نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبِي سَلَمَةَ ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ رَكْعَتَيْنِ ، فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ ، مِنْ خُزَاعَةَ حَلِيفٌ لِبَنِي زُهْرَةَ : أَقَصُرَتِ الصَّلاةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : " كُلٌّ لَمْ يَكُنْ " ، فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى النَّاسِ ، فَقَالَ : " أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ؟ " قَالُوا : نَعَمْ ، فَأَتَمَّ مَا بَقِيَ مِنْ صَلاتِهِ ، وَلَمْ يَسْجُدْ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ حِينَ يَقَّنَهُ النَّاسُ " . ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، ، نَا الأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ عُتْبَةَ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَبَا هُرَيْرَةَ ، وَانْتَهَى حَدِيثُهُ عِنْدَ قَوْلِهِ : فَأَتَمَّ مَا بَقِيَ مِنْ صَلاتِهِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ikki rakaatdan salom berdilar. Shunda Xuzoadan boʻlgan, Bani Zuhraning halifi Zush-Shimolayn u zotga: «Namoz qisqartirildimi yoki unutdingizmi, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Hech biri boʻlmadi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ odamlarga yuzlanib: «Zul-Yadayn rost aytdimi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Bas, u zot namozining qolganini toʻliq oʻqidilar va odamlar u zotni aniq ishontirganlarida sahvning ikki sajdasini qilmadilar. Muhammad ibn Yusuf al-Avzoiydan, u Zuhriydan (rivoyat qildi): Menga Said ibn al-Musayyab, Abu Salama ibn Abdurahmon va Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba shu qissani rivoyat qildilar; u Abu Hurayrani zikr qilmadi va uning hadisi: «Bas, u zot namozining qolganini toʻliq oʻqidilar», degan soʻzida tugadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки ракаатдан салом бердилар. Шунда Хузоадан бўлган, Бани Зуҳранинг ҳалифи Зуш-Шимолайн у зотга: «Намоз қисқартирилдими ёки унутдингизми, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Ҳеч бири бўлмади», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ одамларга юзланиб: «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Бас, у зот намозининг қолганини тўлиқ ўқидилар ва одамлар у зотни аниқ ишонтирганларида саҳвнинг икки саждасини қилмадилар. Муҳаммад ибн Юсуф ал-Авзоийдан, у Зуҳрийдан (ривоят қилди): Менга Саид ибн ал-Мусайяб, Абу Салама ибн Абдураҳмон ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба шу қиссани ривоят қилдилар; у Абу Ҳурайрани зикр қилмади ва унинг ҳадиси: «Бас, у зот намозининг қолганини тўлиқ ўқидилар», деган сўзида тугади.
ثنا مُحَمَّدٌ ، نَا أَبُو الْيَمَانِ ، قَالَ : أنا شُعَيْبٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَهَا فِي صَلاتِهِ " . وَثنا مُحَمَّدٌ ، نَا مُطَرِّفٌ ، وَقَرَأْتُهُ عَلَى ابْنِ نَافِعٍ ، عَنْ مَالِكٍ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ مِثْلَ ذَلِكَ ، ثنا مُحَمَّدٌ ، وَنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ ، نَا أَبِي ، عَنْ صَالِحٍ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : وَأَخْبَرَنِي هَذَا الْخَبَرَ ، سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : وَأَخْبَرَنِيهُ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى ، يَقُولُ : وَهَذِهِ الأَسَانِيدُ عِنْدَنَا مَحْفُوظَةٌ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، إِلا حَدِيثَ أَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ ، فَإِنَّهُ يَتَخَالَجُ فِي النَّفْسِ مِنْهُ أَنْ يَكُونَ مُرْسَلا لِرِوَايَةِ مَالِكٍ ، وَشُعَيْبٍ ، وَصَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ ، وَقَدْ عَارَضَهُمْ مَعْمَرٌ ، فَذَكَرَ فِي الْحَدِيثِ أَبَا هُرَيْرَةَ ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَقَوْلُهُ فِي خَبَرِ مُحَمَّدِ بْنِ كَثِيرٍ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ فِي آخِرِ الْخَبَرِ : وَلَمْ يَسْجُدْ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ حِينَ لَقَّنَهُ النَّاسُ ، إِنَّمَا هُوَ مِنْ كَلامِ الزُّهْرِيِّ ، لا مِنْ قَوْلِ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَلا تَرَى مُحَمَّدَ بْنَ يُوسُفَ لَمْ يَذْكُرْ هَذِهِ اللَّفْظَةَ فِي قِصَّتِهِ ، وَلا ذَكَرَهُ ابْنُ وَهْبٍ ، عَنْ يُونُسَ ، وَلا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو ، وَلا أَحَدٌ مِمَّنْ ذَكَرْتُ حَدِيثَهُمْ ، خَلا أَبِي صَالِحٍ ، عَنِ اللَّيْثِ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، فَإِنَّهُ سَهَا فِي الْخَبَرِ وَأَوْهَمَ الْخَطَأَ فِي رِوَايَتِهِ ، فَذَكَرَ آخِرَ الْكَلامِ الَّذِي هُوَ مِنْ قَوْلِ الزُّهْرِيِّ مُجَرَّدًا ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَسْجُدْ يَوْمَ ذِي الْيَدَيْنِ وَلَمْ يَحْفَظِ الْقِصَّةَ بِتَمَامِهَا ، وَاللَّيْثُ فِي خَبَرِهِ عَنْ يُونُسَ قَدْ ذَكَرَ الْقِصَّةَ بِتَمَامِهَا ، وَأَعْلَمُ أَنَّ الزُّهْرِيَّ إِنَّمَا قَالَ : لَمْ يَسْجُدِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ ، إِنَّهُ لَمْ يُحَدِّثْهُ أَحَدٌ مِنْهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ يَوْمَئِذٍ ، لا أَنَّهُمُ حَدَّثُوهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَسْجُدْ يَوْمَئِذٍ ، وَقَدْ تَوَاتَرَتِ الأَخْبَارُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مِنَ الطُّرُقِ الَّتِي لا يَدْفَعُهَا عَالِمٌ بِالأَخْبَارِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ يَوْمَ ذِي الْيَدَيْنِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ أَمْلَيْتُ خَبَرَ شُعْبَةَ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، وَطُرُقَ أَخْبَارِ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، وَطُرُقَ أَخْبَارِ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، وَخَبَرَ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ مَوْلَى ابْنِ أَبِي أَحْمَدَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ يَوْمَ ذِي الْيَدَيْنِ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَرَّجْتُ طُرُقَ هَذِهِ الأَخْبَارِ وَأَلْفَاظَهَا فِي كِتَابِ الْكَبِيرُ
Abu Bakr ibn Sulaymon ibn Abu Hasma xabar berdiki, Nabiy ﷺ namozlarida sahv qildilar. Molik Ibn Shihobdan, u Said ibn al-Musayyab va Abu Salama ibn Abdurahmondan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Solih aytdi: Ibn Shihob dedi: Menga bu xabarni Said ibn al-Musayyab Abu Hurayradan xabar berdi; uni menga Abu Salama ibn Abdurahmon, Abu Bakr ibn Abdurahmon va Ubaydulloh ibn Abdulloh ham xabar berishdi. Men Muhammad ibn Yahyoning shunday deganini eshitdim: Bu isnodlar bizning nazdimizda Abu Hurayradan mahfuzdir — faqat Abu Bakr ibn Sulaymon ibn Abu Hasmaning hadisi bundan mustasno: Molik, Shuayb va Solih ibn Kaysonning rivoyati sababli, uning mursal boʻlishi koʻngilda tebranib turadi. Maʼmar esa ularga muxolif boʻlib, hadisda Abu Hurayrani zikr qilgan; Alloh yaxshi biluvchidir. Abu Bakr aytdi: Muhammad ibn Kasirning al-Avzoiydan (rivoyat qilgan) xabarining oxiridagi: «Odamlar u zotga eslatganlarida sahvning ikki sajdasini qilmadilar», degan soʻz faqat Zuhriyning kalomidandir, Abu Hurayraning soʻzidan emas. Muhammad ibn Yusuf oʻz qissasida bu lafzni zikr qilmaganini koʻrmayapsanmi? Ibn Vahb ham Yunusdan (rivoyat qilib) uni zikr qilmagan, Valid ibn Muslim ham Abdurahmon ibn Amrdan (rivoyat qilib) zikr qilmagan; men hadisini zikr qilganlardan hech biri (zikr qilmagan) — Abu Solihdan boshqa: u Laysdan, u Ibn Shihobdan (rivoyat qilib) bu xabarda sahv qilgan va rivoyatida xatoga yoʻl qoʻygan: u Zuhriyning soʻzidan boʻlgan kalomning oxirini yolgʻiz holda Abu Hurayradan: «Rasululloh ﷺ Zul-Yadayn kuni sajda qilmadilar», deb zikr qilgan va qissani toʻlaligicha yod saqlamagan. Lays esa Yunusdan (rivoyat qilgan) xabarida qissani toʻlaligicha zikr qilgan. Bilgin: Zuhriy: «Nabiy ﷺ oʻsha kuni sajda qilmadilar», deganida, faqat ularning hech biri unga Nabiy ﷺ oʻsha kuni sajda qilganlarini rivoyat qilmaganini (nazarda tutgan); ular unga Abu Hurayradan Nabiy ﷺ oʻsha kuni sajda qilmaganlarini rivoyat qilgan emaslar. Holbuki Abu Hurayradan — xabarlarni biladigan olim rad eta olmaydigan yoʻllar bilan — Nabiy ﷺ Zul-Yadayn kuni sahvning ikki sajdasini qilganlari haqidagi xabarlar mutavotir boʻlib kelgan. Abu Bakr aytdi: Men Shuʼbaning Saʼd ibn Ibrohimdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarini; Yahyo ibn Abu Kasirning Abu Salamadan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarlari yoʻllarini; Muhammad ibn Siyrinning Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarlari yoʻllarini; hamda Dovud ibn al-Husaynning Ibn Abu Ahmadning mavlosi Abu Sufyondan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarini — Nabiy ﷺ Zul-Yadayn kuni sahvning ikki sajdasini qilganlari haqida — yozdirganman. Abu Bakr aytdi: Men bu xabarlarning yoʻllari va lafzlarini al-Kitob al-Kabirda chiqarganman.Абу Бакр ибн Сулаймон ибн Абу Ҳасма хабар бердики, Набий ﷺ намозларида саҳв қилдилар. Молик Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдураҳмондан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Солиҳ айтди: Ибн Шиҳоб деди: Менга бу хабарни Саид ибн ал-Мусайяб Абу Ҳурайрадан хабар берди; уни менга Абу Салама ибн Абдураҳмон, Абу Бакр ибн Абдураҳмон ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ҳам хабар беришди. Мен Муҳаммад ибн Яҳёнинг шундай деганини эшитдим: Бу иснодлар бизнинг наздимизда Абу Ҳурайрадан маҳфуздир — фақат Абу Бакр ибн Сулаймон ибн Абу Ҳасманинг ҳадиси бундан мустасно: Молик, Шуайб ва Солиҳ ибн Кайсоннинг ривояти сабабли, унинг мурсал бўлиши кўнгилда тебраниб туради. Маъмар эса уларга мухолиф бўлиб, ҳадисда Абу Ҳурайрани зикр қилган; Аллоҳ яхши билувчидир. Абу Бакр айтди: Муҳаммад ибн Касирнинг ал-Авзоийдан (ривоят қилган) хабарининг охиридаги: «Одамлар у зотга эслатганларида саҳвнинг икки саждасини қилмадилар», деган сўз фақат Зуҳрийнинг каломидандир, Абу Ҳурайранинг сўзидан эмас. Муҳаммад ибн Юсуф ўз қиссасида бу лафзни зикр қилмаганини кўрмаяпсанми? Ибн Ваҳб ҳам Юнусдан (ривоят қилиб) уни зикр қилмаган, Валид ибн Муслим ҳам Абдураҳмон ибн Амрдан (ривоят қилиб) зикр қилмаган; мен ҳадисини зикр қилганлардан ҳеч бири (зикр қилмаган) — Абу Солиҳдан бошқа: у Лайсдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилиб) бу хабарда саҳв қилган ва ривоятида хатога йўл қўйган: у Зуҳрийнинг сўзидан бўлган каломнинг охирини ёлғиз ҳолда Абу Ҳурайрадан: «Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ядайн куни сажда қилмадилар», деб зикр қилган ва қиссани тўлалигича ёд сақламаган. Лайс эса Юнусдан (ривоят қилган) хабарида қиссани тўлалигича зикр қилган. Билгин: Зуҳрий: «Набий ﷺ ўша куни сажда қилмадилар», деганида, фақат уларнинг ҳеч бири унга Набий ﷺ ўша куни сажда қилганларини ривоят қилмаганини (назарда тутган); улар унга Абу Ҳурайрадан Набий ﷺ ўша куни сажда қилмаганларини ривоят қилган эмаслар. Ҳолбуки Абу Ҳурайрадан — хабарларни биладиган олим рад эта олмайдиган йўллар билан — Набий ﷺ Зул-Ядайн куни саҳвнинг икки саждасини қилганлари ҳақидаги хабарлар мутавотир бўлиб келган. Абу Бакр айтди: Мен Шуъбанинг Саъд ибн Иброҳимдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарини; Яҳё ибн Абу Касирнинг Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарлари йўлларини; Муҳаммад ибн Сийриннинг Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарлари йўлларини; ҳамда Довуд ибн ал-Ҳусайннинг Ибн Абу Аҳмаднинг мавлоси Абу Суфёндан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарини — Набий ﷺ Зул-Ядайн куни саҳвнинг икки саждасини қилганлари ҳақида — ёздирганман. Абу Бакр айтди: Мен бу хабарларнинг йўллари ва лафзларини ал-Китоб ал-Кабирда чиқарганман.
نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ يَعْنِي الْقُرْقُسَائِيَّ ، ثنا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ أَبِي عَمَّارٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ فَرُّوخَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ , فِيهِ خُلِقَ آدَمُ , وَفِيهِ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ , وَفِيهِ أُخْرِجَ مِنْهَا , وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدِ اخْتَلَفُوا فِي هَذِهِ اللَّفْظَةِ فِي قَوْلِهِ : " فِيهِ خُلِقَ آدَمُ " إِلَى قَوْلِهِ : " وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ " , أَهُوَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ أَوْ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنْ كَعْبِ الأَحْبَارِ ؟ قَدْ خَرَّجْتُ هَذِهِ الأَخْبَارَ فِي كِتَابِ الْكَبِيرِ مَنْ جَعَلَ هَذَا الْكَلامَ رِوَايَةً مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَمَنْ جَعَلَهُ عَنْ كَعْبِ الأَحْبَارِ , وَالْقَلْبُ إِلَى رِوَايَةِ مَنْ جَعَلَ هَذَا الْكَلامَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ كَعْبٍ أَمْيَلُ ؛ لأَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى حَدَّثَنَا ، قَالَ : نا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , ثنا الأَوْزَاعِيُّ , عَنْ يَحْيَى , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ , فِيهِ خُلِقَ آدَمُ , وَفِيهِ أُسْكِنَ الْجَنَّةَ , وَفِيهِ أُخْرِجَ مِنْهَا , وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ , قَالَ : قُلْتُ لَهُ : أَشَيْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَالَ : بَلْ شَيْءٌ حَدَّثَنَاهُ كَعْبٌ . وَهَكَذَا رَوَاهُ أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ , وَشَيْبَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّحْوِيُّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَأَمَّا قَوْلُهُ : " خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ " , فَهُوَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا شَكَّ وَلا مِرْيَةَ فِيهِ , وَالزِّيَادَةُ الَّتِي بَعْدَهَا : " فِيهِ خُلِقَ آدَمُ " إِلَى آخِرِهِ . هَذَا الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ : فَقَالَ بَعْضُهُمْ : عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَقَالَ بَعْضُهُمْ : عَنْ كَعْبٍ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Quyosh chiqqan kunlarning eng yaxshisi — juma kunidir: unda Odam yaratildi, unda u jannatga kiritildi, unda u undan chiqarildi va unda Qiyomat qoim boʻladi», dedilar. Abu Bakr aytdi: Ular bu lafzda — u zotning «unda Odam yaratildi» degan soʻzidan «unda Qiyomat qoim boʻladi» degan soʻzigacha — ixtilof qilishgan: u Abu Hurayradan, uning Nabiy ﷺ danmi yoki Abu Hurayradan, uning Kaʼbul-Ahbordanmi? Men bu xabarlarni Kitobul-kabirda keltirganman: kim bu soʻzni Abu Hurayradan, uning Nabiy ﷺ dan rivoyati qilgan va kim uni Kaʼbul-Ahbordan qilgan. Koʻngil bu soʻzni Abu Hurayradan, uning Kaʼbdan qilganlarning rivoyatiga koʻproq moyildir. Chunki Muhammad ibn Yahyo bizga aytdi: Muhammad ibn Yusuf bizga aytdi: Avzoiy bizga Yahyodan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan aytdi: «Quyosh chiqqan kunlarning eng yaxshisi — juma kunidir: unda Odam yaratildi, unda u jannatga joylashtirildi, unda u undan chiqarildi va unda Qiyomat qoim boʻladi». Abu Salama aytdi: Men unga: «Buni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan?» dedim. U: «Yoʻq, balki buni bizga Kaʼb aytib bergan», dedi. Abon ibn Yazid al-Attor va Shaybon ibn Abdurrahmon an-Nahviy ham buni Yahyo ibn Abu Kasirdan shunday rivoyat qilganlar. Abu Bakr aytdi: U zotning: «Quyosh chiqqan kunlarning eng yaxshisi — juma kunidir» degan soʻzlariga kelsak, u Abu Hurayradan, uning Nabiy ﷺ dan rivoyatidir — bunda hech shubha va gumon yoʻq. Undan keyingi ziyoda — «unda Odam yaratildi» va oxirigacha — mana shunda ixtilof qilishgan: baʼzilari Nabiy ﷺ dan, dedilar, baʼzilari esa Kaʼbdan, dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қуёш чиққан кунларнинг энг яхшиси — жума кунидир: унда Одам яратилди, унда у жаннатга киритилди, унда у ундан чиқарилди ва унда Қиёмат қоим бўлади», дедилар. Абу Бакр айтди: Улар бу лафзда — у зотнинг «унда Одам яратилди» деган сўзидан «унда Қиёмат қоим бўлади» деган сўзигача — ихтилоф қилишган: у Абу Ҳурайрадан, унинг Набий ﷺ данми ёки Абу Ҳурайрадан, унинг Каъбул-Аҳборданми? Мен бу хабарларни Китобул-кабирда келтирганман: ким бу сўзни Абу Ҳурайрадан, унинг Набий ﷺ дан ривояти қилган ва ким уни Каъбул-Аҳбордан қилган. Кўнгил бу сўзни Абу Ҳурайрадан, унинг Каъбдан қилганларнинг ривоятига кўпроқ мойилдир. Чунки Муҳаммад ибн Яҳё бизга айтди: Муҳаммад ибн Юсуф бизга айтди: Авзоий бизга Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан айтди: «Қуёш чиққан кунларнинг энг яхшиси — жума кунидир: унда Одам яратилди, унда у жаннатга жойлаштирилди, унда у ундан чиқарилди ва унда Қиёмат қоим бўлади». Абу Салама айтди: Мен унга: «Буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан?» дедим. У: «Йўқ, балки буни бизга Каъб айтиб берган», деди. Абон ибн Язид ал-Аттор ва Шайбон ибн Абдурраҳмон ан-Наҳвий ҳам буни Яҳё ибн Абу Касирдан шундай ривоят қилганлар. Абу Бакр айтди: У зотнинг: «Қуёш чиққан кунларнинг энг яхшиси — жума кунидир» деган сўзларига келсак, у Абу Ҳурайрадан, унинг Набий ﷺ дан ривоятидир — бунда ҳеч шубҳа ва гумон йўқ. Ундан кейинги зиёда — «унда Одам яратилди» ва охиригача — мана шунда ихтилоф қилишган: баъзилари Набий ﷺ дан, дедилар, баъзилари эса Каъбдан, дедилар.