tark qildi (vafot etdi). Abu Sanobil ibn Baʼkak unga xostgorlik qildi; (lekin) u unga tegishdan bosh tortdi. U: «Allohga qasamki, sen — to ikki muddatning oxirgi (uzunrogʻ i)ni idda (sifatida) tutmaguncha — unga tegishing toʻ gʻ ri kelmaydi» dedi. (Subayʼa) oʻ n kechacha yaqin turdi (kutdi), soʻng Paygʻambar ﷺning oldiga keldi. U zot: «(Endi) nikohlanaver» dedilar.(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) (Пайғамбар ﷺнинг завжаси) ривоят қилди)ки, Асламдан Субайъа деб аталадиган бир аёл ў з эри (никоҳида) эди; (эри) уни — у ҳомиладор (бў лган) ҳолда — (вафот этиб) тарк қилди (вафот этди). Абу Санобил ибн Баъкак унга хостгорлик қилди; (лекин) у унга тегишдан бош тортди. У: «Аллоҳга қасамки, сен — то икки муддатнинг охирги (узунроғ и)ни идда (сифатида) тутмагунча — унга тегишинг тў ғ ри келмайди» деди. (Субайъа) ў н кечача яқин турди (кутди), сўнг Пайғамбар ﷺнинг олдига келди. У зот: «(Энди) никоҳланавер» дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالَ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى
أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ،
عُمَرَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ
وَعُصَيَّةُ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qildi, Aslam — Alloh unga salomatlik berdi, Usayya esa Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻldi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилди, Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берди, Усайя эса Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлди», — дедилар.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَمُزَيْنَةُ وَجُهَيْنَةُ خَيْرًا مِنْ تَمِيمٍ وَعَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ وَغَطَفَانَ وَأَسَدٍ، خَابُوا وَخَسِرُوا ". قَالُوا نَعَمْ. فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُمْ خَيْرٌ مِنْهُمْ ".
(Abu Bakra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Aytinglar-chi, agar Aslam, Gʻifor, Muzayna va Juhayna (qabilalari) Tamim, Omir ibn Saʼsaʼa, Gʻatafon va Asad (qabilalari)dan yaxshiroq boʻlsa — (Tamim va boshqalar) noumid boʻlib, ziyon koʻrdimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Joni qoʻlimda boʻlgan Zot bilan qasamki, ular (Aslam va boshqalar) ulardan yaxshiroqdir», dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Айтинглар-чи, агар Аслам, Ғифор, Музайна ва Жуҳайна (қабилалари) Тамим, Омир ибн Саъсаъа, Ғатафон ва Асад (қабилалари)дан яхшироқ бўлса — (Тамим ва бошқалар) ноумид бўлиб, зиён кўрдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Жони қўлимда бўлган Зот билан қасамки, улар (Аслам ва бошқалар) улардан яхшироқдир», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ، - يَعْنِي الْحِزَامِيَّ - عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ
الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ح
وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَحَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنِي وَقَالَ،
الآخَرَانِ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ الأَعْرَجِ، قَالَ قَالَ
أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَغِفَارُ وَأَسْلَمُ
وَمُزَيْنَةُ وَمَنْ كَانَ مِنْ جُهَيْنَةَ أَوْ قَالَ جُهَيْنَةُ وَمَنْ كَانَ مِنْ مُزَيْنَةَ خَيْرٌ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
مِنْ أَسَدٍ وَطَيِّئٍ وَغَطَفَانَ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muhammadning joni Qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, Gʻifor, Aslam, Muzayna va Juhaynadan boʻlganlar — yoki Juhayna dedilar — hamda Muzaynadan boʻlganlar Qiyomat kuni Alloh huzurida Asad, Tay va Gʻatafondan yaxshiroqdir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг жони Қўлида бўлган Зот билан қасамки, Ғифор, Аслам, Музайна ва Жуҳайнадан бўлганлар — ёки Жуҳайна дедилар — ҳамда Музайнадан бўлганлар Қиёмат куни Аллоҳ ҳузурида Асад, Тай ва Ғатафондан яхшироқдир», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَهُ أَنَّهُ قَدْ زَنَى، فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ، فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَ، وَكَانَ قَدْ أُحْصِنَ.
(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Aslam (qabilasi)dan bir kishi Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, oʻzining zino qilganini aytdi va oʻziga qarshi toʻrt marta guvohlik berdi. Bas, Rasululloh ﷺ uni (rajm qilishni) buyurdilar va u rajm qilindi; u muhsan (uylangan) edi.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Аслам (қабиласи)дан бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, ўзининг зино қилганини айтди ва ўзига қарши тўрт марта гувоҳлик берди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ уни (ражм қилишни) буюрдилар ва у ражм қилинди; у муҳсан (уйланган) эди.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَيَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِيَانِ ابْنَ
عُلَيَّةَ - حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
" لأَسْلَمُ وَغِفَارُ وَشَىْءٌ مِنْ مُزَيْنَةَ وَجُهَيْنَةَ أَوْ شَىْءٌ مِنْ جُهَيْنَةَ وَمُزَيْنَةَ خَيْرٌ عِنْدَ اللَّهِ -
قَالَ أَحْسِبُهُ قَالَ - يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ أَسَدٍ وَغَطَفَانَ وَهَوَازِنَ وَتَمِيمٍ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aslam, Gʻifor va Muzayna hamda Juhaynadan bir qismi — yoki Juhayna va Muzaynadan bir qismi — Alloh huzurida — (roviy) dedi: oʻylashimcha, u Qiyomat kuni dedi — Asad, Gʻatafon, Havozin va Tamimdan yaxshiroqdir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аслам, Ғифор ва Музайна ҳамда Жуҳайнадан бир қисми — ёки Жуҳайна ва Музайнадан бир қисми — Аллоҳ ҳузурида — (ровий) деди: ўйлашимча, у Қиёмат куни деди — Асад, Ғатафон, Ҳавозин ва Тамимдан яхшироқдир», — дедилар.
حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ جَاءَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ. قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَبِكَ جُنُونٌ ". قَالَ لاَ. قَالَ " آحْصَنْتَ ". قَالَ نَعَمْ. فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ بِالْمُصَلَّى، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ فَرَّ، فَأُدْرِكَ فَرُجِمَ حَتَّى مَاتَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْرًا وَصَلَّى عَلَيْهِ. لَمْ يَقُلْ يُونُسُ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ فَصَلَّى عَلَيْهِ.
سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ : " فَصَلَّى عَلَيْهِ يَصِحُّ " . قَالَ : رَوَاهُ مَعْمَرٌ ، قِيلَ لَهُ رَوَاهُ غَيْرُ مَعْمَرٍ ، قَالَ : لَا
(Jobir (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Aslam (qabilasi)dan bir kishi Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelib, zinoga iqror boʻldi. Paygʻambar ﷺ undan yuz oʻgirdilar; toki u oʻziga qarshi toʻrt marta guvohlik berguncha. Paygʻambar ﷺ unga: «Senda jinnilik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Sen muhsanmisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. Bas, U zot (buyruq berdilar) va u musallada rajm qilindi. Toshlar uni qiynaganida, u qochdi; (lekin) quvib yetilib, oʻlguncha rajm qilindi. Paygʻambar ﷺ u haqda yaxshi (soʻz) aytdilar va uning (janoza) namozini oʻqidilar. (Yunus va Ibn Jurayj Zuhriydan ‹unga janoza oʻqidilar› (qismini) aytmadilar. Abu Abdulloh (Buxoriy)dan: ‹unga janoza oʻqidilar (degani) sahihmi?› deb soʻraldi. U: ‹Buni Maʼmar rivoyat qilgan›, dedi. ‹Maʼmardan boshqa ham rivoyat qilganmi?› deyildi. U: ‹Yoʻq›, dedi.)(Жобир (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Аслам (қабиласи)дан бир киши Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келиб, зинога иқрор бўлди. Пайғамбар ﷺ ундан юз ўгирдилар; токи у ўзига қарши тўрт марта гувоҳлик бергунча. Пайғамбар ﷺ унга: «Сенда жиннилик борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Сен муҳсанмисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Бас, У зот (буйруқ бердилар) ва у мусаллада ражм қилинди. Тошлар уни қийнаганида, у қочди; (лекин) қувиб етилиб, ўлгунча ражм қилинди. Пайғамбар ﷺ у ҳақда яхши (сўз) айтдилар ва унинг (жаноза) намозини ўқидилар. (Юнус ва Ибн Журайж Зуҳрийдан ‹унга жаноза ўқидилар› (қисмини) айтмадилар. Абу Абдуллоҳ (Бухорий)дан: ‹унга жаноза ўқидилар (дегани) саҳиҳми?› деб сўралди. У: ‹Буни Маъмар ривоят қилган›, деди. ‹Маъмардан бошқа ҳам ривоят қилганми?› дейилди. У: ‹Йўқ›, деди.)
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى،
وَابْنُ بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، سَمِعْتُ عَبْدَ،
الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ، جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّمَا بَايَعَكَ سُرَّاقُ الْحَجِيجِ مِنْ أَسْلَمَ وَغِفَارَ وَمُزَيْنَةَ - وَأَحْسِبُ جُهَيْنَةَ
- مُحَمَّدٌ الَّذِي شَكَّ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ
وَمُزَيْنَةُ - وَأَحْسِبُ جُهَيْنَةَ - خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي عَامِرٍ وَأَسَدٍ وَغَطَفَانَ أَخَابُوا وَخَسِرُوا
" . فَقَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُمْ لأَخْيَرُ مِنْهُمْ " . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ ابْنِ
أَبِي شَيْبَةَ مُحَمَّدٌ الَّذِي شَكَّ .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: al-Aqraʼ ibn Hobis Rasululloh ﷺ ning huzuriga kelib: «Senga faqat hojilarning oʻgʻrilari — Aslam, Gʻifor va Muzayna (men Juhaynani ham deb oʻylayman) bayʼat qildi-ku», dedi. — Bu yerda shubha qilgan Muhammaddir. — Shunda Rasululloh ﷺ: «Aytchi, agar Aslam, Gʻifor va Muzayna (men Juhaynani ham deb oʻylayman) Banu Tamim, Banu Omir, Asad va Gʻatafondan yaxshiroq boʻlsa, ular ziyon koʻrgan va zarar topgan boʻlmaydimi?» — dedilar. (Aqraʼ): «Ha», dedi. (Rasululloh): «Jonim Qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, ular ulardan yaxshiroqdir», — dedilar. Ibn Abu Shaybaning hadisida «Muhammad shubha qilgan» degan soʻz yoʻq.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ал-Ақраъ ибн Ҳобис Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига келиб: «Сенга фақат ҳожиларнинг ўғрилари — Аслам, Ғифор ва Музайна (мен Жуҳайнани ҳам деб ўйлайман) байъат қилди-ку», деди. — Бу ерда шубҳа қилган Муҳаммаддир. — Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Айтчи, агар Аслам, Ғифор ва Музайна (мен Жуҳайнани ҳам деб ўйлайман) Бану Тамим, Бану Омир, Асад ва Ғатафондан яхшироқ бўлса, улар зиён кўрган ва зарар топган бўлмайдими?» — дедилар. (Ақраъ): «Ҳа», деди. (Расулуллоҳ): «Жоним Қўлида бўлган Зот билан қасамки, улар улардан яхшироқдир», — дедилар. Ибн Абу Шайбанинг ҳадисида «Муҳаммад шубҳа қилган» деган сўз йўқ.
وَحَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ قَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَعْرَابِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ لِي بِكِتَابِ اللَّهِ. فَقَامَ خَصْمُهُ فَقَالَ صَدَقَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اقْضِ لَهُ بِكِتَابِ اللَّهِ، وَأْذَنْ لِي. فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " قُلْ ". فَقَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا ـ وَالْعَسِيفُ الأَجِيرُ ـ فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ، فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةٍ مِنَ الْغَنَمِ وَوَلِيدَةٍ، ثُمَّ سَأَلْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى امْرَأَتِهِ الرَّجْمَ، وَأَنَّمَا عَلَى ابْنِي جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ. فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ، أَمَّا الْوَلِيدَةُ وَالْغَنَمُ فَرُدُّوهَا، وَأَمَّا ابْنُكَ فَعَلَيْهِ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ، وَأَمَّا أَنْتَ يَا أُنَيْسُ ـ لِرَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَ ـ فَاغْدُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا، فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا ". فَغَدَا عَلَيْهَا أُنَيْسٌ فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida ekanimizda, mana, aʼrobiylardan bir kishi turib: «Yo Rasululloh, men uchun Allohning Kitobi bilan hukm qiling», dedi. Soʻng uning raqibi (daʼvolashgan tomoni) turib: «Rost aytdi, yo Rasululloh; uning (foydasi) uchun Allohning Kitobi bilan hukm qiling va menga (gapirishga) izn bering», dedi. Paygʻambar ﷺ unga: «Ayt», dedilar. U: «Mening oʻgʻlim bu (kishi)ning huzurida asif (yollanma ishchi) edi — asif — yollanma (ishchi) — bas, u (oʻgʻlim) uning xotini bilan zino qildi. (Odamlar) menga: ‹Oʻgʻlingga rajm (toshboʻron) bor›, deb xabar berdilar; men oʻgʻlimni undan yuz qoʻy va bir choʻri (kaniz) berib (toʻlov bilan) qutqardim. Soʻng ilm ahlidan soʻrasam, ular menga: ‹(Aslida) uning (bu kishining) xotiniga rajm bor, oʻgʻlingga esa — yuz darra (qamchi) va bir yil surgun (bor)›, deb xabar berdilar», dedi. Shunda U zot: «Jonim (qoʻ)lida boʻlgan Zot bilan qasamki, men oramizda albatta Allohning Kitobi bilan hukm qilaman: choʻri va qoʻyga kelsak — ular senga qaytariladi; oʻgʻlingga kelsak — unga yuz darra va bir yil surgun bordir; sen esa, ey Unays — (deb) Aslam (qabilasi)dan boʻlgan bir kishiga (xitob qilib) — bu (kishi)ning xotinining oldiga ertalab bor; agar u (zinosini) tan olsa, uni rajm qil (toshboʻron qil)», dedilar. Bas, Unays ertalab uning oldiga bordi; u (zinosini) tan oldi, shunda u uni rajm qildi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эканимизда, мана, аъробийлардан бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен учун Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг», деди. Сўнг унинг рақиби (даъволашган томони) туриб: «Рост айтди, ё Расулуллоҳ; унинг (фойдаси) учун Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг ва менга (гапиришга) изн беринг», деди. Пайғамбар ﷺ унга: «Айт», дедилар. У: «Менинг ўғлим бу (киши)нинг ҳузурида асиф (ёлланма ишчи) эди — асиф — ёлланма (ишчи) — бас, у (ўғлим) унинг хотини билан зино қилди. (Одамлар) менга: ‹Ўғлингга ражм (тошбўрон) бор›, деб хабар бердилар; мен ўғлимни ундан юз қўй ва бир чўри (каниз) бериб (тўлов билан) қутқардим. Сўнг илм аҳлидан сўрасам, улар менга: ‹(Аслида) унинг (бу кишининг) хотинига ражм бор, ўғлингга эса — юз дарра (қамчи) ва бир йил сургун (бор)›, деб хабар бердилар», деди. Шунда У зот: «Жоним (қў)лида бўлган Зот билан қасамки, мен орамизда албатта Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан: чўри ва қўйга келсак — улар сенга қайтарилади; ўғлингга келсак — унга юз дарра ва бир йил сургун бордир; сен эса, эй Унайс — (деб) Аслам (қабиласи)дан бўлган бир кишига (хитоб қилиб) — бу (киши)нинг хотинининг олдига эрталаб бор; агар у (зиносини) тан олса, уни ражм қил (тошбўрон қил)», дедилар. Бас, Унайс эрталаб унинг олдига борди; у (зиносини) тан олди, шунда у уни ражм қилди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ عَبْدِ،
الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَسْلَمُ وَغِفَارُ
وَمُزَيْنَةُ وَجُهَيْنَةُ خَيْرٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَمِنْ بَنِي عَامِرٍ وَالْحَلِيفَيْنِ بَنِي أَسَدٍ وَغَطَفَانَ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aslam, Gʻifor, Muzayna va Juhayna Banu Tamim, Banu Omir va ittifoqdosh ikki qabila Banu Asad hamda Gʻatafondan yaxshiroqdir», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аслам, Ғифор, Музайна ва Жуҳайна Бану Тамим, Бану Омир ва иттифоқдош икки қабила Бану Асад ҳамда Ғатафондан яхшироқдир», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ الأَكْوَعِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَ " أَذِّنْ فِي قَوْمِكَ ـ أَوْ فِي النَّاسِ ـ يَوْمَ عَاشُورَاءَ أَنَّ مَنْ أَكَلَ فَلْيُتِمَّ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ، وَمَنْ لَمْ يَكُنْ أَكَلَ فَلْيَصُمْ ".
(Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ Aslam (qabilasi)dan boʻlgan bir kishiga: «Oshuro kuni qavming ichida — yoki: odamlar ichida — eʼlon qil (azon ayt)ki: kim (bugun bir narsa) yegan boʻlsa, kunining qolganini (roʻza tutib) toʻldirsin; kim yemagan boʻlsa, roʻza tutsin», dedilar.(Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ Аслам (қабиласи)дан бўлган бир кишига: «Ошуро куни қавминг ичида — ёки: одамлар ичида — эълон қил (азон айт)ки: ким (бугун бир нарса) еган бўлса, кунининг қолганини (рўза тутиб) тўлдирсин; ким емаган бўлса, рўза туцин», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ،
عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ جُهَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَغِفَارُ خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ وَعَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ " . وَمَدَّ بِهَا صَوْتَهُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَدْ خَابُوا
وَخَسِرُوا . قَالَ " فَإِنَّهُمْ خَيْرٌ " . وَفِي رِوَايَةِ أَبِي كُرَيْبٍ " أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ جُهَيْنَةُ وَمُزَيْنَةُ
وَأَسْلَمُ وَغِفَارُ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aytinglarchi, agar Juhayna, Aslam va Gʻifor Banu Tamim, Banu Abdulloh ibn Gʻatafon va Omir ibn Saʼsaʼadan yaxshiroq boʻlsa (qolganlarining holi nima boʻladi)?» — deb ovozlarini choʻzdilar. Shunda ular: «Yo Rasululloh! Unda ular ziyon koʻrgan va zarar topgan boʻladi», dedi. (Rasululloh): «Albatta, ular yaxshiroqdir», — dedilar. Boshqa rivoyatda: «Aytinglarchi, agar Juhayna, Muzayna, Aslam va Gʻifor (yaxshiroq boʻlsa)», deyilgan.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Айтингларчи, агар Жуҳайна, Аслам ва Ғифор Бану Тамим, Бану Абдуллоҳ ибн Ғатафон ва Омир ибн Саъсаъадан яхшироқ бўлса (қолганларининг ҳоли нима бўлади)?» — деб овозларини чўздилар. Шунда улар: «Ё Расулуллоҳ! Унда улар зиён кўрган ва зарар топган бўлади», деди. (Расулуллоҳ): «Албатта, улар яхшироқдир», — дедилар. Бошқа ривоятда: «Айтингларчи, агар Жуҳайна, Музайна, Аслам ва Ғифор (яхшироқ бўлса)», дейилган.
وَحَدَّثَنَا عِدَّةٌ، مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا أَبُو غَسَّانَ، - وَهُوَ
مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ - عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: shu isnod bilan shunga oʻxshash (hadis rivoyat qilinadi).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: шу иснод билан шунга ўхшаш (ҳадис ривоят қилинади).
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ الْمِصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ خُفَافِ بْنِ إِيمَاءٍ الْغِفَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَةٍ " اللَّهُمَّ الْعَنْ بَنِي لِحْيَانَ وَرِعْلاً وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ " .
Xufof ibn Iymo al-Gʻiforiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozda: «Allohumma! Bani Lihyonni, Riʼlni, Zakvonni va Allohga hamda Rasuliga itoatsizlik qilgan Usayyani laʼnatlagin. Gʻifor — Alloh ularni magʻfirat qildi; Aslam — Alloh ularga salomatlik berdi», dedilar.Хуфоф ибн Иймо ал-Ғифорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозда: «Аллоҳумма! Бани Лиҳённи, Риълни, Заквонни ва Аллоҳга ҳамда Расулига итоатсизлик қилган Усайяни лаънатлагин. Ғифор — Аллоҳ уларни мағфират қилди; Аслам — Аллоҳ уларга саломатлик берди», дедилар.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو - عَنْ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَرْمَلَةَ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ خُفَافٍ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ خُفَافُ بْنُ إِيمَاءٍ رَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَعُصَيَّةُ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ اللَّهُمَّ الْعَنْ بَنِي لِحْيَانَ وَالْعَنْ رِعْلاً وَذَكْوَانَ " . ثُمَّ وَقَعَ سَاجِدًا . قَالَ خُفَافٌ فَجُعِلَتْ لَعْنَةُ الْكَفَرَةِ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ .
Xufof ibn Iymo al-Gʻiforiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ruku qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib: «Gʻifor (qabilasi)ni — Alloh ularni magʻfirat qildi, Aslam (qabilasi)ni — Alloh ular bilan sulh qildi, Usayya (qabilasi) esa — Allohga va Uning Rasuliga osiy boʻldi. Allohim! Banu Lihyonni laʼnatla va Riʼl bilan Zakvonni laʼnatla», — dedilar. Soʻng sajdaga yiqildilar. Xufof dedi: Mana shu sababdan kofirlarni laʼnatlash (mashruʼ) qilindi.Хуфоф ибн Иймо ал-Ғифорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб: «Ғифор (қабиласи)ни — Аллоҳ уларни мағфират қилди, Аслам (қабиласи)ни — Аллоҳ улар билан сулҳ қилди, Усайя (қабиласи) эса — Аллоҳга ва Унинг Расулига осий бўлди. Аллоҳим! Бану Лиҳённи лаънатла ва Риъл билан Заквонни лаънатла», — дедилар. Сўнг саждага йиқилдилар. Хуфоф деди: Мана шу сабабдан кофирларни лаънатлаш (машруъ) қилинди.
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي
أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله
عليه وسلم غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي
عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ
حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله
عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه
وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلاَّ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ
يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ
عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهُمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ
بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ
صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ
عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ
فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ
عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلاَ لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمُ الَّذِي يُرِيدُ
وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَثِيرٌ وَلاَ يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ - يُرِيدُ
بِذَلِكَ الدِّيوَانَ - قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ
فِيهِ وَحْىٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتِ
الثِّمَارُ وَالظِّلاَلُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ
وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَىْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا . وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ
عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ . فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ
فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ
أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ
بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْزُنُنِي أَنِّي لاَ أَرَى لِي أُسْوَةً إِلاَّ رَجُلاً مَغْمُوصًا
عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلاً مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنَ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه
وسلم حَتَّى بَلَغَ تَبُوكًا فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ " مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ " .
قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ . فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ
بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا . فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ
صلى الله عليه وسلم فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلاً مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ " . فَإِذَا هُو أَبُو خَيْثَمَةَ الأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي
تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ . فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ
صلى الله عليه وسلم قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلاً مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ
بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْىٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ
بِشَىْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ
مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ
فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلاً فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم عَلاَنِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا
سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ " تَعَالَ " . فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ
لِي " مَا خَلَّفَكَ " . أَلَمْ تَكُنْ قَدِ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ
جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلاً
وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ
عَلَىَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَىَّ فِيهِ إِنِّي لأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي
عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله
عليه وسلم " أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ " . فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي
سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لاَ
تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ
كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكَ . قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي
حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُكَذِّبَ نَفْسِي - قَالَ - ثُمَّ
قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلاَنِ قَالاَ مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ
لَهُمَا مِثْلُ مَا قِيلَ لَكَ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ رَبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلاَلُ بْنُ
أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ - قَالَ - فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شِهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ - قَالَ
- فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي . قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُسْلِمِينَ عَنْ
كَلاَمِنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ - قَالَ - فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ - وَقَالَ - تَغَيَّرُوا
لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ
لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَاىَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ
فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلاَةَ وَأَطُوفُ فِي الأَسْوَاقِ وَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ
بِرَدِّ السَّلاَمِ أَمْ لاَ ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلاَتِي نَظَرَ إِلَىَّ
وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَىَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى
تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ
مَا رَدَّ عَلَىَّ السَّلاَمَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ
قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . فَفَاضَتْ
عَيْنَاىَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ
أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ - قَالَ
- فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَىَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَىَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا
فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ
وَلاَ مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ . قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضًا مِنَ الْبَلاَءِ . فَتَيَامَمْتُ
بِهَا التَّنُّورَ فَسَجَرْتُهَا بِهَا حَتَّى إِذَا مَضَتْ أَرْبَعُونَ مِنَ الْخَمْسِينَ وَاسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ إِذَا رَسُولُ
رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ
أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ . قَالَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لاَ بَلِ اعْتَزِلْهَا فَلاَ تَقْرَبَنَّهَا -
قَالَ - فَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَىَّ بِمِثْلِ ذَلِكَ - قَالَ - فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَكُونِي عِنْدَهُمْ
حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِي هَذَا الأَمْرِ - قَالَ - فَجَاءَتِ امْرَأَةُ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم فَقَالَتْ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَائِعٌ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ فَهَلْ
تَكْرَهُ أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ " لاَ وَلَكِنْ لاَ يَقْرَبَنَّكِ " . فَقَالَتْ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ إِلَى شَىْءٍ وَوَاللَّهِ
مَا زَالَ يَبْكِي مُنْذُ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ إِلَى يَوْمِهِ هَذَا . قَالَ فَقَالَ لِي بَعْضُ أَهْلِي لَوِ اسْتَأْذَنْتَ
رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَتِكَ فَقَدْ أَذِنَ لاِمْرَأَةِ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ أَنْ تَخْدُمَهُ -
قَالَ - فَقُلْتُ لاَ أَسْتَأْذِنُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا يُدْرِينِي مَاذَا يَقُولُ
رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَأْذَنْتُهُ فِيهَا وَأَنَا رَجُلٌ شَابٌّ - قَالَ - فَلَبِثْتُ
بِذَلِكَ عَشْرَ لَيَالٍ فَكَمُلَ لَنَا خَمْسُونَ لَيْلَةً مِنْ حِينَ نُهِيَ عَنْ كَلاَمِنَا - قَالَ - ثُمَّ صَلَّيْتُ صَلاَةَ
الْفَجْرِ صَبَاحَ خَمْسِينَ لَيْلَةً عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِنَا فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عَلَى الْحَالِ الَّتِي
ذَكَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنَّا قَدْ ضَاقَتْ عَلَىَّ نَفْسِي وَضَاقَتْ عَلَىَّ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ سَمِعْتُ
صَوْتَ صَارِخٍ أَوْفَى عَلَى سَلْعٍ يَقُولُ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ أَبْشِرْ - قَالَ - فَخَرَرْتُ
سَاجِدًا وَعَرَفْتُ أَنْ قَدْ جَاءَ فَرَجٌ . - قَالَ - فَآذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ
بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا حِينَ صَلَّى صَلاَةَ الْفَجْرِ فَذَهَبَ النَّاسُ يُبَشِّرُونَنَا فَذَهَبَ قِبَلَ صَاحِبَىَّ مُبَشِّرُونَ
وَرَكَضَ رَجُلٌ إِلَىَّ فَرَسًا وَسَعَى سَاعٍ مِنْ أَسْلَمَ قِبَلِي وَأَوْفَى الْجَبَلَ فَكَانَ الصَّوْتُ أَسْرَعَ
مِنَ الْفَرَسِ فَلَمَّا جَاءَنِي الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ يُبَشِّرُنِي فَنَزَعْتُ لَهُ ثَوْبَىَّ فَكَسَوْتُهُمَا إِيَّاهُ
بِبِشَارَتِهِ وَاللَّهِ مَا أَمْلِكُ غَيْرَهُمَا يَوْمَئِذٍ وَاسْتَعَرْتُ ثَوْبَيْنِ . فَلَبِسْتُهُمَا فَانْطَلَقْتُ أَتَأَمَّمُ رَسُولَ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَلَقَّانِي النَّاسُ فَوْجًا فَوْجًا يُهَنِّئُونِي بِالتَّوْبَةِ وَيَقُولُونَ لِتَهْنِئْكَ
تَوْبَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ . حَتَّى دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ فِي
الْمَسْجِدِ وَحَوْلَهُ النَّاسُ فَقَامَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ يُهَرْوِلُ حَتَّى صَافَحَنِي وَهَنَّأَنِي وَاللَّهِ مَا
قَامَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ غَيْرُهُ . قَالَ فَكَانَ كَعْبٌ لاَ يَنْسَاهَا لِطَلْحَةَ . قَالَ كَعْبٌ فَلَمَّا سَلَّمْتُ
عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَهُوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ وَيَقُولُ " أَبْشِرْ
بِخَيْرِ يَوْمٍ مَرَّ عَلَيْكَ مُنْذُ وَلَدَتْكَ أُمُّكَ " . قَالَ فَقُلْتُ أَمِنْ عِنْدِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ مِنْ عِنْدِ
اللَّهِ فَقَالَ " لاَ بَلْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ " . وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ
وَجْهُهُ كَأَنَّ وَجْهَهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ - قَالَ - وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ - قَالَ - فَلَمَّا جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ
قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ صلى
الله عليه وسلم . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ
لَكَ " . قَالَ فَقُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِيَ الَّذِي بِخَيْبَرَ - قَالَ - وَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ
إِنَّمَا أَنْجَانِي بِالصِّدْقِ وَإِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ لاَ أُحَدِّثَ إِلاَّ صِدْقًا مَا بَقِيتُ - قَالَ - فَوَاللَّهِ
مَا عَلِمْتُ أَنَّ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَبْلاَهُ اللَّهُ فِي صِدْقِ الْحَدِيثِ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ
صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا أَحْسَنَ مِمَّا أَبْلاَنِي اللَّهُ بِهِ وَاللَّهِ مَا تَعَمَّدْتُ كَذْبَةً مُنْذُ
قُلْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَحْفَظَنِيَ اللَّهُ
فِيمَا بَقِيَ . قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ
الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ
إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ * وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ
وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ} حَتَّى بَلَغَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ}
قَالَ كَعْبٌ وَاللَّهِ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ نِعْمَةٍ قَطُّ بَعْدَ إِذْ هَدَانِي اللَّهُ لِلإِسْلاَمِ أَعْظَمَ فِي نَفْسِي
مِنْ صِدْقِي رَسُولَ اللَّهُ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَكُونَ كَذَبْتُهُ فَأَهْلِكَ كَمَا هَلَكَ الَّذِينَ كَذَبُوا
إِنَّ اللَّهَ قَالَ لِلَّذِينَ كَذَبُوا حِينَ أَنْزَلَ الْوَحْىَ شَرَّ مَا قَالَ لأَحَدٍ وَقَالَ اللَّهُ { سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ
لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً
بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ * يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى عَنِ
الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ} قَالَ كَعْبٌ كُنَّا خُلِّفْنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ عَنْ أَمْرِ أُولَئِكَ الَّذِينَ قَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَلَفُوا لَهُ فَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَأَرْجَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم أَمْرَنَا حَتَّى قَضَى اللَّهُ فِيهِ فَبِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ
خُلِّفُوا} وَلَيْسَ الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ مِمَّا خُلِّفْنَا تَخَلُّفَنَا عَنِ الْغَزْوِ وَإِنَّمَا هُوَ تَخْلِيفُهُ إِيَّانَا وَإِرْجَاؤُهُ
أَمْرَنَا عَمَّنْ حَلَفَ لَهُ وَاعْتَذَرَ إِلَيْهِ فَقَبِلَ مِنْهُ .
وَحَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ
ابْنِ شِهَابٍ، بِإِسْنَادِ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَوَاءً .
Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Soʻng Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotini qildilar, u zot Shomdagi Rumliklar va arab nasroniylarini (maqsad) qilgan edilar. Kaʼb ibn Molik dedi: Men Rasululloh ﷺ qilgan birorta gʻazotda ortda qolmaganman, faqat Tabuk gʻazotidan boshqa. Albatta, men Badr gʻazotida ham ortda qolgan edim, lekin (u zot) oʻzlaridan ortda qolgan birovni malomat qilmagan edilar. Chunki Rasululloh ﷺ va musulmonlar Quraysh karvonini koʻzlab chiqishgan edi, hatto Alloh ular bilan dushmanlarini belgilangan vaqtsiz duch qildi. Men Rasululloh ﷺ bilan birga Aqaba kechasida — biz Islom uchun ahd-paymon bergan paytda hozir boʻlganman, men buni Badrda hozir boʻlishdan koʻra afzal koʻraman, garchi Badr odamlar orasida undan koʻra mashhurroq boʻlsa-da. Mening Rasululloh ﷺ dan Tabuk gʻazotida ortda qolib qolganimning xabari shunday edi: men oʻsha gʻazotda u zotdan ortda qolgan paytimdagidan koʻra hech qachon kuchliroq va boyroq boʻlmagan edim. Vallohi, men undan oldin hech qachon ikkita ulov toʻplamagan edim, faqat oʻsha gʻazotdagina ularning ikkovini toʻplagandim. Rasululloh ﷺ uni qattiq jaziramada gʻazot qildilar, uzoq safar, suvsiz biyobon va koʻp sonli dushmanni qarshi oldilar. Shunda u zot musulmonlarga ishlarini ochiq bayon qildilar, toki ular gʻazotlariga tayyorgarlik koʻrsinlar. (U zot) ularga oʻzlari koʻzlagan yoʻnalishni xabar qildilar. Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan musulmonlar koʻp edi, ularni biror saqlovchining daftari (roʻyxati) jamlamas edi — bu bilan devon (roʻyxat daftari)ni nazarda tutadi. Kaʼb dedi: Bir kishi gʻoyib boʻlmoqchi boʻlsa, bu Aziz va Jalil Alloh tarafidan u haqida vahiy nozil boʻlmaguncha unga yashirin qoladi deb oʻylar edi (yaʼni roʻyxat yoʻqligidan). Rasululloh ﷺ oʻsha gʻazotni mevalar va soyalar yoqimli boʻlgan paytda qildilar. Men esa ularga (mevalarga) moyil edim. Rasululloh ﷺ va u zot bilan musulmonlar tayyorgarlik koʻra boshlashdi, men ham ular bilan birga tayyorlanish uchun erta tongdan chiqar, soʻng hech narsa qilmay qaytar edim. Oʻzimcha: «Men buni xohlasam, qilishga qodirman», derdim. Mana shunday cheksiz davom etaverdi, hatto odamlar (yoʻlga) jadal bilan kirishishdi. Rasululloh ﷺ tongda yoʻlga chiqdilar, musulmonlar ham u zot bilan birga (chiqishdi), men esa tayyorgarligimdan hech narsa qilmagan edim. Soʻng erta chiqib, qaytar, hech narsa qilmas edim. Bu menda cheksiz davom etaverdi, hatto ular shoshilishib, gʻazot ulgurib ketdi. Men yoʻlga chiqib, ularga yetib olishni qasd qildim. Qaniydi shuni qilganimda edi! Soʻng bu menga nasib etmadi. Rasululloh ﷺ chiqib ketganlaridan keyin odamlar orasiga chiqsam, oʻzimga oʻxshash faqat munofiqlikda ayblangan kishini yoki Alloh uzr bergan kuchsizlardan birini koʻrar, bu meni qaygʻuga solar edi. Rasululloh ﷺ Tabukka yetguncha meni eslamadilar. U zot Tabukda jamoa orasida oʻtirgan holda: «Kaʼb ibn Molik nima qildi?», — dedilar. Banu Salimadan bir kishi: «Yo Rasululloh, uni ikki ridosi va oʻz yonlariga (kibr bilan) qarashi ushlab qoldi», — dedi. Shunda Muoz ibn Jabal unga: «Naqadar yomon gap aytding! Vallohi, yo Rasululloh, biz u haqida yaxshilikdan boshqa narsa bilmaymiz», — dedi. Rasululloh ﷺ jim turdilar. Shu holda u zot oq kiyim kiygan, unga sarob (issiqda) tovlanayotgan bir kishini koʻrdilar va: «(Ey kishi,) Abu Xaysama boʻlgin!», — dedilar. Qarasalar, u Abu Xaysama al-Ansoriy ekan — u munofiqlar masxara qilgan paytda bir soʻ xurmoni sadaqa qilgan kishi edi. Kaʼb ibn Molik dedi: Rasululloh ﷺ Tabukdan qaytishga yuzlanganlari menga yetgach, qaygʻum kuchaydi va men yolgʻon (uydirish)ni oʻylay boshladim, oʻzimcha: «Ertaga uning gʻazabidan nima bilan qutulaman?», der edim. Bunda ahlimdan har bir aqlli kishidan yordam soʻrardim. Menga: «Rasululloh ﷺ yetib kelay deb qoldilar», deyilgach, botil (uydirma fikr) mendan yoʻqoldi, hatto men undan hech narsa bilan qutulolmasligimni bildim va u zotga rost soʻzlashni qatʼiy qaror qildim. Rasululloh ﷺ tongda yetib keldilar. U zot safardan qaytganlarida avval masjiddan boshlar, unda ikki rakaat namoz oʻqir, soʻng odamlar uchun (ularni qabul qilib) oʻtirar edilar. (U zot) shuni qilganlarida, ortda qolganlar u zotning huzurlariga kelib, uzr aytishni boshlashdi va qasam icha boshlashdi — ular sakson nechta kishi edi. Rasululloh ﷺ ularning ochiq aytganlarini qabul qildilar, ulardan bayʼat oldilar va ular uchun istigʻfor aytdilar, ichki niyatlarini esa Allohga havola qildilar — toki men kelgunimcha. Men salom berganimda, u zot gʻazablangan kishidek tabassum qildilar, soʻng: «Beri kel!», — dedilar. Men yurib keldim, hatto u zotning oldilarida oʻtirdim. (U zot) menga: «Seni nima ortda qoldirdi? Ulovingni sotib olmaganmiding?», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, vallohi, agar men dunyo ahlidan sizdan boshqa birovning huzurida oʻtirganimda edi, biron uzr bilan uning gʻazabidan qutulardim, chunki menga (yaxshi) bahslashish (qobiliyati) berilgan. Lekin, vallohi, men aniq bilamanki, agar bugun sizga sizni mendan rozi qiladigan yolgʻon soʻz aytsam, Alloh sizni menga gʻazablantirishi yaqindir; agar sizga rost soʻz aytsam, undan sizning mendan gʻazablanishingiz (mumkin), lekin men bunda Allohning (yaxshi) oqibatidan umidvorman. Vallohi, mening hech qanday uzrim yoʻq edi. Vallohi, men sizdan ortda qolgan paytimdagidan koʻra hech qachon kuchliroq va boyroq boʻlmagan edim», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Mana bunisi-ku rost soʻzladi. Allohning sen haqingda hukm qilishini (kutib) turgin», — dedilar. Men turdim, Banu Salimadan baʼzi kishilar oʻrnidan turib, ortimdan ergashishdi va menga: «Vallohi, biz seni bundan oldin biror gunoh qilgan deb bilmas edik. Sen Rasululloh ﷺ ga ortda qolganlar uzr aytganidek uzr aytmay, ojizlik qilding. Holbuki, gunohing uchun Rasululloh ﷺ ning sen uchun istigʻfor aytishlari kifoya qilar edi», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Vallohi, ular meni shunchalik malomat qilishdiki, hatto men Rasululloh ﷺ ning oldilariga qaytib, oʻzimni yolgʻonchi qilmoqchi boʻldim. (Kaʼb) dedi: Soʻng ularga: «Bu (holatga) men bilan birga yana birortasi duch keldimi?», — dedim. Ular: «Ha, sen bilan birga ikki kishi shunga duch keldi, ular ham sen aytgandek aytdilar va ularga ham senga aytilgandek aytildi», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Men: «Ular kimlar?», — dedim. Ular: «Murora ibn ar-Robia al-Omiriy va Hilol ibn Umayya al-Voqifiy», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Ular menga Badrda qatnashgan ikki solih kishini eslatishdi, ularda men uchun ibrat (oʻrnak) bor edi. (Kaʼb) dedi: Ular menga ularni eslatganlarida, men (oʻz soʻzimda) davom etdim. (Kaʼb) dedi: Rasululloh ﷺ musulmonlarni biz uchovimiz bilan — ortda qolganlar orasidan (aynan) biz bilan gaplashishdan qaytardilar. (Kaʼb) dedi: Odamlar bizdan chetlanishdi va bizga (munosabatlari) oʻzgardi, hatto men uchun yer ham oʻzgargandek tuyuldi, u men biladigan yer emasdek edi. Biz shu holatda ellik kecha qoldik. Ikki sherigim esa boʻysunib, uylarida yigʻlab oʻtirib qolishdi. Men esa qavmning eng yoshi va eng baquvvati edim, shuning uchun chiqib, namozda hozir boʻlardim, bozorlarda aylanardim, lekin hech kim men bilan gaplashmas edi. Men Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib, u zot namozdan keyin oʻz majlislarida oʻtirgan paytlarida salom berardim, oʻzimcha: «Salomimni qaytarish uchun lablarini qimirlatdilarmi yoki yoʻqmi?», derdim. Soʻng u zotga yaqin joyda namoz oʻqir va u zotga oʻgʻrincha qarab qoʻyar edim. Namozimga yuzlanganimda, (u zot) menga qarar, men u zot tomonga oʻgirilsam, mendan yuz oʻgirar edilar. Musulmonlarning bu betgaplari (jafosi) menga uzoq choʻzilgach, men yurib bordim va Abu Qatodaning bogʻ devoridan oshib oʻtdim — u mening amakimning oʻgʻli va menga odamlarning eng sevimlisi edi. Men unga salom berdim, lekin, vallohi, u salomimni qaytarmadi. Men unga: «Yo Abu Qatoda, men Alloh bilan sendan soʻrayman, men Alloh va Uning Rasulini sevishimni bilmaysanmi?», — dedim. (Kaʼb) dedi: U jim turdi. Men yana takrorlab, undan soʻradim, u yana jim turdi. Men yana takrorlab, undan soʻradim, shunda u: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchidir», — dedi. Shunda koʻzlarimdan yosh oqdi va men orqaga qaytib, devordan oshib oʻtdim. Men Madina bozorida yurganimda, Shom ahlining nabatiylaridan — taom (oziq-ovqat) olib kelib Madinada sotuvchilardan biri: «Kaʼb ibn Molikni kim koʻrsatib beradi?», deb (soʻrayotgan ekan). (Kaʼb) dedi: Odamlar unga meni koʻrsata boshlashdi, hatto u oldimga keldi va menga Gʻasson podshohidan bir maktub topshirdi. Men yozuvchi (savodli) edim, uni oʻqidim, qarasam, unda: «Ammo baʼd. Bizga sherigingning senga jafo qilgani yetib keldi. Alloh seni xorlik va zoeʼ boʻlish maskanida (yashashing uchun) yaratmagan. Bizga qoʻshilgin, biz senga hamdard boʻlamiz», (deb yozilgan ekan). (Kaʼb) dedi: Uni oʻqiganimda: «Bu ham balolardan biridir», dedim. Soʻng uni tandirga olib borib, u bilan (tandirni) yoqdim. Nihoyat ellikdan qirq (kun) oʻtib, vahiy esa kechiktirilganda, Rasululloh ﷺ ning elchisi oldimga kelib: «Albatta, Rasululloh ﷺ senga ayolingdan ajralib (uzoqlashib) turishingni buyurmoqdalar», — dedi. Men: «Uni taloq qilaymi yoki nima qilay?», — dedim. U: «Yoʻq, balki undan uzoqlashib tur, unga yaqinlashma», — dedi. (Kaʼb) dedi: U (Rasululloh ﷺ) ikki sherigimga ham shunday (xabar) yubordilar. (Kaʼb) dedi: Men ayolimga: «Ahling (ota-onang) huzuriga borib, Alloh bu ishda hukm qilguncha ular yonida turib turgin», — dedim. (Kaʼb) dedi: Hilol ibn Umayyaning ayoli Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, Hilol ibn Umayya zaif chol, uning xizmatkori yoʻq. Unga xizmat qilishimni yomon koʻrasizmi?», — dedi. (U zot:) «Yoʻq, lekin u senga yaqinlashmasin», — dedilar. (Ayol:) «Vallohi, unda biror narsaga (intilishga) harakat yoʻq. Vallohi, u boshiga oʻsha ish tushganidan to shu kunigacha yigʻlamoqda», — dedi. (Kaʼb) dedi: Ahlimdan baʼzilari menga: «Sen ham ayoling haqida Rasululloh ﷺ dan ruxsat soʻrasang boʻlmasmidi? Axir u zot Hilol ibn Umayyaning ayoliga unga xizmat qilishga izn berdilar-ku», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Men: «Men u haqida Rasululloh ﷺ dan ruxsat soʻramayman. Men u haqida ruxsat soʻrasam, Rasululloh ﷺ nima deyishlarini qayerdan bilaman? Men esa yosh kishiman», — dedim. (Kaʼb) dedi: Men shu holda yana oʻn kecha qoldim, shunday qilib, biz bilan gaplashish man etilganidan beri bizga ellik kecha toʻldi. (Kaʼb) dedi: Soʻng men ellikinchi kechaning tongida bomdod namozini uylarimizdan birining tomida oʻqidim. Men Aziz va Jalil Alloh biz haqimizda zikr qilgan holatda — jonim oʻzimga torlik qilib, yer kengligiga qaramay menga tor boʻlib ketgan holda oʻtirgan edim, Salʼ (togʻi) ustiga chiqib olgan bir kishining ovozini eshitdim, u ovozining boricha: «Yo Kaʼb ibn Molik, suyunchi (xushxabar)!», deb (qichqirardi). (Kaʼb) dedi: Men sajdaga yiqildim va bildimki, najot (kushoyish) keldi. (Kaʼb) dedi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqiganlarida odamlarga Allohning bizning tavbamizni qabul qilganini eʼlon qildilar. Shunda odamlar bizga xushxabar bera boshlashdi, ikki sherigim tomonga ham xushxabar beruvchilar bordi. Bir kishi men tomonga ot choptirdi, Aslamdan bir chopar ham men tomonga shoshildi va togʻga chiqib (qichqirdi), shunda ovoz otdan tezroq (yetdi). Ovozini eshitgan kishi xushxabar berib oldimga kelganida, men unga ikki kiyimimni yechib, xushxabari uchun ularni unga kiydirdim. Vallohi, oʻsha kuni mening ulardan boshqa (kiyimim) yoʻq edi. Soʻng ikki kiyimni qarzga olib, ularni kiydim va Rasululloh ﷺ ni qasd qilib yoʻlga tushdim. Odamlar meni guruh-guruh boʻlib kutib olib, tavbam (qabul boʻlgani) bilan tabriklar va: «Allohning tavbangni qabul qilgani senga muborak boʻlsin», deyishardi. Hatto men masjidga kirdim, qarasam, Rasululloh ﷺ masjidda oʻtiribdilar, atroflarida esa odamlar bor. Shunda Talha ibn Ubaydulloh shoshib oʻrnidan turdi, hatto men bilan qoʻl berib koʻrishib, tabrikladi. Vallohi, muhojirlardan undan boshqa hech bir kishi oʻrnidan turmadi. (Roviy) dedi: Kaʼb buni Talhaga (qilgan yaxshiligini) hech unutmas edi. Kaʼb dedi: Rasululloh ﷺ ga salom berganimda, u zotning chehralari xursandchilikdan porlab turardi, (u zot): «Onang seni tuqqanidan beri ustingdan oʻtgan eng yaxshi kun bilan suyunchi (xushxabar)!», — dedilar. (Kaʼb) dedi: Men: «Bu sizning tomoningizdanmi, yo Rasululloh, yoki Alloh tomonidanmi?», — dedim. (U zot:) «Yoʻq, balki Alloh tomonidan», — dedilar. Rasululloh ﷺ xursand boʻlganlarida chehralari nurlanar, goʻyo chehralari oy parchasidek edi. (Kaʼb) dedi: Biz buni (shundan) bilar edik. (Kaʼb) dedi: Men u zotning oldilarida oʻtirganimda: «Yo Rasululloh, mening tavbamdan (biri shuki), men molimdan ajrab, uni Allohga va Uning Rasuli ﷺ ga sadaqa qilishimdir», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Molingning baʼzisini ushlab qol, bu sen uchun yaxshiroq», — dedilar. (Kaʼb) dedi: Men: «Unday boʻlsa, men Xaybardagi ulushimni ushlab qolaman», — dedim. (Kaʼb) dedi: Men: «Yo Rasululloh, albatta, Alloh meni rostgoʻylik bilan najot berdi. Mening tavbamdan (biri shuki), men tirik ekanman, faqat rost soʻzlayman», — dedim. (Kaʼb) dedi: Vallohi, men buni Rasululloh ﷺ ga aytganimdan to shu kunimgacha musulmonlardan birorta kishini Alloh soʻzning rostligida menga (berganidan) koʻra yaxshiroq sinaganini bilmayman. Vallohi, men buni Rasululloh ﷺ ga aytganimdan to shu kunimgacha qasddan biror yolgʻon (gapni) gapirmadim va men qolgan (umrim)da ham Alloh meni saqlashidan umidvorman. (Kaʼb) dedi: Shunda Aziz va Jalil Alloh nozil qildi: {Albatta, Alloh Nabiyning, qiyinchilik soatida unga ergashgan muhojir va ansorlarning — ulardan bir guruhining qalblari (haqdan) ogʻib ketay deganidan keyin — tavbasini qabul qildi. Soʻng (Alloh) ularning tavbasini qabul qildi. Albatta, U ularga shafqatli, mehribondir * Va (ishlari) ortga qoldirilgan uch kishining ham (tavbasini qabul qildi); hatto yer kengligiga qaramay ularga torlik qildi va oʻzlari ham oʻzlariga tor boʻlib qoldi} (oyatigacha), to: {Ey iymon keltirganlar! Allohdan qoʻrqinglar va rostgoʻylar bilan birga boʻlinglar} (Tavba 117-119) (oyatigacha yetdi). Kaʼb dedi: Vallohi, Alloh meni Islomga hidoyat qilganidan keyin, oʻzimning Rasululloh ﷺ ga rostgoʻyligimdan — u zotga yolgʻon soʻzlab, yolgʻon soʻzlaganlar halok boʻlganidek halok boʻlmaganimdan koʻra ulkanroq biror neʼmatni hech qachon menga ato etmadi. Chunki Alloh vahiy nozil qilganida yolgʻon soʻzlaganlarga birorta kishiga aytmagan eng yomon (soʻzni) aytdi. Alloh shunday dedi: {Siz ularning oldiga qaytib borganingizda, ulardan yuz oʻgirishingiz uchun, sizlarga Alloh nomi bilan qasam ichadilar. Bas, ulardan yuz oʻgiringlar! Albatta, ular nopokdirlar va qilgan ishlari jazosiga maskanlari jahannamdir * Sizlardan rozi boʻlishingiz uchun sizlarga qasam ichadilar. Bordi-yu sizlar ulardan rozi boʻlsangiz ham, albatta, Alloh fosiq qavmdan rozi boʻlmaydi} (Tavba 95-96). Kaʼb dedi: Biz uchovimiz Rasululloh ﷺ qasam ichganlarida qabul qilgan kishilarning ishidan ortda (kechiktirilib) qoldirildik — (u zot) ularning bayʼatini olib, ular uchun istigʻfor aytgan edilar. Rasululloh ﷺ esa bizning ishimizni Alloh hukm qilguncha kechiktirib turdilar. Mana shu sababdan Aziz va Jalil Alloh: {Va (ishlari) ortga qoldirilgan uch kishining ham} dedi. Alloh zikr qilgan «ortga qoldirilgan» (degani) bizning gʻazotdan ortda qolganimiz emas, balki bu (u zotning) bizni kechiktirgani va ishimizni unga qasam ichib, uzr aytgan, undan (u zot) qabul qilgan kishilardan ortga qoldirgani (kechiktirgani)dir.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотини қилдилар, у зот Шомдаги Румликлар ва араб насронийларини (мақсад) қилган эдилар. Каъб ибн Молик деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ қилган бирорта ғазотда ортда қолмаганман, фақат Табук ғазотидан бошқа. Албатта, мен Бадр ғазотида ҳам ортда қолган эдим, лекин (у зот) ўзларидан ортда қолган бировни маломат қилмаган эдилар. Чунки Расулуллоҳ ﷺ ва мусулмонлар Қурайш карвонини кўзлаб чиқишган эди, ҳатто Аллоҳ улар билан душманларини белгиланган вақтсиз дуч қилди. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Ақаба кечасида — биз Ислом учун аҳд-паймон берган пайтда ҳозир бўлганман, мен буни Бадрда ҳозир бўлишдан кўра афзал кўраман, гарчи Бадр одамлар орасида ундан кўра машҳурроқ бўлса-да. Менинг Расулуллоҳ ﷺ дан Табук ғазотида ортда қолиб қолганимнинг хабари шундай эди: мен ўша ғазотда у зотдан ортда қолган пайтимдагидан кўра ҳеч қачон кучлироқ ва бойроқ бўлмаган эдим. Валлоҳи, мен ундан олдин ҳеч қачон иккита улов тўпламаган эдим, фақат ўша ғазотдагина уларнинг икковини тўплагандим. Расулуллоҳ ﷺ уни қаттиқ жазирамада ғазот қилдилар, узоқ сафар, сувсиз биёбон ва кўп сонли душманни қарши олдилар. Шунда у зот мусулмонларга ишларини очиқ баён қилдилар, токи улар ғазотларига тайёргарлик кўрсинлар. (У зот) уларга ўзлари кўзлаган йўналишни хабар қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган мусулмонлар кўп эди, уларни бирор сақловчининг дафтари (рўйхати) жамламас эди — бу билан девон (рўйхат дафтари)ни назарда тутади. Каъб деди: Бир киши ғойиб бўлмоқчи бўлса, бу Азиз ва Жалил Аллоҳ тарафидан у ҳақида ваҳий нозил бўлмагунча унга яширин қолади деб ўйлар эди (яъни рўйхат йўқлигидан). Расулуллоҳ ﷺ ўша ғазотни мевалар ва соялар ёқимли бўлган пайтда қилдилар. Мен эса уларга (меваларга) мойил эдим. Расулуллоҳ ﷺ ва у зот билан мусулмонлар тайёргарлик кўра бошлашди, мен ҳам улар билан бирга тайёрланиш учун эрта тонгдан чиқар, сўнг ҳеч нарса қилмай қайтар эдим. Ўзимча: «Мен буни хоҳласам, қилишга қодирман», дердим. Мана шундай чексиз давом этаверди, ҳатто одамлар (йўлга) жадал билан киришишди. Расулуллоҳ ﷺ тонгда йўлга чиқдилар, мусулмонлар ҳам у зот билан бирга (чиқишди), мен эса тайёргарлигимдан ҳеч нарса қилмаган эдим. Сўнг эрта чиқиб, қайтар, ҳеч нарса қилмас эдим. Бу менда чексиз давом этаверди, ҳатто улар шошилишиб, ғазот улгуриб кетди. Мен йўлга чиқиб, уларга етиб олишни қасд қилдим. Қанийди шуни қилганимда эди! Сўнг бу менга насиб этмади. Расулуллоҳ ﷺ чиқиб кетганларидан кейин одамлар орасига чиқсам, ўзимга ўхшаш фақат мунофиқликда айбланган кишини ёки Аллоҳ узр берган кучсизлардан бирини кўрар, бу мени қайғуга солар эди. Расулуллоҳ ﷺ Табукка етгунча мени эсламадилар. У зот Табукда жамоа орасида ўтирган ҳолда: «Каъб ибн Молик нима қилди?», — дедилар. Бану Салимадан бир киши: «Ё Расулуллоҳ, уни икки ридоси ва ўз ёнларига (кибр билан) қараши ушлаб қолди», — деди. Шунда Муоз ибн Жабал унга: «Нақадар ёмон гап айтдинг! Валлоҳи, ё Расулуллоҳ, биз у ҳақида яхшиликдан бошқа нарса билмаймиз», — деди. Расулуллоҳ ﷺ жим турдилар. Шу ҳолда у зот оқ кийим кийган, унга сароб (иссиқда) товланаётган бир кишини кўрдилар ва: «(Эй киши,) Абу Хайсама бўлгин!», — дедилар. Қарасалар, у Абу Хайсама ал-Ансорий экан — у мунофиқлар масхара қилган пайтда бир сў хурмони садақа қилган киши эди. Каъб ибн Молик деди: Расулуллоҳ ﷺ Табукдан қайтишга юзланганлари менга етгач, қайғум кучайди ва мен ёлғон (уйдириш)ни ўйлай бошладим, ўзимча: «Эртага унинг ғазабидан нима билан қутуламан?», дер эдим. Бунда аҳлимдан ҳар бир ақлли кишидан ёрдам сўрардим. Менга: «Расулуллоҳ ﷺ етиб келай деб қолдилар», дейилгач, ботил (уйдирма фикр) мендан йўқолди, ҳатто мен ундан ҳеч нарса билан қутулолмаслигимни билдим ва у зотга рост сўзлашни қатъий қарор қилдим. Расулуллоҳ ﷺ тонгда етиб келдилар. У зот сафардан қайтганларида аввал масжиддан бошлар, унда икки ракаат намоз ўқир, сўнг одамлар учун (уларни қабул қилиб) ўтирар эдилар. (У зот) шуни қилганларида, ортда қолганлар у зотнинг ҳузурларига келиб, узр айтишни бошлашди ва қасам ича бошлашди — улар саксон нечта киши эди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг очиқ айтганларини қабул қилдилар, улардан байъат олдилар ва улар учун истиғфор айтдилар, ички ниятларини эса Аллоҳга ҳавола қилдилар — токи мен келгунимча. Мен салом берганимда, у зот ғазабланган кишидек табассум қилдилар, сўнг: «Бери кел!», — дедилар. Мен юриб келдим, ҳатто у зотнинг олдиларида ўтирдим. (У зот) менга: «Сени нима ортда қолдирди? Уловингни сотиб олмаганмидинг?», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, валлоҳи, агар мен дунё аҳлидан сиздан бошқа бировнинг ҳузурида ўтирганимда эди, бирон узр билан унинг ғазабидан қутулардим, чунки менга (яхши) баҳслашиш (қобилияти) берилган. Лекин, валлоҳи, мен аниқ биламанки, агар бугун сизга сизни мендан рози қиладиган ёлғон сўз айтсам, Аллоҳ сизни менга ғазаблантириши яқиндир; агар сизга рост сўз айтсам, ундан сизнинг мендан ғазабланишингиз (мумкин), лекин мен бунда Аллоҳнинг (яхши) оқибатидан умидворман. Валлоҳи, менинг ҳеч қандай узрим йўқ эди. Валлоҳи, мен сиздан ортда қолган пайтимдагидан кўра ҳеч қачон кучлироқ ва бойроқ бўлмаган эдим», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Мана буниси-ку рост сўзлади. Аллоҳнинг сен ҳақингда ҳукм қилишини (кутиб) тургин», — дедилар. Мен турдим, Бану Салимадан баъзи кишилар ўрнидан туриб, ортимдан эргашишди ва менга: «Валлоҳи, биз сени бундан олдин бирор гуноҳ қилган деб билмас эдик. Сен Расулуллоҳ ﷺ га ортда қолганлар узр айтганидек узр айтмай, ожизлик қилдинг. Ҳолбуки, гуноҳинг учун Расулуллоҳ ﷺ нинг сен учун истиғфор айтишлари кифоя қилар эди», — дейишди. (Каъб) деди: Валлоҳи, улар мени шунчалик маломат қилишдики, ҳатто мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига қайтиб, ўзимни ёлғончи қилмоқчи бўлдим. (Каъб) деди: Сўнг уларга: «Бу (ҳолатга) мен билан бирга яна бирортаси дуч келдими?», — дедим. Улар: «Ҳа, сен билан бирга икки киши шунга дуч келди, улар ҳам сен айтгандек айтдилар ва уларга ҳам сенга айтилгандек айтилди», — дейишди. (Каъб) деди: Мен: «Улар кимлар?», — дедим. Улар: «Мурора ибн ар-Робиа ал-Омирий ва Ҳилол ибн Умайя ал-Воқифий», — дейишди. (Каъб) деди: Улар менга Бадрда қатнашган икки солиҳ кишини эслатишди, уларда мен учун ибрат (ўрнак) бор эди. (Каъб) деди: Улар менга уларни эслатганларида, мен (ўз сўзимда) давом этдим. (Каъб) деди: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларни биз учовимиз билан — ортда қолганлар орасидан (айнан) биз билан гаплашишдан қайтардилар. (Каъб) деди: Одамлар биздан четланишди ва бизга (муносабатлари) ўзгарди, ҳатто мен учун ер ҳам ўзгаргандек туюлди, у мен биладиган ер эмасдек эди. Биз шу ҳолатда эллик кеча қолдик. Икки шеригим эса бўйсуниб, уйларида йиғлаб ўтириб қолишди. Мен эса қавмнинг энг ёши ва энг бақуввати эдим, шунинг учун чиқиб, намозда ҳозир бўлардим, бозорларда айланардим, лекин ҳеч ким мен билан гаплашмас эди. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб, у зот намоздан кейин ўз мажлисларида ўтирган пайтларида салом берардим, ўзимча: «Саломимни қайтариш учун лабларини қимирлатдиларми ёки йўқми?», дердим. Сўнг у зотга яқин жойда намоз ўқир ва у зотга ўғринча қараб қўяр эдим. Намозимга юзланганимда, (у зот) менга қарар, мен у зот томонга ўгирилсам, мендан юз ўгирар эдилар. Мусулмонларнинг бу бетгаплари (жафоси) менга узоқ чўзилгач, мен юриб бордим ва Абу Қатоданинг боғ деворидан ошиб ўтдим — у менинг амакимнинг ўғли ва менга одамларнинг энг севимлиси эди. Мен унга салом бердим, лекин, валлоҳи, у саломимни қайтармади. Мен унга: «Ё Абу Қатода, мен Аллоҳ билан сендан сўрайман, мен Аллоҳ ва Унинг Расулини севишимни билмайсанми?», — дедим. (Каъб) деди: У жим турди. Мен яна такрорлаб, ундан сўрадим, у яна жим турди. Мен яна такрорлаб, ундан сўрадим, шунда у: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчидир», — деди. Шунда кўзларимдан ёш оқди ва мен орқага қайтиб, девордан ошиб ўтдим. Мен Мадина бозорида юрганимда, Шом аҳлининг набатийларидан — таом (озиқ-овқат) олиб келиб Мадинада сотувчилардан бири: «Каъб ибн Моликни ким кўрсатиб беради?», деб (сўраётган экан). (Каъб) деди: Одамлар унга мени кўрсата бошлашди, ҳатто у олдимга келди ва менга Ғассон подшоҳидан бир мактуб топширди. Мен ёзувчи (саводли) эдим, уни ўқидим, қарасам, унда: «Аммо баъд. Бизга шеригингнинг сенга жафо қилгани етиб келди. Аллоҳ сени хорлик ва зоэъ бўлиш масканида (яшашинг учун) яратмаган. Бизга қўшилгин, биз сенга ҳамдард бўламиз», (деб ёзилган экан). (Каъб) деди: Уни ўқиганимда: «Бу ҳам балолардан биридир», дедим. Сўнг уни тандирга олиб бориб, у билан (тандирни) ёқдим. Ниҳоят элликдан қирқ (кун) ўтиб, ваҳий эса кечиктирилганда, Расулуллоҳ ﷺ нинг элчиси олдимга келиб: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ сенга аёлингдан ажралиб (узоқлашиб) туришингни буюрмоқдалар», — деди. Мен: «Уни талоқ қилайми ёки нима қилай?», — дедим. У: «Йўқ, балки ундан узоқлашиб тур, унга яқинлашма», — деди. (Каъб) деди: У (Расулуллоҳ ﷺ) икки шеригимга ҳам шундай (хабар) юбордилар. (Каъб) деди: Мен аёлимга: «Аҳлинг (ота-онанг) ҳузурига бориб, Аллоҳ бу ишда ҳукм қилгунча улар ёнида туриб тургин», — дедим. (Каъб) деди: Ҳилол ибн Умайянинг аёли Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Ҳилол ибн Умайя заиф чол, унинг хизматкори йўқ. Унга хизмат қилишимни ёмон кўрасизми?», — деди. (У зот:) «Йўқ, лекин у сенга яқинлашмасин», — дедилар. (Аёл:) «Валлоҳи, унда бирор нарсага (интилишга) ҳаракат йўқ. Валлоҳи, у бошига ўша иш тушганидан то шу кунигача йиғламоқда», — деди. (Каъб) деди: Аҳлимдан баъзилари менга: «Сен ҳам аёлинг ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан рухсат сўрасанг бўлмасмиди? Ахир у зот Ҳилол ибн Умайянинг аёлига унга хизмат қилишга изн бердилар-ку», — дейишди. (Каъб) деди: Мен: «Мен у ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан рухсат сўрамайман. Мен у ҳақида рухсат сўрасам, Расулуллоҳ ﷺ нима дейишларини қаердан биламан? Мен эса ёш кишиман», — дедим. (Каъб) деди: Мен шу ҳолда яна ўн кеча қолдим, шундай қилиб, биз билан гаплашиш ман этилганидан бери бизга эллик кеча тўлди. (Каъб) деди: Сўнг мен элликинчи кечанинг тонгида бомдод намозини уйларимиздан бирининг томида ўқидим. Мен Азиз ва Жалил Аллоҳ биз ҳақимизда зикр қилган ҳолатда — жоним ўзимга торлик қилиб, ер кенглигига қарамай менга тор бўлиб кетган ҳолда ўтирган эдим, Салъ (тоғи) устига чиқиб олган бир кишининг овозини эшитдим, у овозининг борича: «Ё Каъб ибн Молик, суюнчи (хушхабар)!», деб (қичқирарди). (Каъб) деди: Мен саждага йиқилдим ва билдимки, нажот (кушойиш) келди. (Каъб) деди: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқиганларида одамларга Аллоҳнинг бизнинг тавбамизни қабул қилганини эълон қилдилар. Шунда одамлар бизга хушхабар бера бошлашди, икки шеригим томонга ҳам хушхабар берувчилар борди. Бир киши мен томонга от чоптирди, Асламдан бир чопар ҳам мен томонга шошилди ва тоғга чиқиб (қичқирди), шунда овоз отдан тезроқ (етди). Овозини эшитган киши хушхабар бериб олдимга келганида, мен унга икки кийимимни ечиб, хушхабари учун уларни унга кийдирдим. Валлоҳи, ўша куни менинг улардан бошқа (кийимим) йўқ эди. Сўнг икки кийимни қарзга олиб, уларни кийдим ва Расулуллоҳ ﷺ ни қасд қилиб йўлга тушдим. Одамлар мени гуруҳ-гуруҳ бўлиб кутиб олиб, тавбам (қабул бўлгани) билан табриклар ва: «Аллоҳнинг тавбангни қабул қилгани сенга муборак бўлсин», дейишарди. Ҳатто мен масжидга кирдим, қарасам, Расулуллоҳ ﷺ масжидда ўтирибдилар, атрофларида эса одамлар бор. Шунда Талҳа ибн Убайдуллоҳ шошиб ўрнидан турди, ҳатто мен билан қўл бериб кўришиб, табриклади. Валлоҳи, муҳожирлардан ундан бошқа ҳеч бир киши ўрнидан турмади. (Ровий) деди: Каъб буни Талҳага (қилган яхшилигини) ҳеч унутмас эди. Каъб деди: Расулуллоҳ ﷺ га салом берганимда, у зотнинг чеҳралари хурсандчиликдан порлаб турарди, (у зот): «Онанг сени туққанидан бери устингдан ўтган энг яхши кун билан суюнчи (хушхабар)!», — дедилар. (Каъб) деди: Мен: «Бу сизнинг томонингизданми, ё Расулуллоҳ, ёки Аллоҳ томониданми?», — дедим. (У зот:) «Йўқ, балки Аллоҳ томонидан», — дедилар. Расулуллоҳ ﷺ хурсанд бўлганларида чеҳралари нурланар, гўё чеҳралари ой парчасидек эди. (Каъб) деди: Биз буни (шундан) билар эдик. (Каъб) деди: Мен у зотнинг олдиларида ўтирганимда: «Ё Расулуллоҳ, менинг тавбамдан (бири шуки), мен молимдан ажраб, уни Аллоҳга ва Унинг Расули ﷺ га садақа қилишимдир», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Молингнинг баъзисини ушлаб қол, бу сен учун яхшироқ», — дедилар. (Каъб) деди: Мен: «Ундай бўлса, мен Хайбардаги улушимни ушлаб қоламан», — дедим. (Каъб) деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, албатта, Аллоҳ мени ростгўйлик билан нажот берди. Менинг тавбамдан (бири шуки), мен тирик эканман, фақат рост сўзлайман», — дедим. (Каъб) деди: Валлоҳи, мен буни Расулуллоҳ ﷺ га айтганимдан то шу кунимгача мусулмонлардан бирорта кишини Аллоҳ сўзнинг ростлигида менга (берганидан) кўра яхшироқ синаганини билмайман. Валлоҳи, мен буни Расулуллоҳ ﷺ га айтганимдан то шу кунимгача қасддан бирор ёлғон (гапни) гапирмадим ва мен қолган (умрим)да ҳам Аллоҳ мени сақлашидан умидворман. (Каъб) деди: Шунда Азиз ва Жалил Аллоҳ нозил қилди: {Албатта, Аллоҳ Набийнинг, қийинчилик соатида унга эргашган муҳожир ва ансорларнинг — улардан бир гуруҳининг қалблари (ҳақдан) оғиб кетай деганидан кейин — тавбасини қабул қилди. Сўнг (Аллоҳ) уларнинг тавбасини қабул қилди. Албатта, У уларга шафқатли, меҳрибондир * Ва (ишлари) ортга қолдирилган уч кишининг ҳам (тавбасини қабул қилди); ҳатто ер кенглигига қарамай уларга торлик қилди ва ўзлари ҳам ўзларига тор бўлиб қолди} (оятигача), то: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан қўрқинглар ва ростгўйлар билан бирга бўлинглар} (Тавба 117-119) (оятигача етди). Каъб деди: Валлоҳи, Аллоҳ мени Исломга ҳидоят қилганидан кейин, ўзимнинг Расулуллоҳ ﷺ га ростгўйлигимдан — у зотга ёлғон сўзлаб, ёлғон сўзлаганлар ҳалок бўлганидек ҳалок бўлмаганимдан кўра улканроқ бирор неъматни ҳеч қачон менга ато этмади. Чунки Аллоҳ ваҳий нозил қилганида ёлғон сўзлаганларга бирорта кишига айтмаган энг ёмон (сўзни) айтди. Аллоҳ шундай деди: {Сиз уларнинг олдига қайтиб борганингизда, улардан юз ўгиришингиз учун, сизларга Аллоҳ номи билан қасам ичадилар. Бас, улардан юз ўгиринглар! Албатта, улар нопокдирлар ва қилган ишлари жазосига масканлари жаҳаннамдир * Сизлардан рози бўлишингиз учун сизларга қасам ичадилар. Борди-ю сизлар улардан рози бўлсангиз ҳам, албатта, Аллоҳ фосиқ қавмдан рози бўлмайди} (Тавба 95-96). Каъб деди: Биз учовимиз Расулуллоҳ ﷺ қасам ичганларида қабул қилган кишиларнинг ишидан ортда (кечиктирилиб) қолдирилдик — (у зот) уларнинг байъатини олиб, улар учун истиғфор айтган эдилар. Расулуллоҳ ﷺ эса бизнинг ишимизни Аллоҳ ҳукм қилгунча кечиктириб турдилар. Мана шу сабабдан Азиз ва Жалил Аллоҳ: {Ва (ишлари) ортга қолдирилган уч кишининг ҳам} деди. Аллоҳ зикр қилган «ортга қолдирилган» (дегани) бизнинг ғазотдан ортда қолганимиз эмас, балки бу (у зотнинг) бизни кечиктиргани ва ишимизни унга қасам ичиб, узр айтган, ундан (у зот) қабул қилган кишилардан ортга қолдиргани (кечиктиргани)дир.
وَحَدَّثَنَا الْحُلْوَانِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عَفَّانَ، قَالَ حَدَّثْتُ حَمَّادَ بْنَ سَلَمَةَ، عَنْ صَالِحٍ الْمُرِّيِّ، بِحَدِيثٍ عَنْ ثَابِتٍ، فَقَالَ كَذَبَ . وَحَدَّثْتُ هَمَّامًا، عَنْ صَالِحٍ الْمُرِّيِّ، بِحَدِيثٍ فَقَالَ كَذَبَ .
Affon ibn Muslim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men Hammod ibn Salamaga Solih al-Murriydan, u Sobit (ibn Aslam al-Banoniy)dan (rivoyat qilib) bir hadis aytdim. Shunda (Hammod): ‹(Solih) yolgʻon gapirdi›, dedi. Men Hammomga ham Solih al-Murriydan bir hadis aytdim. (Hammom ham): ‹(Solih) yolgʻon gapirdi›, dedi».Аффон ибн Муслим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен Ҳаммод ибн Саламага Солиҳ ал-Муррийдан, у Собит (ибн Аслам ал-Баноний)дан (ривоят қилиб) бир ҳадис айтдим. Шунда (Ҳаммод): ‹(Солиҳ) ёлғон гапирди›, деди. Мен Ҳаммомга ҳам Солиҳ ал-Муррийдан бир ҳадис айтдим. (Ҳаммом ҳам): ‹(Солиҳ) ёлғон гапирди›, деди».