حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، قَالَ كَانَ مَرْوَانُ عَلَى الْحِجَازِ اسْتَعْمَلَهُ مُعَاوِيَةُ، فَخَطَبَ فَجَعَلَ يَذْكُرُ يَزِيدَ بْنَ مُعَاوِيَةَ، لِكَىْ يُبَايِعَ لَهُ بَعْدَ أَبِيهِ، فَقَالَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ شَيْئًا، فَقَالَ خُذُوهُ. فَدَخَلَ بَيْتَ عَائِشَةَ فَلَمْ يَقْدِرُوا {عَلَيْهِ} فَقَالَ مَرْوَانُ إِنَّ هَذَا الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ [quran sura="46" aya_start="17" aya_end="17"]{وَالَّذِي قَالَ لِوَالِدَيْهِ أُفٍّ لَكُمَا أَتَعِدَانِنِي}. فَقَالَتْ عَائِشَةُ مِنْ وَرَاءِ الْحِجَابِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِينَا شَيْئًا مِنَ الْقُرْآنِ إِلاَّ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ عُذْرِي.
(Yusuf ibn Mohak aytdi:) Marvon Hijozga (hokim) edi — uni Muoviya (hokim qilib) tayinlagan edi. U xutba qilib, Yazid ibn Muoviyani — otasidan keyin unga bayʼat oldirish uchun — zikr qila boshladi. Shunda Abdurrahmon ibn Abu Bakr unga bir (gap) aytdi. (Marvon): «Uni ushlanglar!» dedi. (Abdurrahmon) Oishaning uyiga kirib ketdi, ular uni ushlab (olo)medi. Marvon: «Bu — Alloh u haqda ‹Va ota-onasiga: ‹Uf sizlarga!...› degan (kishi)› (Ahqof surasi, 17) (oyatini) nozil qilgan (kishi)dir», dedi. Shunda Oisha — hijob (parda) ortidan: «Alloh biz haqimizda — mening uzrimni (pokligimni) nozil qilganidan boshqa — Qurʼondan hech narsa nozil qilmadi (yaʼni bu oyat Abdurrahmon haqida emas)», dedi.(Юсуф ибн Моҳак айтди:) Марвон Ҳижозга (ҳоким) эди — уни Муовия (ҳоким қилиб) тайинлаган эди. У хутба қилиб, Язид ибн Муовияни — отасидан кейин унга байъат олдириш учун — зикр қила бошлади. Шунда Абдурраҳмон ибн Абу Бакр унга бир (гап) айтди. (Марвон): «Уни ушланглар!» деди. (Абдурраҳмон) Оишанинг уйига кириб кетди, улар уни ушлаб (оло)меди. Марвон: «Бу — Аллоҳ у ҳақда ‹Ва ота-онасига: ‹Уф сизларга!...› деган (киши)› (Аҳқоф сураси, 17) (оятини) нозил қилган (киши)дир», деди. Шунда Оиша — ҳижоб (парда) ортидан: «Аллоҳ биз ҳақимизда — менинг узримни (поклигимни) нозил қилганидан бошқа — Қуръондан ҳеч нарса нозил қилмади (яъни бу оят Абдурраҳмон ҳақида эмас)», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ، قَالَ إِنِّي عِنْدَ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ قَالَتْ لَقَدْ أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ، وَإِنِّي لَجَارِيَةٌ أَلْعَبُ [quran sura="54" aya_start="46" aya_end="46"]{بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ}
(Yusuf ibn Mohak aytdi:) Men moʻminlar onasi Oishaning huzurida edim. U: «Albatta Muhammadga ﷺ Makkada — men oʻ ynab yurgan bir qiz boʻ lgan paytimda — ‹Yoʻq, balki soat (qiyomat) — ularning vaʼda qilingan vaqtidir; soat — dahshatliroq va achchiqroqdir› (Qamar surasi, 46) (oyati) nozil boʻ ldi», dedi.(Юсуф ибн Моҳак айтди:) Мен мўминлар онаси Оишанинг ҳузурида эдим. У: «Албатта Муҳаммадга ﷺ Маккада — мен ў йнаб юрган бир қиз бў лган пайтимда — ‹Йўқ, балки соат (қиёмат) — уларнинг ваъда қилинган вақтидир; соат — даҳшатлироқ ва аччиқроқдир› (Қамар сураси, 46) (ояти) нозил бў лди», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ وَأَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ، قَالَ إِنِّي عِنْدَ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ إِذْ جَاءَهَا عِرَاقِيٌّ فَقَالَ أَىُّ الْكَفَنِ خَيْرٌ قَالَتْ وَيْحَكَ وَمَا يَضُرُّكَ قَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَرِينِي مُصْحَفَكِ. قَالَتْ لِمَ قَالَ لَعَلِّي أُوَلِّفُ الْقُرْآنَ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ يُقْرَأُ غَيْرَ مُؤَلَّفٍ. قَالَتْ وَمَا يَضُرُّكَ أَيَّهُ قَرَأْتَ قَبْلُ، إِنَّمَا نَزَلَ أَوَّلَ مَا نَزَلَ مِنْهُ سُورَةٌ مِنَ الْمُفَصَّلِ فِيهَا ذِكْرُ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ حَتَّى إِذَا ثَابَ النَّاسُ إِلَى الإِسْلاَمِ نَزَلَ الْحَلاَلُ وَالْحَرَامُ، وَلَوْ نَزَلَ أَوَّلَ شَىْءٍ لاَ تَشْرَبُوا الْخَمْرَ. لَقَالُوا لاَ نَدَعُ الْخَمْرَ أَبَدًا. وَلَوْ نَزَلَ. لاَ تَزْنُوا. لَقَالُوا لاَ نَدَعُ الزِّنَا أَبَدًا. لَقَدْ نَزَلَ بِمَكَّةَ عَلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم وَإِنِّي لَجَارِيَةٌ أَلْعَبُ [quran sura="54" aya_start="46" aya_end="46"]{بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ} وَمَا نَزَلَتْ سُورَةُ الْبَقَرَةِ وَالنِّسَاءِ إِلاَّ وَأَنَا عِنْدَهُ. قَالَ فَأَخْرَجَتْ لَهُ الْمُصْحَفَ فَأَمْلَتْ عَلَيْهِ آىَ السُّوَرِ.
(Yusuf ibn Mohak aytdi:) Men moʻminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)ning huzurida edim; shu payt unga bir iroqlik kelib: «Qaysi kafan yaxshiroq?» dedi. U: «Holingga voy! Senga nima ziyoni bor (bu — muhim emas)?» dedi. U: «Ey moʻminlar onasi, menga oʻ z mushafingni koʻ rsat», dedi. U: «Nega?» dedi. U: «Ehtimol, men Qurʼonni unga qarab (tartib bilan) taʼlif qilaman — chunki u tartibsiz (turlicha) oʻqilyapti», dedi. U (Oisha): «Sen (uning) qaysi (qismini) avval oʻqisang ham, senga nima ziyoni bor? Undan avval nozil boʻ lgan (narsa) — Mufassaldan bir sura ediki, unda jannat va doʻ zaxning zikri bor edi; to odamlar islomga qaytgach (koʻ paygach), halol va harom nozil boʻ ldi. Agar avval ‹Xamr (aroq) ichmanglar› (deb) nozil boʻ lganida, ular: ‹Biz aslo xamrni tark qilmaymiz› degan boʻ lar edi; agar ‹Zino qilmanglar› (deb) nozil boʻ lganida, ular: ‹Biz aslo zinoni tark qilmaymiz› degan boʻ lar edi. Albatta Muhammadga ﷺ Makkada — men oʻ ynab yurgan bir qiz boʻ lgan paytimda — ‹Bal, soat (qiyomat) — ularning vaʼda (qilingan vaqti)dir; soat — dahshatliroq va achchiqroqdir› (Qamar surasi, 46) (oyati) nozil boʻ ldi; Baqara va Niso (suralari) esa — men u zotning huzurida (boʻ lgan paytimda) nozil boʻ ldi», dedi. (Yusuf:) Soʻng u (Oisha) unga mushafni chiqarib berdi va unga suralarning oyatlarini (tartibini) aytib (imlo qilib) berdi.(Юсуф ибн Моҳак айтди:) Мен мўминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида эдим; шу пайт унга бир ироқлик келиб: «Қайси кафан яхшироқ?» деди. У: «Ҳолингга вой! Сенга нима зиёни бор (бу — муҳим эмас)?» деди. У: «Эй мўминлар онаси, менга ў з мушафингни кў рсат», деди. У: «Нега?» деди. У: «Эҳтимол, мен Қуръонни унга қараб (тартиб билан) таълиф қиламан — чунки у тартибсиз (турлича) ўқиляпти», деди. У (Оиша): «Сен (унинг) қайси (қисмини) аввал ўқисанг ҳам, сенга нима зиёни бор? Ундан аввал нозил бў лган (нарса) — Муфассалдан бир сура эдики, унда жаннат ва дў захнинг зикри бор эди; то одамлар исломга қайтгач (кў пайгач), ҳалол ва ҳаром нозил бў лди. Агар аввал ‹Хамр (ароқ) ичманглар› (деб) нозил бў лганида, улар: ‹Биз асло хамрни тарк қилмаймиз› деган бў лар эди; агар ‹Зино қилманглар› (деб) нозил бў лганида, улар: ‹Биз асло зинони тарк қилмаймиз› деган бў лар эди. Албатта Муҳаммадга ﷺ Маккада — мен ў йнаб юрган бир қиз бў лган пайтимда — ‹Бал, соат (қиёмат) — уларнинг ваъда (қилинган вақти)дир; соат — даҳшатлироқ ва аччиқроқдир› (Қамар сураси, 46) (ояти) нозил бў лди; Бақара ва Нисо (суралари) эса — мен у зотнинг ҳузурида (бў лган пайтимда) нозил бў лди», деди. (Юсуф:) Сўнг у (Оиша) унга мушафни чиқариб берди ва унга сураларнинг оятларини (тартибини) айтиб (имло қилиб) берди.
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، أَنَّهُمْ دَخَلُوا عَلَى حَفْصَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَسَأَلُوهَا عَنِ الْعَقِيقَةِ، فَأَخْبَرَتْهُمْ أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُمْ عَنِ الْغُلاَمِ شَاتَانِ مُكَافِئَتَانِ وَعَنِ الْجَارِيَةِ شَاةٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأُمِّ كُرْزٍ وَبُرَيْدَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَسَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَحَفْصَةُ هِيَ بِنْتُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ .
Yusuf ibn Mohakdan rivoyat qilinishicha, ular Hafsa binti Abdurrahmonning huzuriga kirib, undan aqiyqa haqida soʻradilar. U ularga Oisha (roziyallohu anho) xabar berganini, Rasululloh ﷺ ularga oʻgʻil bola uchun bir-biriga teng ikki qoʻy, qiz bola uchun esa bir qoʻy (soʻyishni) buyurganlarini aytib berdi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Ummu Kurz, Burayda, Samura, Abu Hurayra, Abdulloh ibn Amr, Anas, Salmon ibn Omir va Ibn Abbosdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Hafsa esa — Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiqning qizidir.Юсуф ибн Моҳакдан ривоят қилинишича, улар Ҳафса бинти Абдурраҳмоннинг ҳузурига кириб, ундан ақийқа ҳақида сўрадилар. У уларга Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар берганини, Расулуллоҳ ﷺ уларга ўғил бола учун бир-бирига тенг икки қўй, қиз бола учун эса бир қўй (сўйишни) буюрганларини айтиб берди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Умму Курз, Бурайда, Самура, Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Амр, Анас, Салмон ибн Омир ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Ҳафса эса — Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ас-Сиддиқнинг қизидир.