Muhammad ibn Shihob az-Zuhriy

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَنْبَسَةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ وَسَلاَحُ قَرِيبٌ مِنْ خَيْبَرَ ‏.‏

az-Zuhriy (rahimahulloh) aytdi: Saloh — Xaybarga yaqin (joy)dir.аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Салоҳ — Хайбарга яқин (жой)дир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ كَانَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ أَنَّ يَهُودِيَّةً، مِنْ أَهْلِ خَيْبَرَ سَمَّتْ شَاةً مَصْلِيَّةً ثُمَّ أَهْدَتْهَا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الذِّرَاعَ فَأَكَلَ مِنْهَا وَأَكَلَ رَهْطٌ مِنْ أَصْحَابِهِ مَعَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْفَعُوا أَيْدِيَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَهُودِيَّةِ فَدَعَاهَا فَقَالَ لَهَا ‏"‏ أَسَمَمْتِ هَذِهِ الشَّاةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتِ الْيَهُودِيَّةُ مَنْ أَخْبَرَكَ قَالَ ‏"‏ أَخْبَرَتْنِي هَذِهِ فِي يَدِي ‏"‏ ‏.‏ لِلذِّرَاعِ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا أَرَدْتِ إِلَى ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ إِنْ كَانَ نَبِيًّا فَلَنْ يَضُرَّهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنِ اسْتَرَحْنَا مِنْهُ ‏.‏ فَعَفَا عَنْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يُعَاقِبْهَا وَتُوُفِّيَ بَعْضُ أَصْحَابِهِ الَّذِينَ أَكَلُوا مِنَ الشَّاةِ وَاحْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى كَاهِلِهِ مِنْ أَجْلِ الَّذِي أَكَلَ مِنَ الشَّاةِ حَجَمَهُ أَبُو هِنْدٍ بِالْقَرْنِ وَالشَّفْرَةِ وَهُوَ مَوْلًى لِبَنِي بَيَاضَةَ مِنَ الأَنْصَارِ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) shunday hadis aytar edilar: Xaybar ahlidan boʻlgan bir yahudiy ayol qovurilgan qoʻyni zaharlab, soʻng uni Rasululloh ﷺ ga hadya qildi. Rasululloh ﷺ uning kuragini (old oyogʻini) olib, undan yedilar, saxobalaridan bir guruh ham u zot bilan birga yedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ ularga: «Qoʻllaringizni tortinglar», dedilar. Keyin Rasululloh ﷺ ana shu yahudiy ayolga (kishi) yuborib, uni chaqirtirdilar va unga: «Bu qoʻyni zaharladingmi?» dedilar. Yahudiy ayol: «Sizga kim xabar berdi?» dedi. U zot: «Qoʻlimdagi mana shu kurak menga xabar berdi», dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Buni qilishdan nimani niyat qilding?» dedilar. U: «Oʻzimcha: agar paygʻambar boʻlsa, bu unga zarar qilmaydi; agar paygʻambar boʻlmasa, undan qutulamiz, deb oʻyladim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uni afv etib, jazolamadilar. Ammo qoʻydan yegan baʼzi saxobalari vafot etdi. Rasululloh ﷺ qoʻydan yeganlari sababli yelkalariga qon oldirdilar. Bani Bayoza qabilasining Ansorlardan boʻlgan ozod qilingan quli Abu Hind u zotga shox va pichoq bilan qon oldi.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) шундай ҳадис айтар эдилар: Хайбар аҳлидан бўлган бир яҳудий аёл қовурилган қўйни заҳарлаб, сўнг уни Расулуллоҳ ﷺ га ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ унинг курагини (олд оёғини) олиб, ундан едилар, сахобаларидан бир гуруҳ ҳам у зот билан бирга едилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Қўлларингизни тортинглар», дедилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ ана шу яҳудий аёлга (киши) юбориб, уни чақиртирдилар ва унга: «Бу қўйни заҳарладингми?» дедилар. Яҳудий аёл: «Сизга ким хабар берди?» деди. У зот: «Қўлимдаги мана шу курак менга хабар берди», дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Буни қилишдан нимани ният қилдинг?» дедилар. У: «Ўзимча: агар пайғамбар бўлса, бу унга зарар қилмайди; агар пайғамбар бўлмаса, ундан қутуламиз, деб ўйладим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни афв этиб, жазоламадилар. Аммо қўйдан еган баъзи сахобалари вафот этди. Расулуллоҳ ﷺ қўйдан еганлари сабабли елкаларига қон олдирдилар. Бани Баёза қабиласининг Ансорлардан бўлган озод қилинган қули Абу Ҳинд у зотга шох ва пичоқ билан қон олди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُمْ بِإِسْنَادِهِ، وَمَعْنَاهُ،، قَالَ ‏:‏ وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ، وَيَسْجُدُ سَجْدَةً قَدْرَ مَا يَقْرَأُ أَحَدُكُمْ خَمْسِينَ آيَةً قَبْلَ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ، فَإِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَتَبَيَّنَ لَهُ الْفَجْرُ ‏.‏ وَسَاقَ مَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى بَعْضٍ ‏.‏

Bu hadis Ibn Shihob (rahimahulloh)dan oʻz isnodi bilan shu maʼnoda rivoyat qilingan. Unda shunday deyiladi: «Bittasini vitr qilar, boshlarini koʻtarishdan oldin birortangiz ellik oyat oʻqigudek (vaqt) sajda qilar edilar. Muazzin tong namozining (azonidan) jim boʻlib, ularga tong (ravshan) koʻrinib qolganda…» — soʻngra rivoyatni shu maʼnoda davom ettirdi. (Roviy) dedi: «Baʼzilari baʼzilaridan ziyoda (soʻz) qoʻshadi».Бу ҳадис Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ўз исноди билан шу маънода ривоят қилинган. Унда шундай дейилади: «Биттасини витр қилар, бошларини кўтаришдан олдин бирортангиз эллик оят ўқигудек (вақт) сажда қилар эдилар. Муаззин тонг намозининг (азонидан) жим бўлиб, уларга тонг (равшан) кўриниб қолганда…» — сўнгра ривоятни шу маънода давом эттирди. (Ровий) деди: «Баъзилари баъзиларидан зиёда (сўз) қўшади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ إِنَّمَا هَذِهِ الأَحْرُفُ فِي الأَمْرِ الْوَاحِدِ لَيْسَ تَخْتَلِفُ فِي حَلاَلٍ وَلاَ حَرَامٍ ‏.‏

Maʼmar aytdi: Zuhriy shunday dedi: «Bu harflar (qiroatlar) faqat bitta maʼno haqidadir; ular halol va haromda ixtilof qilmaydi».Маъмар айтди: Зуҳрий шундай деди: «Бу ҳарфлар (қироатлар) фақат битта маъно ҳақидадир; улар ҳалол ва ҳаромда ихтилоф қилмайди».

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ حَقَّهُ أَدَاءُ الزَّكَاةِ وَقَالَ عِقَالاً ‏.‏

Az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Albatta, uning (molning) haqqi zakotni ado etishdir», dedi va «iqolan» (tushov) deb aytdi.Аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Албатта, унинг (молнинг) ҳаққи закотни адо этишдир», деди ва «иқолан» (тушов) деб айтди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ هَذِهِ نُسْخَةُ كِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي كَتَبَهُ فِي الصَّدَقَةِ وَهِيَ عِنْدَ آلِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَقْرَأَنِيهَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَوَعَيْتُهَا عَلَى وَجْهِهَا وَهِيَ الَّتِي انْتَسَخَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَسَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ ‏"‏ فَإِذَا كَانَتْ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ بَنَاتِ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ ثَلاَثِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ وَحِقَّةٌ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَثَلاَثِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ وَبِنْتُ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَأَرْبَعِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ خَمْسِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ حِقَاقٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَخَمْسِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ سِتِّينَ وَمِائَةً فَفِيهَا أَرْبَعُ بَنَاتِ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَسِتِّينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ سَبْعِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ بَنَاتِ لَبُونٍ وَحِقَّةٌ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَسَبْعِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ ثَمَانِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ وَابْنَتَا لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَثَمَانِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ تِسْعِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ حِقَاقٍ وَبِنْتُ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَتِسْعِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا أَرْبَعُ حِقَاقٍ أَوْ خَمْسُ بَنَاتِ لَبُونٍ أَىُّ السِّنَّيْنِ وُجِدَتْ أُخِذَتْ وَفِي سَائِمَةِ الْغَنَمِ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ وَفِيهِ ‏"‏ وَلاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ مِنَ الْغَنَمِ وَلاَ تَيْسُ الْغَنَمِ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Bu Rasululloh ﷺ sadaqa (zakot) toʻgʻrisida yozgan maktubning nusxasidir va u Umar ibn al-Xattob avlodi qoʻlida edi». Ibn Shihob aytdi: «Uni menga Solim ibn Abdulloh ibn Umar oʻqib berdi, men esa uni oʻz holicha yodladim. Bu oʻsha (maktub) ediki, Umar ibn Abdulaziz uni Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar bilan Solim ibn Abdulloh ibn Umardan koʻchirtirgan edi». Soʻng u hadisni zikr qildi va (Rasululloh ﷺ) dedilar: «Agar (tuyalar) bir yuz yigirma birta boʻlsa, ularda bir yuz yigirma toʻqqiztaga yetguncha uchta ikki yashar tuya (binta labun) (zakot) boʻladi. Agar bir yuz oʻttizta boʻlsa, ularda bir yuz oʻttiz toʻqqiztaga yetguncha ikkita ikki yashar tuya va bitta uch yashar tuya (hiqqa) boʻladi. Agar bir yuz qirqta boʻlsa, ularda bir yuz qirq toʻqqiztaga yetguncha ikkita uch yashar tuya va bitta ikki yashar tuya boʻladi. Agar bir yuz ellikta boʻlsa, ularda bir yuz ellik toʻqqiztaga yetguncha uchta uch yashar tuya boʻladi. Agar bir yuz oltmishta boʻlsa, ularda bir yuz oltmish toʻqqiztaga yetguncha toʻrtta ikki yashar tuya boʻladi. Agar bir yuz yetmishta boʻlsa, ularda bir yuz yetmish toʻqqiztaga yetguncha uchta ikki yashar tuya va bitta uch yashar tuya boʻladi. Agar bir yuz saksonta boʻlsa, ularda bir yuz sakson toʻqqiztaga yetguncha ikkita uch yashar tuya va ikkita ikki yashar tuya boʻladi. Agar bir yuz toʻqsonta boʻlsa, ularda bir yuz toʻqson toʻqqiztaga yetguncha uchta uch yashar tuya va bitta ikki yashar tuya boʻladi. Agar ikki yuzta boʻlsa, ularda toʻrtta uch yashar tuya yoki beshta ikki yashar tuya boʻladi — bu ikki yoshdan qaysi biri topilsa, oʻsha olinadi. Yaylovda boqiladigan qoʻylarda esa…» Soʻng u Sufyon ibn Husayn hadisiga oʻxshatib zikr qildi va unda: «Sadaqada qarib qolgani ham, qoʻylardan aybi bori ham, qoʻchqori ham olinmaydi, magar zakot yigʻuvchi xohlasa, (boshqa gap)», deyilgan.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Бу Расулуллоҳ ﷺ садақа (закот) тўғрисида ёзган мактубнинг нусхасидир ва у Умар ибн ал-Хаттоб авлоди қўлида эди». Ибн Шиҳоб айтди: «Уни менга Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умар ўқиб берди, мен эса уни ўз ҳолича ёдладим. Бу ўша (мактуб) эдики, Умар ибн Абдулазиз уни Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар билан Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан кўчиртирган эди». Сўнг у ҳадисни зикр қилди ва (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: «Агар (туялар) бир юз йигирма бирта бўлса, уларда бир юз йигирма тўққизтага етгунча учта икки яшар туя (бинта лабун) (закот) бўлади. Агар бир юз ўттизта бўлса, уларда бир юз ўттиз тўққизтага етгунча иккита икки яшар туя ва битта уч яшар туя (ҳиққа) бўлади. Агар бир юз қирқта бўлса, уларда бир юз қирқ тўққизтага етгунча иккита уч яшар туя ва битта икки яшар туя бўлади. Агар бир юз элликта бўлса, уларда бир юз эллик тўққизтага етгунча учта уч яшар туя бўлади. Агар бир юз олтмишта бўлса, уларда бир юз олтмиш тўққизтага етгунча тўртта икки яшар туя бўлади. Агар бир юз етмишта бўлса, уларда бир юз етмиш тўққизтага етгунча учта икки яшар туя ва битта уч яшар туя бўлади. Агар бир юз саксонта бўлса, уларда бир юз саксон тўққизтага етгунча иккита уч яшар туя ва иккита икки яшар туя бўлади. Агар бир юз тўқсонта бўлса, уларда бир юз тўқсон тўққизтага етгунча учта уч яшар туя ва битта икки яшар туя бўлади. Агар икки юзта бўлса, уларда тўртта уч яшар туя ёки бешта икки яшар туя бўлади — бу икки ёшдан қайси бири топилса, ўша олинади. Яйловда боқиладиган қўйларда эса…» Сўнг у Суфён ибн Ҳусайн ҳадисига ўхшатиб зикр қилди ва унда: «Садақада қариб қолгани ҳам, қўйлардан айби бори ҳам, қўчқори ҳам олинмайди, магар закот йиғувчи хоҳласа, (бошқа гап)», дейилган.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الأَحْوَصِ، يُحَدِّثُنَا فِي مَجْلِسِ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَابْنُ الْمُسَيَّبِ جَالِسٌ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا ذَرٍّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَزَالُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مُقْبِلاً عَلَى الْعَبْدِ فِي صَلاَتِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ فَإِذَا صَرَفَ وَجْهَهُ انْصَرَفَ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla banda namozida boʻlsa, u oʻgirilmagunicha unga yuzlanib turaveradi. Qachonki u yuzini bursa, Alloh ham undan yuz oʻgiradi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла банда намозида бўлса, у ўгирилмагунича унга юзланиб тураверади. Қачонки у юзини бурса, Аллоҳ ҳам ундан юз ўгиради», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنُودِيَ الصَّلاَةُ جَامِعَةٌ فَاجْتَمَعَ النَّاسُ فَصَلَّى بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ‏‏.‏‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi va: «Namozga toʻplaning!» deb nido qilindi. Odamlar toʻplandilar. Rasululloh ﷺ ularga ikki rakaatda toʻrt marta rukuʼ va toʻrt marta sajda qilib namoz oʻqidilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди ва: «Намозга тўпланинг!» деб нидо қилинди. Одамлар тўпландилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга икки ракаатда тўрт марта рукуъ ва тўрт марта сажда қилиб намоз ўқидилар.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، وَيُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبَّادُ بْنُ تَمِيمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَمَّهُ، وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا يَسْتَسْقِي فَحَوَّلَ إِلَى النَّاسِ ظَهْرَهُ يَدْعُو اللَّهَ وَيَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ وَحَوَّلَ رِدَاءَهُ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ فِي الْحَدِيثِ وَقَرَأَ فِيهِمَا ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni yomgʻir soʻrab (istisqoga) chiqdilar. Odamlarga orqalarini oʻgirdilar, Allohga duo qildilar, qiblaga yuzlandilar va ridolarini agʻdardilar, soʻng ikki rakat namoz oʻqidilar. Roviy hadisda: «Ularning ikkovida ham (Qurʼon) oʻqidilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни ёмғир сўраб (истисқога) чиқдилар. Одамларга орқаларини ўгирдилар, Аллоҳга дуо қилдилар, қиблага юзландилар ва ридоларини ағдардилар, сўнг икки ракат намоз ўқидилар. Ровий ҳадисда: «Уларнинг икковида ҳам (Қуръон) ўқидилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَرْقِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُوسُفَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يُحَدِّثُ أَنَّهُ صَلَّى صَلاَةَ الْخَوْفِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَبَّرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَصَفَّ خَلْفَهُ طَائِفَةٌ مِنَّا وَأَقْبَلَتْ طَائِفَةٌ عَلَى الْعَدُوِّ فَرَكَعَ بِهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَةً وَسَجْدَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفُوا وَأَقْبَلُوا عَلَى الْعَدُوِّ وَجَاءَتِ الطَّائِفَةُ الأُخْرَى فَصَلُّوا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ قَامَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَ الطَّائِفَتَيْنِ فَصَلَّى لِنَفْسِهِ رَكْعَةً وَسَجْدَتَيْنِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan xavf namozini oʻqidim. Nabiy ﷺ takbir aytdilar, bizdan bir toifa orqalarida saf tortdi, bir toifa esa dushmanga qaradi. Nabiy ﷺ ularga bir rakat ruku va ikki sajda qildirdilar, soʻng ular ketib, dushmanga qaradilar. Boshqa toifa kelib, Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqidi, u zot xuddi shunday qildilar. Soʻng salom berdilar. Soʻng ikki toifadan har bir kishi turib, oʻzi uchun bir rakat ruku va ikki sajda qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан хавф намозини ўқидим. Набий ﷺ такбир айтдилар, биздан бир тоифа орқаларида саф тортди, бир тоифа эса душманга қаради. Набий ﷺ уларга бир ракат руку ва икки сажда қилдирдилар, сўнг улар кетиб, душманга қарадилар. Бошқа тоифа келиб, Набий ﷺ билан намоз ўқиди, у зот худди шундай қилдилар. Сўнг салом бердилар. Сўнг икки тоифадан ҳар бир киши туриб, ўзи учун бир ракат руку ва икки сажда қилди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ شُرَيْحًا الْحَضْرَمِيَّ، ذُكِرَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ذَاكَ رَجُلٌ لاَ يَتَوَسَّدُ الْقُرْآنَ ‏"‏ ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlarida Shurayh al-Hazramiy eslatilganda, Rasululloh ﷺ: «U Qurʼonni yostiq qilib yotmaydigan (uni tark etmaydigan) kishidir», dedilar.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида Шурайҳ ал-Ҳазрамий эслатилганда, Расулуллоҳ ﷺ: «У Қуръонни ёстиқ қилиб ётмайдиган (уни тарк этмайдиган) кишидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سَيْفٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ سَالِمٌ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ عُمَرُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُعَذَّبُ الْمَيِّتُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Marhum, ahli uning uchun yigʻlagani sababli azoblanadi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Марҳум, аҳли унинг учун йиғлагани сабабли азобланади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ إِنَّ سَالِمًا أَخْبَرَنِي أَنَّ أَبَاهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ يَقُولُ ‏"‏ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ وَإِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ كَانَ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْكَعُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ النَّاقَةُ قَائِمَةً عِنْدَ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ أَهَلَّ بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ talbiya aytib: «Labbayka Allohumma labbayk, labbayka lo shariyka laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, lo shariyka lak (Mana men huzuringdaman, ey Allohim, mana men huzuringdaman. Mana men huzuringdaman, Sening sheriging yoʻq, mana men huzuringdaman. Albatta hamd va neʼmat Senikidir, mulk ham Senikidir, Sening sheriging yoʻq)», deganlarini eshitdim. Abdulloh ibn Umar shunday der edi: «Rasululloh ﷺ Zul-Hulayfada ikki rakʼat namoz oʻqirdilar, soʻng tuya u zotni koʻtarib Zul-Hulayfa masjidi yonida tik turganida ushbu kalimalar bilan talbiya aytardilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ талбия айтиб: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ло шарийка лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ло шарийка лак (Мана мен ҳузурингдаман, эй Аллоҳим, мана мен ҳузурингдаман. Мана мен ҳузурингдаман, Сенинг шеригинг йўқ, мана мен ҳузурингдаман. Албатта ҳамд ва неъмат Сеникидир, мулк ҳам Сеникидир, Сенинг шеригинг йўқ)», деганларини эшитдим. Абдуллоҳ ибн Умар шундай дер эди: «Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ҳулайфада икки ракъат намоз ўқирдилар, сўнг туя у зотни кўтариб Зул-Ҳулайфа масжиди ёнида тик турганида ушбу калималар билан талбия айтардилар».

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ قَالَ جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ لَيْسَ بَيْنَهُمَا سَجْدَةٌ صَلَّى الْمَغْرِبَ ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ وَالْعِشَاءَ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَجْمَعُ كَذَلِكَ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shom va xufton namozlarini orasida hech qanday nafl oʻqimay birga oʻqidilar; shomni uch rakaat, xuftonni ikki rakaat qildilar. Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Alloh azza va jallaga qovushgunlaricha shu tarzda birga oʻqir edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шом ва хуфтон намозларини орасида ҳеч қандай нафл ўқимай бирга ўқидилар; шомни уч ракаат, хуфтонни икки ракаат қилдилар. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Аллоҳ азза ва жаллага қовушгунларича шу тарзда бирга ўқир эди.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَمَى الْجَمْرَةَ الَّتِي تَلِي الْمَنْحَرَ مَنْحَرَ مِنًى رَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَمَى بِحَصَاةٍ ثُمَّ تَقَدَّمَ أَمَامَهَا فَوَقَفَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ رَافِعًا يَدَيْهِ يَدْعُو يُطِيلُ الْوُقُوفَ ثُمَّ يَأْتِي الْجَمْرَةَ الثَّانِيَةَ فَيَرْمِيهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَمَى بِحَصَاةٍ ثُمَّ يَنْحَدِرُ ذَاتَ الشِّمَالِ فَيَقِفُ مُسْتَقْبِلَ الْبَيْتِ رَافِعًا يَدَيْهِ يَدْعُو ثُمَّ يَأْتِي الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الْعَقَبَةِ فَيَرْمِيهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ وَلاَ يَقِفُ عِنْدَهَا ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ سَمِعْتُ سَالِمًا يُحَدِّثُ بِهَذَا عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Minodagi qurbonlik joyiga yaqin boʻlgan jamrani otganda uni yetti tosh bilan otar, har bir toshni otganda takbir aytar edilar. Soʻng uning oldiga oʻtib, qiblaga yuzlangan holda toʻxtab, ikki qoʻllarini koʻtarib, uzoq turgancha duo qilardilar. Soʻng ikkinchi jamraga kelib, uni yetti tosh bilan otar, har bir toshni otganda takbir aytar edilar. Soʻng chap tomonga tushib, Baytga yuzlangan holda toʻxtab, ikki qoʻllarini koʻtarib duo qilardilar. Soʻng Aqaba yonidagi jamraga kelib, uni yetti tosh bilan otar, uning yonida toʻxtamas edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Минодаги қурбонлик жойига яқин бўлган жамрани отганда уни етти тош билан отар, ҳар бир тошни отганда такбир айтар эдилар. Сўнг унинг олдига ўтиб, қиблага юзланган ҳолда тўхтаб, икки қўлларини кўтариб, узоқ турганча дуо қилардилар. Сўнг иккинчи жамрага келиб, уни етти тош билан отар, ҳар бир тошни отганда такбир айтар эдилар. Сўнг чап томонга тушиб, Байтга юзланган ҳолда тўхтаб, икки қўлларини кўтариб дуо қилардилар. Сўнг Ақаба ёнидаги жамрага келиб, уни етти тош билан отар, унинг ёнида тўхтамас эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ مَرْوَانَ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَأَخْبَرَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْلَى عَلَيْهِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَهُ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهُوَ يُمِلُّهَا عَلَىَّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ لَجَاهَدْتُ ‏.‏ وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَفَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي حَتَّى هَمَّتْ تَرُضُّ فَخِذِي ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ ‏}‏ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: {Moʻminlardan uzrsiz uyda oʻtirib qoluvchilar bilan Alloh yoʻlida jihod qiluvchilar teng emaslar} degan soʻzlarni yozdirib turgan edilar. Shu payt Ibn Ummu Maktum keldi — u koʻzi ojiz kishi edi — va: «Ey Rasululloh, agar jihodga qodir boʻlganimda, albatta jihod qilardim», dedi. Shunda Alloh oʻz Rasuli ﷺga — u zotning soni mening sonim ustida edi, hatto sonimni ezib yuborishiga oz qoldi, soʻng u zotdan bu holat koʻtarildi — Alloh azza va jalla {uzrli boʻlganlaridan boshqa} degan oyatni nozil qildi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: {Мўминлардан узрсиз уйда ўтириб қолувчилар билан Аллоҳ йўлида жиҳод қилувчилар тенг эмаслар} деган сўзларни ёздириб турган эдилар. Шу пайт Ибн Умму Мактум келди — у кўзи ожиз киши эди — ва: «Эй Расулуллоҳ, агар жиҳодга қодир бўлганимда, албатта жиҳод қилардим», деди. Шунда Аллоҳ ўз Расули ﷺга — у зотнинг сони менинг соним устида эди, ҳатто сонимни эзиб юборишига оз қолди, сўнг у зотдан бу ҳолат кўтарилди — Аллоҳ азза ва жалла {узрли бўлганларидан бошқа} деган оятни нозил қилди.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ بَلَغَنَا أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ عَمَّيْهِ، وَكَانَا، - يَزْعُمُ - شَهِدَا بَدْرًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ رَوَاهُ عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعَيْبٍ وَلَمْ يَذْكُرْ عَمَّيْهِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U ikki amakisi — ular Badrda qatnashgan edilar — Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berardi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У икки амакиси — улар Бадрда қатнашган эдилар — Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берарди.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي مَيْمُونَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لَكِنَّا لاَ نَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ ‏.‏ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ فَأَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ حَتَّى إِنَّهُ لَيَأْمُرُ بِقَتْلِ الْكَلْبِ الصَّغِيرِ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga Jibril alayhissalom: «Biz (farishtalar) ichida it yoki surat boʻlgan uyga kirmaymiz», dedi. Oʻsha kuni Rasululloh ﷺ tongni qarshi olib, itlarni oʻldirishga buyurdilar. Hatto u zot kichkina itni ham oʻldirishga buyurar edilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга Жибрил алайҳиссалом: «Биз (фаришталар) ичида ит ёки сурат бўлган уйга кирмаймиз», деди. Ўша куни Расулуллоҳ ﷺ тонгни қарши олиб, итларни ўлдиришга буюрдилар. Ҳатто у зот кичкина итни ҳам ўлдиришга буюрар эдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَرَأْتُ كِتَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي كَتَبَ لِعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ حِينَ بَعَثَهُ عَلَى نَجْرَانَ - وَكَانَ الْكِتَابُ عِنْدَ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ - فَكَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا بَيَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ وَكَتَبَ الآيَاتِ مِنْهَا حَتَّى بَلَغَ ‏{‏ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ ‏}‏ ثُمَّ كَتَبَ ‏"‏ هَذَا كِتَابُ الْجِرَاحِ فِي النَّفْسِ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏ نَحْوَهُ ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ Amr ibn Hazmni Najronga yuborganlarida unga yozib bergan maktublarini oʻqidim — maktub Abu Bakr ibn Hazm qoʻlida edi. Rasululloh ﷺ shunday yozgan edilar: ‹Bu Alloh va Uning Rasulidan bayondir. {Ey iymon keltirganlar! Ahdlarga vafo qilinglar}›». Roviy oyatlardan {Albatta, Alloh hisob-kitobda tezdir} degan joyga yetguncha yozib berdi. Soʻng: «‹Bu yaralar hujjatidir: jonda yuzta tuya bor›», deb va shunga oʻxshash zikr qildi.Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ Амр ибн Ҳазмни Нажронга юборганларида унга ёзиб берган мактубларини ўқидим — мактуб Абу Бакр ибн Ҳазм қўлида эди. Расулуллоҳ ﷺ шундай ёзган эдилар: ‹Бу Аллоҳ ва Унинг Расулидан баёндир. {Эй иймон келтирганлар! Аҳдларга вафо қилинглар}›». Ровий оятлардан {Албатта, Аллоҳ ҳисоб-китобда тездир} деган жойга етгунча ёзиб берди. Сўнг: «‹Бу яралар ҳужжатидир: жонда юзта туя бор›», деб ва шунга ўхшаш зикр қилди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ امْرَأَةً، سَرَقَتْ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ الْفَتْحِ - مُرْسَلٌ - فَفَزِعَ قَوْمُهَا إِلَى أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ يَسْتَشْفِعُونَهُ - قَالَ عُرْوَةُ - فَلَمَّا كَلَّمَهُ أُسَامَةُ فِيهَا تَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَتُكَلِّمُنِي فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أُسَامَةُ اسْتَغْفِرْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَلَمَّا كَانَ الْعَشِيُّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطِيبًا فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّمَا هَلَكَ النَّاسُ قَبْلَكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِ تِلْكَ الْمَرْأَةِ فَقُطِعَتْ فَحَسُنَتْ تَوْبَتُهَا بَعْدَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها وَكَانَتْ تَأْتِينِي بَعْدَ ذَلِكَ فَأَرْفَعُ حَاجَتَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida, Fath gʻazoti paytida bir ayol oʻgʻrilik qildi. Uning qavmi shafoat soʻrash uchun Usoma ibn Zaydning oldiga qoʻrqib borishdi. Usoma uning haqida u zot bilan gaplashganda Rasululloh ﷺ ning yuzlarining rangi oʻzgardi va: «Allohning hadlaridan bir had haqida menga gapiryapsanmi?», dedilar. Usoma: «Ey Rasululloh, men uchun magʻfirat soʻrang», dedi. Kechqurun boʻlganda Rasululloh ﷺ xutba qilish uchun oʻrinlaridan turdilar va Allohga munosib hamd aytib, keyin: «Ammo baʼd, sizdan oldingi odamlar shu sababdan halok boʻlishgan: ular orasida sharafli kishi oʻgʻirlik qilsa, uni qoʻyib yuborishar, kuchsizi oʻgʻirlik qilsa, unga had joriy qilishardi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar Muhammadning qizi Fotima oʻgʻirlik qilsa ham, uning qoʻlini kesardim», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻsha ayolning qoʻlini buyurdilar va u kesildi. Shundan keyin uning tavbasi chiroyli boʻldi. Oisha (roziyallohu anho): «U shundan keyin oldimga kelib turardi, men uning hojatini Rasululloh ﷺ ga yetkazardim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида, Фатҳ ғазоти пайтида бир аёл ўғрилик қилди. Унинг қавми шафоат сўраш учун Усома ибн Зайднинг олдига қўрқиб боришди. Усома унинг ҳақида у зот билан гаплашганда Расулуллоҳ ﷺ нинг юзларининг ранги ўзгарди ва: «Аллоҳнинг ҳадларидан бир ҳад ҳақида менга гапиряпсанми?», дедилар. Усома: «Эй Расулуллоҳ, мен учун мағфират сўранг», деди. Кечқурун бўлганда Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиш учун ўринларидан турдилар ва Аллоҳга муносиб ҳамд айтиб, кейин: «Аммо баъд, сиздан олдинги одамлар шу сабабдан ҳалок бўлишган: улар орасида шарафли киши ўғирлик қилса, уни қўйиб юборишар, кучсизи ўғирлик қилса, унга ҳад жорий қилишарди. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғирлик қилса ҳам, унинг қўлини кесардим», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўша аёлнинг қўлини буюрдилар ва у кесилди. Шундан кейин унинг тавбаси чиройли бўлди. Оиша (розияллоҳу анҳо): «У шундан кейин олдимга келиб турарди, мен унинг ҳожатини Расулуллоҳ ﷺ га етказардим», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ قَالَتْ عَمْرَةُ عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تُقْطَعُ يَدُ السَّارِقِ فِي رُبُعِ دِينَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ chorak dinor (qiymatidagi narsa) uchun oʻgʻrining qoʻlini kesadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ чорак динор (қийматидаги нарса) учун ўғрининг қўлини кесадилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ خَثْعَمٍ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي الْحَجِّ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لاَ يَسْتَوِي عَلَى الرَّاحِلَةِ فَهَلْ يَقْضِي عَنْهُ أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ فَأَخَذَ الْفَضْلُ يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا - وَكَانَتِ امْرَأَةً حَسْنَاءَ - وَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْفَضْلَ فَحَوَّلَ وَجْهَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Xasʼamdan bir ayol: «Ey Allohning Rasuli, Alloh azza va jallaning bandalari zimmasidagi haj farizasi otamga u keksa chol boʻlgan, tuya ustida tik oʻtira olmaydigan holda yetdi. Uning nomidan haj qilsam, bu uning zimmasidagini ado qiladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Ha», dedilar. Shunda Fazl unga qarab qoʻya boshladi — u goʻzal ayol edi — Rasululloh ﷺ esa Fazlni ushlab, yuzini boshqa tomonga burdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Хасъамдан бир аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ азза ва жалланинг бандалари зиммасидаги ҳаж фаризаси отамга у кекса чол бўлган, туя устида тик ўтира олмайдиган ҳолда етди. Унинг номидан ҳаж қилсам, бу унинг зиммасидагини адо қиладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ҳа», дедилар. Шунда Фазл унга қараб қўя бошлади — у гўзал аёл эди — Расулуллоҳ ﷺ эса Фазлни ушлаб, юзини бошқа томонга бурдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَخَّرَ الْعَصْرَ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ عُرْوَةُ أَمَا إِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَدْ نَزَلَ فَصَلَّى أَمَامَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اعْلَمْ مَا تَقُولُ يَا عُرْوَةُ ‏.‏ فَقَالَ سَمِعْتُ بَشِيرَ بْنَ أَبِي مَسْعُودٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ نَزَلَ جِبْرِيلُ فَأَمَّنِي فَصَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ يَحْسُبُ بِأَصَابِعِهِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ ‏.‏

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jibril tushib menga imomlik qildi, men u bilan namoz oʻqidim, soʻng u bilan namoz oʻqidim, soʻng u bilan namoz oʻqidim, soʻng u bilan namoz oʻqidim, soʻng u bilan namoz oʻqidim», dedilar va barmoqlari bilan besh vaqt namozni sanab koʻrsatdilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жибрил тушиб менга имомлик қилди, мен у билан намоз ўқидим, сўнг у билан намоз ўқидим, сўнг у билан намоз ўқидим, сўнг у билан намоз ўқидим, сўнг у билан намоз ўқидим», дедилар ва бармоқлари билан беш вақт намозни санаб кўрсатдилар.

أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنِ ابْنِ أَبِي حَمْزَةَ، ح وَأَنْبَأَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَعْجَلَهُ السَّيْرُ فِي السَّفَرِ يُؤَخِّرُ صَلاَةَ الْمَغْرِبِ حَتَّى يَجْمَعَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ الْعِشَاءِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺni safarda yurish shoshiltirib qolganida, shom namozini kechiktirib, uni xufton bilan birga oʻqiganlarini koʻrdim».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺни сафарда юриш шошилтириб қолганида, шом намозини кечиктириб, уни хуфтон билан бирга ўқиганларини кўрдим».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَضَرْتُ عَشَاءَ الْوَلِيدِ - أَوْ عَبْدِ الْمَلِكِ - فَلَمَّا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ قُمْتُ لأَتَوَضَّأَ فَقَالَ جَعْفَرُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي أَنَّهُ شَهِدَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ أَكَلَ طَعَامًا مِمَّا غَيَّرَتِ النَّارُ ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ ‏.‏ وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَا أَشْهَدُ، عَلَى أَبِي بِمِثْلِ ذَلِكَ ‏.‏

Jaʼfar ibn Amr ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Otamning Rasululloh ﷺ haqida guvohlik berganiga guvohlik beraman: u zot olov oʻzgartirgan taomdan yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va taharat olmadilar», dedi. Ali ibn Abdulloh ibn Abbos ham: «Men ham otam haqida shunga oʻxshash guvohlik beraman», dedi.Жаъфар ибн Амр ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Отамнинг Расулуллоҳ ﷺ ҳақида гувоҳлик берганига гувоҳлик бераман: у зот олов ўзгартирган таомдан едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳарат олмадилар», деди. Али ибн Абдуллоҳ ибн Аббос ҳам: «Мен ҳам отам ҳақида шунга ўхшаш гувоҳлик бераман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، وَكَانَ، قَدْ عَقَلَ مَجَّةً مَجَّهَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي دَلْوٍ مِنْ بِئْرٍ لَهُمْ ‏.‏

Mahmud ibn ar-Rabiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ oʻzlarining qudugʻidan olingan bir chelakka tupurganlarini yodida saqlab qolgan edi.Маҳмуд ибн ар-Рабиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ ўзларининг қудуғидан олинган бир челакка тупурганларини ёдида сақлаб қолган эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ ابْنَ مُحَيِّصَةَ الأَنْصَارِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ نَاقَةً لِلْبَرَاءِ كَانَتْ ضَارِيَةً دَخَلَتْ فِي حَائِطِ قَوْمٍ فَأَفْسَدَتْ فِيهِ فَكُلِّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقَضَى أَنَّ حِفْظَ الأَمْوَالِ عَلَى أَهْلِهَا بِالنَّهَارِ وَعَلَى أَهْلِ الْمَوَاشِي مَا أَصَابَتْ مَوَاشِيهِمْ بِاللَّيْلِ ‏.‏ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَفَّانَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ نَاقَةً، لآلِ الْبَرَاءِ أَفْسَدَتْ شَيْئًا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Baroning bir tuyasi bor edi, u yovvoyilashib qolgan edi. U bir qavmning bogʻiga kirib, unda buzgʻunchilik qildi. Shunda bu haqda Rasululloh ﷺga aytildi. U zot kunduzi mol-mulkni saqlash uning egalari zimmasida, hayvon egalari zimmasida esa kechasi hayvonlari yetkazgan zarar boʻlishiga hukm qildilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Баронинг бир туяси бор эди, у ёввойилашиб қолган эди. У бир қавмнинг боғига кириб, унда бузғунчилик қилди. Шунда бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺга айтилди. У зот кундузи мол-мулкни сақлаш унинг эгалари зиммасида, ҳайвон эгалари зиммасида эса кечаси ҳайвонлари етказган зарар бўлишига ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ كَانَ قَاعِدًا عَلَى مَيَاثِرِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ فِي إِمَارَتِهِ عَلَى الْمَدِينَةِ وَمَعَهُ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ فَأَخَّرَ عُمَرُ الْعَصْرَ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ عُرْوَةُ أَمَا إِنَّ جِبْرِيلَ نَزَلَ فَصَلَّى إِمَامَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ اعْلَمْ مَا تَقُولُ يَا عُرْوَةُ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ بَشِيرَ بْنَ أَبِي مَسْعُودٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ نَزَلَ جِبْرِيلُ فَأَمَّنِي فَصَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتَ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ يَحْسُبُ بِأَصَابِعِهِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ ‏.‏

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Jibril tushib, menga imomlik qildi, men u bilan namoz oʻqidim, soʻng u bilan namoz oʻqidim, soʻng u bilan namoz oʻqidim, soʻng u bilan namoz oʻqidim, soʻng u bilan namoz oʻqidim», deb besh namozni barmoqlari bilan sanab aytayotganlarini eshitdim.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Жибрил тушиб, менга имомлик қилди, мен у билан намоз ўқидим, сўнг у билан намоз ўқидим, сўнг у билан намоз ўқидим, сўнг у билан намоз ўқидим, сўнг у билан намоз ўқидим», деб беш намозни бармоқлари билан санаб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ أَقْرَأَنِي سَالِمٌ كِتَابًا كَتَبَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الصَّدَقَاتِ قَبْلَ أَنْ يَتَوَفَّاهُ اللَّهُ فَوَجَدْتُ فِيهِ ‏"‏ فِي خَمْسٍ مِنَ الإِبِلِ شَاةٌ وَفِي عَشْرٍ شَاتَانِ وَفِي خَمْسَ عَشْرَةَ ثَلاَثُ شِيَاهٍ وَفِي عِشْرِينَ أَرْبَعُ شِيَاهٍ وَفِي خَمْسٍ وَعِشْرِينَ بِنْتُ مَخَاضٍ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاَثِينَ فَإِنْ لَمْ تُوجَدْ بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى خَمْسٍ وَثَلاَثِينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا بِنْتُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسَةٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّةٌ إِلَى سِتِّينَ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى سِتِّينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى تِسْعِينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا كَثُرَتْ فَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ وَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Solim menga Rasululloh ﷺ Alloh u zotni vafot ettirishidan avval sadaqalar (zakot) haqida yozgan xatni oʻqib berdi. Men unda shularni topdim: «Besh tuyada bitta qoʻy, oʻn tuyada ikki qoʻy, oʻn beshta tuyada uch qoʻy, yigirmata tuyada toʻrt qoʻy, yigirma beshtadan oʻttiz beshtagacha bir yashar urgʻochi tuya (bintu maxod) bor. Agar bir yashar urgʻochi tuya topilmasa, ikki yashar erkak tuya (ibnu labun) beriladi. Agar oʻttiz beshtadan bittaga oshsa, unda qirq beshtagacha ikki yashar urgʻochi tuya (bintu labun) bor. Agar qirq beshtadan bittaga oshsa, unda oltmishtagacha uch yashar urgʻochi tuya (hiqqa) bor. Agar oltmishdan bittaga oshsa, unda etmish beshtagacha toʻrt yashar urgʻochi tuya (jazaa) bor. Agar etmish beshdan bittaga oshsa, unda toʻqsontagacha ikkita ikki yashar urgʻochi tuya (bintu labun) bor. Agar toʻqsondan bittaga oshsa, unda bir yuz yigirmatagacha ikkita uch yashar urgʻochi tuya (hiqqa) bor. Agar (soni) koʻpaysa, har ellik tuyada bir uch yashar urgʻochi tuya (hiqqa), har qirq tuyada bir ikki yashar urgʻochi tuya (bintu labun) beriladi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Солим менга Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ у зотни вафот эттиришидан аввал садақалар (закот) ҳақида ёзган хатни ўқиб берди. Мен унда шуларни топдим: «Беш туяда битта қўй, ўн туяда икки қўй, ўн бешта туяда уч қўй, йигирмата туяда тўрт қўй, йигирма бештадан ўттиз бештагача бир яшар урғочи туя (бинту маход) бор. Агар бир яшар урғочи туя топилмаса, икки яшар эркак туя (ибну лабун) берилади. Агар ўттиз бештадан биттага ошса, унда қирқ бештагача икки яшар урғочи туя (бинту лабун) бор. Агар қирқ бештадан биттага ошса, унда олтмиштагача уч яшар урғочи туя (ҳиққа) бор. Агар олтмишдан биттага ошса, унда этмиш бештагача тўрт яшар урғочи туя (жазаа) бор. Агар этмиш бешдан биттага ошса, унда тўқсонтагача иккита икки яшар урғочи туя (бинту лабун) бор. Агар тўқсондан биттага ошса, унда бир юз йигирматагача иккита уч яшар урғочи туя (ҳиққа) бор. Агар (сони) кўпайса, ҳар эллик туяда бир уч яшар урғочи туя (ҳиққа), ҳар қирқ туяда бир икки яшар урғочи туя (бинту лабун) берилади».

قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى اللَّيْثِيُّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَخَّرَ الصَّلاَةَ يَوْمًا فَدَخَلَ عَلَيْهِ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ فَأَخْبَرَهُ أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ أَخَّرَ الصَّلاَةَ يَوْمًا وَهُوَ بِالْكُوفَةِ فَدَخَلَ عَلَيْهِ أَبُو مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ مَا هَذَا يَا مُغِيرَةُ أَلَيْسَ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ جِبْرِيلَ نَزَلَ فَصَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ بِهَذَا أُمِرْتُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ اعْلَمْ مَا تُحَدِّثُ بِهِ يَا عُرْوَةُ أَوَ إِنَّ جِبْرِيلَ هُوَ الَّذِي أَقَامَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقْتَ الصَّلاَةِ قَالَ عُرْوَةُ كَذَلِكَ كَانَ بَشِيرُ بْنُ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيُّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) bir kuni namozni kechiktirdi. Shunda uning huzuriga Urva ibn Zubayr (rahimahulloh) kirib, unga xabar berdiki, Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) Kufada boʻlgan chogʻida bir kuni namozni kechiktirgan edi. Oʻshanda uning oldiga Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) kirib: «Bu nima, ey Mugʻiyra? Jibril nozil boʻlib namoz oʻqiganini, soʻng Rasululloh ﷺ namoz oʻqiganlarini, keyin (Jibril) yana oʻqib, Rasululloh ﷺ oʻqiganlarini, keyin yana oʻqib, Rasululloh ﷺ oʻqiganlarini, keyin yana oʻqib, Rasululloh ﷺ oʻqiganlarini, keyin yana oʻqib, Rasululloh ﷺ oʻqiganlarini bilmaysanmi?!» dedi. Soʻng (Jibril): ‹Menga shunday buyurilgan›, dedi. Shunda Umar ibn Abdulaziz: «Nima rivoyat qilayotganingni yaxshi bilib ol, ey Urva! Rasululloh ﷺ ga namoz vaqtini belgilab bergan haqiqatan Jibril edimi?» dedi. Urva: «Bashir ibn Abu Masʼud al-Ansoriy otasidan shunday rivoyat qilardi», dedi.Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) бир куни намозни кечиктирди. Шунда унинг ҳузурига Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) кириб, унга хабар бердики, Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) Куфада бўлган чоғида бир куни намозни кечиктирган эди. Ўшанда унинг олдига Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) кириб: «Бу нима, эй Муғийра? Жибрил нозил бўлиб намоз ўқиганини, сўнг Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиганларини, кейин (Жибрил) яна ўқиб, Расулуллоҳ ﷺ ўқиганларини, кейин яна ўқиб, Расулуллоҳ ﷺ ўқиганларини, кейин яна ўқиб, Расулуллоҳ ﷺ ўқиганларини, кейин яна ўқиб, Расулуллоҳ ﷺ ўқиганларини билмайсанми?!» деди. Сўнг (Жибрил): ‹Менга шундай буюрилган›, деди. Шунда Умар ибн Абдулазиз: «Нима ривоят қилаётганингни яхши билиб ол, эй Урва! Расулуллоҳ ﷺ га намоз вақтини белгилаб берган ҳақиқатан Жибрил эдими?» деди. Урва: «Башир ибн Абу Масъуд ал-Ансорий отасидан шундай ривоят қиларди», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ كُنَّا نُصَلِّي الْعَصْرَ ثُمَّ يَذْهَبُ الذَّاهِبُ إِلَى قُبَاءٍ فَيَأْتِيهِمْ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Biz asrni oʻqirdik, soʻng boruvchi Quboga borganda, quyosh hali baland turgan holida yetib borardi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Биз асрни ўқирдик, сўнг борувчи Қубога борганда, қуёш ҳали баланд турган ҳолида етиб борарди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي يَوْمَ الْفِطْرِ وَيَوْمَ الأَضْحَى قَبْلَ الْخُطْبَةِ ‏.‏

Ibn Shihobdan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Fitr kuni va Azho (Qurbon) kuni xutbadan oldin namoz oʻqir edilar.Ибн Шиҳобдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Фитр куни ва Азҳо (Қурбон) куни хутбадан олдин намоз ўқир эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، مَوْلَى ابْنِ أَزْهَرَ قَالَ شَهِدْتُ الْعِيدَ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَصَلَّى ثُمَّ انْصَرَفَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ هَذَيْنِ يَوْمَانِ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صِيَامِهِمَا يَوْمُ فِطْرِكُمْ مِنْ صِيَامِكُمْ وَالآخَرُ يَوْمٌ تَأْكُلُونَ فِيهِ مِنْ نُسُكِكُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ ثُمَّ شَهِدْتُ الْعِيدَ مَعَ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَجَاءَ فَصَلَّى ثُمَّ انْصَرَفَ فَخَطَبَ وَقَالَ إِنَّهُ قَدِ اجْتَمَعَ لَكُمْ فِي يَوْمِكُمْ هَذَا عِيدَانِ فَمَنْ أَحَبَّ مِنْ أَهْلِ الْعَالِيَةِ أَنْ يَنْتَظِرَ الْجُمُعَةَ فَلْيَنْتَظِرْهَا وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَرْجِعَ فَقَدْ أَذِنْتُ لَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ ثُمَّ شَهِدْتُ الْعِيدَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ - وَعُثْمَانُ مَحْصُورٌ - فَجَاءَ فَصَلَّى ثُمَّ انْصَرَفَ فَخَطَبَ ‏.‏

Ibn Shihobdan, u Ibn Azharning mavlosi Abu Ubayddan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Men Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bilan hayitda qatnashdim. U namoz oʻqidi, soʻng qaytib odamlarga xutba qildi va: ‹Bu ikki kun — Rasululloh ﷺ ularda roʻza tutishdan qaytargan kunlardir: biri — roʻzangizni ochadigan kun (Fitr), ikkinchisi — qurbonligingizdan yeydigan kun (Azho)›, dedi». Abu Ubayd davom etdi: «Soʻng men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) bilan hayitda qatnashdim. U kelib namoz oʻqidi, soʻng qaytib xutba qildi va: ‹Mana shu kuningizda sizga ikki hayit jam boʻldi. Al-Aliya ahlidan kim jumani kutishni istasa, kutsin; kim qaytishni istasa, men unga izn berdim›, dedi». Abu Ubayd davom etdi: «Soʻng men Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) bilan hayitda qatnashdim — Usmon esa (uyida) qamalda edi. U kelib namoz oʻqidi, soʻng qaytib xutba qildi».Ибн Шиҳобдан, у Ибн Азҳарнинг мавлоси Абу Убайддан ривоят қилинадики, у деди: «Мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) билан ҳайитда қатнашдим. У намоз ўқиди, сўнг қайтиб одамларга хутба қилди ва: ‹Бу икки кун — Расулуллоҳ ﷺ уларда рўза тутишдан қайтарган кунлардир: бири — рўзангизни очадиган кун (Фитр), иккинчиси — қурбонлигингиздан ейдиган кун (Азҳо)›, деди». Абу Убайд давом этди: «Сўнг мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) билан ҳайитда қатнашдим. У келиб намоз ўқиди, сўнг қайтиб хутба қилди ва: ‹Мана шу кунингизда сизга икки ҳайит жам бўлди. Ал-Алия аҳлидан ким жумани кутишни истаса, кутсин; ким қайтишни истаса, мен унга изн бердим›, деди». Абу Убайд давом этди: «Сўнг мен Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) билан ҳайитда қатнашдим — Усмон эса (уйида) қамалда эди. У келиб намоз ўқиди, сўнг қайтиб хутба қилди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا يُؤْمَرُونَ بِالأَكْلِ يَوْمَ الْفِطْرِ قَبْلَ الْغُدُوِّ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلاَ أَرَى ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ فِي الأَضْحَى ‏.‏

Ibn Shihobdan, u Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilinadiki, u: odamlar Fitr kuni (namozga) chiqishdan oldin (bir narsa) yeyishga buyurilardi, deb xabar berdi. Molik aytdi: «Men buni Azho (Qurbon) kuni odamlar zimmasida (vojib) deb koʻrmayman».Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилинадики, у: одамлар Фитр куни (намозга) чиқишдан олдин (бир нарса) ейишга буюриларди, деб хабар берди. Молик айтди: «Мен буни Азҳо (Қурбон) куни одамлар зиммасида (вожиб) деб кўрмайман».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ ‏{‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ‏}‏ تَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ وَأَنَّ ‏{‏تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ‏}‏ تُجَادِلُ عَنْ صَاحِبِهَا ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy Humayd ibn Abdurrahmon ibn Avf (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha, {Qul huvalloohu ahad} — Qurʼonning uchdan biriga teng, {Tabarakallaziy biyadihil-mulk} (Mulk surasi) esa oʻz sohibi haqida Allohga tortishib, shafoat qiladi.Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ибн Авф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича, {Қул ҳуваллооҳу аҳад} — Қуръоннинг учдан бирига тенг, {Табаракаллазий биядиҳил-мулк} (Мулк сураси) эса ўз соҳиби ҳақида Аллоҳга тортишиб, шафоат қилади.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ كَانُوا يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ وَالْخُلَفَاءُ هَلُمَّ جَرًّا وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar janozaning oldida yurar edilar; ulardan keyingi xalifalar ham shu tariqa, hamda Abdulloh ibn Umar (ham shunday qilardi).Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар жанозанинг олдида юрар эдилар; улардан кейинги халифалар ҳам шу тариқа, ҳамда Абдуллоҳ ибн Умар (ҳам шундай қиларди).

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ مِسْكِينَةً مَرِضَتْ فَأُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - بِمَرَضِهَا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُ الْمَسَاكِينَ وَيَسْأَلُ عَنْهُمْ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا مَاتَتْ فَآذِنُونِي بِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَخُرِجَ بِجَنَازَتِهَا لَيْلاً فَكَرِهُوا أَنْ يُوقِظُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُخْبِرَ بِالَّذِي كَانَ مِنْ شَأْنِهَا فَقَالَ ‏"‏ أَلَمْ آمُرْكُمْ أَنْ تُؤْذِنُونِي بِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَرِهْنَا أَنْ نُخْرِجَكَ لَيْلاً وَنُوقِظَكَ ‏.‏ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى صَفَّ بِالنَّاسِ عَلَى قَبْرِهَا وَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha, bir kambagʻal (miskin) ayol kasal boʻlib qoldi va Rasululloh ﷺ ga uning kasalligi haqida xabar berildi — Rasululloh ﷺ miskinlarni yoʻqlab, ulardan hol soʻrab turardilar. Rasululloh ﷺ: «U vafot etsa, menga bildiringlar», dedilar. Uning janozasi kechasi olib chiqildi va (odamlar) Rasululloh ﷺ ni uygʻotishni istamadilar. Tong otganda Rasululloh ﷺ ga uning boshidan oʻtgan voqea xabar qilindi. Shunda u zot: «Men sizlarga uni (vafotini) bildirishni buyurmaganmidim?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, sizni kechasi olib chiqib, uygʻotishni istamadik», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ chiqib, odamlarni uning qabri (oldida) saf tortdirdilar va toʻrt takbir aytdilar.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича, бир камбағал (мискин) аёл касал бўлиб қолди ва Расулуллоҳ ﷺ га унинг касаллиги ҳақида хабар берилди — Расулуллоҳ ﷺ мискинларни йўқлаб, улардан ҳол сўраб турардилар. Расулуллоҳ ﷺ: «У вафот этса, менга билдиринглар», дедилар. Унинг жанозаси кечаси олиб чиқилди ва (одамлар) Расулуллоҳ ﷺ ни уйғотишни истамадилар. Тонг отганда Расулуллоҳ ﷺ га унинг бошидан ўтган воқеа хабар қилинди. Шунда у зот: «Мен сизларга уни (вафотини) билдиришни буюрмаганмидим?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, сизни кечаси олиб чиқиб, уйғотишни истамадик», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, одамларни унинг қабри (олдида) саф тортдирдилар ва тўрт такбир айтдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِك عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ الْأَنْصَارِيِّ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّمَا نَسَمَةُ الْمُؤْمِنِ طَيْرٌ يَعْلَقُ فِي شَجَرِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَرْجِعَهُ اللَّهُ إِلَى جَسَدِهِ يَوْمَ يَبْعَثُهُ

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, u shunday der edi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminning ruhi (joni) — jannat daraxtlarida (yem terib) yuradigan bir qushdir, toki Alloh uni tiriltiradigan kuni tanasiga qaytargunicha», dedilar.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, у шундай дер эди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминнинг руҳи (жони) — жаннат дарахтларида (ем териб) юрадиган бир қушдир, токи Аллоҳ уни тирилтирадиган куни танасига қайтаргуница», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، أَنَّهُ قَالَ كُنْتُ غُلاَمًا عَامِلاً مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ عَلَى سُوقِ الْمَدِينَةِ فِي زَمَانِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَكُنَّا نَأْخُذُ مِنَ النَّبَطِ الْعُشْرَ ‏.‏

As-Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: «Men Umar ibn al-Xattob zamonida Madina bozorida Abdulloh ibn Utba ibn Masʼud bilan (birga) ishlaydigan yosh bola edim. Biz nabatiylardan ushr olar edik».Ас-Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: «Мен Умар ибн ал-Хаттоб замонида Мадина бозорида Абдуллоҳ ибн Утба ибн Масъуд билан (бирга) ишлайдиган ёш бола эдим. Биз набатийлардан ушр олар эдик».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَائِشَةَ، وَحَفْصَةَ، زَوْجَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha va Hafsa (roziyallohu anhumo) ham xuddi shunga oʻxshash (soʻz) aytganlar.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ нинг завжалари Оиша ва Ҳафса (розияллоҳу анҳумо) ҳам худди шунга ўхшаш (сўз) айтганлар.