ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُرَادِيُّ ، ثنا شُعَيْبٌ يَعْنِي ابْنَ اللَّيْثِ ، عَنِ اللَّيْثِ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ وَهُوَ ابْنُ شُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ ، قَالَ : قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَأْثُرُهُ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ ابْنِ آدَمَ أَصَابَ مِنَ الزِّنَا لا مَحَالَةَ ، فَالْعَيْنُ زِنَاؤُهَا النَّظَرُ ، وَالْيَدُ زِنَاؤُهَا اللَّمْسُ ، وَالنَّفْسُ تَهْوَى أَوْ تُحَدِّثُ ، وَيُصَدِّقُهُ أَوْ يُكَذِّبُهُ الْفَرْجُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ أَعْلَمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ اللَّمْسَ قَدْ يَكُونُ بِالْيَدِ ، قَالَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ : وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ ، قَدْ عَلَّمَ رَبُّنَا عَزَّ وَجَلَّ أَنَّ اللَّمْسَ قَدْ يَكُونُ بِالْيَدِ ، وَكَذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا نَهَى عَنْ بَيْعِ اللِّمَاسِ ، دَلَّهُمْ نَهْيُهُ عَنْ بَيْعِ اللَّمْسِ أَنَّ اللَّمْسَ بِالْيَدِ ، وَهُوَ أَنْ يَلْمِسَ الْمُشْتَرِي الثَّوْبَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُقَلِّبَهُ وَيَنْشُرَهُ ، وَيَقُولُ عِنْدَ عَقْدِ الشِّرَاءِ : إِذَا لَمَسْتُ الثَّوْبَ بِيَدِي فَلا خِيَارَ لِي بَعْدُ إِذَا نَظَرْتُ إِلَى طُولِ الثَّوْبِ وَعَرْضِهِ أَوْ ظَهَرْتُ مِنْهُ عَلَى عَيْبٍ ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ حِينَ أَقَرَّ عِنْدَهُ بِالزِّنَا : لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ لَمَسْتَ ، فَدَلَّتْ هَذِهِ اللَّفْظَةُ عَلَى أَنَّهُ إِنَّمَا أَرَادَ بِقَوْلِهِ : أَوْ لَمَسْتَ غَيْرَ الْجِمَاعِ الْمُوجِبِ لِلْحَدِّ ، وَكَذَلِكَ خَبَرُ عَائِشَةَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَلَمْ يَخْتَلِفْ عُلَمَاؤُنَا مِنَ الْحِجَازِيِّينَ وَالْمِصْرِيِّينَ وَالشَّافِعِيُّ وَأَهْلُ الأَثَرِ أَنَّ الْقُبْلَةَ وَاللَّمْسَ بِالْيَدِ ، إِذَا لَمْ يَكُنْ بَيْنَ الْيَدِ وَبَيْنَ بَدَنِ الْمَرْأَةِ إِذَا لَمِسَهَا حِجَابٌ وَلا سُتْرَةٌ مِنْ ثَوْبٍ وَلا غَيْرِهِ ، أَنَّ ذَلِكَ يُوجِبُ الْوُضُوءَ ، غَيْرَ أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ ، كَانَ يَقُولُ : إِذَا كَانَتِ الْقُبْلَةُ وَاللَّمْسُ بِالْيَدِ لَيْسَ بِقُبْلَةِ شَهْوَةٍ ، فَإِنَّ ذَلِكَ لا يُوجِبُ الْوُضُوءَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ : وَيُصَدِّقُهُ أَوْ يُكَذِّبُهُ الْفَرَجُ : مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ فِي كِتَابِ الإِيمَانِ أَنَّ التَّصْدِيقَ قَدْ يَكُونُ بِبَعْضِ الْجَوَارِحِ ، لا كَمَا ادَّعَى مَنْ مَوَّهَ عَلَى بَعْضِ النَّاسِ أَنَّ التَّصْدِيقَ لا يَكُونُ فِي لُغَةِ الْعَرَبِ إِلا بِالْقَلْبِ ، قَدْ بَيَّنْتُ هَذِهِ الْمَسْأَلَةَ بِتَمَامِهَا فِي كِتَابِ الإِيمَانِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib aytdi: «Odam farzandining har biri, muqarrar, zinodan (bir ulush) oladi: koʻzning zinosi — qarash, qoʻlning zinosi — ushlash; nafs esa istaydi va (koʻngildan) oʻtkazadi; farj esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi». Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺ lams (ushlash) qoʻl bilan ham boʻlishini bildirdilar. Alloh azza va jalla: {Agar Biz senga qogʻozda (yozilgan) kitob tushirsak-u, uni qoʻllari bilan ushlab koʻrsalar ham} dedi. Rabbimiz azza va jalla lams qoʻl bilan boʻlishini bildirgan. Nabiy ﷺ ham limos savdosidan qaytarganlarida, ushlash savdosidan qaytarishlari ularga lams qoʻl bilan boʻlishini koʻrsatdi. U — xaridor matoni agʻdarib, yoyib koʻrmay turib ushlashi va xarid aqdi chogʻida: ‹Matoni qoʻlim bilan ushlasam, keyin — matoning uzunligi va enini koʻrsam yoki unda ayb topsam ham — menga ixtiyor yoʻq› deyishidir. Nabiy ﷺ Moiz ibn Molikka — u zotning huzurlarida zinoga iqror boʻlganida — : «Ehtimol, oʻpgandirsan yoki ushlagandirsan» dedilar; bu lafz u zot «yoki ushlagandirsan» degan soʻzlari bilan hadni vojib qiladigan jimodan boshqasini koʻzda tutganlariga dalolat qildi. Oishaning xabari ham shunday. Abu Bakr aytdi: Hijozlik va misrlik ulamolarimiz, Shofeiy va asar ahli — agar qoʻl bilan ayolning badani orasida hijob ham, mato yoki boshqa toʻsiq ham boʻlmasa — oʻpish va qoʻl bilan ushlash tahoratni vojib qilishida ixtilof qilmaganlar. Faqat Molik ibn Anas: «Agar oʻpish va qoʻl bilan ushlash shahvat oʻpishi boʻlmasa, bu tahoratni vojib qilmaydi», der edi. Abu Bakr aytdi: «Farj esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi» degan bu lafz — men Kitobul-imonda bildirgan jinsdandir: tasdiq baʼzi aʼzolar bilan ham boʻladi; baʼzi odamlarga ‹arab tilida tasdiq faqat qalb bilan boʻladi› deb chalgʻitgan kishining daʼvosidek emas. Men bu masalani toʻlaligicha Kitobul-imonda bayon qilganman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб айтди: «Одам фарзандининг ҳар бири, муқаррар, зинодан (бир улуш) олади: кўзнинг зиноси — қараш, қўлнинг зиноси — ушлаш; нафс эса истайди ва (кўнгилдан) ўтказади; фарж эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради». Абу Бакр айтди: Набий ﷺ ламс (ушлаш) қўл билан ҳам бўлишини билдирдилар. Аллоҳ азза ва жалла: {Агар Биз сенга қоғозда (ёзилган) китоб туширсак-у, уни қўллари билан ушлаб кўрсалар ҳам} деди. Раббимиз азза ва жалла ламс қўл билан бўлишини билдирган. Набий ﷺ ҳам лимос савдосидан қайтарганларида, ушлаш савдосидан қайтаришлари уларга ламс қўл билан бўлишини кўрсатди. У — харидор матони ағдариб, ёйиб кўрмай туриб ушлаши ва харид ақди чоғида: ‹Матони қўлим билан ушласам, кейин — матонинг узунлиги ва энини кўрсам ёки унда айб топсам ҳам — менга ихтиёр йўқ› дейишидир. Набий ﷺ Моиз ибн Моликка — у зотнинг ҳузурларида зинога иқрор бўлганида — : «Эҳтимол, ўпгандирсан ёки ушлагандирсан» дедилар; бу лафз у зот «ёки ушлагандирсан» деган сўзлари билан ҳадни вожиб қиладиган жимодан бошқасини кўзда тутганларига далолат қилди. Оишанинг хабари ҳам шундай. Абу Бакр айтди: Ҳижозлик ва мисрлик уламоларимиз, Шофеий ва асар аҳли — агар қўл билан аёлнинг бадани орасида ҳижоб ҳам, мато ёки бошқа тўсиқ ҳам бўлмаса — ўпиш ва қўл билан ушлаш таҳоратни вожиб қилишида ихтилоф қилмаганлар. Фақат Молик ибн Анас: «Агар ўпиш ва қўл билан ушлаш шаҳват ўпиши бўлмаса, бу таҳоратни вожиб қилмайди», дер эди. Абу Бакр айтди: «Фарж эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради» деган бу лафз — мен Китобул-имонда билдирган жинсдандир: тасдиқ баъзи аъзолар билан ҳам бўлади; баъзи одамларга ‹араб тилида тасдиқ фақат қалб билан бўлади› деб чалғитган кишининг даъвосидек эмас. Мен бу масалани тўлалигича Китобул-имонда баён қилганман.
نَا عَبْدُ الْجَبَّارِ ، نَا سُفْيَانُ ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَبِيدٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، نَا بِشْرٌ يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ ، ثنا ابْنُ عَوْنٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : صَلَّى بِنَا أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذِ ، ثنا ابْنُ عَوْنٍ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، قَالَ : قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ . ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا حُسَيْنٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَسَنِ ، ثنا ابْنُ عَوْنٍ ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، قَالَ : أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، ح وَثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، ح وَثنا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، عَنْ سَلَمَةَ وَهُوَ ابْنُ عَلْقَمَةَ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِحْدَى صَلاتَيِ الْعَشِيِّ ، صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ، فَأَتَى خَشَبَةً مَعْرُوضَةً فِي الْمَسْجِدِ ، فَقَالَ بِيَدَيْهِ عَلَيْهَا ، كَأَنَّهُ غَضْبَانُ ، قَالَ : وَخَرَجَتِ السَّرَعَانُ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ ، فَقَالُوا : قَصُرَتِ الصَّلاةُ ، وَفِي الْقَوْمِ أَبُو بَكْرٍ ، وَعُمَرُ ، فَهَابَاهُ أَنْ يُكَلِّمَاهُ ، وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ فِي يَدَيْهِ طُولٌ ، فَكَانَ يُسَمَّى ذَا الْيَدَيْنِ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَسِيتَ أَمْ قَصُرَتِ الصَّلاةُ ؟ فَقَالَ : " لَمْ أَنْسَ وَلَمْ تَقْصُرِ الصَّلاةُ " ، فَقَالَ : أَكَمَا يَقُولُ ذُو الْيَدَيْنِ ؟ قَالُوا : نَعَمْ ، قَالَ : " فَجَاءَ فَصَلَّى مَا كَانَ تَرَكَ ، ثُمَّ سَلَّمَ ، ثُمَّ كَبَّرَ ، فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ، ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ قَالَ : فَكَانَ رُبَّمَا قَالُوا لَهُ : ثُمَّ سَلَّمَ " ، فَيَقُولُ : نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ ، قَالَ : ثُمَّ سَلَّمَ هَذَا حَدِيثُ الصَّنْعَانِيِّ ، نَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغَافِقِيُّ ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، حَدَّثَنِي قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ يَعْنِي أَنَّهُ سَجَدَ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ يَوْمَ جَاءَهُ ذُو الْيَدَيْنِ بَعْدَ التَّسْلِيمِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَبَرُ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ دَالٌ عَلَى إِغْفَالِ مَنْ زَعَمَ أَنَّ هَذِهِ الْقِصَّةَ كَانَتْ قَبْلَ نَهْيِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْكَلامِ فِي الصَّلاةِ ، وَمَنْ فَهِمَ الْعِلْمَ ، وَتَدَبَّرَ أَخْبَارِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَلْفَاظَ رُوَاةِ هَذَا الْخَبَرِ ، عَلِمَ أَنَّ هَذَا الْقَوْلَ جَهْلٌ مِنْ قَائِلِهِ فِي خَبَرِ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَهَكَذَا رَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ مَوْلَى بَنِي أَحْمَدَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga ikki oqshom namozining birini oʻqib berdilar: ikki rakaat oʻqidilar-da, salom berdilar. Soʻng masjidda koʻndalang qoʻyilgan bir yogʻoch oldiga bordilar va goʻyo gʻazablangandek, ikki qoʻllarini uning ustiga qoʻydilar. Shoshqaloqlar masjid eshiklaridan chiqib ketishdi va: «Namoz qisqartirildi», deyishdi. Qavm ichida Abu Bakr va Umar bor edi, lekin ikkovi u zotga gapirishga hayiqishdi. Qavm ichida qoʻllari uzun bir kishi bor edi — u Zul-Yadayn deb atalar edi. U: «Yo Rasululloh, unutdingizmi yoki namoz qisqartirildimi?» dedi. U zot: «Men ham unutmadim, namoz ham qisqartirilmadi», dedilar. Soʻng: «Zul-Yadayn aytganidekmi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u zot kelib, tark qilgan (rakaatlar)ini oʻqidilar, soʻng salom berdilar; keyin takbir aytib, (odatdagi) sajdalaridek yoki undan uzunroq sajda qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar; keyin takbir aytib, (odatdagi) sajdalaridek yoki undan uzunroq sajda qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar va takbir aytdilar. (Roviy) dedi: Baʼzan unga: «Soʻng salom berdilarmi?» deyishardi. U: «Menga xabar berilishicha, Imron ibn Husayn: ‹Soʻng salom berdilar›, degan», der edi. Bu — as-Sanʼoniyning hadisidir. Qatoda ibn Diʼoma Ibn Siyrindan, u Abu Hurayradan, u Rasululloh ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi) — yaʼni u zot Zul-Yadayn kelgan kuni sahvning ikki sajdasini salomdan keyin qilganlarini. Abu Bakr aytdi: Ibn Siyrinning Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabari — bu qissa Nabiy ﷺ namozda gapirishdan qaytarishlaridan oldin boʻlgan deb daʼvo qilgan kishining gʻofilligiga dalolat qiladi. Kim ilmni tushunsa, Nabiy ﷺning xabarlarini va bu xabar roviylarining lafzlarini mulohaza qilsa, bu soʻz uni aytuvchining johilligi ekanini biladi. Ibn Siyrinning Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarida: «Rasululloh ﷺ bizga namoz oʻqib berdilar», (deyilgan). Molik ibn Anas ham buni Dovud ibn al-Husayndan, u Bani Abu Ahmadning mavlosi Abu Sufyondan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilib): «Rasululloh ﷺ bizga namoz oʻqib berdilar», deb rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга икки оқшом намозининг бирини ўқиб бердилар: икки ракаат ўқидилар-да, салом бердилар. Сўнг масжидда кўндаланг қўйилган бир ёғоч олдига бордилар ва гўё ғазаблангандек, икки қўлларини унинг устига қўйдилар. Шошқалоқлар масжид эшикларидан чиқиб кетишди ва: «Намоз қисқартирилди», дейишди. Қавм ичида Абу Бакр ва Умар бор эди, лекин иккови у зотга гапиришга ҳайиқишди. Қавм ичида қўллари узун бир киши бор эди — у Зул-Ядайн деб аталар эди. У: «Ё Расулуллоҳ, унутдингизми ёки намоз қисқартирилдими?» деди. У зот: «Мен ҳам унутмадим, намоз ҳам қисқартирилмади», дедилар. Сўнг: «Зул-Ядайн айтганидекми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у зот келиб, тарк қилган (ракаатлар)ини ўқидилар, сўнг салом бердилар; кейин такбир айтиб, (одатдаги) саждаларидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар; кейин такбир айтиб, (одатдаги) саждаларидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар ва такбир айтдилар. (Ровий) деди: Баъзан унга: «Сўнг салом бердиларми?» дейишарди. У: «Менга хабар берилишича, Имрон ибн Ҳусайн: ‹Сўнг салом бердилар›, деган», дер эди. Бу — ас-Санъонийнинг ҳадисидир. Қатода ибн Диъома Ибн Сийриндан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллоҳ ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди) — яъни у зот Зул-Ядайн келган куни саҳвнинг икки саждасини саломдан кейин қилганларини. Абу Бакр айтди: Ибн Сийриннинг Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабари — бу қисса Набий ﷺ намозда гапиришдан қайтаришларидан олдин бўлган деб даъво қилган кишининг ғофиллигига далолат қилади. Ким илмни тушунса, Набий ﷺнинг хабарларини ва бу хабар ровийларининг лафзларини мулоҳаза қилса, бу сўз уни айтувчининг жоҳиллиги эканини билади. Ибн Сийриннинг Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарида: «Расулуллоҳ ﷺ бизга намоз ўқиб бердилар», (дейилган). Молик ибн Анас ҳам буни Довуд ибн ал-Ҳусайндан, у Бани Абу Аҳмаднинг мавлоси Абу Суфёндан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб): «Расулуллоҳ ﷺ бизга намоз ўқиб бердилар», деб ривоят қилган.
ثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ بِخَبَرِ غَرِيبٍ ، قَالَ : ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمَّارٍ يَعْنِي الأَنْصَارِيَّ ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي نَمِرٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " خَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أُقِيمَتِ الصَّلاةُ فَرَأَى نَاسًا يُصَلُّونَ رَكْعَتَيْنِ بِالْعَجَلَةِ ، فَقَالَ : " أَصَلاتَانِ مَعًا ، فَنَهَى أَنْ يُصَلَّى فِي الْمَسْجِدِ إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاةُ " . ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُقَيْلٍ ، نَا حَفْصُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ ، عَنْ شَرِيكٍ ، عَنْ أَنَسٍ بِمِثْلِهِ إِلَى قَوْلِهِ : " أَصَلاتَانِ مَعًا " ، لَمْ يَزِدْ عَلَى هَذَا . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ : رَوَى هَذَا الْخَبَرَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ مُرْسَلا ، وَرَوَى إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ ، عَنْ شَرِيكٍ كِلا الْخَبَرَيْنِ ، عَنْ أَنَسٍ ، وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ جَمِيعًا . حَدَّثَنَا بِهِمَا مُحَمَّدُ بْنُ عُقَيْلٍ ، ثنا حَفْصُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ بِالإِسْنَادَيْنِ جَمِيعًا مُنْفَرِدَيْنِ ، خَبَرُ أَنَسٍ مُنْفَرِدًا ، وَخَبَرُ ابْنِ سَلَمَةَ مُنْفَرِدًا
Anas (roziyallohu anhu) aytadi: Namozga iqoma aytilganda Nabiy ﷺ chiqdilar va odamlarning shoshib ikki rakaat oʻqiyotganlarini koʻrib: «Ikki namoz birgami?» dedilar va namozga iqoma aytilganda masjidda namoz oʻqishdan qaytardilar. Ibrohim ibn Tahmon Sharikdan, u Anasdan xuddi shunday — «Ikki namoz birgami?» degan soʻzlarigacha rivoyat qildi, bundan ortigʻini (zikr qilmadi). Muhammad ibn Ishoq aytdi: Bu xabarni Molik ibn Anas va Ismoil ibn Jaʼfar Sharik ibn Abu Namrdan, u Abu Salamadan mursal (holda) rivoyat qilganlar. Ibrohim ibn Tahmon esa Sharikdan ikkala xabarni — Anasdan ham, Abu Salamadan ham rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: Намозга иқома айтилганда Набий ﷺ чиқдилар ва одамларнинг шошиб икки ракаат ўқиётганларини кўриб: «Икки намоз биргами?» дедилар ва намозга иқома айтилганда масжидда намоз ўқишдан қайтардилар. Иброҳим ибн Таҳмон Шарикдан, у Анасдан худди шундай — «Икки намоз биргами?» деган сўзларигача ривоят қилди, бундан ортиғини (зикр қилмади). Муҳаммад ибн Ишоқ айтди: Бу хабарни Молик ибн Анас ва Исмоил ибн Жаъфар Шарик ибн Абу Намрдан, у Абу Саламадан мурсал (ҳолда) ривоят қилганлар. Иброҳим ибн Таҳмон эса Шарикдан иккала хабарни — Анасдан ҳам, Абу Саламадан ҳам ривоят қилган.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ الصُّورِيُّ بِالْفُسْطَاطِ ، ثنا شُرَيْحُ بْنُ النُّعْمَانِ ، ثنا فُلَيْحٌ وَهُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ ، عَنْ أَبِي وَاقِدٍ اللَّيْثِيِّ ، قَالَ : سَأَلَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ بِمَا قَرَأَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلاةِ الْخُرُوجِ فِي الْعِيدَيْنِ ، فَقُلْتُ : " قَرَأَ اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ ، وَ ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لَمْ يُسْنِدْ هَذَا الْخَبَرَ أَحَدٌ أَعْلَمُهُ غَيْرُ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ ، رَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، وَابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، وَقَالا : إِنَّ عُمَرَ سَأَلَ أَبَا وَاقِدٍ اللَّيْثِيَّ ، قَالَ : حَدَّثَنَاهُ أَبُو الأَزْهَرِ مِنْ أَصْلِهِ ، قَالَ : ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ فُلَيْحٍ وَفِي خَبَرِ النُّعْمَانِ بْنِ بِشِيرٍ ، وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَرَأَ بِـ : سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى وَ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ " وَهَذَا مِنَ اخْتِلافِ الْمُبَاحِ
Abu Voqid al-Laysiy (roziyallohu anhu) aytdi: Umar ibn Xattob mendan Rasululloh ﷺ ikki iydga chiqish namozida nima oʻqiganlarini soʻradi. Men: «U zot {Soat yaqinlashdi va oy boʻlindi} hamda {Qof. Shonli Qurʼonga qasam} (suralarini) oʻqidilar», dedim. Abu Bakr aytdi: Men bilganimcha, bu xabarni Fulayh ibn Sulaymondan boshqa hech kim musnad qilib rivoyat qilmagan. Uni Molik ibn Anas va Ibn Uyayna Zamra ibn Saiddan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan (deb) rivoyat qilganlar va ikkovi: «Umar Abu Voqid al-Laysiydan soʻradi», deganlar. (Rovi) aytdi: Buni bizga Abul-Azhar oʻz aslidan aytib berdi: Abu Usoma bizga Fulayhdan aytib berdi. Nuʼmon ibn Bashir va Samura ibn Jundubning xabarida esa Nabiy ﷺ {Sabbihisma robbikal aʼlaa} va {Hal ataaka hadiisul gʻoshiya} (suralarini) oʻqiganlari (kelgan). Bu — mubohdagi ixtiloflardandir.Абу Воқид ал-Лайсий (розияллоҳу анҳу) айтди: Умар ибн Хаттоб мендан Расулуллоҳ ﷺ икки ийдга чиқиш намозида нима ўқиганларини сўради. Мен: «У зот {Соат яқинлашди ва ой бўлинди} ҳамда {Қоф. Шонли Қуръонга қасам} (сураларини) ўқидилар», дедим. Абу Бакр айтди: Мен билганимча, бу хабарни Фулайҳ ибн Сулаймондан бошқа ҳеч ким муснад қилиб ривоят қилмаган. Уни Молик ибн Анас ва Ибн Уяйна Замра ибн Саиддан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан (деб) ривоят қилганлар ва иккови: «Умар Абу Воқид ал-Лайсийдан сўради», деганлар. (Рови) айтди: Буни бизга Абул-Азҳар ўз аслидан айтиб берди: Абу Усома бизга Фулайҳдан айтиб берди. Нуъмон ибн Башир ва Самура ибн Жундубнинг хабарида эса Набий ﷺ {Саббиҳисма роббикал аълаа} ва {Ҳал атаака ҳадиисул ғошия} (сураларини) ўқиганлари (келган). Бу — мубоҳдаги ихтилофлардандир.