حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَفْضَلُ صَلاَتِكُمْ فِي بُيُوتِكُمْ إِلاَّ الْمَكْتُوبَةَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدِ اخْتَلَفَ النَّاسُ فِي رِوَايَةِ هَذَا الْحَدِيثِ فَرَوَاهُ مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي النَّضْرِ عَنْ أَبِي النَّضْرِ مَرْفُوعًا وَرَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ أَبِي النَّضْرِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَأَوْقَفَهُ بَعْضُهُمْ وَالْحَدِيثُ الْمَرْفُوعُ أَصَحُّ .
Muhammad ibn Bashshor bizga aytib berdi: Muhammad ibn Jaʼfar bizga aytib berdi: Abdulloh ibn Said ibn Abu Hind bizga Solim Abu Nazrdan, u Busr ibn Saiddan, u Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot: «Eng afzal namozingiz — uylaringizdagi (nafl) namozdir, farz (namoz)dan boshqasi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Umar ibn al-Xattob, Jobir ibn Abdulloh, Abu Said, Abu Hurayra, Ibn Umar, Oisha, Abdulloh ibn Saʼd va Zayd ibn Xolid al-Juhaniydan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Zayd ibn Sobitning hadisi hasan hadisdir. Odamlar bu hadisni rivoyat qilishda ixtilof qilganlar: uni Muso ibn Uqba va Ibrohim ibn Abu Nazr Abu Nazrdan marfuʼ (Nabiyga ulangan) holda rivoyat qilgan, Molik ibn Anas esa Abu Nazrdan uni marfuʼ qilmay rivoyat qilgan; baʼzilari uni mavquf (sahobaga toʻxtatib) qilgan. Marfuʼ hadis esa eng sahihroqdir.Муҳаммад ибн Башшор бизга айтиб берди: Муҳаммад ибн Жаъфар бизга айтиб берди: Абдуллоҳ ибн Саид ибн Абу Ҳинд бизга Солим Абу Назрдан, у Буср ибн Саиддан, у Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот: «Энг афзал намозингиз — уйларингиздаги (нафл) намоздир, фарз (намоз)дан бошқаси», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Умар ибн ал-Хаттоб, Жобир ибн Абдуллоҳ, Абу Саид, Абу Ҳурайра, Ибн Умар, Оиша, Абдуллоҳ ибн Саъд ва Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Зайд ибн Собитнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Одамлар бу ҳадисни ривоят қилишда ихтилоф қилганлар: уни Мусо ибн Уқба ва Иброҳим ибн Абу Назр Абу Назрдан марфуъ (Набийга уланган) ҳолда ривоят қилган, Молик ибн Анас эса Абу Назрдан уни марфуъ қилмай ривоят қилган; баъзилари уни мавқуф (саҳобага тўхтатиб) қилган. Марфуъ ҳадис эса энг саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ عَنْبَسَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَاذَانَ، عَنْ أُمِّ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ يَدَيْهِ كَاتِبٌ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ " ضَعِ الْقَلَمَ عَلَى أُذُنِكَ فَإِنَّهُ أَذْكَرُ لِلْمُمْلِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَهُوَ إِسْنَادٌ ضَعِيفٌ . وَعَنْبَسَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَمُحَمَّدُ بْنُ زَاذَانَ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺning huzurlariga kirdim, u zotning oldilarida bir kotib bor edi. Men u zotning: «Qalamni qulogʻingga qoʻy, chunki bu yozdiruvchi(ning soʻzini) yodda saqlashga koʻproq (yordam) beradi», deyayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan bilamiz, uning isnodi zaifdir. Anbasa ibn Abdurahmon va Muhammad ibn Zazon hadisda zaif sanaladilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига кирдим, у зотнинг олдиларида бир котиб бор эди. Мен у зотнинг: «Қаламни қулоғингга қўй, чунки бу ёздирувчи(нинг сўзини) ёдда сақлашга кўпроқ (ёрдам) беради», деяётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз, унинг исноди заифдир. Анбаса ибн Абдураҳмон ва Муҳаммад ибн Зазон ҳадисда заиф саналадилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِيهِ، زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتَعَلَّمَ لَهُ كَلِمَاتِ كِتَابِ يَهُودَ . قَالَ " إِنِّي وَاللَّهِ مَا آمَنُ يَهُودَ عَلَى كِتَابٍ " . قَالَ فَمَا مَرَّ بِي نِصْفُ شَهْرٍ حَتَّى تَعَلَّمْتُهُ لَهُ قَالَ فَلَمَّا تَعَلَّمْتُهُ كَانَ إِذَا كَتَبَ إِلَى يَهُودَ كَتَبْتُ إِلَيْهِمْ وَإِذَا كَتَبُوا إِلَيْهِ قَرَأْتُ لَهُ كِتَابَهُمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ رَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ ثَابِتِ بْنِ عُبَيْدٍ الأَنْصَارِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتَعَلَّمَ السُّرْيَانِيَّةَ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ menga oʻzlari uchun yahudiylar yozuvining soʻzlarini oʻrganishimni buyurdilar. U zot: «Allohga qasamki, men yahudiylarga (oʻz) maktubim xususida ishonmayman», dedilar. (Zayd) aytdi: Yarim oy oʻtmasdanoq men uni u zot uchun oʻrganib oldim. Uni oʻrganganimdan keyin u zot yahudiylarga (xat) yozsalar, men ularga yozar, ular u zotga yozsalar, men ularning xatini u zotga oʻqib berardim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U Zayd ibn Sobitdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Uni Aʼmash Sobit ibn Ubayd al-Ansoriydan, u Zayd ibn Sobitdan rivoyat qilgan. (Zayd) aytdi: Rasululloh ﷺ menga suryoniy tilini oʻrganishimni buyurdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ менга ўзлари учун яҳудийлар ёзувининг сўзларини ўрганишимни буюрдилар. У зот: «Аллоҳга қасамки, мен яҳудийларга (ўз) мактубим хусусида ишонмайман», дедилар. (Зайд) айтди: Ярим ой ўтмасданоқ мен уни у зот учун ўрганиб олдим. Уни ўрганганимдан кейин у зот яҳудийларга (хат) ёзсалар, мен уларга ёзар, улар у зотга ёзсалар, мен уларнинг хатини у зотга ўқиб берардим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Зайд ибн Собитдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Уни Аъмаш Собит ибн Убайд ал-Ансорийдан, у Зайд ибн Собитдан ривоят қилган. (Зайд) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга сурёний тилини ўрганишимни буюрдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، رضى الله عنه قَالَ أُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنَحْمَدَهُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنُكَبِّرَهُ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ . قَالَ فَرَأَى رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فِي الْمَنَامِ فَقَالَ أَمَرَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُسَبِّحُوا فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتَحْمَدُوا اللَّهَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتُكَبِّرُوا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَاجْعَلُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَاجْعَلُوا التَّهْلِيلَ مَعَهُنَّ فَغَدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَهُ فَقَالَ " افْعَلُوا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Biz har namozning ortidan oʻttiz uch marta tasbih, oʻttiz uch marta hamd va oʻttiz toʻrt marta takbir aytishga buyurilgan edik. Soʻng ansorlardan bir kishi tushida (kimnidir) koʻrdi, u (tushidagi kishi): «Rasululloh ﷺ sizlarni har namozning ortidan oʻttiz uch marta tasbih, oʻttiz uch marta Allohga hamd va oʻttiz toʻrt marta takbir aytishga buyurdimi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Tushdagi kishi): «Ularni yigirma beshtadan qilinglar va ular bilan birga tahlilni (La ilaha illalloh) ham qoʻshinglar», dedi. Ertasi kuni u Paygʻambar ﷺning oldilariga borib, (tushni) soʻzlab berdi. Shunda u zot: «Shunday qilinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбиҳ, ўттиз уч марта ҳамд ва ўттиз тўрт марта такбир айтишга буюрилган эдик. Сўнг ансорлардан бир киши тушида (кимнидир) кўрди, у (тушидаги киши): «Расулуллоҳ ﷺ сизларни ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбиҳ, ўттиз уч марта Аллоҳга ҳамд ва ўттиз тўрт марта такбир айтишга буюрдими?» деди. У: «Ҳа», деди. (Тушдаги киши): «Уларни йигирма бештадан қилинглар ва улар билан бирга таҳлилни (Ла илаҳа иллаллоҳ) ҳам қўшинглар», деди. Эртаси куни у Пайғамбар ﷺнинг олдиларига бориб, (тушни) сўзлаб берди. Шунда у зот: «Шундай қилинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْقَطَوَانِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ الْقَطَّانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَظَرَ قِبَلَ الْيَمَنِ فَقَالَ " اللَّهُمَّ أَقْبِلْ بِقُلُوبِهِمْ وَبَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا وَمُدِّنَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Yaman tomonga qarab: «Ey Alloh, ularning qalblarini (Islomga) burgin va bizga soʼimizda hamda muddimizda baraka ato etgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni Zayd ibn Sobitning hadisidan faqat Imron al-Qattonning hadisi orqaligina bilamiz.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Яман томонга қараб: «Эй Аллоҳ, уларнинг қалбларини (Исломга) бургин ва бизга сўимизда ҳамда муддимизда барака ато этгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни Зайд ибн Собитнинг ҳадисидан фақат Имрон ал-Қаттоннинг ҳадиси орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ أَيُّوبَ، يُحَدِّثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُمَاسَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُؤَلِّفُ الْقُرْآنَ مِنَ الرِّقَاعِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " طُوبَى لِلشَّأْمِ " . فَقُلْنَا لأَىٍّ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لأَنَّ مَلاَئِكَةَ الرَّحْمَنِ بَاسِطَةٌ أَجْنِحَتَهَا عَلَيْهَا " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ huzurlarida teri parchalaridan Qurʼonni jamlab oʻtirardik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Shomga tubo (xushxabar) boʻlsin!», dedilar. Biz: «Nima uchun, ey Rasululloh?», deb soʻradik. U zot: «Chunki Rahmonning farishtalari oʻz qanotlarini uning ustiga yoygandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Yahyo ibn Ayyub hadisidan bilamiz.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида тери парчаларидан Қуръонни жамлаб ўтирардик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Шомга тубо (хушхабар) бўлсин!», дедилар. Биз: «Нима учун, эй Расулуллоҳ?», деб сўрадик. У зот: «Чунки Раҳмоннинг фаришталари ўз қанотларини унинг устига ёйгандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Яҳё ибн Айюб ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَتَأَوَّلَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ إِنَّمَا تَرَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم السُّجُودَ لأَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ حِينَ قَرَأَ فَلَمْ يَسْجُدْ لَمْ يَسْجُدِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . وَقَالُوا السَّجْدَةُ وَاجِبَةٌ عَلَى مَنْ سَمِعَهَا فَلَمْ يُرَخِّصُوا فِي تَرْكِهَا . وَقَالُوا إِنْ سَمِعَ الرَّجُلُ وَهُوَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ فَإِذَا تَوَضَّأَ سَجَدَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّمَا السَّجْدَةُ عَلَى مَنْ أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ فِيهَا وَالْتَمَسَ فَضْلَهَا وَرَخَّصُوا فِي تَرْكِهَا إِنْ أَرَادَ ذَلِكَ . وَاحْتَجُّوا بِالْحَدِيثِ الْمَرْفُوعِ حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَيْثُ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا . فَقَالُوا لَوْ كَانَتِ السَّجْدَةُ وَاجِبَةً لَمْ يَتْرُكِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا حَتَّى كَانَ يَسْجُدُ وَيَسْجُدُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ عُمَرَ أَنَّهُ قَرَأَ سَجْدَةً عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَلَ فَسَجَدَ ثُمَّ قَرَأَهَا فِي الْجُمُعَةِ الثَّانِيَةِ فَتَهَيَّأَ النَّاسُ لِلسُّجُودِ فَقَالَ إِنَّهَا لَمْ تُكْتَبْ عَلَيْنَا إِلاَّ أَنْ نَشَاءَ . فَلَمْ يَسْجُدْ وَلَمْ يَسْجُدُوا . فَذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlarida Najm surasini oʻqidim, ammo u zot unda sajda qilmadilar. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Sobitning hadisi hasan sahihdir. Baʼzi ahli ilm bu hadisni shunday taʼvil qilib: «Nabiy ﷺ sajdani faqat Zayd ibn Sobit oʻqiganida sajda qilmagani uchun tark etdilar, shuning uchun Nabiy ﷺ ham sajda qilmadilar», deyishgan. Ular: «Sajdani eshitgan kishiga sajda vojibdir», deb uni tark etishga ruxsat berishmagan. Ular: «Agar kishi tahoratsiz holda eshitsa, tahorat qilganidan soʻng sajda qiladi», deyishgan. Bu Sufyon Savriy va kufaliklarning soʻzidir, Ishoq ham shuni aytadi. Baʼzi ahli ilm esa: «Sajda faqat unda sajda qilishni istab, uning fazilatini koʻzlagan kishiga (lozim)», deyishib, istasa uni tark etishga ruxsat berishgan. Ular Zayd ibn Sobitning marfuʼ hadisini — uning «Nabiy ﷺ huzurlarida Najm surasini oʻqidim, ammo u zot unda sajda qilmadilar» degan soʻzini — dalil qilib keltirishgan va: «Agar sajda vojib boʻlganida, Nabiy ﷺ Zaydni sajda qilmasdan, oʻzlari ham sajda qilmasdan qoldirmas edilar», deyishgan. Yana ular Umarning hadisini — u minbar ustida sajda (oyatini) oʻqib, tushib sajda qilgani, soʻng ikkinchi jumʼada uni oʻqiganida odamlar sajdaga hozirlanishgani, u esa: «Bu bizga, agar xohlasak (qilishimizdan boshqa holatda), farz qilinmagan», deb sajda qilmagani va ular ham sajda qilishmaganini dalil qilib keltirishgan. Baʼzi ahli ilm shu (soʻz)ga moyil boʻlgan. Bu Shofeʼiy va Ahmadning soʻzidir.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида Нажм сурасини ўқидим, аммо у зот унда сажда қилмадилар. Абу Исо айтди: Зайд ибн Собитнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Баъзи аҳли илм бу ҳадисни шундай таъвил қилиб: «Набий ﷺ саждани фақат Зайд ибн Собит ўқиганида сажда қилмагани учун тарк этдилар, шунинг учун Набий ﷺ ҳам сажда қилмадилар», дейишган. Улар: «Саждани эшитган кишига сажда вожибдир», деб уни тарк этишга рухсат беришмаган. Улар: «Агар киши таҳоратсиз ҳолда эшитса, таҳорат қилганидан сўнг сажда қилади», дейишган. Бу Суфён Саврий ва куфаликларнинг сўзидир, Ишоқ ҳам шуни айтади. Баъзи аҳли илм эса: «Сажда фақат унда сажда қилишни истаб, унинг фазилатини кўзлаган кишига (лозим)», дейишиб, истаса уни тарк этишга рухсат беришган. Улар Зайд ибн Собитнинг марфуъ ҳадисини — унинг «Набий ﷺ ҳузурларида Нажм сурасини ўқидим, аммо у зот унда сажда қилмадилар» деган сўзини — далил қилиб келтиришган ва: «Агар сажда вожиб бўлганида, Набий ﷺ Зайдни сажда қилмасдан, ўзлари ҳам сажда қилмасдан қолдирмас эдилар», дейишган. Яна улар Умарнинг ҳадисини — у минбар устида сажда (оятини) ўқиб, тушиб сажда қилгани, сўнг иккинчи жумъада уни ўқиганида одамлар саждага ҳозирланишгани, у эса: «Бу бизга, агар хоҳласак (қилишимиздан бошқа ҳолатда), фарз қилинмаган», деб сажда қилмагани ва улар ҳам сажда қилишмаганини далил қилиб келтиришган. Баъзи аҳли илм шу (сўз)га мойил бўлган. Бу Шофеъий ва Аҳмаднинг сўзидир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَعْقُوبَ الْمَدَنِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَجَرَّدَ لإِهْلاَلِهِ وَاغْتَسَلَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدِ اسْتَحَبَّ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الاِغْتِسَالَ عِنْدَ الإِحْرَامِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ ihlollari uchun (kiyimlaridan) xoli boʻlib, gʻusl qilganlarini koʻrgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Ilm ahlidan bir guruhi ihrom paytida gʻusl qilishni mustahab koʻrganlar, shuni Shofiiy ham aytadi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ иҳлоллари учун (кийимларидан) холи бўлиб, ғусл қилганларини кўрган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Илм аҳлидан бир гуруҳи иҳром пайтида ғусл қилишни мустаҳаб кўрганлар, шуни Шофиий ҳам айтади.