حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ عُرِضْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَيْشٍ وَأَنَا ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ فَلَمْ يَقْبَلْنِي فَعُرِضْتُ عَلَيْهِ مِنْ قَابِلٍ فِي جَيْشٍ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ فَقَبِلَنِي . قَالَ نَافِعٌ وَحَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ هَذَا حَدُّ مَا بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ . ثُمَّ كَتَبَ أَنْ يُفْرَضَ لِمَنْ يَبْلُغُ الْخَمْسَ عَشْرَةَ .
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ كَتَبَ أَنَّ هَذَا حَدُّ مَا بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ . وَذَكَرَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِهِ . قَالَ نَافِعٌ فَحَدَّثْنَا بِهِ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ هَذَا حَدُّ مَا بَيْنَ الذُّرِّيَّةِ وَالْمُقَاتِلَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ يَرَوْنَ أَنَّ الْغُلاَمَ إِذَا اسْتَكْمَلَ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً فَحُكْمُهُ حُكْمُ الرِّجَالِ وَإِنِ احْتَلَمَ قَبْلَ خَمْسَ عَشْرَةَ فَحُكْمُهُ حُكْمُ الرِّجَالِ . وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ الْبُلُوغُ ثَلاَثَةُ مَنَازِلَ بُلُوغُ خَمْسَ عَشْرَةَ أَوْ الاِحْتِلاَمُ فَإِنْ لَمْ يُعْرَفْ سِنُّهُ وَلاَ احْتِلاَمُهُ فَالإِنْبَاتُ يَعْنِي الْعَانَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdilarki: Men oʻn toʻrt yoshli (bola) ekanligʻimda lashkar (safi) ichida Rasululloh ﷺning huzurlariga koʻrsatildim, u zot meni qabul qilmadilar. Soʻng oʻn besh yoshli (bola) ekanligʻimda keyingi yili yana lashkar (safi) ichida u zotga koʻrsatildim, u zot meni qabul qildilar. Nofiʼ aytdi: Men bu hadisni Umar ibn Abdulazizga aytib berdim, shunda u: «Bu — kichik bilan katta orasidagi chegaradir», dedi. Soʻng oʻn besh yoshga yetgan kishiga (askarlik) maoshi belgilanishi haqida (farmon) yozdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahli shunga amal qilganlar, Sufyon as-Savriy, Ibn Muborak, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoq shuni aytadilar. Ular bola oʻn besh yoshni toʻldirsa, uning hukmi erkaklar hukmida boʻladi, agar oʻn beshdan oldin balogʻatga (ihtilom) yetsa ham, uning hukmi erkaklar hukmida boʻladi, deb biladilar. Ahmad va Ishoq aytdilarki: Balogʻat uch holatda boʻladi: oʻn besh yoshga yetish yoki ihtilom (boʻlish), agar yoshi ham, ihtilomi ham maʼlum boʻlmasa, qov tuki chiqishi (bilan belgilanadi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтдиларки: Мен ўн тўрт ёшли (бола) эканлиғимда лашкар (сафи) ичида Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига кўрсатилдим, у зот мени қабул қилмадилар. Сўнг ўн беш ёшли (бола) эканлиғимда кейинги йили яна лашкар (сафи) ичида у зотга кўрсатилдим, у зот мени қабул қилдилар. Нофиъ айтди: Мен бу ҳадисни Умар ибн Абдулазизга айтиб бердим, шунда у: «Бу — кичик билан катта орасидаги чегарадир», деди. Сўнг ўн беш ёшга етган кишига (аскарлик) маоши белгиланиши ҳақида (фармон) ёзди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли шунга амал қилганлар, Суфён ас-Саврий, Ибн Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқ шуни айтадилар. Улар бола ўн беш ёшни тўлдирса, унинг ҳукми эркаклар ҳукмида бўлади, агар ўн бешдан олдин балоғатга (иҳтилом) етса ҳам, унинг ҳукми эркаклар ҳукмида бўлади, деб биладилар. Аҳмад ва Ишоқ айтдиларки: Балоғат уч ҳолатда бўлади: ўн беш ёшга етиш ёки иҳтилом (бўлиш), агар ёши ҳам, иҳтиломи ҳам маълум бўлмаса, қов туки чиқиши (билан белгиланади).
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا اعْتَمَّ سَدَلَ عِمَامَتَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ . قَالَ نَافِعٌ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَسْدِلُ عِمَامَتَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ وَرَأَيْتُ الْقَاسِمَ وَسَالِمًا يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَلاَ يَصِحُّ حَدِيثُ عَلِيٍّ فِي هَذَا مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ salla oʻraganlarida, sallaning (uchini) ikki yelkalari orasiga osiltirib qoʻyar edilar. Nofiʼ aytdi: Ibn Umar ham sallasini ikki yelkasi orasiga osiltirib qoʻyar edi. Ubaydulloh aytdi: Men Qosim va Solimni ham shunday qilayotganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor, ammo Alining bu haqdagi hadisi isnodi tomonidan sahih emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ салла ўраганларида, салланинг (учини) икки елкалари орасига осилтириб қўяр эдилар. Нофиъ айтди: Ибн Умар ҳам салласини икки елкаси орасига осилтириб қўяр эди. Убайдуллоҳ айтди: Мен Қосим ва Солимни ҳам шундай қилаётганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор, аммо Алининг бу ҳақдаги ҳадиси исноди томонидан саҳиҳ эмас.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَكْثَمَ، وَالْجَارُودُ بْنُ مُعَاذٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ أَوْفَى بْنِ دَلْهَمٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمِنْبَرَ فَنَادَى بِصَوْتٍ رَفِيعٍ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ مَنْ قَدْ أَسْلَمَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يُفْضِ الإِيمَانُ إِلَى قَلْبِهِ لاَ تُؤْذُوا الْمُسْلِمِينَ وَلاَ تُعَيِّرُوهُمْ وَلاَ تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ فَإِنَّهُ مَنْ تَتَبَّعَ عَوْرَةَ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ وَمَنْ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ وَلَوْ فِي جَوْفِ رَحْلِهِ " قَالَ وَنَظَرَ ابْنُ عُمَرَ يَوْمًا إِلَى الْبَيْتِ أَوْ إِلَى الْكَعْبَةِ فَقَالَ مَا أَعْظَمَكِ وَأَعْظَمَ حُرْمَتَكِ وَالْمُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً عِنْدَ اللَّهِ مِنْكِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ . وَرَوَى إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ السَّمَرْقَنْدِيُّ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ نَحْوَهُ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbarga chiqib, baland ovoz bilan nido qilib dedilar: «Ey tili bilan islomni qabul qilgan, ammo imon diliga yetib bormagan (kishilar) jamoasi! Musulmonlarga ozor bermanglar, ularni mazammat qilmanglar va ularning ayb-nuqsonlarini izlamanglar. Zero, kim oʻz musulmon birodarining aybini izlasa, Alloh uning aybini izlaydi; Alloh kimning aybini izlasa, uni hatto oʻz uyining ichida boʻlsa ham fosh qiladi.» (Rovi) aytdi: Ibn Umar bir kuni Baytga — yoki Kaʼbaga — qarab: «Sen naqadar ulugʻsan, hurmating ham naqadar ulugʻdir! Lekin Alloh huzurida moʻminning hurmati sendan ulugʻroqdir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Husayn ibn Voqidning hadisidan bilamiz. Ishoq ibn Ibrohim as-Samarqandiy ham Husayn ibn Voqiddan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Yana Abu Barza al-Aslamiydan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбарга чиқиб, баланд овоз билан нидо қилиб дедилар: «Эй тили билан исломни қабул қилган, аммо имон дилига етиб бормаган (кишилар) жамоаси! Мусулмонларга озор берманглар, уларни мазаммат қилманглар ва уларнинг айб-нуқсонларини изламанглар. Зеро, ким ўз мусулмон биродарининг айбини изласа, Аллоҳ унинг айбини излайди; Аллоҳ кимнинг айбини изласа, уни ҳатто ўз уйининг ичида бўлса ҳам фош қилади.» (Рови) айтди: Ибн Умар бир куни Байтга — ёки Каъбага — қараб: «Сен нақадар улуғсан, ҳурматинг ҳам нақадар улуғдир! Лекин Аллоҳ ҳузурида мўминнинг ҳурмати сендан улуғроқдир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Ҳусайн ибн Воқиднинг ҳадисидан биламиз. Ишоқ ибн Иброҳим ас-Самарқандий ҳам Ҳусайн ибн Воқиддан шунга ўхшаш ривоят қилган. Яна Абу Барза ал-Асламийдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قال: حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قال: حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو صَخْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ فُلاَنًا يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ . فَقَالَ لَهُ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّهُ قَدْ أَحْدَثَ فَإِنْ كَانَ قَدْ أَحْدَثَ فَلاَ تُقْرِئْهُ مِنِّي السَّلاَمَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَكُونُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ أَوْ فِي أُمَّتِي الشَّكُّ مِنْهُ خَسْفٌ أَوْ مَسْخٌ أَوْ قَذْفٌ فِي أَهْلِ الْقَدَرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو صَخْرٍ اسْمُهُ حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, uning huzuriga bir kishi kelib: «Falon kishi sizga salom yoʻllayapti», dedi. Shunda u: «Menga uning bidʼat chiqargani haqida xabar yetdi; agar u haqiqatan bidʼat chiqargan boʻlsa, undan menga salom yetkazma. Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Bu ummatda — yoki: ummatimda (gumon rovidan) — yerga yutilish, yo (suratning) almashinishi, yoki tosh yogʻishi qadar ahli (taqdir borasida adashganlar) ustiga boʻladi›, deganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahih, gʻaribdir. Abu Saxrning ismi Humayd ibn Ziyoddir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унинг ҳузурига бир киши келиб: «Фалон киши сизга салом йўллаяпти», деди. Шунда у: «Менга унинг бидъат чиқаргани ҳақида хабар етди; агар у ҳақиқатан бидъат чиқарган бўлса, ундан менга салом етказма. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу умматда — ёки: умматимда (гумон ровидан) — ерга ютилиш, ё (суратнинг) алмашиниши, ёки тош ёғиши қадар аҳли (тақдир борасида адашганлар) устига бўлади›, деганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир. Абу Сахрнинг исми Ҳумайд ибн Зиёддир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ إِذَا صَلَّى الْجُمُعَةَ انْصَرَفَ فَصَلَّى سَجْدَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u juma namozini oʻqigach, qaytib, uyida ikki rakat oʻqir, soʻngra: «Rasululloh ﷺ shunday qilar edilar», der edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у жума намозини ўқигач, қайтиб, уйида икки ракат ўқир, сўнгра: «Расулуллоҳ ﷺ шундай қилар эдилар», дер эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَارِجَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ الْحَقَّ عَلَى لِسَانِ عُمَرَ وَقَلْبِهِ " . وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ مَا نَزَلَ بِالنَّاسِ أَمْرٌ قَطُّ فَقَالُوا فِيهِ وَقَالَ فِيهِ عُمَرُ أَوْ قَالَ ابْنُ الْخَطَّابِ فِيهِ شَكَّ خَارِجَةُ إِلاَّ نَزَلَ فِيهِ الْقُرْآنُ عَلَى نَحْوِ مَا قَالَ عُمَرُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ الْعَبَّاسِ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَخَارِجَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ هُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتِ وَهُوَ ثِقَةٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh haqni Umarning tili va qalbiga joyladi», dedilar. Ibn Umar aytdi: «Odamlarga biror ish tushib, ular u haqda bir narsa desalar va Umar — yoki Ibnul-Xattob — bu haqda bir narsa desa (bu yerda roviy Xorija shubha qilgan), albatta, Umar aytgan narsaga muvofiq Qurʼon nozil boʻlardi». Abu Iso aytdi: Bu bobda Fazl ibn Abbos, Abu Zarr va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Bu hadis bu yoʻnalishdan hasan sahih gʻaribdir. Xorija ibn Abdulloh al-Ansoriy — u ibn Sulaymon ibn Zayd ibn Sobit boʻlib, u ishonchli kishidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ҳақни Умарнинг тили ва қалбига жойлади», дедилар. Ибн Умар айтди: «Одамларга бирор иш тушиб, улар у ҳақда бир нарса десалар ва Умар — ёки Ибнул-Хаттоб — бу ҳақда бир нарса деса (бу ерда ровий Хорижа шубҳа қилган), албатта, Умар айтган нарсага мувофиқ Қуръон нозил бўларди». Абу Исо айтди: Бу бобда Фазл ибн Аббос, Абу Зарр ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис бу йўналишдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Хорижа ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий — у ибн Сулаймон ибн Зайд ибн Собит бўлиб, у ишончли кишидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ اسْتُغِيثَ عَلَى بَعْضِ أَهْلِهِ فَجَدَّ بِهِ السَّيْرُ فَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ حَتَّى غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ نَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَهُمَا ثُمَّ أَخْبَرَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ إِذَا جَدَّ بِهِ السَّيْرُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَحَدِيثُ اللَّيْثِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, undan oila aʼzolaridan biri (haqida) yordam soʻrab kelinganida, u shoshilib yoʻlga tushdi-da, shomni shafaq botgunicha kechiktirdi, soʻng tushib, ikkalasini (shom va xuftonni) jamlab oʻqidi. Keyin ularga Rasululloh ﷺ shoshib yoʻlga chiqqanlarida shunday qilganlarini xabar berdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Laysning Yazid ibn Abu Habibdan (qilgan) hadisi (ham) hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, ундан оила аъзоларидан бири (ҳақида) ёрдам сўраб келинганида, у шошилиб йўлга тушди-да, шомни шафақ ботгунича кечиктирди, сўнг тушиб, иккаласини (шом ва хуфтонни) жамлаб ўқиди. Кейин уларга Расулуллоҳ ﷺ шошиб йўлга чиққанларида шундай қилганларини хабар берди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Лайснинг Язид ибн Абу Ҳабибдан (қилган) ҳадиси (ҳам) ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ أَهَلَّ فَانْطَلَقَ يُهِلُّ فَيَقُولُ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ . قَالَ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَقُولُ هَذِهِ تَلْبِيَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَكَانَ يَزِيدُ مِنْ عِنْدِهِ فِي أَثَرِ تَلْبِيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ لَبَّيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u ihromga kirib, talbiya aytib yoʻlga chiqar va: «Labbayka Allohumma labbayk, labbayka lo sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, lo sharika lak», derdi. Abdulloh ibn Umar: «Bu Rasululloh ﷺning talbiyasidir», derdi. U Rasululloh ﷺning talbiyasi ortidan oʻzidan: «Labbayka labbayka va saʼdayk, val-xayru fi yadayk, labbayka val-ragʻbou ilayka val-amal» (deb) qoʻshardi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у иҳромга кириб, талбия айтиб йўлга чиқар ва: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ло шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ло шарика лак», дерди. Абдуллоҳ ибн Умар: «Бу Расулуллоҳ ﷺнинг талбиясидир», дерди. У Расулуллоҳ ﷺнинг талбияси ортидан ўзидан: «Лаббайка лаббайка ва саъдайк, вал-хайру фи ядайк, лаббайка вал-рағбоу илайка вал-амал» (деб) қўшарди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمَوْصِلِيُّ أَبُو عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ الْعَبْدِيُّ، أَخْبَرَنَا نَافِعٌ، قَالَ انْطَلَقْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ فِي حَاجَةٍ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَضَى ابْنُ عُمَرَ حَاجَتَهُ فَكَانَ مِنْ حَدِيثِهِ يَوْمَئِذٍ أَنْ قَالَ مَرَّ رَجُلٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سِكَّةٍ مِنَ السِّكَكِ وَقَدْ خَرَجَ مِنْ غَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ حَتَّى إِذَا كَادَ الرَّجُلُ أَنْ يَتَوَارَى فِي السِّكَّةِ ضَرَبَ بِيَدَيْهِ عَلَى الْحَائِطِ وَمَسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ ثُمَّ ضَرَبَ ضَرْبَةً أُخْرَى فَمَسَحَ ذِرَاعَيْهِ ثُمَّ رَدَّ عَلَى الرَّجُلِ السَّلاَمَ وَقَالَ " إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرُدَّ عَلَيْكَ السَّلاَمَ إِلاَّ أَنِّي لَمْ أَكُنْ عَلَى طُهْرٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ حَدِيثًا مُنْكَرًا فِي التَّيَمُّمِ . قَالَ ابْنُ دَاسَةَ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يُتَابَعْ مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ عَلَى ضَرْبَتَيْنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَوَوْهُ فِعْلَ ابْنِ عُمَرَ .
Ahmad ibn Ibrohim al-Mavsiliy Abu Ali bizga shunday dedi: Muhammad ibn Sobit al-Abdiy bizga xabar berdi: Nofiʼ bizga xabar berib, dedi: Bir hojat yuzasidan Ibn Umar bilan birga Ibn Abbosning huzuriga bordim. Ibn Umar oʻz hojatini bitirdi. Oʻsha kuni (Ibn Abbosning) gapidan biri shu boʻldiki, u dedi: Bir kishi koʻchalardan birida Rasululloh ﷺ ning yonlaridan oʻtib qoldi. U zot esa katta hojat yoki kichik hojatdan chiqqan edilar. (U kishi) u zotga salom berdi, ammo u zot toki haligi kishi koʻchada koʻzdan gʻoyib boʻlay deganda alik oldilar. (Avval) ikki qoʻllarini devorga urib, ular bilan yuzlarini mash qildilar. Soʻngra yana bir bor (qoʻllarini devorga) urib, ikki bilaklarini mash qildilar. Keyin u kishining salomiga alik oldilar va: «Senga alik olishimga, faqat tahoratsiz boʻlganligimgina toʻsqinlik qildi», dedilar. Abu Dovud dedi: Men Ahmad ibn Hanbalning shunday deganini eshitdim: Muhammad ibn Sobit tayammum haqida munkar (rad etilgan) bir hadis rivoyat qildi. Ibn Dosa dedi: Abu Dovud aytdi: Muhammad ibn Sobitni Paygʻambar ﷺ dan (qoʻlni devorga) ikki marta urish haqidagi bu rivoyatda hech kim quvvatlamadi, balki uni Ibn Umarning fiʼli (oʻzining qilgan ishi) sifatida rivoyat qildilar.Аҳмад ибн Иброҳим ал-Мавсилий Абу Али бизга шундай деди: Муҳаммад ибн Собит ал-Абдий бизга хабар берди: Нофиъ бизга хабар бериб, деди: Бир ҳожат юзасидан Ибн Умар билан бирга Ибн Аббоснинг ҳузурига бордим. Ибн Умар ўз ҳожатини битирди. Ўша куни (Ибн Аббоснинг) гапидан бири шу бўлдики, у деди: Бир киши кўчалардан бирида Расулуллоҳ ﷺ нинг ёнларидан ўтиб қолди. У зот эса катта ҳожат ёки кичик ҳожатдан чиққан эдилар. (У киши) у зотга салом берди, аммо у зот токи ҳалиги киши кўчада кўздан ғойиб бўлай деганда алик олдилар. (Аввал) икки қўлларини деворга уриб, улар билан юзларини маш қилдилар. Сўнгра яна бир бор (қўлларини деворга) уриб, икки билакларини маш қилдилар. Кейин у кишининг саломига алик олдилар ва: «Сенга алик олишимга, фақат таҳоратсиз бўлганлигимгина тўсқинлик қилди», дедилар. Абу Довуд деди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг шундай деганини эшитдим: Муҳаммад ибн Собит таяммум ҳақида мункар (рад этилган) бир ҳадис ривоят қилди. Ибн Доса деди: Абу Довуд айтди: Муҳаммад ибн Собитни Пайғамбар ﷺ дан (қўлни деворга) икки марта уриш ҳақидаги бу ривоятда ҳеч ким қувватламади, балки уни Ибн Умарнинг фиъли (ўзининг қилган иши) сифатида ривоят қилдилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يُرْدِفُ مَوْلاَةً لَهُ يُقَالُ لَهَا صَفِيَّةُ تُسَافِرُ مَعَهُ إِلَى مَكَّةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Safiyya nomli oʻzining ozod qilgan choʻrisini (ulovga) orqasiga mindirib olar va u bilan birga Makkaga safar qilardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Сафийя номли ўзининг озод қилган чўрисини (уловга) орқасига миндириб олар ва у билан бирга Маккага сафар қиларди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ وَجَدَ الْقُرَّ فَقَالَ أَلْقِ عَلَىَّ ثَوْبًا يَا نَافِعُ . فَأَلْقَيْتُ عَلَيْهِ بُرْنُسًا فَقَالَ تُلْقِي عَلَىَّ هَذَا وَقَدْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَلْبَسَهُ الْمُحْرِمُ
Nofeʼ (rahimahulloh) aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) sovuq qotib: «Ey Nofeʼ, ustimga bir kiyim tashla», dedi. Men uning ustiga bosh kiyimli chopon (burnus) tashladim. Shunda u: «Buni mening ustimga tashlayapsanmi?! Holbuki, Rasululloh ﷺ uni ehromdagi kishi kiyishidan qaytarganlar», dedi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) совуқ қотиб: «Эй Нофеъ, устимга бир кийим ташла», деди. Мен унинг устига бош кийимли чопон (бурнус) ташладим. Шунда у: «Буни менинг устимга ташлаяпсанми?! Ҳолбуки, Расулуллоҳ ﷺ уни эҳромдаги киши кийишидан қайтарганлар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا قَدِمَ مَكَّةَ بَاتَ بِذِي طُوًى حَتَّى يُصْبِحَ وَيَغْتَسِلَ ثُمَّ يَدْخُلُ مَكَّةَ نَهَارًا وَيَذْكُرُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ فَعَلَهُ .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Makkaga kelganlarida, Zu Tuvoda tunab, tong otguncha turardilar va gʻusl qilardilar, soʻngra Makkaga kunduzi kirardilar. U Nabiy ﷺ ham shunday qilganlarini zikr qilardilar.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Маккага келганларида, Зу Тувода тунаб, тонг отгунча турардилар ва ғусл қилардилар, сўнгра Маккага кундузи кирардилар. У Набий ﷺ ҳам шундай қилганларини зикр қилардилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ أَخْضَرَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، رَمَلَ مِنَ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ وَذَكَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ ذَلِكَ .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) (Hajar-ul Asvad) toshidan (yana oʻsha) toshgacha ramal qilib (chaqqon) yurdilar va Rasululloh ﷺ shunday qilganlarini zikr etdilar.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) (Ҳажар-ул Асвад) тошидан (яна ўша) тошгача рамал қилиб (чаққон) юрдилар ва Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганларини зикр этдилар.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ - عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَأْتِي الْجِمَارَ فِي الأَيَّامِ الثَّلاَثَةِ بَعْدَ يَوْمِ النَّحْرِ مَاشِيًا ذَاهِبًا وَرَاجِعًا وَيُخْبِرُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Nofeʼ (rahimahulloh) Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, u nahr (qurbonlik) kunidan keyingi uch kunda jamralarga piyoda — borib-kelib — kelar edi va Paygʻambar ﷺ shunday qilganlarini xabar berardi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, у наҳр (қурбонлик) кунидан кейинги уч кунда жамраларга пиёда — бориб-келиб — келар эди ва Пайғамбар ﷺ шундай қилганларини хабар берарди.
حَدَّثَنَا مُوسَى أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يَهْجَعُ هَجْعَةً بِالْبَطْحَاءِ ثُمَّ يَدْخُلُ مَكَّةَ وَيَزْعُمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Bathoda (yaʼni Muhassabda) ozgina mizgʻib olar, soʻngra Makkaga kirar edi. U: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilar edilar», deb hisoblar edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Батҳода (яъни Муҳассабда) озгина мизғиб олар, сўнгра Маккага кирар эди. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилар эдилар», деб ҳисоблар эди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَاخَ بِالْبَطْحَاءِ الَّتِي بِذِي الْحُلَيْفَةِ فَصَلَّى بِهَا فَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Qaʼnabiy bizga Molikdan, (u) Nofeʼdan, (u) Abdulloh ibn Umardan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ Zul-Hulayfadagi Bathoʼ (degan joy)da tuyalarini choʻktirib, oʻsha yerda namoz oʻqidilar. Abdulloh ibn Umar ham shunday qilar edi.Қаънабий бизга Моликдан, (у) Нофеъдан, (у) Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ҳулайфадаги Батҳў (деган жой)да туяларини чўктириб, ўша ерда намоз ўқидилар. Абдуллоҳ ибн Умар ҳам шундай қилар эди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، طَلَّقَ امْرَأَةً لَهُ وَهِيَ حَائِضٌ تَطْلِيقَةً بِمَعْنَى حَدِيثِ مَالِكٍ .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) oʻzining bir xotinini hayz koʻrgan holida bir taloq bilan taloq qildi — Molikning hadisi maʼnosida (yuqoridagidek davom etadi).Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ўзининг бир хотинини ҳайз кўрган ҳолида бир талоқ билан талоқ қилди — Моликнинг ҳадиси маъносида (юқоридагидек давом этади).
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يَخْرُجُ إِلَى الْغَابَةِ فَلاَ يُفْطِرُ وَلاَ يَقْصُرُ .
Nofiʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Gʻobaga chiqar, lekin (na) roʻzasini ochar va na (namozini) qasr qilar edi.Нофиъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Ғобага чиқар, лекин (на) рўзасини очар ва на (намозини) қаср қилар эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ ذَهَبَ فَرَسٌ لَهُ فَأَخَذَهَا الْعَدُوُّ فَظَهَرَ عَلَيْهِمُ الْمُسْلِمُونَ فَرُدَّ عَلَيْهِ فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَأَبَقَ عَبْدٌ لَهُ فَلَحِقَ بِأَرْضِ الرُّومِ فَظَهَرَ عَلَيْهِمُ الْمُسْلِمُونَ فَرَدَّهُ عَلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Uning bir oti yoʻqolib, uni dushman olib ketgan edi. Soʻng musulmonlar ular ustidan gʻolib keldilar va u Rasululloh ﷺ zamonlarida unga qaytarib berildi. Yana uning bir quli qochib, Rum yeriga qoʻshilib ketgan edi. Soʻng musulmonlar ular ustidan gʻolib keldilar va uni unga Paygʻambar ﷺdan keyin Xolid ibn al-Valid qaytarib berdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Унинг бир оти йўқолиб, уни душман олиб кетган эди. Сўнг мусулмонлар улар устидан ғолиб келдилар ва у Расулуллоҳ ﷺ замонларида унга қайтариб берилди. Яна унинг бир қули қочиб, Рум ерига қўшилиб кетган эди. Сўнг мусулмонлар улар устидан ғолиб келдилар ва уни унга Пайғамбар ﷺдан кейин Холид ибн ал-Валид қайтариб берди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، وَيَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ مَوْهَبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، - الْمَعْنَى - عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ سَرِيَّةً فِيهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قِبَلَ نَجْدٍ فَغَنِمُوا إِبِلاً كَثِيرَةً فَكَانَتْ سُهْمَانُهُمُ اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا وَنُفِّلُوا بَعِيرًا بَعِيرًا . زَادَ ابْنُ مَوْهَبٍ فَلَمْ يُغَيِّرْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn Maslama al-Qaʼnabiy bizga Molikdan rivoyat qildi. Yana Abdulloh ibn Maslama va Yazid ibn Xolid ibn Mavhab bizga aytib berdilar, ular: Lays bizga aytib berdi, dedilar — maʼno bir xil — u Nofeʼdan, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Najd tomon bir saryya joʻnatdilar, unda Abdulloh ibn Umar ham bor edi. Ular koʻplab tuyalarni gʻanimat qilib oldilar. Ularning ulushlari oʻn ikkitadan tuya boʻldi va yana birtadan tuya nafl qilib berildi. Ibn Mavhab (rivoyatiga) shuni qoʻshdi: Rasululloh ﷺ buni oʻzgartirmadilar.Абдуллоҳ ибн Маслама ал-Қаънабий бизга Моликдан ривоят қилди. Яна Абдуллоҳ ибн Маслама ва Язид ибн Холид ибн Мавҳаб бизга айтиб бердилар, улар: Лайс бизга айтиб берди, дедилар — маъно бир хил — у Нофеъдан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Нажд томон бир сарйя жўнатдилар, унда Абдуллоҳ ибн Умар ҳам бор эди. Улар кўплаб туяларни ғанимат қилиб олдилар. Уларнинг улушлари ўн иккитадан туя бўлди ва яна биртадан туя нафл қилиб берилди. Ибн Мавҳаб (ривоятига) шуни қўшди: Расулуллоҳ ﷺ буни ўзгартирмадилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ - حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُضَرَ - عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ يَنْهَى أَنْ يُدْخَلَ، مِنْ بَابِ النِّسَاءِ .
Qutayba ibn Said bizga hadis aytib, Bakr ibn Muzar bizga hadis aytib, u Amr ibn al-Horisdan, u Bukayrdan, u Nofeʼdan rivoyat qiladiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) ayollar eshigidan kirilishini qaytarar edi.Қутайба ибн Саид бизга ҳадис айтиб, Бакр ибн Музар бизга ҳадис айтиб, у Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Букайрдан, у Нофеъдан ривоят қиладики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) аёллар эшигидан кирилишини қайтарар эди.
حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، أَخْبَرَنَا نَافِعٌ، عَنْ مُؤَذِّنٍ، لِعُمَرَ يُقَالُ لَهُ مَسْرُوحٌ أَذَّنَ قَبْلَ الصُّبْحِ فَأَمَرَهُ عُمَرُ فَذَكَرَ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ أَوْ غَيْرِهِ أَنَّ مُؤَذِّنًا لِعُمَرَ يُقَالُ لَهُ مَسْرُوحٌ أَوْ غَيْرُهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ الدَّرَاوَرْدِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ كَانَ لِعُمَرَ مُؤَذِّنٌ يُقَالُ لَهُ مَسْعُودٌ وَذَكَرَ نَحْوَهُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ ذَلِكَ .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umarning Masruh degan muazzini bomdoddan oldin azon aytdi, shunda Umar unga (buyruq berdi) — keyin u shunga oʻxshash hadisni zikr qildi. Abu Dovud aytadi: Buni Hammod ibn Zayd, Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofeʼ yoki boshqasidan rivoyat qilib: «Umarning Masruh yoki boshqa nom bilan ataluvchi muazzini bor edi», degan. Abu Dovud aytadi: Va buni ad-Darovardiy Ubaydullohdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan rivoyat qilib: «Umarning Masʼud deb ataluvchi muazzini bor edi», degan va shunga oʻxshashni zikr qilgan. Bu rivoyat undan koʻra sahihroqdir.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умарнинг Масруҳ деган муаззини бомдоддан олдин азон айтди, шунда Умар унга (буйруқ берди) — кейин у шунга ўхшаш ҳадисни зикр қилди. Абу Довуд айтади: Буни Ҳаммод ибн Зайд, Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъ ёки бошқасидан ривоят қилиб: «Умарнинг Масруҳ ёки бошқа ном билан аталувчи муаззини бор эди», деган. Абу Довуд айтади: Ва буни ад-Даровардий Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан ривоят қилиб: «Умарнинг Масъуд деб аталувчи муаззини бор эди», деган ва шунга ўхшашни зикр қилган. Бу ривоят ундан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ وَيَرْفَعُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الصَّحِيحُ قَوْلُ ابْنِ عُمَرَ وَلَيْسَ بِمَرْفُوعٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى بَقِيَّةُ أَوَّلَهُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَسْنَدَهُ وَرَوَاهُ الثَّقَفِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَوْقَفَهُ عَلَى ابْنِ عُمَرَ وَقَالَ فِيهِ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ يَرْفَعُهُمَا إِلَى ثَدْيَيْهِ وَهَذَا هُوَ الصَّحِيحُ . قال أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَمَالِكٌ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ مَوْقُوفًا وَأَسْنَدَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَحْدَهُ عَنْ أَيُّوبَ وَلَمْ يَذْكُرْ أَيُّوبُ وَمَالِكٌ الرَّفْعَ إِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ وَذَكَرَهُ اللَّيْثُ فِي حَدِيثِهِ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ فِيهِ قُلْتُ لِنَافِعٍ أَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَجْعَلُ الأُولَى أَرْفَعَهُنَّ قَالَ لاَ سَوَاءً . قُلْتُ أَشِرْ لِي . فَأَشَارَ إِلَى الثَّدْيَيْنِ أَوْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ .
Nofeʼ (rahimahulloh) Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: u zot namozga kirar ekanlar, takbir aytib, ikki qoʻllarini koʻtarar edilar; rukuʼ qilganlarida ham, «Samiʼallohu liman hamidah» deganlarida ham (qoʻllarini koʻtarardilar); ikki rakaʼatdan (keyin) turganlarida ham ikki qoʻllarini koʻtarardilar. Va u (Ibn Umar) buni Rasululloh ﷺga nisbat berdilar (yaʼni marfuʼ qildilar). Abu Dovud aytdi: Toʻgʻrisi shuki, bu Ibn Umarning oʻz soʻzi boʻlib, marfuʼ (Paygʻambarga nisbat berilgan) emas. Abu Dovud aytdi: Baqiyya buning avvalini Ubaydullohdan rivoyat qilib, uni musnad (marfuʼ) qildi; as-Saqafiy esa uni Ubaydullohdan rivoyat qilib, Ibn Umarning oʻziga mavquf qildi va unda: «Ikki rakaʼatdan turganlarida (qoʻllarini) ikki koʻkraklariga qadar koʻtarardilar», dedi. Va sahihi shudir. Abu Dovud aytdi: Buni al-Lays ibn Saʼd, Molik, Ayyub va Ibn Jurayj mavquf qilib rivoyat qildilar; Hammod ibn Salama esa Ayyubdan yolgʻiz oʻzi uni musnad qildi. Ayyub bilan Molik ikki sajdadan turganda qoʻlni koʻtarishni zikr qilmadilar, lekin al-Lays oʻz hadisida buni zikr qildi. Ibn Jurayj bunda dedi: Men Nofeʼga: «Ibn Umar birinchi martasini eng baland koʻtararmidilar?» dedim. U: «Yoʻq, baravar (koʻtarardilar)», dedi. Men: «Menga ishora qilib koʻrsating», dedim. Shunda u ikki koʻkrakka yoki undan pastroqqa ishora qildi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: у зот намозга кирар эканлар, такбир айтиб, икки қўлларини кўтарар эдилар; рукуъ қилганларида ҳам, «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида ҳам (қўлларини кўтарардилар); икки ракаъатдан (кейин) турганларида ҳам икки қўлларини кўтарардилар. Ва у (Ибн Умар) буни Расулуллоҳ ﷺга нисбат бердилар (яъни марфуъ қилдилар). Абу Довуд айтди: Тўғриси шуки, бу Ибн Умарнинг ўз сўзи бўлиб, марфуъ (Пайғамбарга нисбат берилган) эмас. Абу Довуд айтди: Бақийя бунинг аввалини Убайдуллоҳдан ривоят қилиб, уни муснад (марфуъ) қилди; ас-Сақафий эса уни Убайдуллоҳдан ривоят қилиб, Ибн Умарнинг ўзига мавқуф қилди ва унда: «Икки ракаъатдан турганларида (қўлларини) икки кўкракларига қадар кўтарардилар», деди. Ва саҳиҳи шудир. Абу Довуд айтди: Буни ал-Лайс ибн Саъд, Молик, Айюб ва Ибн Журайж мавқуф қилиб ривоят қилдилар; Ҳаммод ибн Салама эса Айюбдан ёлғиз ўзи уни муснад қилди. Айюб билан Молик икки саждадан турганда қўлни кўтаришни зикр қилмадилар, лекин ал-Лайс ўз ҳадисида буни зикр қилди. Ибн Журайж бунда деди: Мен Нофеъга: «Ибн Умар биринчи мартасини энг баланд кўтарармидилар?» дедим. У: «Йўқ, баравар (кўтарардилар)», деди. Мен: «Менга ишора қилиб кўрсатинг», дедим. Шунда у икки кўкракка ёки ундан пастроққа ишора қилди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا ابْتَدَأَ الصَّلاَةَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا دُونَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَذْكُرْ رَفْعَهُمَا دُونَ ذَلِكَ . أَحَدٌ غَيْرَ مَالِكٍ فِيمَا أَعْلَمُ .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) namozni boshlaganlarida, ikki qoʻllarini ikki yelkalari muqobiliga koʻtarardilar; rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida esa ularni undan pastroq koʻtarardilar. Abu Dovud aytdi: Bilishimcha, «ularni undan pastroq koʻtarardilar» degan soʻzni Molikdan boshqa hech kim zikr qilmagan.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) намозни бошлаганларида, икки қўлларини икки елкалари муқобилига кўтарардилар; рукуъдан бошларини кўтарганларида эса уларни ундан пастроқ кўтарардилар. Абу Довуд айтди: Билишимча, «уларни ундан пастроқ кўтарардилар» деган сўзни Моликдан бошқа ҳеч ким зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُهُ - جَمِيعًا عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ رَأَى رَجُلاً يَتَّكِئُ عَلَى يَدِهِ الْيُسْرَى وَهُوَ قَاعِدٌ فِي الصَّلاَةِ - وَقَالَ هَارُونُ بْنُ زَيْدٍ سَاقِطًا عَلَى شِقِّهِ الأَيْسَرِ ثُمَّ اتَّفَقَا - فَقَالَ لَهُ لاَ تَجْلِسْ هَكَذَا فَإِنَّ هَكَذَا يَجْلِسُ الَّذِينَ يُعَذَّبُونَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zot namozda oʻtirgan holida chap qoʻliga suyanib turgan bir kishini koʻrdilar — Horun ibn Zayd: «chap yoniga oqib (yiqilib) turgan holda», dedi, soʻng (ikki rivoyat) bir-biriga muvofiq keldi — va unga: «Bunday oʻtirma! Chunki azoblanadiganlar mana shunday oʻtirishadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зот намозда ўтирган ҳолида чап қўлига суяниб турган бир кишини кўрдилар — Ҳорун ибн Зайд: «чап ёнига оқиб (йиқилиб) турган ҳолда», деди, сўнг (икки ривоят) бир-бирига мувофиқ келди — ва унга: «Бундай ўтирма! Чунки азобланадиганлар мана шундай ўтиришади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، نَزَلَ بِضَجْنَانَ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ فَأَمَرَ الْمُنَادِيَ فَنَادَى أَنِ الصَّلاَةُ فِي الرِّحَالِ . قَالَ أَيُّوبُ وَحَدَّثَنَا نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ بَارِدَةٌ أَوْ مَطِيرَةٌ أَمَرَ الْمُنَادِيَ فَنَادَى الصَّلاَةُ فِي الرِّحَالِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u sovuq bir kechada Zajnonga tushdi va munodiyga buyurdi, u: «Namozni (har kim) oʻz turar joyida (oʻqisin)», deb chaqirdi. Ayyub dedi: Bizga Nofiʼ Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan hadis aytdiki, Rasululloh ﷺ sovuq yoki yomgʻirli kecha boʻlganida munodiyga buyurar, u esa: «Namozni (har kim) oʻz turar joyida (oʻqisin)», deb chaqirar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у совуқ бир кечада Зажнонга тушди ва мунодийга буюрди, у: «Намозни (ҳар ким) ўз турар жойида (ўқисин)», деб чақирди. Айюб деди: Бизга Нофиъ Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳадис айтдики, Расулуллоҳ ﷺ совуқ ёки ёмғирли кеча бўлганида мунодийга буюрар, у эса: «Намозни (ҳар ким) ўз турар жойида (ўқисин)», деб чақирар эди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، - يَعْنِي أَذَّنَ بِالصَّلاَةِ فِي لَيْلَةٍ ذَاتِ بَرْدٍ وَرِيحٍ - فَقَالَ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ الْمُؤَذِّنَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ بَارِدَةٌ أَوْ ذَاتُ مَطَرٍ يَقُولُ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ .
Nofeʼ aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) sovuq va shamolli bir kechada namozga azon aytdilar va: «Ogʻoh boʻlinglar, makonlaringizda namoz oʻqinglar!» dedilar. Soʻng aytdilar: «Rasululloh ﷺ sovuq yoki yomgʻirli kecha boʻlganida, muazzinga: ‹Ogʻoh boʻlinglar, makonlaringizda namoz oʻqinglar!› deb aytishni buyurar edilar».Нофеъ айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) совуқ ва шамолли бир кечада намозга азон айтдилар ва: «Оғоҳ бўлинглар, маконларингизда намоз ўқинглар!» дедилар. Сўнг айтдилар: «Расулуллоҳ ﷺ совуқ ёки ёмғирли кеча бўлганида, муаззинга: ‹Оғоҳ бўлинглар, маконларингизда намоз ўқинглар!› деб айтишни буюрар эдилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، رَأَى رَجُلاً يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي مَقَامِهِ فَدَفَعَهُ وَقَالَ أَتُصَلِّي الْجُمُعَةَ أَرْبَعًا وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي يَوْمَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ وَيَقُولُ هَكَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar bir kishini juma kuni (juma oʻqigan) joyida ikki rakaat namoz oʻqiyotganini koʻrib, uni nari surdi va: «Jumani toʻrt rakaat qilib oʻqiyapsanmi?» dedi. Abdulloh juma kuni uyida ikki rakaat oʻqir va: «Rasululloh ﷺ shunday qilganlar», der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар бир кишини жума куни (жума ўқиган) жойида икки ракаат намоз ўқиётганини кўриб, уни нари сурди ва: «Жумани тўрт ракаат қилиб ўқияпсанми?» деди. Абдуллоҳ жума куни уйида икки ракаат ўқир ва: «Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганлар», дер эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عُرِضَهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَهُوَ ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ فَلَمْ يُجِزْهُ وَعُرِضَهُ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَهُوَ ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً فَأَجَازَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Uhud kuni u (Ibn Umar)ni (jangga) koʻrikdan oʻtkazganlarida, u oʻn toʻrt yoshda edi, shu sababli uni (jangga) qoʻshmadilar. Xandaq kuni esa uni koʻrikdan oʻtkazganlarida, u oʻn besh yoshda edi, bas, uni (jangga) qoʻshdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Уҳуд куни у (Ибн Умар)ни (жангга) кўрикдан ўтказганларида, у ўн тўрт ёшда эди, шу сабабли уни (жангга) қўшмадилар. Хандақ куни эса уни кўрикдан ўтказганларида, у ўн беш ёшда эди, бас, уни (жангга) қўшдилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يَلْبَسُ خَاتَمَهُ فِي يَدِهِ الْيُسْرَى .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) uzugini chap qoʻliga taqar edilar.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) узугини чап қўлига тақар эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ نَافِعٌ حَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ، عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ إِنَّ هَذَا الْحَدُّ بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ .
Nofiʼ (rahimahulloh) aytadi: «Men bu hadisni Umar ibn Abdulazizga aytib berganimda, u: ‹Albatta, bu had kichik bilan katta orasidagi (chegaradir)›, dedi.»Нофиъ (раҳимаҳуллоҳ) айтади: «Мен бу ҳадисни Умар ибн Абдулазизга айтиб берганимда, у: ‹Албатта, бу ҳад кичик билан катта орасидаги (чегарадир)›, деди.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي أَيُّوبَ - قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو صَخْرٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ لاِبْنِ عُمَرَ صَدِيقٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ يُكَاتِبُهُ فَكَتَبَ إِلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّكَ تَكَلَّمْتَ فِي شَىْءٍ مِنَ الْقَدَرِ فَإِيَّاكَ أَنْ تَكْتُبَ إِلَىَّ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّهُ سَيَكُونُ فِي أُمَّتِي أَقْوَامٌ يُكَذِّبُونَ بِالْقَدَرِ " .
Ahmad ibn Hanbal bizga, Abdulloh ibn Yazid, Saʼid — yaʼni Ibn Abu Ayyub — (rivoyat qilib) aytdi: Menga Abu Saxr, Nofeʼdan xabar berib aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning Shom ahlidan boʻlgan, oʻzi bilan xat yozishib turadigan bir doʻsti bor edi. Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) unga (xat) yozib: «Menga sen qadar haqida bir narsa gapirganing yetib keldi. Bas, menga (yana shunday narsa) yozishingdan hazir boʻl, zero men Rasululloh ﷺni: ‹Albatta, ummatimda qadarni yolgʻonga chiqaradigan qavmlar boʻladi›, deb aytayotganlarini eshitganman», dedi.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга, Абдуллоҳ ибн Язид, Саъид — яъни Ибн Абу Айюб — (ривоят қилиб) айтди: Менга Абу Сахр, Нофеъдан хабар бериб айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг Шом аҳлидан бўлган, ўзи билан хат ёзишиб турадиган бир дўсти бор эди. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) унга (хат) ёзиб: «Менга сен қадар ҳақида бир нарса гапирганинг етиб келди. Бас, менга (яна шундай нарса) ёзишингдан ҳазир бўл, зеро мен Расулуллоҳ ﷺни: ‹Албатта, умматимда қадарни ёлғонга чиқарадиган қавмлар бўлади›, деб айтаётганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُطْعِمُ بْنُ الْمِقْدَامِ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ ابْنِ عُمَرَ إِذْ مَرَّ بِرَاعٍ يَزْمُرُ فَذَكَرَ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أُدْخِلَ بَيْنَ مُطْعِمٍ وَنَافِعٍ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى .
Nofeʼ aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning ortida (ulovda) mingashib ketayotgan edim. Shu payt u surnay chalayotgan bir choʻponning yonidan oʻtdi. Soʻng (oldingi hadisga) oʻxshash (voqeani) zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Mutʼim bilan Nofeʼ oʻrtasiga Sulaymon ibn Muso (degan roviy) kiritilgan.Нофеъ айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ортида (уловда) мингашиб кетаётган эдим. Шу пайт у сурнай чалаётган бир чўпоннинг ёнидан ўтди. Сўнг (олдинги ҳадисга) ўхшаш (воқеани) зикр қилди. Абу Довуд айтди: Мутъим билан Нофеъ ўртасига Сулаймон ибн Мусо (деган ровий) киритилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْمَلِيحِ، عَنْ مَيْمُونٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ ابْنِ عُمَرَ فَسَمِعَ صَوْتَ، زَامِرٍ فَذَكَرَ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَنْكَرُهَا .
Nofeʼ aytadi: Biz Ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan birga edik. Shunda u surnay chaluvchining ovozini eshitib qoldi. Soʻng (oldingi hadisga) oʻxshash (voqeani) zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Bu (rivoyat) yanada munkarroqdir.Нофеъ айтади: Биз Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бирга эдик. Шунда у сурнай чалувчининг овозини эшитиб қолди. Сўнг (олдинги ҳадисга) ўхшаш (воқеани) зикр қилди. Абу Довуд айтди: Бу (ривоят) янада мункарроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، وَجَدَ بَعْدَ ذَلِكَ - يَعْنِي بَعْدَ مَا حَدَّثَهُ أَبُو لُبَابَةَ - حَيَّةً فِي دَارِهِ فَأَمَرَ بِهَا فَأُخْرِجَتْ يَعْنِي إِلَى الْبَقِيعِ .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar shundan keyin — yaʼni Abu Lubobaa unga (yuqoridagi hadisni) aytib bergandan soʻng — oʻz uyida bir ilon topdi va u haqda buyurib, uni (uydan) chiqartirib yubordi, yaʼni Baqiʼga (chiqartirdi).Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар шундан кейин — яъни Абу Лубобаа унга (юқоридаги ҳадисни) айтиб бергандан сўнг — ўз уйида бир илон топди ва у ҳақда буюриб, уни (уйдан) чиқартириб юборди, яъни Бақиъга (чиқартирди).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَذْبَحُ أَوْ يَنْحَرُ بِالْمُصَلَّى .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozgohda qurbonlik soʻyar yoki nahr qilar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозгоҳда қурбонлик сўяр ёки наҳр қилар эдилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يُوتِرُ عَلَى بَعِيرِهِ وَيَذْكُرُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zot tuyasi ustida vitr oʻqir va Nabiy ﷺ ham shunday qilganlarini zikr qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зот туяси устида витр ўқир ва Набий ﷺ ҳам шундай қилганларини зикр қилар эди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَرَادَ الْحَجَّ عَامَ نَزَلَ الْحَجَّاجُ بِابْنِ الزُّبَيْرِ فَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ كَائِنٌ بَيْنَهُمْ قِتَالٌ وَأَنَا أَخَافُ أَنْ يَصُدُّوكَ . قَالَ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ إِذًا أَصْنَعَ كَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنِّي أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ عُمْرَةً . ثُمَّ خَرَجَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِظَاهِرِ الْبَيْدَاءِ قَالَ مَا شَأْنُ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ إِلاَّ وَاحِدٌ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجًّا مَعَ عُمْرَتِي . وَأَهْدَى هَدْيًا اشْتَرَاهُ بِقُدَيْدٍ ثُمَّ انْطَلَقَ يُهِلُّ بِهِمَا جَمِيعًا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَلَمْ يَزِدْ عَلَى ذَلِكَ وَلَمْ يَنْحَرْ وَلَمْ يَحْلِقْ وَلَمْ يُقَصِّرْ وَلَمْ يَحِلَّ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ فَنَحَرَ وَحَلَقَ فَرَأَى أَنْ قَدْ قَضَى طَوَافَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ بِطَوَافِهِ الأَوَّلِ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ كَذَلِكَ فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Hajjoj Ibn Zubayrga (qarshi) qoʻshin tortgan yili haj qilmoqchi boʻldi. Unga: «Ular oʻrtasida jang boʻlishi ehtimoli bor, men seni (hajdan) toʻsib qoʻyishlaridan qoʻrqaman», deyildi. U: «Rasulullohda sizlar uchun goʻzal namuna bor. Bunday holda men Rasululloh ﷺ qilganidek qilaman. Sizni guvoh qilamanki, men umra qilishni oʻzimga vojib qildim», dedi. Soʻng yoʻlga chiqdi. Baydoning tashqarisiga yetganda: «Haj bilan umraning ishi bittadir. Sizni guvoh qilamanki, men umram bilan birga hajni ham oʻzimga vojib qildim», dedi. U Qudayddan sotib olgan hadyni ham olib chiqdi. Soʻng ikkovi (haj bilan umra) uchun talbiya aytib yoʻlga tushdi, Makkaga kelib Baytni tavof qildi, Safo bilan Marva orasida (saʼy) qildi, bundan ortiqcha (amal) qilmadi, (qurbonlik) soʻymadi, sochini oldirmadi, qisqartirmadi va ihromda man etilgan hech narsadan chiqmadi, toki nahr kuni boʻlgunicha. Soʻng (qurbonlik) soʻydi va sochini oldirdi. U birinchi tavofi bilan haj va umra tavofini ado qildim, deb hisobladi. Ibn Umar: «Rasululloh ﷺ ham xuddi shunday qilganlar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Ҳажжож Ибн Зубайрга (қарши) қўшин тортган йили ҳаж қилмоқчи бўлди. Унга: «Улар ўртасида жанг бўлиши эҳтимоли бор, мен сени (ҳаждан) тўсиб қўйишларидан қўрқаман», дейилди. У: «Расулуллоҳда сизлар учун гўзал намуна бор. Бундай ҳолда мен Расулуллоҳ ﷺ қилганидек қиламан. Сизни гувоҳ қиламанки, мен умра қилишни ўзимга вожиб қилдим», деди. Сўнг йўлга чиқди. Байдонинг ташқарисига етганда: «Ҳаж билан умранинг иши биттадир. Сизни гувоҳ қиламанки, мен умрам билан бирга ҳажни ҳам ўзимга вожиб қилдим», деди. У Қудайддан сотиб олган ҳадйни ҳам олиб чиқди. Сўнг иккови (ҳаж билан умра) учун талбия айтиб йўлга тушди, Маккага келиб Байтни тавоф қилди, Сафо билан Марва орасида (саъй) қилди, бундан ортиқча (амал) қилмади, (қурбонлик) сўймади, сочини олдирмади, қисқартирмади ва иҳромда ман этилган ҳеч нарсадан чиқмади, токи наҳр куни бўлгунича. Сўнг (қурбонлик) сўйди ва сочини олдирди. У биринчи тавофи билан ҳаж ва умра тавофини адо қилдим, деб ҳисоблади. Ибн Умар: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам худди шундай қилганлар», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، كَلَّمَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ لَمَّا نَزَلَ الْجَيْشُ بِابْنِ الزُّبَيْرِ قَبْلَ أَنْ يُقْتَلَ فَقَالاَ لاَ يَضُرُّكَ أَنْ لاَ تَحُجَّ الْعَامَ إِنَّا نَخَافُ أَنْ يُحَالَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْبَيْتِ . قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ دُونَ الْبَيْتِ فَنَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَدْيَهُ وَحَلَقَ رَأْسَهُ وَأُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ عُمْرَةً إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْطَلِقُ فَإِنْ خُلِّيَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ طُفْتُ وَإِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَعَلْتُ مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَعَهُ . ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ فَإِنَّمَا شَأْنُهُمَا وَاحِدٌ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَتِي . فَلَمْ يَحْلِلْ مِنْهُمَا حَتَّى أَحَلَّ يَوْمَ النَّحْرِ وَأَهْدَى .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibn Zubayr oʻldirilishidan avval unga qoʻshin qarshi chiqqanida, baʼzilar unga: «Bu yil haj qilmasang senga zarari yoʻq. Biz sen bilan Baytulloh orasi toʻsib qoʻyilishidan qoʻrqamiz», deyishdi. Shunda u dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan chiqqan edik, Quraysh kofirlari bizni Baytullohdan toʻsib qoʻyishgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ hadyisini soʻyib, boshini oldirdilar. Men sizlarni guvoh qilamanki, umra qilishni oʻzimga vojib qildim. Alloh xohlasa yoʻlga chiqaman. Agar men bilan Baytulloh orasi ochiq qoldirilsa, tavof qilaman. Agar men bilan Baytulloh orasi toʻsilsa, Rasululloh ﷺ qilgan ishni qilaman». Soʻng u bir muddat yurdi-da: «Bu ikkalasining hukmi bir xildir. Men sizlarni guvoh qilamanki, umram bilan birga haj qilishni ham oʻzimga vojib qildim», dedi. Shunda u nahr kuni ehromdan chiqquniga qadar bu ikkalasidan chiqmadi va hadyi soʻydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ибн Зубайр ўлдирилишидан аввал унга қўшин қарши чиққанида, баъзилар унга: «Бу йил ҳаж қилмасанг сенга зарари йўқ. Биз сен билан Байтуллоҳ ораси тўсиб қўйилишидан қўрқамиз», дейишди. Шунда у деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан чиққан эдик, Қурайш кофирлари бизни Байтуллоҳдан тўсиб қўйишган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳадйисини сўйиб, бошини олдирдилар. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, умра қилишни ўзимга вожиб қилдим. Аллоҳ хоҳласа йўлга чиқаман. Агар мен билан Байтуллоҳ ораси очиқ қолдирилса, тавоф қиламан. Агар мен билан Байтуллоҳ ораси тўсилса, Расулуллоҳ ﷺ қилган ишни қиламан». Сўнг у бир муддат юрди-да: «Бу иккаласининг ҳукми бир хилдир. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, умрам билан бирга ҳаж қилишни ҳам ўзимга вожиб қилдим», деди. Шунда у наҳр куни эҳромдан чиққунига қадар бу иккаласидан чиқмади ва ҳадйи сўйди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، وَأَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ خَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَلَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ أَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ فَسَارَ قَلِيلاً فَخَشِيَ أَنْ يُصَدَّ عَنِ الْبَيْتِ فَقَالَ إِنْ صُدِدْتُ صَنَعْتُ كَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَاللَّهِ مَا سَبِيلُ الْحَجِّ إِلاَّ سَبِيلُ الْعُمْرَةِ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ مَعَ عُمْرَتِي حَجًّا . فَسَارَ حَتَّى أَتَى قُدَيْدًا فَاشْتَرَى مِنْهَا هَدْيًا ثُمَّ قَدِمَ مَكَّةَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U yoʻlga chiqib, Zul-Hulayfaga yetganda umraga ihrom bogʻladi. Bir oz yurgach, Baytga yetolmay toʻsilib qolishdan qoʻrqdi va: «Agar toʻsilsam, Rasululloh ﷺ qilganidek qilaman», dedi. Soʻng: «Allohga qasamki, hajning yoʻli ham umraning yoʻliday. Sizlarni guvoh qilamanki, men umram bilan birga hajni ham oʻzimga vojib qildim», dedi. Shundan soʻng u yurib Qudaydga yetdi va u yerdan hadiy sotib oldi. Keyin Makkaga kelib, Baytni yetti marta tavof qildi, Safo bilan Marva orasida ham (saʼy qildi) va: «Men Rasululloh ﷺni shunday qilganlarini koʻrganman», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У йўлга чиқиб, Зул-Ҳулайфага етганда умрага иҳром боғлади. Бир оз юргач, Байтга етолмай тўсилиб қолишдан қўрқди ва: «Агар тўсилсам, Расулуллоҳ ﷺ қилганидек қиламан», деди. Сўнг: «Аллоҳга қасамки, ҳажнинг йўли ҳам умранинг йўлидай. Сизларни гувоҳ қиламанки, мен умрам билан бирга ҳажни ҳам ўзимга вожиб қилдим», деди. Шундан сўнг у юриб Қудайдга етди ва у ердан ҳадий сотиб олди. Кейин Маккага келиб, Байтни етти марта тавоф қилди, Сафо билан Марва орасида ҳам (саъй қилди) ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай қилганларини кўрганман», деди.