حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ كَانَ مِنَ الأَنْصَارِ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ أَبُو شُعَيْبٍ، وَكَانَ لَهُ غُلاَمٌ لَحَّامٌ فَقَالَ اصْنَعْ لِي طَعَامًا أَدْعُو رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَامِسَ خَمْسَةٍ، فَدَعَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَامِسَ خَمْسَةٍ، فَتَبِعَهُمْ رَجُلٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكَ دَعَوْتَنَا خَامِسَ خَمْسَةٍ وَهَذَا رَجُلٌ قَدْ تَبِعَنَا، فَإِنْ شِئْتَ أَذِنْتَ لَهُ، وَإِنْ شِئْتَ تَرَكْتَهُ ". قَالَ بَلْ أَذِنْتُ لَهُ.
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيْلَ يَقُولُ إِذَا كَانَ الْقَوْمُ عَلَى الْمَائِدَةِ لَيْسَ لَهُمْ أَنْ يُنَاوِلُوا مِنْ مَائِدَةٍ إِلَى مَائِدَةٍ أُخْرَى وَلَكِنْ يُنَاوِلُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا فِي تِلْكَ الْمَائِدَةِ أَوْ يَدَعُ
(Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Ansorlardan Abu Shuayb deb ataladigan bir kishi bor edi; uning qassob (goʻshtfurush) bir xizmatkori bor edi. U (xizmatkoriga): «Men uchun taom tayyorla — men Rasululloh ﷺni beshning beshinchisi (qilib, besh kishi) chaqiraman» dedi va Rasululloh ﷺni beshning beshinchisi (qilib) chaqirdi. Ularga bir kishi ergashdi. Paygʻambar ﷺ: «Sen bizni beshning beshinchisi (qilib) chaqirding; mana bu kishi bizga ergashdi; agar xohlasang, unga izn ber; agar xohlasang, uni qoldir (qaytar)» dedilar. U: «Yoʻq, balki men unga izn berdim» dedi. (Muhammad ibn Yusuf: «Men Muhammad ibn Ismoilni: ‹Qavm dasturxon (moida)da boʻ lganida, ularga bir moidadan boshqa moidaga (narsa) uzatish (joiz) emas; lekin oʻ sha moidada biri-biriga uzatadi yoki (oʻ z oldidagini) qoldiradi› deganini eshitdim» dedi.)(Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ансорлардан Абу Шуайб деб аталадиган бир киши бор эди; унинг қассоб (гўштфуруш) бир хизматкори бор эди. У (хизматкорига): «Мен учун таом тайёрла — мен Расулуллоҳ ﷺни бешнинг бешинчиси (қилиб, беш киши) чақираман» деди ва Расулуллоҳ ﷺни бешнинг бешинчиси (қилиб) чақирди. Уларга бир киши эргашди. Пайғамбар ﷺ: «Сен бизни бешнинг бешинчиси (қилиб) чақирдинг; мана бу киши бизга эргашди; агар хоҳласанг, унга изн бер; агар хоҳласанг, уни қолдир (қайтар)» дедилар. У: «Йўқ, балки мен унга изн бердим» деди. (Муҳаммад ибн Юсуф: «Мен Муҳаммад ибн Исмоилни: ‹Қавм дастурхон (моида)да бў лганида, уларга бир моидадан бошқа моидага (нарса) узатиш (жоиз) эмас; лекин ў ша моидада бири-бирига узатади ёки (ў з олдидагини) қолдиради› деганини эшитдим» деди.)
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَلِيُّ لاَ تَفْتَحْ عَلَى الإِمَامِ فِي الصَّلاَةِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو إِسْحَاقَ لَمْ يَسْمَعْ مِنَ الْحَارِثِ إِلاَّ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ لَيْسَ هَذَا مِنْهَا .
Abdulvahhob ibn Najda bizga Muhammad ibn Yusuf al-Firyobiydan, u Yunus ibn Abu Ishoqdan, u Abu Ishoqdan, u Horisdan, u Alidan (roziyallohu anhu) rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ey Ali, namozda imomga (qiroatda yanglishganida) ochib berma». Abu Dovud aytdi: Abu Ishoq Horisdan faqat toʻrtta hadis eshitgan, bu hadis ularning biri emas.Абдулваҳҳоб ибн Нажда бизга Муҳаммад ибн Юсуф ал-Фирёбийдан, у Юнус ибн Абу Ишоқдан, у Абу Ишоқдан, у Ҳорисдан, у Алидан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Эй Али, намозда имомга (қироатда янглишганида) очиб берма». Абу Довуд айтди: Абу Ишоқ Ҳорисдан фақат тўртта ҳадис эшитган, бу ҳадис уларнинг бири эмас.
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي غُسْلٍ وَاحِدٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي رَافِعٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمُ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ أَنْ لاَ بَأْسَ أَنْ يَعُودَ قَبْلَ أَنْ يَتَوَضَّأَ . وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ هَذَا عَنْ سُفْيَانَ فَقَالَ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ أَنَسٍ . وَأَبُو عُرْوَةَ هُوَ مَعْمَرُ بْنُ رَاشِدٍ . وَأَبُو الْخَطَّابِ قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ . وَهُوَ خَطَأٌ وَالصَّحِيحُ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir gʻusl bilan (barcha) ayollari oldiga aylanib oʻtar edilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Abu Rofeʼdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning Nabiy ﷺ bir gʻusl bilan ayollari oldiga aylanib oʻtganlari haqidagi hadisi hasan sahihdir. Bu — bir necha ilm ahlining soʻzi boʻlib, jumladan Hasan al-Basriy: «Tahorat qilishdan oldin qaytishida zarar yoʻq», degan. Muhammad ibn Yusuf buni Sufyondan rivoyat qilib: «Abu Urvadan, u Abul-Xattobdan, u Anasdan», degan. Abu Urva — bu Maʼmar ibn Roshid; Abul-Xattob esa — Qatoda ibn Diomadir. Abu Iso aytdi: Baʼzilar buni Muhammad ibn Yusufdan, u Sufyondan, u ibn Abu Urvadan, u Abul-Xattobdan (deb) rivoyat qilgan. Bu — xato; sahihi — Abu Urvadan (boʻlganidir).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир ғусл билан (барча) аёллари олдига айланиб ўтар эдилар. (Рови) айтди: Бу бобда Абу Рофеъдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг Набий ﷺ бир ғусл билан аёллари олдига айланиб ўтганлари ҳақидаги ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Бу — бир неча илм аҳлининг сўзи бўлиб, жумладан Ҳасан ал-Басрий: «Таҳорат қилишдан олдин қайтишида зарар йўқ», деган. Муҳаммад ибн Юсуф буни Суфёндан ривоят қилиб: «Абу Урвадан, у Абул-Хаттобдан, у Анасдан», деган. Абу Урва — бу Маъмар ибн Рошид; Абул-Хаттоб эса — Қатода ибн Диомадир. Абу Исо айтди: Баъзилар буни Муҳаммад ибн Юсуфдан, у Суфёндан, у ибн Абу Урвадан, у Абул-Хаттобдан (деб) ривоят қилган. Бу — хато; саҳиҳи — Абу Урвадан (бўлганидир).
. حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ حَجَّ يَزِيدُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَجَّةَ الْوَدَاعِ وَأَنَا ابْنُ سَبْعِ سِنِينَ . فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ثَبْتًا صَاحِبَ حَدِيثٍ وَكَانَ السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ جَدَّهُ وَكَانَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ يَقُولُ حَدَّثَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ وَهُوَ جَدِّي مِنْ قِبَلِ أُمِّي .
Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Yazid Nabiy ﷺ bilan birga Vidolashuv hajjini ado etgan, men esa oʻsha paytda yetti yoshda edim», dedi. Ali ibn al-Madiniy Yahyo ibn Said al-Qattondan keltirib aytdiki: Muhammad ibn Yusuf ishonchli, hadis sohibi edi va Soib ibn Yazid uning bobosi edi. Muhammad ibn Yusuf: «Menga Soib ibn Yazid hadis aytdi, u mening ona tomonidan bobomdir», der edi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Язид Набий ﷺ билан бирга Видолашув ҳажжини адо этган, мен эса ўша пайтда етти ёшда эдим», деди. Али ибн ал-Мадиний Яҳё ибн Саид ал-Қаттондан келтириб айтдики: Муҳаммад ибн Юсуф ишончли, ҳадис соҳиби эди ва Соиб ибн Язид унинг бобоси эди. Муҳаммад ибн Юсуф: «Менга Соиб ибн Язид ҳадис айтди, у менинг она томонидан бобомдир», дер эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " دَعْوَةُ ذِي النُّونِ إِذْ دَعَا وَهُوَ فِي بَطْنِ الْحُوتِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ . فَإِنَّهُ لَمْ يَدْعُ بِهَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ فِي شَيْءٍ قَطُّ إِلاَّ اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ " .
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ مَرَّةً عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى غَيْرُ، وَاحِدٍ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِيهِ، . وَرَوَى بَعْضُهُمْ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، فَقَالُوا عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، وَكَانَ، يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ رُبَّمَا ذَكَرَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِيهِ، وَرُبَّمَا، لَمْ يَذْكُرْهُ .
Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zun-Nun (Yunus alayhissalom) baliq qornida turib duo qilganidagi duosi: ‹La ilaha illa anta subhanaka inniy kuntu minaz-zoolimiyn (Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen poksan, albatta men zolimlardan boʻldim)› (edi). Hech bir musulmon kishi biror narsa (soʻrab) u bilan duo qilmaydiki, magar Alloh unga ijobat qiladi», dedilar. Muhammad ibn Yahyo aytdi: Muhammad ibn Yusuf bir marta uni Ibrohim ibn Muhammad ibn Saʼddan, u Saʼddan (deb) aytdi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni bir necha kishi Yunus ibn Abu Ishoqdan, u Ibrohim ibn Muhammad ibn Saʼddan, u Saʼddan (deb) rivoyat qilgan va unda «otasidan» (degan) qismni zikr qilmaganlar. Baʼzilar esa Yunus ibn Abu Ishoqdan: «Ibrohim ibn Muhammad ibn Saʼddan, u otasidan, u Saʼddan» deb rivoyat qilganlar. Yunus ibn Abu Ishoq bu hadisda baʼzan «otasidan» (deb) zikr qilar, baʼzan zikr qilmas edi.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зун-Нун (Юнус алайҳиссалом) балиқ қорнида туриб дуо қилганидаги дуоси: ‹Ла илаҳа илла анта субҳанака инний кунту миназ-зоолимийн (Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен поксан, албатта мен золимлардан бўлдим)› (эди). Ҳеч бир мусулмон киши бирор нарса (сўраб) у билан дуо қилмайдики, магар Аллоҳ унга ижобат қилади», дедилар. Муҳаммад ибн Яҳё айтди: Муҳаммад ибн Юсуф бир марта уни Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у Саъддан (деб) айтди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни бир неча киши Юнус ибн Абу Ишоқдан, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у Саъддан (деб) ривоят қилган ва унда «отасидан» (деган) қисмни зикр қилмаганлар. Баъзилар эса Юнус ибн Абу Ишоқдан: «Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у отасидан, у Саъддан» деб ривоят қилганлар. Юнус ибн Абу Ишоқ бу ҳадисда баъзан «отасидан» (деб) зикр қилар, баъзан зикр қилмас эди.
وَعَنْ سَعْدَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:
دَعْوَةُ ذِي النُّونِ إِذا دَعَا رَبَّهُ وَهُوَ فِي بَطْنِ الْحُوتِ (لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظالمينَ)
لَمْ يَدْعُ بِهَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ فِي شَيْءٍ إلاَّ استجابَ لَهُ ". رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ
Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zun-Nun (Yunus alayhissalom) baliq qornida turib duo qilganidagi duosi: ‹La ilaha illa anta subhanaka inniy kuntu minaz-zoolimiyn (Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen poksan, albatta men zolimlardan boʻldim)› (edi). Hech bir musulmon kishi biror narsa (soʻrab) u bilan duo qilmaydiki, magar Alloh unga ijobat qiladi», dedilar. Muhammad ibn Yahyo aytdi: Muhammad ibn Yusuf bir marta uni Ibrohim ibn Muhammad ibn Saʼddan, u Saʼddan (deb) aytdi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni bir necha kishi Yunus ibn Abu Ishoqdan, u Ibrohim ibn Muhammad ibn Saʼddan, u Saʼddan (deb) rivoyat qilgan va unda «otasidan» (degan) qismni zikr qilmaganlar. Baʼzilar esa Yunus ibn Abu Ishoqdan: «Ibrohim ibn Muhammad ibn Saʼddan, u otasidan, u Saʼddan» deb rivoyat qilganlar. Yunus ibn Abu Ishoq bu hadisda baʼzan «otasidan» (deb) zikr qilar, baʼzan zikr qilmas edi.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зун-Нун (Юнус алайҳиссалом) балиқ қорнида туриб дуо қилганидаги дуоси: ‹Ла илаҳа илла анта субҳанака инний кунту миназ-зоолимийн (Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен поксан, албатта мен золимлардан бўлдим)› (эди). Ҳеч бир мусулмон киши бирор нарса (сўраб) у билан дуо қилмайдики, магар Аллоҳ унга ижобат қилади», дедилар. Муҳаммад ибн Яҳё айтди: Муҳаммад ибн Юсуф бир марта уни Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у Саъддан (деб) айтди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни бир неча киши Юнус ибн Абу Ишоқдан, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у Саъддан (деб) ривоят қилган ва унда «отасидан» (деган) қисмни зикр қилмаганлар. Баъзилар эса Юнус ибн Абу Ишоқдан: «Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у отасидан, у Саъддан» деб ривоят қилганлар. Юнус ибн Абу Ишоқ бу ҳадисда баъзан «отасидан» (деб) зикр қилар, баъзан зикр қилмас эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ أَبَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ مَوْلًى لِأَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ائْتِنِي بِوَضُوءٍ "، " ثُمَّ دَخَلَ غَيْضَةً فَأَتَيْتُهُ بِمَاءٍ فَاسْتَنْجَى، ثُمَّ مَسَحَ يَدَهُ بِالتُّرَابِ، ثُمَّ غَسَلَ يَدَيْهِ " ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، مِثْلَهُ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga tahorat suvini keltir», dedilar; soʻng bir chakalakzorga kirdilar. Men u zotga suv keltirdim, u zot istinjo qildilar, soʻng qoʻllarini tuproqqa surtdilar, soʻng ikki qoʻllarini yuvdilar. Muhammad ibn Yusuf bizga xabar berdi: Abon ibn Abdulloh bizga soʻzlab berdi: menga Ibrohim ibn Jarir ibn Abdulloh otasidan (roziyallohu anhu), u Nabiy ﷺdan shuning mislini soʻzlab berdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга таҳорат сувини келтир», дедилар; сўнг бир чакалакзорга кирдилар. Мен у зотга сув келтирдим, у зот истинжо қилдилар, сўнг қўлларини тупроққа суртдилар, сўнг икки қўлларини ювдилар. Муҳаммад ибн Юсуф бизга хабар берди: Абон ибн Абдуллоҳ бизга сўзлаб берди: менга Иброҳим ибн Жарир ибн Абдуллоҳ отасидан (розияллоҳу анҳу), у Набий ﷺдан шунинг мислини сўзлаб берди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ عَطِيَّةَ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " أُمِرَ بِلَالٌ أَنْ يَشْفَعَ الْأَذَانَ، وَيُوتِرَ الْإِقَامَةَ إِلَّا الْإِقَامَةَ " .
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ خَالِدٍ عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، نَحْوَهُ
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bilol azonni juft (ikki marta), iqomatni esa toq (bir marta) — ‹Qad qomatis-salah›dan boshqa — aytishga buyurildi. Muhammad ibn Yusuf Sufyondan, u Xoliddan, u Abu Qilobadan, u Anasdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Билол азонни жуфт (икки марта), иқоматни эса тоқ (бир марта) — ‹Қад қоматис-салаҳ›дан бошқа — айтишга буюрилди. Муҳаммад ибн Юсуф Суфёндан, у Холиддан, у Абу Қилобадан, у Анасдан шунга ўхшашини (ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ أَدْرَكَ مِنْ صَلَاةٍ رَكْعَةً فَقَدْ أَدْرَكَهَا " .
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، بِمِثْلِهِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim namozdan bir rakaatga yetishib olsa, unga yetishibdi», dedilar. Muhammad ibn Yusuf Ibn Uyaynadan, u az-Zuhriydan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким намоздан бир ракаатга етишиб олса, унга етишибди», дедилар. Муҳаммад ибн Юсуф Ибн Уяйнадан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ سَأَلَ عَنْ ظَهْرِ غِنًى، جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَفِي وَجْهِهِ خُمُوشٌ أَوْ كُدُوحٌ أَوْ خُدُوشٌ ".
قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَمَا الْغِنَى؟ قَالَ : " خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنْ الذَّهَبِ " .
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، بِنَحْوِهِ
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki oʻzini beozor qiladigan narsasi (boyligi) boʻla turib (odamlardan) soʻrasa, qiyomat kuni yuzida tirnalgan yoki tilingan yoxud yirtilgan iz bilan keladi», dedilar. Shunda: «Yo Rasululloh, boylik nima (qancha mol)?» deb soʻraldi. U zot: «Ellik dirham yoki uning oltindan boʻlgan qiymati», dedilar. Buni Abu Osim va Muhammad ibn Yusuf ham Sufyondan, u Hakim ibn Jubayrdan, u Muhammad ibn Abdurahmondan, u otasidan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilganlar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки ўзини беозор қиладиган нарсаси (бойлиги) бўла туриб (одамлардан) сўраса, қиёмат куни юзида тирналган ёки тилинган ёхуд йиртилган из билан келади», дедилар. Шунда: «Ё Расулуллоҳ, бойлик нима (қанча мол)?» деб сўралди. У зот: «Эллик дирҳам ёки унинг олтиндан бўлган қиймати», дедилар. Буни Абу Осим ва Муҳаммад ибн Юсуф ҳам Суфёндан, у Ҳаким ибн Жубайрдан, у Муҳаммад ибн Абдураҳмондан, у отасидан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилганлар.
أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ صَخْرِ بْنِ الْعَيْلَةِ ، قَالَ : أُخِذَتْ عَمَّةُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، فَقَدِمَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَمَّتَهُ، فَقَالَ : " يَا صَخْرُ، إِنَّ الْقَوْمَ إِذَا أَسْلَمُوا، أَحْرَزُوا أَمْوَالَهُمْ وَدِمَاءَهُمْ، فَادْفَعْهَا إِلَيْهِمْ " .
وَكَانَ مَاءٌ لِبَنِي سُلَيْمٍ، فَأَسْلَمُوا، فَسَأَلُوهُ ذَلِكَ فَدَعَانِي، فَقَالَ : " يَا صَخْرُ، إِنَّ الْقَوْمَ إِذَا أَسْلَمُوا، أَحْرَزُوا أَمْوَالَهُمْ وَدِمَاءَهُمْ، فَادْفَعْهَا إِلَيْهِمْ " فَدَفَعْتُهَا.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ صَخْرٍ ، أَطْوَلَ مِنْ حَدِيثِ أَبِي نُعَيْمٍ
Saxr ibn al-Ayla (roziyallohu anhu) aytdi: Mugʻira ibn Shuʼbaning ammasi asirga olingan edi. U Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi va Nabiy ﷺ dan ammasini soʻradi. U zot: «Ey Saxr, qavm musulmon boʻlsa, mollarini ham, qonlarini ham (himoyaga) olgan boʻladi; bas, uni ularga qaytar», dedilar. Banu Sulaymning bir suvi (buloqlari) ham (qoʻlimda) edi; ular musulmon boʻlib, uni (qaytarishni) soʻradilar. U zot meni chaqirib: «Ey Saxr, qavm musulmon boʻlsa, mollarini ham, qonlarini ham (himoyaga) olgan boʻladi; bas, uni ularga qaytar», dedilar. Men ham uni qaytardim. Muhammad ibn Yusuf esa buni Abon ibn Abdullohdan, u Usmon ibn Abu Hozimdan, u otasidan, u bobosi Saxrdan — Abu Nuʼaymning hadisidan uzunroq qilib — rivoyat qilgan.Сахр ибн ал-Айла (розияллоҳу анҳу) айтди: Муғира ибн Шуъбанинг аммаси асирга олинган эди. У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди ва Набий ﷺ дан аммасини сўради. У зот: «Эй Сахр, қавм мусулмон бўлса, молларини ҳам, қонларини ҳам (ҳимояга) олган бўлади; бас, уни уларга қайтар», дедилар. Бану Сулаймнинг бир суви (булоқлари) ҳам (қўлимда) эди; улар мусулмон бўлиб, уни (қайтаришни) сўрадилар. У зот мени чақириб: «Эй Сахр, қавм мусулмон бўлса, молларини ҳам, қонларини ҳам (ҳимояга) олган бўлади; бас, уни уларга қайтар», дедилар. Мен ҳам уни қайтардим. Муҳаммад ибн Юсуф эса буни Абон ибн Абдуллоҳдан, у Усмон ибн Абу Ҳозимдан, у отасидан, у бобоси Сахрдан — Абу Нуъаймнинг ҳадисидан узунроқ қилиб — ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ امْرَأَةً مِنْ خَثْعَمَ اسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ، وَالْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رَدِيفُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا، لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْتَوِيَ عَلَى الرَّاحِلَةِ، فَهَلْ يَقْضِي أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ؟ قَالَ : " نَعَمْ " .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، نَحْوًا مِنْ حَدِيثِ الْأَوْزَاعِيِّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Xasʼamdan bir ayol Vidoʼ hajida Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi — Fazl ibn Abbos Rasululloh ﷺning ortlarida (ulovda) mingashgan edi. U: «Yo Rasululloh, Allohning bandalariga (farz qilgan) farizasi otamga — ulovda mahkam oʻtira olmaydigan, juda keksa chol boʻlgan holda — yetdi; men uning oʻrniga haj qilsam, (ado) boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Muhammad ibn Yusuf bizga aytdiki, Ibn Uyayna Zuhriydan, u Sulaymon ibn Yasordan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan Avzoiyning hadisiga oʻxshashini rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Хасъамдан бир аёл Видў ҳажида Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради — Фазл ибн Аббос Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида (уловда) мингашган эди. У: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг бандаларига (фарз қилган) фаризаси отамга — уловда маҳкам ўтира олмайдиган, жуда кекса чол бўлган ҳолда — етди; мен унинг ўрнига ҳаж қилсам, (адо) бўладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Муҳаммад ибн Юсуф бизга айтдики, Ибн Уяйна Зуҳрийдан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан Авзоийнинг ҳадисига ўхшашини ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ ، عَنْ الْقَاسِمِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " إِنَّمَا جُعِلَ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ، وَرَمْيُ الْجِمَارِ، وَالسَّعْيُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، لِإِقَامَةِ ذِكْرِ اللَّهِ " .
قَالَ أَبُو عَاصِمٍ : كَانَ يَرْفَعُهُ.
أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ ، عَنْ الْقَاسِمِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، نَحْوَهُ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Baytni tavof qilish, jamralarga tosh otish va Safo bilan Marva orasida saʼy qilish faqat Allohning zikrini barpo qilish uchun joriy qilingandir». Abu Osim aytdi: U buni (Nabiy ﷺga) rafʼ qilar edi. Abu Nuaym va Muhammad ibn Yusuf Sufyondan, u Ubaydulloh ibn Abu Ziyoddan, u Qosimdan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Байтни тавоф қилиш, жамраларга тош отиш ва Сафо билан Марва орасида саъй қилиш фақат Аллоҳнинг зикрини барпо қилиш учун жорий қилингандир». Абу Осим айтди: У буни (Набий ﷺга) рафъ қилар эди. Абу Нуайм ва Муҳаммад ибн Юсуф Суфёндан, у Убайдуллоҳ ибн Абу Зиёддан, у Қосимдан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилдилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ مَيْمُونَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ فَأْرَةٍ وَقَعَتْ فِي السَمْنٍ فَقَالَ : " أَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا، وَكُلُوا " .
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ ابْنِ عُيَيْنَةَ ، بِإِسْنَادِهِ
Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan ichiga sichqon tushgan saryogʻ haqida soʻraldi. U zot: «Uni va uning atrofidagini olib tashlanglar, (qolganini) yenglar», dedilar. Muhammad ibn Yusuf bizga Ibn Uyaynadan, oʻz isnodi bilan xabar berdi.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан ичига сичқон тушган сарёғ ҳақида сўралди. У зот: «Уни ва унинг атрофидагини олиб ташланглар, (қолганини) енглар», дедилар. Муҳаммад ибн Юсуф бизга Ибн Уяйнадан, ўз исноди билан хабар берди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ : أَنَّ عُوَيْمِرًا الْعَجْلَانِيَّ، قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّه، أَرَأَيْتَ رَجُلًا وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلًا، أَيَقْتُلُهُ فَيَقْتُلُونَهُ، أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " قَدْ أَنْزَلَ اللَّه فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ، فَاذْهَبْ فَأْتِ بِهَا " .
قَالَ سَهْلٌ : فَتَلَاعَنَا، وَأَنَا مَعَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا فَرَغَا مِنْ تَلَاعُنِهِمَا، قَالَ : كَذَبْتُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَمْسَكْتُهَا، فَطَلَّقَهَا ثَلَاثًا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.
قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : وَكَانَتْ تِلْكَ بَعْدُ سُنَّةَ الْمُتَلَاعِنَيْنِ.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، أَنَّ عُوَيْمِرًا أَتَى عَاصِمَ بْنَ عَدِيّ، وَكَانَ سَيِّدَ بَنِي عَجْلَانَ، فَذَكَرَ مِثْلَهُ، وَلَمْ يَذْكُرْ " طَلَّقَهَا ثَلَاثًا "
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Uvaymir al-Ajloniy: «Ey Allohning Rasuli, aytingchi, bir kishi oʻz xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻldiradimi, soʻng sizlar uni oʻldirasizmi — yoki qanday qilsin?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Alloh sen va xotining haqida (oyat) nozil qildi; bor, uni olib kel», dedilar. Sahl aytdi: Bas, ular liʼon qildilar — men odamlar bilan birga Rasululloh ﷺning huzurlarida edim. Ular liʼondan farogʻat topgach, u: «Agar men uni (nikohimda) ushlab tursam, unga yolgʻon (tuhmat) qilgan boʻlaman, ey Allohning Rasuli», dedi va Rasululloh ﷺ unga buyurishlaridan oldin uni uch taloq bilan taloq qildi. Ibn Shihob aytdi: Shundan keyin mana shu liʼon qiluvchilarning sunnati boʻlib qoldi. Muhammad ibn Yusuf bizga Avzoiydan, u Ibn Shihobdan, u Sahl ibn Saʼddan hadis aytdiki, Uvaymir Banu Ajlonning boshligʻi boʻlgan Osim ibn Adiyning oldiga keldi — va u shunga oʻxshashini zikr qildi, ammo «uni uch taloq bilan taloq qildi» (deganini) zikr qilmadi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Уваймир ал-Ажлоний: «Эй Аллоҳнинг Расули, айтингчи, бир киши ўз хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ўлдирадими, сўнг сизлар уни ўлдирасизми — ёки қандай қилсин?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сен ва хотининг ҳақида (оят) нозил қилди; бор, уни олиб кел», дедилар. Саҳл айтди: Бас, улар лиъон қилдилар — мен одамлар билан бирга Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эдим. Улар лиъондан фароғат топгач, у: «Агар мен уни (никоҳимда) ушлаб турсам, унга ёлғон (туҳмат) қилган бўламан, эй Аллоҳнинг Расули», деди ва Расулуллоҳ ﷺ унга буюришларидан олдин уни уч талоқ билан талоқ қилди. Ибн Шиҳоб айтди: Шундан кейин мана шу лиъон қилувчиларнинг суннати бўлиб қолди. Муҳаммад ибн Юсуф бизга Авзоийдан, у Ибн Шиҳобдан, у Саҳл ибн Саъддан ҳадис айтдики, Уваймир Бану Ажлоннинг бошлиғи бўлган Осим ибн Адийнинг олдига келди — ва у шунга ўхшашини зикр қилди, аммо «уни уч талоқ билан талоқ қилди» (деганини) зикр қилмади.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَمُرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَمُرَةَ، لَا تَسْأَلِ الْإِمَارَةَ فَإِنَّكَ إِنْ أُعْطِيتَهَا عَنْ مَسْأَلَةٍ، وُكِلْتَ إِلَيْهَا، وَإِنْ أُعْطِيتَهَا عِنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ، أُعِنْتَ عَلَيْهَا.
فَإِذَا حَلَفْتَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتَ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، فَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ وَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ " .
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، سُفْيَانُ ، عَنْ يُونُسَ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ :.
..
..
..
فَذَكَرَ نَحْوَ الْحَدِيثِ
Abdurahmon ibn Samura (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ey Abdurahmon ibn Samura! Amirlikni (hokimiyatni) soʻrama. Chunki agar u senga soʻraganing uchun berilsa, sen unga topshirib qoʻyilasan; agar u senga soʻramaganing holda berilsa, unda senga yordam beriladi. Qachon bir qasam ichsang-da, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsang, qasaming uchun kafforat ber va yaxshiroq boʻlganini qil», dedilar. Muhammad ibn Yusuf bizga xabar berdi, u Sufyondan, u Yunusdan, u Hasandan, u Abdurahmon ibn Samuradan (rivoyat qilib): Rasululloh ﷺ shunday dedilar, deb hadisning shunga oʻxshashini zikr qildi.Абдураҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абдураҳмон ибн Самура! Амирликни (ҳокимиятни) сўрама. Чунки агар у сенга сўраганинг учун берилса, сен унга топшириб қўйиласан; агар у сенга сўрамаганинг ҳолда берилса, унда сенга ёрдам берилади. Қачон бир қасам ичсанг-да, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсанг, қасаминг учун каффорат бер ва яхшироқ бўлганини қил», дедилар. Муҳаммад ибн Юсуф бизга хабар берди, у Суфёндан, у Юнусдан, у Ҳасандан, у Абдураҳмон ибн Самурадан (ривоят қилиб): Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар, деб ҳадиснинг шунга ўхшашини зикр қилди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاق بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَسْهَمَ يَوْمَ خَيْبَرَ لِلْفَارِسِ ثَلَاثَةَ أَسْهُمٍ، وَلِلرَّاجِلِ سَهْمًا " ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، نَحْوَهُ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybar kuni otliqqa uch ulush, piyodaga bir ulush ajratdilar. Muhammad ibn Yusuf, Sufyondan, u Ubaydullohdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни отлиққа уч улуш, пиёдага бир улуш ажратдилар. Муҳаммад ибн Юсуф, Суфёндан, у Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан шунга ўхшашини ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ، قَالَ : " كُفْرٌ بِاللَّهِ ادِّعَاءٌ إِلَى نَسَبٍ لَا يُعْرَفُ، وَكُفْرٌ بِاللَّهِ تَبَرُّؤٌ مِنْ نَسَبٍ وَإِنْ دَقَّ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ زَكَرِيَّا أَبِي يَحْيَى ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ يُحَدِّثُ، عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ ، نَحْوًا مِنْهُ
Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu) aytdi: «Tanilmagan bir nasabga daʼvo qilish Allohga kufrdir; nasabdan — u qanchalik mayda boʻlsa ham — voz kechish (ham) Allohga kufrdir». Muhammad ibn Yusuf, Sufyondan, u Zakariyo Abu Yahyodan (rivoyat qildi): Men Abu Voilning Ibn Masʼuddan shunga oʻxshashini aytayotganini eshitdim.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) айтди: «Танилмаган бир насабга даъво қилиш Аллоҳга куфрдир; насабдан — у қанчалик майда бўлса ҳам — воз кечиш (ҳам) Аллоҳга куфрдир». Муҳаммад ибн Юсуф, Суфёндан, у Закариё Абу Яҳёдан (ривоят қилди): Мен Абу Воилнинг Ибн Масъуддан шунга ўхшашини айтаётганини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، وَمَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : كَانَ عُمَرُ إِذَا سَلَكَ بِنَا طَرِيقًا اتَّبَعْنَاهُ فِيهِ، وَجَدْنَاهُ سَهْلًا، وَإِنَّهُ " قَضَى فِي امْرَأَةٍ وَأَبَوَيْنِ مِنْ أَرْبَعَةٍ : فَأَعْطَى الْمَرْأَةَ الرُّبُع، وَالأُمَّ ثُلُثَ مَا بَقِيَ، وَالْأَبَ سَهْمَيْنِ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عِيسَى ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ مِثْلَ ذَلِكَ
Ibrohim aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) aytdi: Umar (roziyallohu anhu) bizni bir yoʻldan olib borsa, biz unda unga ergashardik va uni oson deb topardik. U xotin va ota-ona haqida toʻrtdan hukm qildi: xotinga toʻrtdan bir, onaga qolganning uchdan biri, otaga esa ikki sahm berdi. Muhammad ibn Yusuf, Sufyondan, u Isodan, u Shaʼbiydan, u Zayd ibn Sobitdan xuddi shunday (rivoyat qildi).Иброҳим айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) бизни бир йўлдан олиб борса, биз унда унга эргашардик ва уни осон деб топардик. У хотин ва ота-она ҳақида тўртдан ҳукм қилди: хотинга тўртдан бир, онага қолганнинг учдан бири, отага эса икки саҳм берди. Муҳаммад ибн Юсуф, Суфёндан, у Исодан, у Шаъбийдан, у Зайд ибн Собитдан худди шундай (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى ، عَنْ جَرِيرٍ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " إِذَا قَرَأَ الرَّجُلُ الْقُرْآنَ نَهَارًا، صَلَّتْ عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ حَتَّى يُمْسِيَ، وَإِنْ قَرَأَهُ لَيْلًا، صَلَّتْ عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ حَتَّى يُصْبِحَ " .
قَالَ سُلَيْمَانُ : فَرَأَيْتُ أَصْحَابَنَا يُعْجِبُهُمْ أَنْ يَخْتِمُوهُ أَوَّلَ النَّهَارِ، وَأَوَّلَ اللَّيْلِ.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، مِثْلَهُ، إِلَّا أَنَّهُ لَيْسَ فِيهِ قَوْلُ سُلَيْمَانَ
Ibrohim aytdi: «Kishi Qurʼonni kunduzi oʻqisa, kech kirgunicha farishtalar unga salavot aytadi; agar uni kechasi oʻqisa, tong otgunicha farishtalar unga salavot aytadi». Sulaymon aytdi: Men ashoblarimizning uni kunning boshida va kechaning boshida xatm qilishni yoqtirishlarini koʻrdim. Muhammad ibn Yusuf al-Firyobiy Sufyondan, u Aʼmashdan, u Ibrohimdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, faqat unda Sulaymonning soʻzi yoʻq.Иброҳим айтди: «Киши Қуръонни кундузи ўқиса, кеч киргунича фаришталар унга салавот айтади; агар уни кечаси ўқиса, тонг отгунича фаришталар унга салавот айтади». Сулаймон айтди: Мен ашобларимизнинг уни куннинг бошида ва кечанинг бошида хатм қилишни ёқтиришларини кўрдим. Муҳаммад ибн Юсуф ал-Фирёбий Суфёндан, у Аъмашдан, у Иброҳимдан шунга ўхшаш ривоят қилган, фақат унда Сулаймоннинг сўзи йўқ.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبِي سَلَمَةَ ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ رَكْعَتَيْنِ ، فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ ، مِنْ خُزَاعَةَ حَلِيفٌ لِبَنِي زُهْرَةَ : أَقَصُرَتِ الصَّلاةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : " كُلٌّ لَمْ يَكُنْ " ، فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى النَّاسِ ، فَقَالَ : " أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ؟ " قَالُوا : نَعَمْ ، فَأَتَمَّ مَا بَقِيَ مِنْ صَلاتِهِ ، وَلَمْ يَسْجُدْ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ حِينَ يَقَّنَهُ النَّاسُ " . ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، ، نَا الأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ عُتْبَةَ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَبَا هُرَيْرَةَ ، وَانْتَهَى حَدِيثُهُ عِنْدَ قَوْلِهِ : فَأَتَمَّ مَا بَقِيَ مِنْ صَلاتِهِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ikki rakaatdan salom berdilar. Shunda Xuzoadan boʻlgan, Bani Zuhraning halifi Zush-Shimolayn u zotga: «Namoz qisqartirildimi yoki unutdingizmi, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Hech biri boʻlmadi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ odamlarga yuzlanib: «Zul-Yadayn rost aytdimi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Bas, u zot namozining qolganini toʻliq oʻqidilar va odamlar u zotni aniq ishontirganlarida sahvning ikki sajdasini qilmadilar. Muhammad ibn Yusuf al-Avzoiydan, u Zuhriydan (rivoyat qildi): Menga Said ibn al-Musayyab, Abu Salama ibn Abdurahmon va Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba shu qissani rivoyat qildilar; u Abu Hurayrani zikr qilmadi va uning hadisi: «Bas, u zot namozining qolganini toʻliq oʻqidilar», degan soʻzida tugadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки ракаатдан салом бердилар. Шунда Хузоадан бўлган, Бани Зуҳранинг ҳалифи Зуш-Шимолайн у зотга: «Намоз қисқартирилдими ёки унутдингизми, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Ҳеч бири бўлмади», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ одамларга юзланиб: «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Бас, у зот намозининг қолганини тўлиқ ўқидилар ва одамлар у зотни аниқ ишонтирганларида саҳвнинг икки саждасини қилмадилар. Муҳаммад ибн Юсуф ал-Авзоийдан, у Зуҳрийдан (ривоят қилди): Менга Саид ибн ал-Мусайяб, Абу Салама ибн Абдураҳмон ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба шу қиссани ривоят қилдилар; у Абу Ҳурайрани зикр қилмади ва унинг ҳадиси: «Бас, у зот намозининг қолганини тўлиқ ўқидилар», деган сўзида тугади.
ثنا مُحَمَّدٌ ، نَا أَبُو الْيَمَانِ ، قَالَ : أنا شُعَيْبٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَهَا فِي صَلاتِهِ " . وَثنا مُحَمَّدٌ ، نَا مُطَرِّفٌ ، وَقَرَأْتُهُ عَلَى ابْنِ نَافِعٍ ، عَنْ مَالِكٍ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ مِثْلَ ذَلِكَ ، ثنا مُحَمَّدٌ ، وَنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ ، نَا أَبِي ، عَنْ صَالِحٍ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : وَأَخْبَرَنِي هَذَا الْخَبَرَ ، سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : وَأَخْبَرَنِيهُ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى ، يَقُولُ : وَهَذِهِ الأَسَانِيدُ عِنْدَنَا مَحْفُوظَةٌ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، إِلا حَدِيثَ أَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ ، فَإِنَّهُ يَتَخَالَجُ فِي النَّفْسِ مِنْهُ أَنْ يَكُونَ مُرْسَلا لِرِوَايَةِ مَالِكٍ ، وَشُعَيْبٍ ، وَصَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ ، وَقَدْ عَارَضَهُمْ مَعْمَرٌ ، فَذَكَرَ فِي الْحَدِيثِ أَبَا هُرَيْرَةَ ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَقَوْلُهُ فِي خَبَرِ مُحَمَّدِ بْنِ كَثِيرٍ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ فِي آخِرِ الْخَبَرِ : وَلَمْ يَسْجُدْ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ حِينَ لَقَّنَهُ النَّاسُ ، إِنَّمَا هُوَ مِنْ كَلامِ الزُّهْرِيِّ ، لا مِنْ قَوْلِ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَلا تَرَى مُحَمَّدَ بْنَ يُوسُفَ لَمْ يَذْكُرْ هَذِهِ اللَّفْظَةَ فِي قِصَّتِهِ ، وَلا ذَكَرَهُ ابْنُ وَهْبٍ ، عَنْ يُونُسَ ، وَلا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو ، وَلا أَحَدٌ مِمَّنْ ذَكَرْتُ حَدِيثَهُمْ ، خَلا أَبِي صَالِحٍ ، عَنِ اللَّيْثِ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، فَإِنَّهُ سَهَا فِي الْخَبَرِ وَأَوْهَمَ الْخَطَأَ فِي رِوَايَتِهِ ، فَذَكَرَ آخِرَ الْكَلامِ الَّذِي هُوَ مِنْ قَوْلِ الزُّهْرِيِّ مُجَرَّدًا ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَسْجُدْ يَوْمَ ذِي الْيَدَيْنِ وَلَمْ يَحْفَظِ الْقِصَّةَ بِتَمَامِهَا ، وَاللَّيْثُ فِي خَبَرِهِ عَنْ يُونُسَ قَدْ ذَكَرَ الْقِصَّةَ بِتَمَامِهَا ، وَأَعْلَمُ أَنَّ الزُّهْرِيَّ إِنَّمَا قَالَ : لَمْ يَسْجُدِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ ، إِنَّهُ لَمْ يُحَدِّثْهُ أَحَدٌ مِنْهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ يَوْمَئِذٍ ، لا أَنَّهُمُ حَدَّثُوهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَسْجُدْ يَوْمَئِذٍ ، وَقَدْ تَوَاتَرَتِ الأَخْبَارُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مِنَ الطُّرُقِ الَّتِي لا يَدْفَعُهَا عَالِمٌ بِالأَخْبَارِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ يَوْمَ ذِي الْيَدَيْنِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ أَمْلَيْتُ خَبَرَ شُعْبَةَ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، وَطُرُقَ أَخْبَارِ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، وَطُرُقَ أَخْبَارِ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، وَخَبَرَ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ مَوْلَى ابْنِ أَبِي أَحْمَدَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ يَوْمَ ذِي الْيَدَيْنِ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَرَّجْتُ طُرُقَ هَذِهِ الأَخْبَارِ وَأَلْفَاظَهَا فِي كِتَابِ الْكَبِيرُ
Abu Bakr ibn Sulaymon ibn Abu Hasma xabar berdiki, Nabiy ﷺ namozlarida sahv qildilar. Molik Ibn Shihobdan, u Said ibn al-Musayyab va Abu Salama ibn Abdurahmondan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Solih aytdi: Ibn Shihob dedi: Menga bu xabarni Said ibn al-Musayyab Abu Hurayradan xabar berdi; uni menga Abu Salama ibn Abdurahmon, Abu Bakr ibn Abdurahmon va Ubaydulloh ibn Abdulloh ham xabar berishdi. Men Muhammad ibn Yahyoning shunday deganini eshitdim: Bu isnodlar bizning nazdimizda Abu Hurayradan mahfuzdir — faqat Abu Bakr ibn Sulaymon ibn Abu Hasmaning hadisi bundan mustasno: Molik, Shuayb va Solih ibn Kaysonning rivoyati sababli, uning mursal boʻlishi koʻngilda tebranib turadi. Maʼmar esa ularga muxolif boʻlib, hadisda Abu Hurayrani zikr qilgan; Alloh yaxshi biluvchidir. Abu Bakr aytdi: Muhammad ibn Kasirning al-Avzoiydan (rivoyat qilgan) xabarining oxiridagi: «Odamlar u zotga eslatganlarida sahvning ikki sajdasini qilmadilar», degan soʻz faqat Zuhriyning kalomidandir, Abu Hurayraning soʻzidan emas. Muhammad ibn Yusuf oʻz qissasida bu lafzni zikr qilmaganini koʻrmayapsanmi? Ibn Vahb ham Yunusdan (rivoyat qilib) uni zikr qilmagan, Valid ibn Muslim ham Abdurahmon ibn Amrdan (rivoyat qilib) zikr qilmagan; men hadisini zikr qilganlardan hech biri (zikr qilmagan) — Abu Solihdan boshqa: u Laysdan, u Ibn Shihobdan (rivoyat qilib) bu xabarda sahv qilgan va rivoyatida xatoga yoʻl qoʻygan: u Zuhriyning soʻzidan boʻlgan kalomning oxirini yolgʻiz holda Abu Hurayradan: «Rasululloh ﷺ Zul-Yadayn kuni sajda qilmadilar», deb zikr qilgan va qissani toʻlaligicha yod saqlamagan. Lays esa Yunusdan (rivoyat qilgan) xabarida qissani toʻlaligicha zikr qilgan. Bilgin: Zuhriy: «Nabiy ﷺ oʻsha kuni sajda qilmadilar», deganida, faqat ularning hech biri unga Nabiy ﷺ oʻsha kuni sajda qilganlarini rivoyat qilmaganini (nazarda tutgan); ular unga Abu Hurayradan Nabiy ﷺ oʻsha kuni sajda qilmaganlarini rivoyat qilgan emaslar. Holbuki Abu Hurayradan — xabarlarni biladigan olim rad eta olmaydigan yoʻllar bilan — Nabiy ﷺ Zul-Yadayn kuni sahvning ikki sajdasini qilganlari haqidagi xabarlar mutavotir boʻlib kelgan. Abu Bakr aytdi: Men Shuʼbaning Saʼd ibn Ibrohimdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarini; Yahyo ibn Abu Kasirning Abu Salamadan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarlari yoʻllarini; Muhammad ibn Siyrinning Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarlari yoʻllarini; hamda Dovud ibn al-Husaynning Ibn Abu Ahmadning mavlosi Abu Sufyondan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarini — Nabiy ﷺ Zul-Yadayn kuni sahvning ikki sajdasini qilganlari haqida — yozdirganman. Abu Bakr aytdi: Men bu xabarlarning yoʻllari va lafzlarini al-Kitob al-Kabirda chiqarganman.Абу Бакр ибн Сулаймон ибн Абу Ҳасма хабар бердики, Набий ﷺ намозларида саҳв қилдилар. Молик Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдураҳмондан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Солиҳ айтди: Ибн Шиҳоб деди: Менга бу хабарни Саид ибн ал-Мусайяб Абу Ҳурайрадан хабар берди; уни менга Абу Салама ибн Абдураҳмон, Абу Бакр ибн Абдураҳмон ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ҳам хабар беришди. Мен Муҳаммад ибн Яҳёнинг шундай деганини эшитдим: Бу иснодлар бизнинг наздимизда Абу Ҳурайрадан маҳфуздир — фақат Абу Бакр ибн Сулаймон ибн Абу Ҳасманинг ҳадиси бундан мустасно: Молик, Шуайб ва Солиҳ ибн Кайсоннинг ривояти сабабли, унинг мурсал бўлиши кўнгилда тебраниб туради. Маъмар эса уларга мухолиф бўлиб, ҳадисда Абу Ҳурайрани зикр қилган; Аллоҳ яхши билувчидир. Абу Бакр айтди: Муҳаммад ибн Касирнинг ал-Авзоийдан (ривоят қилган) хабарининг охиридаги: «Одамлар у зотга эслатганларида саҳвнинг икки саждасини қилмадилар», деган сўз фақат Зуҳрийнинг каломидандир, Абу Ҳурайранинг сўзидан эмас. Муҳаммад ибн Юсуф ўз қиссасида бу лафзни зикр қилмаганини кўрмаяпсанми? Ибн Ваҳб ҳам Юнусдан (ривоят қилиб) уни зикр қилмаган, Валид ибн Муслим ҳам Абдураҳмон ибн Амрдан (ривоят қилиб) зикр қилмаган; мен ҳадисини зикр қилганлардан ҳеч бири (зикр қилмаган) — Абу Солиҳдан бошқа: у Лайсдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилиб) бу хабарда саҳв қилган ва ривоятида хатога йўл қўйган: у Зуҳрийнинг сўзидан бўлган каломнинг охирини ёлғиз ҳолда Абу Ҳурайрадан: «Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ядайн куни сажда қилмадилар», деб зикр қилган ва қиссани тўлалигича ёд сақламаган. Лайс эса Юнусдан (ривоят қилган) хабарида қиссани тўлалигича зикр қилган. Билгин: Зуҳрий: «Набий ﷺ ўша куни сажда қилмадилар», деганида, фақат уларнинг ҳеч бири унга Набий ﷺ ўша куни сажда қилганларини ривоят қилмаганини (назарда тутган); улар унга Абу Ҳурайрадан Набий ﷺ ўша куни сажда қилмаганларини ривоят қилган эмаслар. Ҳолбуки Абу Ҳурайрадан — хабарларни биладиган олим рад эта олмайдиган йўллар билан — Набий ﷺ Зул-Ядайн куни саҳвнинг икки саждасини қилганлари ҳақидаги хабарлар мутавотир бўлиб келган. Абу Бакр айтди: Мен Шуъбанинг Саъд ибн Иброҳимдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарини; Яҳё ибн Абу Касирнинг Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарлари йўлларини; Муҳаммад ибн Сийриннинг Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарлари йўлларини; ҳамда Довуд ибн ал-Ҳусайннинг Ибн Абу Аҳмаднинг мавлоси Абу Суфёндан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарини — Набий ﷺ Зул-Ядайн куни саҳвнинг икки саждасини қилганлари ҳақида — ёздирганман. Абу Бакр айтди: Мен бу хабарларнинг йўллари ва лафзларини ал-Китоб ал-Кабирда чиқарганман.
نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ يَعْنِي الْقُرْقُسَائِيَّ ، ثنا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ أَبِي عَمَّارٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ فَرُّوخَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ , فِيهِ خُلِقَ آدَمُ , وَفِيهِ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ , وَفِيهِ أُخْرِجَ مِنْهَا , وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدِ اخْتَلَفُوا فِي هَذِهِ اللَّفْظَةِ فِي قَوْلِهِ : " فِيهِ خُلِقَ آدَمُ " إِلَى قَوْلِهِ : " وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ " , أَهُوَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ أَوْ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنْ كَعْبِ الأَحْبَارِ ؟ قَدْ خَرَّجْتُ هَذِهِ الأَخْبَارَ فِي كِتَابِ الْكَبِيرِ مَنْ جَعَلَ هَذَا الْكَلامَ رِوَايَةً مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَمَنْ جَعَلَهُ عَنْ كَعْبِ الأَحْبَارِ , وَالْقَلْبُ إِلَى رِوَايَةِ مَنْ جَعَلَ هَذَا الْكَلامَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ كَعْبٍ أَمْيَلُ ؛ لأَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى حَدَّثَنَا ، قَالَ : نا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , ثنا الأَوْزَاعِيُّ , عَنْ يَحْيَى , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ , فِيهِ خُلِقَ آدَمُ , وَفِيهِ أُسْكِنَ الْجَنَّةَ , وَفِيهِ أُخْرِجَ مِنْهَا , وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ , قَالَ : قُلْتُ لَهُ : أَشَيْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَالَ : بَلْ شَيْءٌ حَدَّثَنَاهُ كَعْبٌ . وَهَكَذَا رَوَاهُ أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ , وَشَيْبَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّحْوِيُّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَأَمَّا قَوْلُهُ : " خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ " , فَهُوَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا شَكَّ وَلا مِرْيَةَ فِيهِ , وَالزِّيَادَةُ الَّتِي بَعْدَهَا : " فِيهِ خُلِقَ آدَمُ " إِلَى آخِرِهِ . هَذَا الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ : فَقَالَ بَعْضُهُمْ : عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَقَالَ بَعْضُهُمْ : عَنْ كَعْبٍ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Quyosh chiqqan kunlarning eng yaxshisi — juma kunidir: unda Odam yaratildi, unda u jannatga kiritildi, unda u undan chiqarildi va unda Qiyomat qoim boʻladi», dedilar. Abu Bakr aytdi: Ular bu lafzda — u zotning «unda Odam yaratildi» degan soʻzidan «unda Qiyomat qoim boʻladi» degan soʻzigacha — ixtilof qilishgan: u Abu Hurayradan, uning Nabiy ﷺ danmi yoki Abu Hurayradan, uning Kaʼbul-Ahbordanmi? Men bu xabarlarni Kitobul-kabirda keltirganman: kim bu soʻzni Abu Hurayradan, uning Nabiy ﷺ dan rivoyati qilgan va kim uni Kaʼbul-Ahbordan qilgan. Koʻngil bu soʻzni Abu Hurayradan, uning Kaʼbdan qilganlarning rivoyatiga koʻproq moyildir. Chunki Muhammad ibn Yahyo bizga aytdi: Muhammad ibn Yusuf bizga aytdi: Avzoiy bizga Yahyodan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan aytdi: «Quyosh chiqqan kunlarning eng yaxshisi — juma kunidir: unda Odam yaratildi, unda u jannatga joylashtirildi, unda u undan chiqarildi va unda Qiyomat qoim boʻladi». Abu Salama aytdi: Men unga: «Buni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan?» dedim. U: «Yoʻq, balki buni bizga Kaʼb aytib bergan», dedi. Abon ibn Yazid al-Attor va Shaybon ibn Abdurrahmon an-Nahviy ham buni Yahyo ibn Abu Kasirdan shunday rivoyat qilganlar. Abu Bakr aytdi: U zotning: «Quyosh chiqqan kunlarning eng yaxshisi — juma kunidir» degan soʻzlariga kelsak, u Abu Hurayradan, uning Nabiy ﷺ dan rivoyatidir — bunda hech shubha va gumon yoʻq. Undan keyingi ziyoda — «unda Odam yaratildi» va oxirigacha — mana shunda ixtilof qilishgan: baʼzilari Nabiy ﷺ dan, dedilar, baʼzilari esa Kaʼbdan, dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қуёш чиққан кунларнинг энг яхшиси — жума кунидир: унда Одам яратилди, унда у жаннатга киритилди, унда у ундан чиқарилди ва унда Қиёмат қоим бўлади», дедилар. Абу Бакр айтди: Улар бу лафзда — у зотнинг «унда Одам яратилди» деган сўзидан «унда Қиёмат қоим бўлади» деган сўзигача — ихтилоф қилишган: у Абу Ҳурайрадан, унинг Набий ﷺ данми ёки Абу Ҳурайрадан, унинг Каъбул-Аҳборданми? Мен бу хабарларни Китобул-кабирда келтирганман: ким бу сўзни Абу Ҳурайрадан, унинг Набий ﷺ дан ривояти қилган ва ким уни Каъбул-Аҳбордан қилган. Кўнгил бу сўзни Абу Ҳурайрадан, унинг Каъбдан қилганларнинг ривоятига кўпроқ мойилдир. Чунки Муҳаммад ибн Яҳё бизга айтди: Муҳаммад ибн Юсуф бизга айтди: Авзоий бизга Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан айтди: «Қуёш чиққан кунларнинг энг яхшиси — жума кунидир: унда Одам яратилди, унда у жаннатга жойлаштирилди, унда у ундан чиқарилди ва унда Қиёмат қоим бўлади». Абу Салама айтди: Мен унга: «Буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан?» дедим. У: «Йўқ, балки буни бизга Каъб айтиб берган», деди. Абон ибн Язид ал-Аттор ва Шайбон ибн Абдурраҳмон ан-Наҳвий ҳам буни Яҳё ибн Абу Касирдан шундай ривоят қилганлар. Абу Бакр айтди: У зотнинг: «Қуёш чиққан кунларнинг энг яхшиси — жума кунидир» деган сўзларига келсак, у Абу Ҳурайрадан, унинг Набий ﷺ дан ривоятидир — бунда ҳеч шубҳа ва гумон йўқ. Ундан кейинги зиёда — «унда Одам яратилди» ва охиригача — мана шунда ихтилоф қилишган: баъзилари Набий ﷺ дан, дедилар, баъзилари эса Каъбдан, дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، قَالَ : " جَاءَنَا كِتَابُ عُمَرَ وَنَحْنُ بِخَانِقِينَ : إِنَّ الأَهِلَّةَ بَعْضُهَا أَكْبَرُ مِنْ بَعْضٍ , فَإِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلالَ نَهَارًا فَلا تُفْطِرُوا حَتَّى تُمْسُوا , إِلا أَنْ يَشْهَدَ رَجُلانِ مُسْلِمَانِ أَنَّهُمَا أَهَلاهُ بِالأَمْسِ عَشِيَّةً " . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , ثنا سُفْيَانُ , بِإِسْنَادِهِ مثل حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ
Abu Voil aytdi: Biz Xoniqinda ekanimizda bizga Umarning maktubi keldi: «Hilollarning baʼzisi baʼzisidan kattaroqdir. Agar hilolni kunduzi koʻrsangiz, oqshom kirmaguncha iftor qilmanglar, magar ikki musulmon kishi uni kecha oqshomda koʻrganliklariga guvohlik bersa (boshqa gap)». Abu Bakr bizga aytib berdi, Ahmad ibn Yusuf as-Sulamiy bizga aytib berdi, Muhammad ibn Yusuf bizga aytib berdi, Sufyon uning isnodi bilan Abdurrahmonning hadisi kabi (rivoyat qildi).Абу Воил айтди: Биз Хониқинда эканимизда бизга Умарнинг мактуби келди: «Ҳилолларнинг баъзиси баъзисидан каттароқдир. Агар ҳилолни кундузи кўрсангиз, оқшом кирмагунча ифтор қилманглар, магар икки мусулмон киши уни кеча оқшомда кўрганликларига гувоҳлик берса (бошқа гап)». Абу Бакр бизга айтиб берди, Аҳмад ибн Юсуф ас-Суламий бизга айтиб берди, Муҳаммад ибн Юсуф бизга айтиб берди, Суфён унинг исноди билан Абдурраҳмоннинг ҳадиси каби (ривоят қилди).
قُرِئَ عَلَى ابْنِ صَاعِدٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ أَبِي قَيْسٍ ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ , قَالَ : أَتَى رَجُلٌ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ ، وَسَلْمَانَ بْنَ رَبِيعَةَ ، فَسَأَلَهُمَا عَنِ ابْنَةٍ ، وَابْنَةِ ابْنٍ ، وَأُخْتٍ لأَبٍ ، وَأُمٍّ , فَقَالا : لِلابْنَةِ النِّصْفُ ، وَلِلأُخْتِ مَا بَقِيَ , وَقَالا : " انْطَلِقْ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ ، فَاسْأَلْهُ فَإِنَّهُ سَيُتَابِعُنَا , فَأَتَى عَبْدَ اللَّهِ ، فَسَأَلَهُ فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالا , قَالَ : وَلَكِنِّي أَقْضِي فِيهَا كَمَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : النِّصْفُ لِلابْنَةِ , وَلابْنَةِ الابْنِ السُّدُسُ تَكْمِلَةُ الثُّلُثَيْنِ , وَلِلأُخْتِ مَا بَقِيَ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْجَرَائِيُّ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ . قُرِئَ عَلَى ابْنِ صَاعِدٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمُ ابْنُ زَنْجُوَيْهِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي قَيْسٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ
Huzayl ibn Shurahbil dedi: Bir kishi Abu Muso al-Ashʼariy va Salmon ibn Robiʼaning oldiga kelib, ulardan qiz, oʻgʻilning qizi va ota-ona bir singil haqida soʻradi. Ikkovi: «Qizga yarmi, singilga esa qolgani (tegadi)», dedilar va: «Abdullohning oldiga borib, undan soʻra, u ham bizga qoʻshiladi», dedilar. U Abdullohning oldiga kelib, undan soʻradi va unga ikkovining aytganini xabar qildi. U: «Men esa bunda Rasululloh ﷺ hukm qilganlaridek hukm qilaman: yarmi qizga, oʻgʻilning qiziga uchdan ikkini toʻldirish uchun oltidan bir, qolgani esa singilga (tegadi)», dedi. Vakiʼ ham Sufyondan, u Abu Qays al-Avdiydan shu isnod bilan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Muhammad ibn Yusuf ham Sufyondan, u Abu Qaysdan shu isnod bilan shuning mislini (rivoyat qildi).Ҳузайл ибн Шураҳбил деди: Бир киши Абу Мусо ал-Ашъарий ва Салмон ибн Робиъанинг олдига келиб, улардан қиз, ўғилнинг қизи ва ота-она бир сингил ҳақида сўради. Иккови: «Қизга ярми, сингилга эса қолгани (тегади)», дедилар ва: «Абдуллоҳнинг олдига бориб, ундан сўра, у ҳам бизга қўшилади», дедилар. У Абдуллоҳнинг олдига келиб, ундан сўради ва унга икковининг айтганини хабар қилди. У: «Мен эса бунда Расулуллоҳ ﷺ ҳукм қилганларидек ҳукм қиламан: ярми қизга, ўғилнинг қизига учдан иккини тўлдириш учун олтидан бир, қолгани эса сингилга (тегади)», деди. Вакиъ ҳам Суфёндан, у Абу Қайс ал-Авдийдан шу иснод билан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Муҳаммад ибн Юсуф ҳам Суфёндан, у Абу Қайсдан шу иснод билан шунинг мислини (ривоят қилди).