حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَاشِدٍ الزَّوْفِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُرَّةَ الزَّوْفِيِّ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ حُذَافَةَ، أَنَّهُ قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَمَدَّكُمْ بِصَلاَةٍ هِيَ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ الْوِتْرُ جَعَلَهُ اللَّهُ لَكُمْ فِيمَا بَيْنَ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى أَنْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ خَارِجَةَ بْنِ حُذَافَةَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ ‏.‏ وَقَدْ وَهِمَ بَعْضُ الْمُحَدِّثِينَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَاشِدٍ الزُّرَقِيِّ وَهُوَ وَهَمٌ فِي هَذَا ‏.‏ وَأَبُو بَصْرَةَ الْغِفَارِيُّ اسْمُهُ حُمَيْلُ بْنُ بَصْرَةَ وَقَالَ بَعْضُهُمْ جَمِيلُ بْنُ بَصْرَةَ وَلاَ يَصِحُّ ‏.‏ وَأَبُو بَصْرَةَ الْغِفَارِيُّ رَجُلٌ آخَرُ يَرْوِي عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَهُوَ ابْنُ أَخِي أَبِي ذَرٍّ ‏.‏

Xorija ibn Huzofa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ oldimizga chiqib: ‹Albatta, Alloh sizlarga bir namozni ziyoda qildiki, u siz uchun qizil tuyalardan ham yaxshiroqdir — bu vitrdir. Alloh uni sizlar uchun xufton namozi bilan tong otishi orasiga joyladi›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Xorija ibn Huzofaning hadisi gʻarib hadisdir, biz uni faqat Yazid ibn Abu Habibning rivoyatidangina bilamiz. Baʼzi muhaddislar bu hadisda adashib, «Abdulloh ibn Roshid az-Zuraqiy» deganlar, bu esa bu (rivoyat)da xatodir. Abu Basra al-Gʻiforiyning ismi Humayl ibn Basradir, baʼzilar Jamil ibn Basra deganlar, lekin bu sahih emas. Abu Basra al-Gʻiforiy boshqa bir kishi boʻlib, u Abu Zardan rivoyat qiladi va u Abu Zarning jiyanidir.Хорижа ибн Ҳузофа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқиб: ‹Албатта, Аллоҳ сизларга бир намозни зиёда қилдики, у сиз учун қизил туялардан ҳам яхшироқдир — бу витрдир. Аллоҳ уни сизлар учун хуфтон намози билан тонг отиши орасига жойлади›, дедилар.» Абу Исо айтди: Хорижа ибн Ҳузофанинг ҳадиси ғариб ҳадисдир, биз уни фақат Язид ибн Абу Ҳабибнинг ривоятидангина биламиз. Баъзи муҳаддислар бу ҳадисда адашиб, «Абдуллоҳ ибн Рошид аз-Зурақий» деганлар, бу эса бу (ривоят)да хатодир. Абу Басра ал-Ғифорийнинг исми Ҳумайл ибн Басрадир, баъзилар Жамил ибн Басра деганлар, лекин бу саҳиҳ эмас. Абу Басра ал-Ғифорий бошқа бир киши бўлиб, у Абу Зардан ривоят қилади ва у Абу Зарнинг жиянидир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ الْوِتْرُ لَيْسَ بِحَتْمٍ كَصَلاَتِكُمُ الْمَكْتُوبَةِ وَلَكِنْ سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ وِتْرٌ يُحِبُّ الْوِتْرَ فَأَوْتِرُوا يَا أَهْلَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Vitr sizning farz namozlaringizday qatʼiy (vojib) emas, balki uni Rasululloh ﷺ sunnat qilganlar va: ‹Albatta, Alloh vitr (yagona)dir, vitrni yaxshi koʻradi, bas, ey Qurʼon ahli, vitr oʻqinglar›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Alining hadisi hasan hadisdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: «Витр сизнинг фарз намозларингиздай қатъий (вожиб) эмас, балки уни Расулуллоҳ ﷺ суннат қилганлар ва: ‹Албатта, Аллоҳ витр (ягона)дир, витрни яхши кўради, бас, эй Қуръон аҳли, витр ўқинглар›, дедилар.» Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси ҳасан ҳадисдир.

وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، وَغَيْرُهُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ الْوِتْرُ لَيْسَ بِحَتْمٍ كَهَيْئَةِ الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ وَلَكِنْ سُنَّةٌ سَنَّهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ نَحْوَ رِوَايَةِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Vitr farz namozning holatiday qatʼiy emas, balki uni Rasululloh ﷺ sunnat qilgan bir sunnatdir.» Buni bizga Muhammad ibn Bashshor, unga Abdurrahmon ibn Mahdiy, u Sufyondan, u Abu Ishoqdan rivoyat qilib aytib berdi. Bu rivoyat Abu Bakr ibn Ayyoshning hadisidan koʻra sahihroqdir. Bu hadisni Mansur ibn al-Muʼtamir ham Abu Ishoqdan Abu Bakr ibn Ayyoshning rivoyatiga oʻxshatib rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: «Витр фарз намознинг ҳолатидай қатъий эмас, балки уни Расулуллоҳ ﷺ суннат қилган бир суннатдир.» Буни бизга Муҳаммад ибн Башшор, унга Абдурраҳмон ибн Маҳдий, у Суфёндан, у Абу Ишоқдан ривоят қилиб айтиб берди. Бу ривоят Абу Бакр ибн Айёшнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир. Бу ҳадисни Мансур ибн ал-Муътамир ҳам Абу Ишоқдан Абу Бакр ибн Айёшнинг ривоятига ўхшатиб ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ عِيسَى بْنِ أَبِي عَزَّةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي ثَوْرٍ الأَزْدِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أُوتِرَ قَبْلَ أَنْ أَنَامَ ‏.‏ قَالَ عِيسَى بْنُ أَبِي عَزَّةَ وَكَانَ الشَّعْبِيُّ يُوتِرُ أَوَّلَ اللَّيْلِ ثُمَّ يَنَامُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَأَبُو ثَوْرٍ الأَزْدِيُّ اسْمُهُ حَبِيبُ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَارَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنْ لاَ يَنَامَ الرَّجُلُ حَتَّى يُوتِرَ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ خَشِيَ مِنْكُمْ أَنْ لاَ يَسْتَيْقِظَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَلْيُوتِرْ مِنْ أَوَّلِهِ وَمَنْ طَمِعَ مِنْكُمْ أَنْ يَقُومَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَلْيُوتِرْ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَإِنَّ قِرَاءَةَ الْقُرْآنِ فِي آخِرِ اللَّيْلِ مَحْضُورَةٌ وَهِيَ أَفْضَلُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ menga uxlashimdan oldin vitr oʻqishimni buyurdilar.» Iso ibn Abu Azza aytdi: Shaʼbiy kechaning avvalida vitr oʻqib, soʻng uxlar edi. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi bu jihatdan hasan gʻarib hadisdir. Abu Savr al-Azdiyning ismi Habib ibn Abu Mulaykadir. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va ulardan keyingilardan boʻlgan ilm ahlining bir qavmi kishi vitr oʻqimaguncha uxlamasligini ixtiyor qilganlar. Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot: «Sizlardan kim kechaning oxirida uygʻonolmasligidan qoʻrqsa, kechaning avvalida vitr oʻqisin; kim kechaning oxirida (namozga) turishni umid qilsa, kechaning oxirida vitr oʻqisin, chunki kechaning oxirida Qurʼon oʻqilishida (farishtalar) hozir boʻladi, bu esa afzaldir», dedilar. Buni bizga Hannod, unga Abu Muoviya, u Aʼmashdan, u Abu Sufyondan, u Jobirdan, u Paygʻambar ﷺdan shu (oʻrinda) rivoyat qilib aytib berdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ менга ухлашимдан олдин витр ўқишимни буюрдилар.» Исо ибн Абу Азза айтди: Шаъбий кечанинг аввалида витр ўқиб, сўнг ухлар эди. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси бу жиҳатдан ҳасан ғариб ҳадисдир. Абу Савр ал-Аздийнинг исми Ҳабиб ибн Абу Мулайкадир. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва улардан кейингилардан бўлган илм аҳлининг бир қавми киши витр ўқимагунча ухламаслигини ихтиёр қилганлар. Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинишича, у зот: «Сизлардан ким кечанинг охирида уйғонолмаслигидан қўрқса, кечанинг аввалида витр ўқисин; ким кечанинг охирида (намозга) туришни умид қилса, кечанинг охирида витр ўқисин, чунки кечанинг охирида Қуръон ўқилишида (фаришталар) ҳозир бўлади, бу эса афзалдир», дедилар. Буни бизга Ҳаннод, унга Абу Муовия, у Аъмашдан, у Абу Суфёндан, у Жобирдан, у Пайғамбар ﷺдан шу (ўринда) ривоят қилиб айтиб берди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا أَبُو حَصِينٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ وَثَّابٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ وِتْرِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ مِنْ كُلِّ اللَّيْلِ قَدْ أَوْتَرَ أَوَّلِهِ وَأَوْسَطِهِ وَآخِرِهِ فَانْتَهَى وِتْرُهُ حِينَ مَاتَ إِلَى السَّحَرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى أَبُو حَصِينٍ اسْمُهُ عُثْمَانُ بْنُ عَاصِمٍ الأَسَدِيُّ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَابِرٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ وَأَبِي قَتَادَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْوِتْرُ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ ‏.‏

Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U Oishadan Rasululloh ﷺning vitri haqida soʻradi. Shunda u: «(U zot) kechaning hamma vaqtida vitr oʻqir edilar — uning avvalida, oʻrtasida va oxirida. Vafot etgan paytlarida vitrlari sahar vaqtiga toʻxtab qolgan edi», dedi. Abu Iso aytdi: Abu Husaynning ismi Usmon ibn Osim al-Asadiydir. Bu bobda Ali, Jobir, Abu Masʼud al-Ansoriy va Abu Qatodadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahli ixtiyor qilgan narsa shuki, vitr kechaning oxirida (oʻqiladi).Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У Оишадан Расулуллоҳ ﷺнинг витри ҳақида сўради. Шунда у: «(У зот) кечанинг ҳамма вақтида витр ўқир эдилар — унинг аввалида, ўртасида ва охирида. Вафот этган пайтларида витрлари саҳар вақтига тўхтаб қолган эди», деди. Абу Исо айтди: Абу Ҳусайннинг исми Усмон ибн Осим ал-Асадийдир. Бу бобда Али, Жобир, Абу Масъуд ал-Ансорий ва Абу Қатодадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳли ихтиёр қилган нарса шуки, витр кечанинг охирида (ўқилади).

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ بِثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً فَلَمَّا كَبِرَ وَضَعُفَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ سَلَمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْوِتْرُ بِثَلاَثَ عَشْرَةَ وَإِحْدَى عَشْرَةَ وَتِسْعٍ وَسَبْعٍ وَخَمْسٍ وَثَلاَثٍ وَوَاحِدَةٍ ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ مَعْنَى مَا رُوِيَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُوتِرُ بِثَلاَثَ عَشْرَةَ قَالَ إِنَّمَا مَعْنَاهُ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً مَعَ الْوِتْرِ فَنُسِبَتْ صَلاَةُ اللَّيْلِ إِلَى الْوِتْرِ ‏.‏ وَرَوَى فِي ذَلِكَ حَدِيثًا عَنْ عَائِشَةَ وَاحْتَجَّ بِمَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ أَوْتِرُوا يَا أَهْلَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِنَّمَا عَنَى بِهِ قِيَامَ اللَّيْلِ يَقُولُ إِنَّمَا قِيَامُ اللَّيْلِ عَلَى أَصْحَابِ الْقُرْآنِ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Paygʻambar ﷺ oʻn uch rakaat bilan vitr oʻqir edilar, qarib zaiflashganlarida yetti (rakaat) bilan vitr oʻqidilar.» Abu Iso aytdi: Ummu Salamaning hadisi hasan hadisdir. Paygʻambar ﷺdan vitrni oʻn uch, oʻn bir, toʻqqiz, yetti, besh, uch va bir (rakaat) bilan oʻqiganlari rivoyat qilingan. Ishoq ibn Ibrohim aytdi: Paygʻambar ﷺ oʻn uch (rakaat) bilan vitr oʻqir edilar, deb rivoyat qilinganining maʼnosi — u zot kechasi vitr bilan birga oʻn uch rakaat namoz oʻqir edilar, shuning uchun kecha namozi vitrga nisbat berilgan. U bu xususda Oishadan bir hadis rivoyat qildi va Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilingan: «Ey Qurʼon ahli, vitr oʻqinglar», degan (hadis) bilan dalil keltirdi. U dedi: Bundan faqat kecha qiyomi koʻzda tutilgan, yaʼni kecha qiyomi Qurʼon ahli zimmasidadir, deydi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У деди: «Пайғамбар ﷺ ўн уч ракаат билан витр ўқир эдилар, қариб заифлашганларида етти (ракаат) билан витр ўқидилар.» Абу Исо айтди: Умму Саламанинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Пайғамбар ﷺдан витрни ўн уч, ўн бир, тўққиз, етти, беш, уч ва бир (ракаат) билан ўқиганлари ривоят қилинган. Ишоқ ибн Иброҳим айтди: Пайғамбар ﷺ ўн уч (ракаат) билан витр ўқир эдилар, деб ривоят қилинганининг маъноси — у зот кечаси витр билан бирга ўн уч ракаат намоз ўқир эдилар, шунинг учун кеча намози витрга нисбат берилган. У бу хусусда Оишадан бир ҳадис ривоят қилди ва Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинган: «Эй Қуръон аҳли, витр ўқинглар», деган (ҳадис) билан далил келтирди. У деди: Бундан фақат кеча қиёми кўзда тутилган, яъни кеча қиёми Қуръон аҳли зиммасидадир, дейди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكَوْسَجُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتْ صَلاَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً يُوتِرُ مِنْ ذَلِكَ بِخَمْسٍ لاَ يَجْلِسُ فِي شَيْءٍ مِنْهُنَّ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ فَإِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمُ الْوِتْرَ بِخَمْسٍ وَقَالُوا لاَ يَجْلِسُ فِي شَيْءٍ مِنْهُنَّ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَأَلْتُ أَبَا مُصْعَبٍ الْمَدِينِيَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ بِالتِّسْعِ وَالسَّبْعِ قُلْتُ كَيْفَ يُوتِرُ بِالتِّسْعِ وَالسَّبْعِ قَالَ يُصَلِّي مَثْنَى مَثْنَى وَيُسَلِّمُ وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Paygʻambar ﷺning kechalik namozlari oʻn uch rakaat boʻlib, undan beshtasini vitr qilar edilar va ularning oxiridan boshqasida oʻtirmas edilar. Muazzin azon aytsa, turib, ikki yengil rakaat oʻqir edilar.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Ayyubdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahli vitrni besh (rakaat) bilan oʻqishni maʼqul koʻrganlar va: ularning oxiridan boshqasida oʻtirilmaydi, deganlar. Abu Iso aytdi: Men Abu Musʼab al-Madiniydan bu hadis — Paygʻambar ﷺ toʻqqiz va yetti (rakaat) bilan vitr oʻqir edilar — degani haqida soʻradim. «Toʻqqiz va yetti bilan qanday vitr oʻqiydilar?» dedim. U: «Ikki-ikkidan oʻqib salom beradilar va bitta (rakaat) bilan vitr qiladilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У деди: «Пайғамбар ﷺнинг кечалик намозлари ўн уч ракаат бўлиб, ундан бештасини витр қилар эдилар ва уларнинг охиридан бошқасида ўтирмас эдилар. Муаззин азон айтса, туриб, икки енгил ракаат ўқир эдилар.» Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Айюбдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли витрни беш (ракаат) билан ўқишни маъқул кўрганлар ва: уларнинг охиридан бошқасида ўтирилмайди, деганлар. Абу Исо айтди: Мен Абу Мусъаб ал-Мадинийдан бу ҳадис — Пайғамбар ﷺ тўққиз ва етти (ракаат) билан витр ўқир эдилар — дегани ҳақида сўрадим. «Тўққиз ва етти билан қандай витр ўқийдилар?» дедим. У: «Икки-иккидан ўқиб салом берадилар ва битта (ракаат) билан витр қиладилар», деди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ بِثَلاَثٍ يَقْرَأُ فِيهِنَّ بِتِسْعِ سُوَرٍ مِنَ الْمُفَصَّلِ يَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِثَلاَثِ سُوَرٍ آخِرُهُنَّْ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبْزَى عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَيُرْوَى أَيْضًا عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ هَكَذَا رَوَى بَعْضُهُمْ فَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أُبَىٍّ وَذَكَرَ بَعْضُهُمْ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أُبَىٍّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِلَى هَذَا وَرَأَوْا أَنْ يُوتِرَ الرَّجُلُ بِثَلاَثٍ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ إِنْ شِئْتَ أَوْتَرْتَ بِخَمْسٍ وَإِنْ شِئْتَ أَوْتَرْتَ بِثَلاَثٍ وَإِنْ شِئْتَ أَوْتَرْتَ بِرَكْعَةٍ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَالَّذِي أَسْتَحِبُّ أَنْ أُوتِرَ بِثَلاَثِ رَكَعَاتٍ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ قَالَ كَانُوا يُوتِرُونَ بِخَمْسٍ وَبِثَلاَثٍ وَبِرَكْعَةٍ وَيَرَوْنَ كُلَّ ذَلِكَ حَسَنًا ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Paygʻambar ﷺ uch (rakaat) bilan vitr oʻqir edilar, ularda mufassaldan toʻqqizta surani oʻqib, har rakaatda uchta suradan oʻqir edilar, ularning oxirgisi {Qul huvalloohu ahad} (Ixlos surasi) edi.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Imron ibn Husayn, Oisha, Ibn Abbos, Abu Ayyub hamda Abdurrahmon ibn Abzodan, u Ubay ibn Kaʼbdan (rivoyatlar) bor; yana Abdurrahmon ibn Abzodan, u Paygʻambar ﷺdan ham rivoyat qilinadi. Baʼzilar shunday rivoyat qilib, unda Ubaydan deyishmagan, baʼzilar esa Abdurrahmon ibn Abzodan, u Ubaydan deb zikr qilganlar. Abu Iso aytdi: Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan ilm ahlining bir qavmi shu (fikr)ga borib, kishi uch (rakaat) bilan vitr oʻqishini maʼqul koʻrganlar. Sufyon aytdi: «Xohlasang besh bilan, xohlasang uch bilan, xohlasang bir rakaat bilan vitr oʻqiysan.» Sufyon aytdi: «Men yaxshi koʻradiganim — uch rakaat bilan vitr oʻqishimdir.» Bu Ibn Muborak va Kufa ahlining ham soʻzidir. Bizga Said ibn Yaʼqub at-Toliqoniy, unga Hammod ibn Zayd, u Hishomdan, u Muhammad ibn Sirindan rivoyat qilib aytdi: «Ular besh bilan, uch bilan va bir rakaat bilan vitr oʻqir edilar va bularning hammasini yaxshi deb bilar edilar.»Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: «Пайғамбар ﷺ уч (ракаат) билан витр ўқир эдилар, уларда муфассалдан тўққизта сурани ўқиб, ҳар ракаатда учта сурадан ўқир эдилар, уларнинг охиргиси {Қул ҳуваллооҳу аҳад} (Ихлос сураси) эди.» Абу Исо айтди: Бу бобда Имрон ибн Ҳусайн, Оиша, Ибн Аббос, Абу Айюб ҳамда Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Убай ибн Каъбдан (ривоятлар) бор; яна Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Пайғамбар ﷺдан ҳам ривоят қилинади. Баъзилар шундай ривоят қилиб, унда Убайдан дейишмаган, баъзилар эса Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Убайдан деб зикр қилганлар. Абу Исо айтди: Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган илм аҳлининг бир қавми шу (фикр)га бориб, киши уч (ракаат) билан витр ўқишини маъқул кўрганлар. Суфён айтди: «Хоҳласанг беш билан, хоҳласанг уч билан, хоҳласанг бир ракаат билан витр ўқийсан.» Суфён айтди: «Мен яхши кўрадиганим — уч ракаат билан витр ўқишимдир.» Бу Ибн Муборак ва Куфа аҳлининг ҳам сўзидир. Бизга Саид ибн Яъқуб ат-Толиқоний, унга Ҳаммод ибн Зайд, у Ҳишомдан, у Муҳаммад ибн Сириндан ривоят қилиб айтди: «Улар беш билан, уч билан ва бир ракаат билан витр ўқир эдилар ва буларнинг ҳаммасини яхши деб билар эдилар.»

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ فَقُلْتُ أُطِيلُ فِي رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ فَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى وَيُوتِرُ بِرَكْعَةٍ وَكَانَ يُصَلِّي الرَّكْعَتَيْنِ وَالأَذَانُ فِي أُذُنِهِ ‏.‏ يَعَنِي يُخَفِّفُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَجَابِرٍ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ رَأَوْا أَنْ يَفْصِلَ الرَّجُلُ بَيْنَ الرَّكْعَتَيْنِ وَالثَّالِثَةِ يُوتِرُ بِرَكْعَةٍ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Anas ibn Sirin undan tong (fajr) namozining ikki rakaatini soʻradi. U: «Paygʻambar ﷺ kechasi ikki-ikkidan namoz oʻqir va bir rakaat bilan vitr oʻqir edilar, hamda quloqlariga azon (kirayotgan) holatda ikki rakaatni oʻqir edilar», dedi — yaʼni yengil oʻqir edilar (degani). Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Jobir, Fazl ibn Abbos, Abu Ayyub va Ibn Abbosdan (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va tobeinlardan boʻlgan baʼzi ilm ahli shu (hadis)ga amal qilib, kishi ikki rakaat bilan uchinchi rakaatni ajratib, bir rakaat bilan vitr oʻqishini maʼqul koʻrganlar. Molik, Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Анас ибн Сирин ундан тонг (фажр) намозининг икки ракаатини сўради. У: «Пайғамбар ﷺ кечаси икки-иккидан намоз ўқир ва бир ракаат билан витр ўқир эдилар, ҳамда қулоқларига азон (кираётган) ҳолатда икки ракаатни ўқир эдилар», деди — яъни енгил ўқир эдилар (дегани). Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Жобир, Фазл ибн Аббос, Абу Айюб ва Ибн Аббосдан (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва тобеинлардан бўлган баъзи илм аҳли шу (ҳадис)га амал қилиб, киши икки ракаат билан учинчи ракаатни ажратиб, бир ракаат билан витр ўқишини маъқул кўрганлар. Молик, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْوِتْرِ بِـ ‏(‏سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ‏)‏ وَ ‏(‏قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏)‏ وَ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ فِي رَكْعَةٍ رَكْعَةٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَيُرْوَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْوِتْرِ فِي الرَّكْعَةِ الثَّالِثَةِ بِالْمُعَوِّذَتَيْنِ وَ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ ‏.‏ وَالَّذِي اخْتَارَهُ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنْ يُقْرَأَ بِـ ‏(‏سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ‏)‏ وَ ‏(‏قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏)‏ وَ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ ‏.‏ يُقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ مِنْ ذَلِكَ بِسُورَةٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Paygʻambar ﷺ vitrda {Sabbihisma robbikal aʼlaa} (Aʼlo surasi), {Qul yaa ayyuhal kaafirun} (Kofirun surasi) va {Qul huvalloohu ahad} (Ixlos surasi)ni har bir rakaatda (bittadan) oʻqir edilar.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Oisha hamda Abdurrahmon ibn Abzodan, u Ubay ibn Kaʼbdan (rivoyatlar) bor; yana Abdurrahmon ibn Abzodan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot vitrda uchinchi rakaatda muavvizatayn (Falaq va Nos)ni va {Qul huvalloohu ahad}ni oʻqir edilar. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va ulardan keyingilardan boʻlgan koʻpchilik ilm ahli ixtiyor qilgan narsa shuki, {Sabbihisma robbikal aʼlaa}, {Qul yaa ayyuhal kaafirun} va {Qul huvalloohu ahad} oʻqiladi; bulardan har rakaatda bittadan sura oʻqiladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Пайғамбар ﷺ витрда {Саббиҳисма роббикал аълаа} (Аъло сураси), {Қул яа айюҳал каафирун} (Кофирун сураси) ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад} (Ихлос сураси)ни ҳар бир ракаатда (биттадан) ўқир эдилар.» Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Оиша ҳамда Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Убай ибн Каъбдан (ривоятлар) бор; яна Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинишича, у зот витрда учинчи ракаатда муаввизатайн (Фалақ ва Нос)ни ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад}ни ўқир эдилар. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва улардан кейингилардан бўлган кўпчилик илм аҳли ихтиёр қилган нарса шуки, {Саббиҳисма роббикал аълаа}, {Қул яа айюҳал каафирун} ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад} ўқилади; булардан ҳар ракаатда биттадан сура ўқилади.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَأَلْنَا عَائِشَةَ بِأَىِّ شَيْءٍ كَانَ يُوتِرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ يَقْرَأُ فِي الأُولَى بِـ ‏(‏سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ‏)‏ وَفِي الثَّانِيَةِ بِـ‏(‏قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏)‏ وَفِي الثَّالِثَةِ بِـ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ هَذَا هُوَ وَالِدُ ابْنِ جُرَيْجٍ صَاحِبِ عَطَاءٍ وَابْنُ جُرَيْجٍ اسْمُهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abdulaziz ibn Jurayj aytdi: Biz Oishadan «Rasululloh ﷺ qaysi narsa bilan vitr oʻqir edilar?» deb soʻradik. U: «Birinchisida {Sabbihisma robbikal aʼlaa} (Aʼlo surasi)ni, ikkinchisida {Qul yaa ayyuhal kaafirun} (Kofirun surasi)ni, uchinchisida {Qul huvalloohu ahad} (Ixlos surasi)ni va muavvizatayn (Falaq va Nos)ni oʻqir edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir. Bu Abdulaziz — Ato (shogirdi) boʻlgan Ibn Jurayjning otasidir, Ibn Jurayjning ismi Abdulmalik ibn Abdulaziz ibn Jurayjdir. Bu hadisni Yahyo ibn Said al-Ansoriy Amradan, u Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абдулазиз ибн Журайж айтди: Биз Оишадан «Расулуллоҳ ﷺ қайси нарса билан витр ўқир эдилар?» деб сўрадик. У: «Биринчисида {Саббиҳисма роббикал аълаа} (Аъло сураси)ни, иккинчисида {Қул яа айюҳал каафирун} (Кофирун сураси)ни, учинчисида {Қул ҳуваллооҳу аҳад} (Ихлос сураси)ни ва муаввизатайн (Фалақ ва Нос)ни ўқир эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир. Бу Абдулазиз — Ато (шогирди) бўлган Ибн Журайжнинг отасидир, Ибн Журайжнинг исми Абдулмалик ибн Абдулазиз ибн Журайждир. Бу ҳадисни Яҳё ибн Саид ал-Ансорий Амрадан, у Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَبِي الْحَوْرَاءِ السَّعْدِيِّ، قَالَ قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ رضى الله عَنْهُمَا عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي الْوِتْرِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ فَإِنَّكَ تَقْضِي وَلاَ يُقْضَى عَلَيْكَ وَإِنَّهُ لاَ يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الْحَوْرَاءِ السَّعْدِيِّ وَاسْمُهُ رَبِيعَةُ بْنُ شَيْبَانَ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْقُنُوتِ فِي الْوِتْرِ شَيْئًا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا ‏.‏ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقُنُوتِ فِي الْوِتْرِ فَرَأَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ الْقُنُوتَ فِي الْوِتْرِ فِي السَّنَةِ كُلِّهَا وَاخْتَارَ الْقُنُوتَ قَبْلَ الرُّكُوعِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَاقُ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ كَانَ لاَ يَقْنُتُ إِلاَّ فِي النِّصْفِ الآخِرِ مِنْ رَمَضَانَ وَكَانَ يَقْنُتُ بَعْدَ الرُّكُوعِ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ ‏.‏

Hasan ibn Ali (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ menga vitrda aytadigan baʼzi kalimalarni oʻrgatdilar: ‹Allohumma-hdiniy fiyman hadayt, va oafiniy fiyman oafayt, va tavallaniy fiyman tavallayt, va boorik liy fiymaa aʼtoyt, va qiniy sharra maa qodoyt, fa innaka taqdiy va laa yuqdoo alayk, va innahu laa yazillu man voolayt, tabaarokta robbanaa va taoalayt› (Ey Allohim, meni hidoyat qilganlaring qatorida hidoyat qilgin, ofiyat berganlaring qatorida ofiyat bergin, doʻst tutganlaring qatorida doʻst tutgin, ato qilgan narsangda menga baraka bergin, hukm qilgan narsang yomonligidan meni saqlagin; chunki Sen hukm qilasan, Senga (qarshi) hukm qilinmaydi; albatta, Sen doʻst tutgan kishi xor boʻlmaydi. Ey Robbimiz, Sen barakotlisan va Oliysan).» Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir, biz uni faqat shu jihatdan, Abu Havro as-Saʼdiyning hadisidangina bilamiz, uning ismi Robia ibn Shayboandir. Biz Paygʻambar ﷺdan vitrdagi qunut haqida bundan koʻra goʻzalroq narsani bilmaymiz. Ilm ahli vitrdagi qunut haqida ixtilof qilganlar: Abdulloh ibn Masʼud yil davomida vitrda qunut oʻqishni maʼqul koʻrgan va qunutni rukudan oldin (oʻqishni) ixtiyor qilgan. Bu baʼzi ilm ahlining soʻzidir, Sufyon Savriy, Ibn Muborak, Ishoq va Kufa ahli ham shuni aytadilar. Ali ibn Abu Tolibdan rivoyat qilinishicha, u faqat Ramazonning oxirgi yarmida qunut oʻqir va qunutni rukudan keyin oʻqir edi. Baʼzi ilm ahli shu (fikr)ga borgan, Shofeiy va Ahmad ham shuni aytadilar.Ҳасан ибн Али (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ менга витрда айтадиган баъзи калималарни ўргатдилар: ‹Аллоҳумма-ҳдиний фийман ҳадайт, ва оафиний фийман оафайт, ва тавалланий фийман таваллайт, ва боорик лий фиймаа аътойт, ва қиний шарра маа қодойт, фа иннака тақдий ва лаа юқдоо алайк, ва иннаҳу лаа язиллу ман воолайт, табаарокта роббанаа ва таоалайт› (Эй Аллоҳим, мени ҳидоят қилганларинг қаторида ҳидоят қилгин, офият берганларинг қаторида офият бергин, дўст тутганларинг қаторида дўст тутгин, ато қилган нарсангда менга барака бергин, ҳукм қилган нарсанг ёмонлигидан мени сақлагин; чунки Сен ҳукм қиласан, Сенга (қарши) ҳукм қилинмайди; албатта, Сен дўст тутган киши хор бўлмайди. Эй Роббимиз, Сен баракотлисан ва Олийсан).» Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир, биз уни фақат шу жиҳатдан, Абу Ҳавро ас-Саъдийнинг ҳадисидангина биламиз, унинг исми Робиа ибн Шайбоандир. Биз Пайғамбар ﷺдан витрдаги қунут ҳақида бундан кўра гўзалроқ нарсани билмаймиз. Илм аҳли витрдаги қунут ҳақида ихтилоф қилганлар: Абдуллоҳ ибн Масъуд йил давомида витрда қунут ўқишни маъқул кўрган ва қунутни рукудан олдин (ўқишни) ихтиёр қилган. Бу баъзи илм аҳлининг сўзидир, Суфён Саврий, Ибн Муборак, Ишоқ ва Куфа аҳли ҳам шуни айтадилар. Али ибн Абу Толибдан ривоят қилинишича, у фақат Рамазоннинг охирги ярмида қунут ўқир ва қунутни рукудан кейин ўқир эди. Баъзи илм аҳли шу (фикр)га борган, Шофеий ва Аҳмад ҳам шуни айтадилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ نَامَ عَنِ الْوِتْرِ أَوْ نَسِيَهُ فَلْيُصَلِّ إِذَا ذَكَرَ وَإِذَا اسْتَيْقَظَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim vitrni uxlab qoldirsa yoki uni unutsa, eslagan yoki uygʻongan paytida oʻqib olsin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким витрни ухлаб қолдирса ёки уни унутса, эслаган ёки уйғонган пайтида ўқиб олсин», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ نَامَ عَنْ وِتْرِهِ فَلْيُصَلِّ إِذَا أَصْبَحَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ السِّجْزِيَّ يَعْنِي سُلَيْمَانَ بْنَ الأَشْعَثِ يَقُولُ سَأَلْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ فَقَالَ أَخُوهُ عَبْدُ اللَّهِ لاَ بَأْسَ بِهِ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَذْكُرُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ ضَعَّفَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ثِقَةٌ ‏.‏ قَالَ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ بِالْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالُوا يُوتِرُ الرَّجُلُ إِذَا ذَكَرَ وَإِنْ كَانَ بَعْدَ مَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan, u otasidan rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ: «Kim vitrini uxlab qoldirsa, tongda (uygʻonganda) uni oʻqib olsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu birinchi hadisdan sahihroqdir. Abu Iso aytdi: Men Abu Dovud as-Sijistoniydan — yaʼni Sulaymon ibn al-Ashʼasdan — eshitdim, u: «Men Ahmad ibn Hanbaldan Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslam haqida soʻradim, u: ‹Uning akasi Abdulloh — biror ziyoni yoʻq (ishonchli kishi)dir›, dedi», der edi. U dedi: Men Muhammaddan eshitdimki, u Ali ibn Abdullohdan zikr qilib, u Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslamni zaif deganini va: «Abdulloh ibn Zayd ibn Aslam ishonchlidir», deganini aytdi. Kufadagi baʼzi ilm ahli shu hadisga borib: «Kishi eslagan paytida, garchi quyosh chiqqandan keyin boʻlsa-da, vitr oʻqib oladi», deganlar. Sufyon Savriy ham shuni aytadi.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан, у отасидан ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ: «Ким витрини ухлаб қолдирса, тонгда (уйғонганда) уни ўқиб олсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу биринчи ҳадисдан саҳиҳроқдир. Абу Исо айтди: Мен Абу Довуд ас-Сижистонийдан — яъни Сулаймон ибн ал-Ашъасдан — эшитдим, у: «Мен Аҳмад ибн Ҳанбалдан Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Аслам ҳақида сўрадим, у: ‹Унинг акаси Абдуллоҳ — бирор зиёни йўқ (ишончли киши)дир›, деди», дер эди. У деди: Мен Муҳаммаддан эшитдимки, у Али ибн Абдуллоҳдан зикр қилиб, у Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Асламни заиф деганини ва: «Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Аслам ишончлидир», деганини айтди. Куфадаги баъзи илм аҳли шу ҳадисга бориб: «Киши эслаган пайтида, гарчи қуёш чиққандан кейин бўлса-да, витр ўқиб олади», деганлар. Суфён Саврий ҳам шуни айтади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَادِرُوا الصُّبْحَ بِالْوِتْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Subhga vitr bilan shoshiling», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Субҳга витр билан шошилинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوْتِرُوا قَبْلَ أَنْ تُصْبِحُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Tong otmasidan oldin vitrni ado eting», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Тонг отмасидан олдин витрни адо этинг», дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ فَقَدْ ذَهَبَ كُلُّ صَلاَةِ اللَّيْلِ وَالْوِتْرُ فَأَوْتِرُوا قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى قَدْ تَفَرَّدَ بِهِ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ وِتْرَ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ ‏"‏ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ لاَ يَرَوْنَ الْوِتْرَ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot: «Tong (fajr) yorishganda, tun namozining barchasi va vitr ham oʻtib boʻladi. Shuning uchun tong yorishidan oldin vitrni ado eting», dedilar. Abu Iso aytdi: Sulaymon ibn Musa bu (hadis)ni shu lafz bilan yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan. Nabiy ﷺdan: «Subh namozidan keyin vitr yoʻq», deganlari ham rivoyat qilingan. Bu ilm ahlidan koʻplarining soʻzidir. Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar; ular subh namozidan keyin vitrni (ado etishni) maqbul koʻrmaydilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот: «Тонг (фажр) ёришганда, тун намозининг барчаси ва витр ҳам ўтиб бўлади. Шунинг учун тонг ёришидан олдин витрни адо этинг», дедилар. Абу Исо айтди: Сулаймон ибн Муса бу (ҳадис)ни шу лафз билан ёлғиз ўзи ривоят қилган. Набий ﷺдан: «Субҳ намозидан кейин витр йўқ», деганлари ҳам ривоят қилинган. Бу илм аҳлидан кўпларининг сўзидир. Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар; улар субҳ намозидан кейин витрни (адо этишни) мақбул кўрмайдилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا مُلاَزِمُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَدْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ وِتْرَانِ فِي لَيْلَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الَّذِي يُوتِرُ مِنْ أَوَّلِ اللَّيْلِ ثُمَّ يَقُومُ مِنْ آخِرِهِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ نَقْضَ الْوِتْرِ وَقَالُوا يُضِيفُ إِلَيْهَا رَكْعَةً وَيُصَلِّي مَا بَدَا لَهُ ثُمَّ يُوتِرُ فِي آخِرِ صَلاَتِهِ لأَنَّهُ ‏"‏ لاَ وِتْرَانِ فِي لَيْلَةٍ ‏"‏ ‏.‏ وَهُوَ الَّذِي ذَهَبَ إِلَيْهِ إِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِذَا أَوْتَرَ مِنْ أَوَّلِ اللَّيْلِ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَإِنَّهُ يُصَلِّي مَا بَدَا لَهُ وَلاَ يَنْقُضُ وِتْرَهُ وَيَدَعُ وِتْرَهُ عَلَى مَا كَانَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَأَحْمَدَ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ لأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدْ صَلَّى بَعْدَ الْوِتْرِ ‏.‏

Talq ibn Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺning: «Bir kechada ikkita vitr boʻlmaydi», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Ilm ahli tunning avvalida vitr oʻqib, soʻng tunning oxirida turadigan kishi haqida ixtilof qildilar. Nabiy ﷺning sahobalaridan va ulardan keyingilardan baʼzi ilm ahli vitrni buzishni (maʼqul) koʻrdilar va: «Unga bir rakaat qoʻshib, oʻziga (xush keladigancha) namoz oʻqiydi, soʻng namozining oxirida vitrni ado etadi, chunki ‹bir kechada ikkita vitr boʻlmaydi›», dedilar. Ishoq shu (fikr)ga boribdi. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli esa: «Agar tunning avvalida vitr oʻqib, soʻng uxlab, keyin tunning oxirida tursa, oʻziga (xush keladigancha) namoz oʻqiydi, vitrini buzmaydi va vitrini boʻlganicha qoldiradi», dedilar. Bu Sufyon as-Savriy, Molik ibn Anas, Ibn Muborak, Shofeiy, Kufa ahli va Ahmadning soʻzidir. Bu (qaviroq) sahihdir, chunki Nabiy ﷺ vitrdan keyin namoz oʻqiganlari bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Талқ ибн Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Бир кечада иккита витр бўлмайди», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Илм аҳли туннинг аввалида витр ўқиб, сўнг туннинг охирида турадиган киши ҳақида ихтилоф қилдилар. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва улардан кейингилардан баъзи илм аҳли витрни бузишни (маъқул) кўрдилар ва: «Унга бир ракаат қўшиб, ўзига (хуш келадиганча) намоз ўқийди, сўнг намозининг охирида витрни адо этади, чунки ‹бир кечада иккита витр бўлмайди›», дедилар. Ишоқ шу (фикр)га борибди. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли эса: «Агар туннинг аввалида витр ўқиб, сўнг ухлаб, кейин туннинг охирида турса, ўзига (хуш келадиганча) намоз ўқийди, витрини бузмайди ва витрини бўлганича қолдиради», дедилар. Бу Суфён ас-Саврий, Молик ибн Анас, Ибн Муборак, Шофеий, Куфа аҳли ва Аҳмаднинг сўзидир. Бу (қавироқ) саҳиҳдир, чунки Набий ﷺ витрдан кейин намоз ўқиганлари бир неча йўл билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مُوسَى الْمَرَئِيِّ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْوِتْرِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَعَائِشَةَ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ vitrdan keyin ikki rakaat namoz oʻqir edilar. Abu Iso aytdi: Bunga oʻxshash (hadis) Abu Umoma, Oisha va boshqa koʻplardan Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ витрдан кейин икки ракаат намоз ўқир эдилар. Абу Исо айтди: Бунга ўхшаш (ҳадис) Абу Умома, Оиша ва бошқа кўплардан Набий ﷺдан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ ابْنِ عُمَرَ فِي سَفَرٍ فَتَخَلَّفْتُ عَنْهُ فَقَالَ أَيْنَ كُنْتَ فَقُلْتُ أَوْتَرْتُ ‏.‏ فَقَالَ أَلَيْسَ لَكَ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ عَلَى رَاحِلَتِهِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِلَى هَذَا وَرَأَوْا أَنْ يُوتِرَ الرَّجُلُ عَلَى رَاحِلَتِهِ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يُوتِرُ الرَّجُلُ عَلَى الرَّاحِلَةِ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يُوتِرَ نَزَلَ فَأَوْتَرَ عَلَى الأَرْضِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏ آخِرُ أَبْوَابِ الْوِتْرِ

Said ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Men safarda Ibn Umar bilan birga yurar edim, soʻng undan orqada qoldim. U: «Qayerda eding?» dedi. Men: «Vitr oʻqidim», dedim. Shunda u: «Rasululloh ﷺda sen uchun (oʻrnak boʻladigan) namuna yoʻqmi? Men Rasululloh ﷺning ulovlari ustida vitr oʻqiganlarini koʻrganman», dedi. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli shu (fikr)ga boribdilar va kishi ulovi ustida vitr oʻqishini maʼqul koʻribdilar. Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar. Baʼzi ilm ahli esa: «Kishi ulov ustida vitr oʻqimaydi, vitr oʻqimoqchi boʻlsa, tushib, yer ustida vitr oʻqiydi», dedilar. Bu Kufa ahlining baʼzilarining soʻzidir.Саид ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у айтди: Мен сафарда Ибн Умар билан бирга юрар эдим, сўнг ундан орқада қолдим. У: «Қаерда эдинг?» деди. Мен: «Витр ўқидим», дедим. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺда сен учун (ўрнак бўладиган) намуна йўқми? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг уловлари устида витр ўқиганларини кўрганман», деди. (Рови) айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли шу (фикр)га борибдилар ва киши улови устида витр ўқишини маъқул кўрибдилар. Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. Баъзи илм аҳли эса: «Киши улов устида витр ўқимайди, витр ўқимоқчи бўлса, тушиб, ер устида витр ўқийди», дедилар. Бу Куфа аҳлининг баъзиларининг сўзидир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ فُلاَنِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَمِّهِ، ثُمَامَةَ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ صَلَّى الضُّحَى ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً بَنَى اللَّهُ لَهُ قَصْرًا مِنْ ذَهَبٍ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ هَانِئٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَنُعَيْمِ بْنِ هَمَّارٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَائِشَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعُتْبَةَ بْنِ عَبْدٍ السُّلَمِيِّ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي سَعِيدٍ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim zuho namozini oʻn ikki rakaat oʻqisa, Alloh unga jannatda oltindan qasr (saroy) bino qiladi», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ummu Honiʼ, Abu Hurayra, Nuaym ibn Hammor, Abu Zar, Oisha, Abu Umoma, Utba ibn Abd as-Sulamiy, Ibn Abu Avfo, Abu Said, Zayd ibn Arqam va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi gʻaribdir, uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким зуҳо намозини ўн икки ракаат ўқиса, Аллоҳ унга жаннатда олтиндан қаср (сарой) бино қилади», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Умму Ҳониъ, Абу Ҳурайра, Нуайм ибн Ҳаммор, Абу Зар, Оиша, Абу Умома, Утба ибн Абд ас-Суламий, Ибн Абу Авфо, Абу Саид, Зайд ибн Арқам ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ғарибдир, уни фақат шу йўл билангина биламиз.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ مَا أَخْبَرَنِي أَحَدٌ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الضُّحَى إِلاَّ أُمُّ هَانِئٍ فَإِنَّهَا حَدَّثَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ بَيْتَهَا يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ فَاغْتَسَلَ فَسَبَّحَ ثَمَانَ رَكَعَاتٍ مَا رَأَيْتُهُ صَلَّى صَلاَةً قَطُّ أَخَفَّ مِنْهَا غَيْرَ أَنَّهُ كَانَ يُتِمُّ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَكَأَنَّ أَحْمَدَ رَأَى أَصَحَّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثَ أُمِّ هَانِئٍ ‏.‏ وَاخْتَلَفُوا فِي نُعَيْمٍ فَقَالَ بَعْضُهُمْ نُعَيْمُ بْنُ خَمَّارٍ وَقَالَ بَعْضُهُمُ ابْنُ هَمَّارٍ وَيُقَالُ ابْنُ هَبَّارٍ وَيُقَالُ ابْنُ هَمَّامٍ وَالصَّحِيحُ ابْنُ هَمَّارٍ ‏.‏ وَأَبُو نُعَيْمٍ وَهِمَ فِيهِ فَقَالَ ابْنُ حِمَازٍ وَأَخْطَأَ فِيهِ ثُمَّ تَرَكَ فَقَالَ نُعَيْمٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَخْبَرَنِي بِذَلِكَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Laylodan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Nabiy ﷺni zuho namozini oʻqiyotganlarini koʻrganini menga Ummu Honiʼdan boshqa hech kim aytmadi. U (Ummu Honiʼ) shunday rivoyat qildiki: Rasululloh ﷺ Makka fath qilingan kuni uning uyiga kirdilar, gʻusl qildilar va sakkiz rakaat namoz oʻqidilar. Men u zotning bundan yengilroq namoz oʻqiganlarini hech qachon koʻrmaganman; faqat ruku va sajdani toʻla-toʻkis ado etar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Goʻyo Ahmad bu bobdagi eng sahih narsa Ummu Honiʼning hadisi deb koʻribdi. Nuaym (ning nasabida) ixtilof qildilar: baʼzilar Nuaym ibn Xammor dedi, baʼzilar ibn Hammor dedi, ibn Habbor ham deyiladi, ibn Hammom ham deyiladi, sahihi esa ibn Hammordir. Abu Nuaym bunda adashib, ibn Himoz dedi va unda xato qildi, soʻng (uni) tark etib, Nuaymdan, Nabiy ﷺdan dedi. Abu Iso aytdi: Buni menga Abd ibn Humayd Abu Nuaymdan xabar berdi.Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан ривоят қилинадики, у айтди: Набий ﷺни зуҳо намозини ўқиётганларини кўрганини менга Умму Ҳониъдан бошқа ҳеч ким айтмади. У (Умму Ҳониъ) шундай ривоят қилдики: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳ қилинган куни унинг уйига кирдилар, ғусл қилдилар ва саккиз ракаат намоз ўқидилар. Мен у зотнинг бундан енгилроқ намоз ўқиганларини ҳеч қачон кўрмаганман; фақат руку ва саждани тўла-тўкис адо этар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Гўё Аҳмад бу бобдаги энг саҳиҳ нарса Умму Ҳониънинг ҳадиси деб кўрибди. Нуайм (нинг насабида) ихтилоф қилдилар: баъзилар Нуайм ибн Хаммор деди, баъзилар ибн Ҳаммор деди, ибн Ҳаббор ҳам дейилади, ибн Ҳаммом ҳам дейилади, саҳиҳи эса ибн Ҳаммордир. Абу Нуайм бунда адашиб, ибн Ҳимоз деди ва унда хато қилди, сўнг (уни) тарк этиб, Нуаймдан, Набий ﷺдан деди. Абу Исо айтди: Буни менга Абд ибн Ҳумайд Абу Нуаймдан хабар берди.

حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ السِّمْنَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، وَأَبِي، ذَرٍّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَنِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ أَنَّهُ قَالَ ابْنَ آدَمَ ارْكَعْ لِي مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ أَكْفِكَ آخِرَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Alloh azza va jalladan (rivoyat qilib): U: «Ey Odam farzandi! Kunning avvalida Men uchun toʻrt rakaat (namoz) oʻqigin, (men) uning oxirida senga kifoya qilurman», dedi, dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ азза ва жалладан (ривоят қилиб): У: «Эй Одам фарзанди! Куннинг аввалида Мен учун тўрт ракаат (намоз) ўқигин, (мен) унинг охирида сенга кифоя қилурман», деди, дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ نَهَّاسِ بْنِ قَهْمٍ، عَنْ شَدَّادٍ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَافَظَ عَلَى شُفْعَةِ الضُّحَى غُفِرَ لَهُ ذُنُوبُهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى وَكِيعٌ وَالنَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ نَهَّاسِ بْنِ قَهْمٍ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim zuhoning ikki rakaatini doimiy ado etib tursa, gunohlari dengiz koʻpigidek (koʻp) boʻlsa ham, kechiriladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Vakiʼ, Nazr ibn Shumayl va imomlardan boshqa koʻplari Nahhos ibn Qahmdan rivoyat qilganlar va biz uni faqat uning hadisi (yoʻli) bilangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким зуҳонинг икки ракаатини доимий адо этиб турса, гуноҳлари денгиз кўпигидек (кўп) бўлса ҳам, кечирилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Вакиъ, Назр ибн Шумайл ва имомлардан бошқа кўплари Наҳҳос ибн Қаҳмдан ривоят қилганлар ва биз уни фақат унинг ҳадиси (йўли) билангина биламиз.

حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ مَرْزُوقٍ، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الضُّحَى حَتَّى نَقُولَ لاَ يَدَعُ وَيَدَعُهَا حَتَّى نَقُولَ لاَ يُصَلِّي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Allohning Nabiysi ﷺ zuho namozini shunchalik (koʻp) oʻqir edilarki, biz: «Endi uni tark etmaydilar», der edik; va uni shunchalik tark etar edilarki, biz: «Endi uni oʻqimaydilar», der edik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ зуҳо намозини шунчалик (кўп) ўқир эдиларки, биз: «Энди уни тарк этмайдилар», дер эдик; ва уни шунчалик тарк этар эдиларки, биз: «Энди уни ўқимайдилар», дер эдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي الْوَضَّاحِ، هُوَ أَبُو سَعِيدٍ الْمُؤَدِّبُ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي أَرْبَعًا بَعْدَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ قَبْلَ الظُّهْرِ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّهَا سَاعَةٌ تُفْتَحُ فِيهَا أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَأُحِبُّ أَنْ يَصْعَدَ لِي فِيهَا عَمَلٌ صَالِحٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ بَعْدَ الزَّوَالِ لاَ يُسَلِّمُ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ ‏.‏

Abdulloh ibn as-Soib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ quyosh ogʻgandan keyin, peshindan oldin toʻrt (rakaat) oʻqir edilar va: «Bu shunday soatki, unda osmon eshiklari ochiladi va men shu (vaqt)da men uchun solih amal koʻtarilishini yaxshi koʻraman», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ali va Abu Ayyubdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn as-Soibning hadisi hasan gʻaribdir. Nabiy ﷺdan u zot zavoldan keyin toʻrt rakaat oʻqib, faqat ularning oxirida salom berganlari rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн ас-Соиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қуёш оғгандан кейин, пешиндан олдин тўрт (ракаат) ўқир эдилар ва: «Бу шундай соатки, унда осмон эшиклари очилади ва мен шу (вақт)да мен учун солиҳ амал кўтарилишини яхши кўраман», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Али ва Абу Айюбдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн ас-Соибнинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Набий ﷺдан у зот заволдан кейин тўрт ракаат ўқиб, фақат уларнинг охирида салом берганлари ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عِيسَى بْنِ يَزِيدَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، ‏.‏ وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَكْرٍ، عَنْ فَائِدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ إِلَى اللَّهِ حَاجَةٌ أَوْ إِلَى أَحَدٍ مِنْ بَنِي آدَمَ فَلْيَتَوَضَّأْ وَلْيُحْسِنِ الْوُضُوءَ ثُمَّ لْيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ لْيُثْنِ عَلَى اللَّهِ وَلْيُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ لْيَقُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ أَسْأَلُكَ مُوجِبَاتِ رَحْمَتِكَ وَعَزَائِمَ مَغْفِرَتِكَ وَالْغَنِيمَةَ مِنْ كُلِّ بِرٍّ وَالسَّلاَمَةَ مِنْ كُلِّ إِثْمٍ لاَ تَدَعْ لِي ذَنْبًا إِلاَّ غَفَرْتَهُ وَلاَ هَمًّا إِلاَّ فَرَّجْتَهُ وَلاَ حَاجَةً هِيَ لَكَ رِضًا إِلاَّ قَضَيْتَهَا يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَفِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ ‏.‏ فَائِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَفَائِدٌ هُوَ أَبُو الْوَرْقَاءِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kimning Allohga yoki Odam farzandlaridan biriga (bir) hojati boʻlsa, tahorat qilsin va tahoratni chiroyli qilsin, soʻng ikki rakaat namoz oʻqisin, soʻng Allohga sano aytsin va Nabiy ﷺga salovot aytsin, soʻng shunday desin: ‹Loa iloaha illalloahul Haliymul Kariym. Subhaanalloahi Rabbil Arshil Aziym. Alhamdu lilloahi Rabbil aalamiyn. Asʼaluka mujibaati rahmatik, va azoaʼima magʻfiratik, val gʻaniymata min kulli birr, vas salaamata min kulli ism. Loa tadaʼ liy zanban illoa gʻafartah, va loa hamman illoa farrajtah, va loa haajatan hiya laka rizon illoa qazaytahaa, yoa Arhamar roahimiyn›», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir va uning isnodida (eʼtiroz) gap bor. Foid ibn Abdurrahmon hadisda zaif sanaladi. Foid — bu Abul-Varqoʼdir.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг Аллоҳга ёки Одам фарзандларидан бирига (бир) ҳожати бўлса, таҳорат қилсин ва таҳоратни чиройли қилсин, сўнг икки ракаат намоз ўқисин, сўнг Аллоҳга сано айтсин ва Набий ﷺга саловот айтсин, сўнг шундай десин: ‹Лоа илоаҳа иллаллоаҳул Ҳалиймул Карийм. Субҳааналлоаҳи Раббил Аршил Азийм. Алҳамду лиллоаҳи Раббил ааламийн. Асъалука мужибаати раҳматик, ва азоаъима мағфиратик, вал ғаниймата мин кулли бирр, вас салаамата мин кулли исм. Лоа тадаъ лий занбан иллоа ғафартаҳ, ва лоа ҳамман иллоа фарражтаҳ, ва лоа ҳаажатан ҳия лака ризон иллоа қазайтаҳаа, ёа Арҳамар роаҳимийн›», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир ва унинг иснодида (эътироз) гап бор. Фоид ибн Абдурраҳмон ҳадисда заиф саналади. Фоид — бу Абул-Варқўдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْمَوَالِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا الاِسْتِخَارَةَ فِي الأُمُورِ كُلِّهَا كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ يَقُولُ ‏"‏ إِذَا هَمَّ أَحَدُكُمْ بِالأَمْرِ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ مِنْ غَيْرِ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ لْيَقُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلاَ أَعْلَمُ وَأَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعِيشَتِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي أَوْ قَالَ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ فَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعِيشَتِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي أَوْ قَالَ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ وَاقْدُرْ لِيَ الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ قَالَ وَيُسَمِّي حَاجَتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الْمَوَالِي ‏.‏ وَهُوَ شَيْخٌ مَدِينِيٌّ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ سُفْيَانُ حَدِيثًا وَقَدْ رَوَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ وَهُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الْمَوَالِي ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺ bizga Qurʼondan suralarni oʻrgatganlaridek, hamma ishlarda istixorani oʻrgatar edilar. U zot: «Sizdan biringiz bir ishni qilishni qasd qilsa, farzdan boshqa ikki rakaat namoz oʻqisin, soʻng shunday desin: ‹Alloahumma inniy astaxiyruka biʼilmik, va astaqdiruka biqudratik, va asʼaluka min fazlikal aziym. Fa innaka taqdiru va loa aqdir, va taʼlamu va loa aʼlam, va anta Alloamul gʻuyub. Alloahumma in kunta taʼlamu anna hoazal amra xayrun liy fiy diyniy va maiyshatiy va aaqibati amriy — yoki: fiy aajili amriy va aajilih — fa yassirhu liy, summa baarik liy fiyh. Va in kunta taʼlamu anna hoazal amra sharrun liy fiy diyniy va maiyshatiy va aaqibati amriy — yoki: fiy aajili amriy va aajilih — fasrifhu anniy, vasrifniy anh, vaqdur liyal xayra haysu kaana, summa arziniy bih›», dedilar va (rovi) aytdi: «(Bunda) oʻz hojatini aytadi». (Rovi) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud va Abu Ayyubdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahih gʻaribdir; uni faqat Abdurrahmon ibn Abul-Mavoliyning hadisi (yoʻli) bilangina bilamiz. U madinalik, ishonchli shayxdir; Sufyon undan bir hadis rivoyat qilgan va Abdurrahmondan imomlardan bir nechalari rivoyat qilganlar. U Abdurrahmon ibn Zayd ibn Abul-Mavoliydir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга Қуръондан сураларни ўргатганларидек, ҳамма ишларда истихорани ўргатар эдилар. У зот: «Сиздан бирингиз бир ишни қилишни қасд қилса, фарздан бошқа икки ракаат намоз ўқисин, сўнг шундай десин: ‹Аллоаҳумма инний астахийрука биъилмик, ва астақдирука биқудратик, ва асъалука мин фазликал азийм. Фа иннака тақдиру ва лоа ақдир, ва таъламу ва лоа аълам, ва анта Аллоамул ғуюб. Аллоаҳумма ин кунта таъламу анна ҳоазал амра хайрун лий фий дийний ва маийшатий ва аақибати амрий — ёки: фий аажили амрий ва аажилиҳ — фа яссирҳу лий, сумма баарик лий фийҳ. Ва ин кунта таъламу анна ҳоазал амра шаррун лий фий дийний ва маийшатий ва аақибати амрий — ёки: фий аажили амрий ва аажилиҳ — фасрифҳу анний, васрифний анҳ, вақдур лиял хайра ҳайсу каана, сумма арзиний биҳ›», дедилар ва (рови) айтди: «(Бунда) ўз ҳожатини айтади». (Рови) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд ва Абу Айюбдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир; уни фақат Абдурраҳмон ибн Абул-Маволийнинг ҳадиси (йўли) билангина биламиз. У мадиналик, ишончли шайхдир; Суфён ундан бир ҳадис ривоят қилган ва Абдурраҳмондан имомлардан бир нечалари ривоят қилганлар. У Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Абул-Маволийдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ، غَدَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ عَلِّمْنِي كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي صَلاَتِي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كَبِّرِي اللَّهَ عَشْرًا وَسَبِّحِي اللَّهَ عَشْرًا وَاحْمَدِيهِ عَشْرًا ثُمَّ سَلِي مَا شِئْتِ يَقُولُ نَعَمْ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي رَافِعٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ حَدِيثٍ فِي صَلاَةِ التَّسْبِيحِ وَلاَ يَصِحُّ مِنْهُ كَبِيرُ شَيْءٍ ‏.‏ وَقَدْ رَأَى ابْنُ الْمُبَارَكِ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ صَلاَةَ التَّسْبِيحِ وَذَكَرُوا الْفَضْلَ فِيهِ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ حَدَّثَنَا أَبُو وَهْبٍ قَالَ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ عَنِ الصَّلاَةِ الَّتِي يُسَبَّحُ فِيهَا فَقَالَ يُكَبِّرُ ثُمَّ يَقُولُ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ ثُمَّ يَقُولُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَتَعَوَّذُ وَيَقْرَأُ ‏(‏بِسمِ الله الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ‏)‏ وَفَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً ثُمَّ يَقُولُ عَشْرَ مَرَّاتٍ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَرْكَعُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ‏.‏ ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَسْجُدُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَسْجُدُ الثَّانِيَةَ فَيَقُولُهَا عَشْرًا يُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ عَلَى هَذَا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ تَسْبِيحَةً فِي كُلِّ رَكْعَةٍ يَبْدَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِخَمْسَ عَشْرَةَ تَسْبِيحَةً ثُمَّ يَقْرَأُ ثُمَّ يُسَبِّحُ عَشْرًا فَإِنْ صَلَّى لَيْلاً فَأَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يُسَلِّمَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ وَإِنْ صَلَّى نَهَارًا فَإِنْ شَاءَ سَلَّمَ وَإِنْ شَاءَ لَمْ يُسَلِّمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو وَهْبٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رِزْمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ يَبْدَأُ فِي الرُّكُوعِ بِسُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَفِي السُّجُودِ بِسُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى ثَلاَثًا ثُمَّ يُسَبِّحُ التَّسْبِيحَاتِ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ زَمْعَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي رِزْمَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ إِنْ سَهَا فِيهَا يُسَبِّحُ فِي سَجْدَتَىِ السَّهْوِ عَشْرًا عَشْرًا قَالَ لاَ إِنَّمَا هِيَ ثَلاَثُمِائَةِ تَسْبِيحَةٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Ummu Sulaym Nabiy ﷺning oldilariga ertalab kelib: «Menga namozimda aytadigan baʼzi soʻzlarni oʻrgating», dedi. U zot: «Allohni oʻn marta ulugʻla (Allohu akbar deb), Allohni oʻn marta poklab tasbeh ayt (Subhanalloh deb), Unga oʻn marta hamd ayt (Alhamdulilloh deb), soʻngra xohlagan narsangni soʻra, U: ‹Boʻldi, boʻldi› deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan gʻarib hadisdir. Nabiy ﷺdan salotut-tasbeh haqida birdan ortiq hadis rivoyat qilingan, biroq ulardan katta narsa sahih emas. Ibnul-Muborak va ahli ilmdan biri emas, balki bir nechasi salotut-tasbehni (joiz) koʻrishgan va undagi fazilatni zikr qilishgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Умму Сулайм Набий ﷺнинг олдиларига эрталаб келиб: «Менга намозимда айтадиган баъзи сўзларни ўргатинг», деди. У зот: «Аллоҳни ўн марта улуғла (Аллоҳу акбар деб), Аллоҳни ўн марта поклаб тасбеҳ айт (Субҳаналлоҳ деб), Унга ўн марта ҳамд айт (Алҳамдулиллоҳ деб), сўнгра хоҳлаган нарсангни сўра, У: ‹Бўлди, бўлди› дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир. Набий ﷺдан салотут-тасбеҳ ҳақида бирдан ортиқ ҳадис ривоят қилинган, бироқ улардан катта нарса саҳиҳ эмас. Ибнул-Муборак ва аҳли илмдан бири эмас, балки бир нечаси салотут-тасбеҳни (жоиз) кўришган ва ундаги фазилатни зикр қилишган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ الْعُكْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ عَنْ أَبِي رَافِعٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْعَبَّاسِ ‏"‏ يَا عَمِّ أَلاَ أَصِلُكَ أَلاَ أَحْبُوكَ أَلاَ أَنْفَعُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا عَمِّ صَلِّ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَةٍ فَإِذَا انْقَضَتِ الْقِرَاءَةُ فَقُلِ اللَّهُ أَكْبَرُ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً قَبْلَ أَنْ تَرْكَعَ ثُمَّ ارْكَعْ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ اسْجُدْ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ اسْجُدِ الثَّانِيَةَ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَقُلْهَا عَشْرًا قَبْلَ أَنْ تَقُومَ فَتِلْكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ وَهِيَ ثَلاَثُمِائَةٍ فِي أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ فَلَوْ كَانَتْ ذُنُوبُكَ مِثْلَ رَمْلِ عَالِجٍ لَغَفَرَهَا اللَّهُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَنْ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَقُولَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ قَالَ ‏"‏ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ أَنْ تَقُولَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ فَقُلْهَا فِي جُمُعَةٍ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ أَنْ تَقُولَهَا فِي جُمُعَةٍ فَقُلْهَا فِي شَهْرٍ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ يَقُولُ لَهُ حَتَّى قَالَ ‏"‏ فَقُلْهَا فِي سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي رَافِعٍ ‏.‏

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abbosga: «Ey amaki, sizga (yaxshilik) ulamaymi, sizga sovgʻa qilmaymi, sizga foyda keltirmaymi?» dedilar. U: «Albatta, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Ey amaki, toʻrt rakaat namoz oʻqing, har rakaatda Fotihatul-kitob va bir sura oʻqing. Qiroatni tugatganingizda, rukuʼga bormasdan oldin oʻn besh marta: ‹Allohu akbar, val-hamdu lillah, va subhanalloh, va la ilaha illalloh› deng. Soʻng rukuʼ qiling va uni oʻn marta ayting, soʻng boshingizni koʻtaring va uni oʻn marta ayting, soʻng sajda qiling va uni oʻn marta ayting, soʻng boshingizni koʻtaring va uni oʻn marta ayting, soʻng ikkinchi marta sajda qiling va uni oʻn marta ayting, soʻng turishdan oldin boshingizni koʻtaring va uni oʻn marta ayting. Mana shu har rakaatda yetmish besh (tasbeh) boʻladi, toʻrt rakaatda esa uch yuz boʻladi. Gunohlaringiz Olij qumlaridek koʻp boʻlsa ham, Alloh ularni kechiradi», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, kim uni har kuni aytishga qodir boʻladi?» dedi. U zot: «Agar uni har kuni aytishga qodir boʻlmasang, uni jumada (haftada bir) ayt. Agar uni jumada aytishga qodir boʻlmasang, uni oyda ayt», dedilar. U zot toʻxtamay aytaverib, oxiri: «Uni yilda ayt», deguncha davom etdilar. Abu Iso aytdi: Bu Abu Rofiʼning rivoyatidan gʻarib hadisdir.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аббосга: «Эй амаки, сизга (яхшилик) уламайми, сизга совға қилмайми, сизга фойда келтирмайми?» дедилар. У: «Албатта, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Эй амаки, тўрт ракаат намоз ўқинг, ҳар ракаатда Фотиҳатул-китоб ва бир сура ўқинг. Қироатни тугатганингизда, рукуъга бормасдан олдин ўн беш марта: ‹Аллоҳу акбар, вал-ҳамду лиллаҳ, ва субҳаналлоҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ› денг. Сўнг рукуъ қилинг ва уни ўн марта айтинг, сўнг бошингизни кўтаринг ва уни ўн марта айтинг, сўнг сажда қилинг ва уни ўн марта айтинг, сўнг бошингизни кўтаринг ва уни ўн марта айтинг, сўнг иккинчи марта сажда қилинг ва уни ўн марта айтинг, сўнг туришдан олдин бошингизни кўтаринг ва уни ўн марта айтинг. Мана шу ҳар ракаатда етмиш беш (тасбеҳ) бўлади, тўрт ракаатда эса уч юз бўлади. Гуноҳларингиз Олиж қумларидек кўп бўлса ҳам, Аллоҳ уларни кечиради», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, ким уни ҳар куни айтишга қодир бўлади?» деди. У зот: «Агар уни ҳар куни айтишга қодир бўлмасанг, уни жумада (ҳафтада бир) айт. Агар уни жумада айтишга қодир бўлмасанг, уни ойда айт», дедилар. У зот тўхтамай айтавериб, охири: «Уни йилда айт», дегунча давом этдилар. Абу Исо айтди: Бу Абу Рофиънинг ривоятидан ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، وَالأَجْلَحِ، وَمَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا السَّلاَمُ عَلَيْكَ قَدْ عَلِمْنَا فَكَيْفَ الصَّلاَةُ عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيِدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ وَزَادَنِي زَائِدَةُ عَنِ الأَعْمَشِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ وَنَحْنُ نَقُولُ وَعَلَيْنَا مَعَهُمْ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَطَلْحَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَبُرَيْدَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَارِجَةَ وَيُقَالُ ابْنُ جَارِيَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى كُنْيَتُهُ أَبُو عِيسَى وَأَبُو لَيْلَى اسْمُهُ يَسَارٌ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizga salom aytishni bilib oldik, ammo sizga qanday salavot aytamiz?» dedik. U zot: «Aytinglar: ‹Allohumma solli ala Muhammadin va ala oli Muhammadin kama sollayta ala Ibrohima innaka hamidun majid, va barik ala Muhammadin va ala oli Muhammadin kama barakta ala Ibrohima innaka hamidun majid› — Ey Alloh, Ibrohimga salavot aytganing kabi Muhammadga va Muhammadning oilasiga salavot ayt, albatta Sen maqtovga loyiq, ulugʻsan; Ibrohimga barakot berganing kabi Muhammadga va Muhammadning oilasiga barakot ber, albatta Sen maqtovga loyiq, ulugʻsan», dedilar. Abu Iso aytdi: Kaʼb ibn Ujraning hadisi hasan sahih hadisdir. Abdurrahmon ibn Abu Layloning kunyasi Abu Iso, Abu Layloning ismi esa Yasordir.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга салом айтишни билиб олдик, аммо сизга қандай салавот айтамиз?» дедик. У зот: «Айтинглар: ‹Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама соллайта ала Иброҳима иннака ҳамидун мажид, ва барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама баракта ала Иброҳима иннака ҳамидун мажид› — Эй Аллоҳ, Иброҳимга салавот айтганинг каби Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига салавот айт, албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғсан; Иброҳимга баракот берганинг каби Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бер, албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғсан», дедилар. Абу Исо айтди: Каъб ибн Ужранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абдурраҳмон ибн Абу Лайлонинг куняси Абу Исо, Абу Лайлонинг исми эса Ясордир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ ابْنُ عَثْمَةَ، حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَيْسَانَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ شَدَّادٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَوْلَى النَّاسِ بِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرُهُمْ عَلَىَّ صَلاَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ صَلاَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا عَشْرًا وَكَتَبَ لَهُ بِهَا عَشْرَ حَسَنَاتٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni menga eng yaqin odam — menga eng koʻp salavot aytgan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir. Nabiy ﷺdan: «Kimki menga bir marta salavot aytsa, Alloh unga shu sababli oʻn marta rahmat yogʻdiradi va unga shu sababli oʻn savob yozadi», deganlari ham rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни менга энг яқин одам — менга энг кўп салавот айтган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир. Набий ﷺдан: «Кимки менга бир марта салавот айтса, Аллоҳ унга шу сабабли ўн марта раҳмат ёғдиради ва унга шу сабабли ўн савоб ёзади», деганлари ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ صَلاَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَعَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ وَعَمَّارٍ وَأَبِي طَلْحَةَ وَأَنَسٍ وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا صَلاَةُ الرَّبِّ الرَّحْمَةُ وَصَلاَةُ الْمَلاَئِكَةِ الاِسْتِغْفَارُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki menga bir marta salavot aytsa, Alloh unga shu sababli oʻn marta rahmat yogʻdiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Sufyon as-Savriy va ahli ilmdan bir nechasidan rivoyat qilinishicha, ular: «Rabbning salovoti — rahmat, farishtalarning salovoti — istigʻfor (magʻfirat soʻrash)dir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки менга бир марта салавот айтса, Аллоҳ унга шу сабабли ўн марта раҳмат ёғдиради», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Суфён ас-Саврий ва аҳли илмдан бир нечасидан ривоят қилинишича, улар: «Раббнинг саловоти — раҳмат, фаришталарнинг саловоти — истиғфор (мағфират сўраш)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ سَلْمٍ الْمَصَاحِفِيُّ الْبَلْخِيُّ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، عَنْ أَبِي قُرَّةَ الأَسَدِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ إِنَّ الدُّعَاءَ مَوْقُوفٌ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ لاَ يَصْعَدُ مِنْهُ شَيْءٌ حَتَّى تُصَلِّيَ عَلَى نَبِيِّكَ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Albatta, duo osmon bilan yer orasida toʻxtab turadi; toki Nabiyngizga ﷺ salavot aytmaguningizcha undan hech narsa yuqoriga koʻtarilmaydi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Албатта, дуо осмон билан ер орасида тўхтаб туради; токи Набийнгизга ﷺ салавот айтмагунингизча ундан ҳеч нарса юқорига кўтарилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ لاَ يَبِعْ فِي سُوقِنَا إِلاَّ مَنْ قَدْ تَفَقَّهَ فِي الدِّينِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ عَبَّاسٌ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَلاَءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ ابْنُ يَعْقُوبَ وَهُوَ مَوْلَى الْحُرَقَةِ وَالْعَلاَءُ هُوَ مِنَ التَّابِعِينَ سَمِعَ مِنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَغَيْرِهِ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَعْقُوبَ وَالِدُ الْعَلاَءِ هُوَ أَيْضًا مِنَ التَّابِعِينَ سَمِعَ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَيَعْقُوبُ جَدُّ الْعَلاَءِ هُوَ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ أَيْضًا قَدْ أَدْرَكَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ وَرَوَى عَنْهُ ‏.‏ أبواب الجمعة عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Bizning bozorimizda faqat dinda fiqh (ilm) hosil qilgan kishigina savdo qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir. Abbos — bu Ibn Abdulazimdir. Abu Iso aytdi: al-Alo ibn Abdurrahmon — bu Ibn Yaʼqub boʻlib, u Huraqaning mavlosidir, al-Alo tobeʼinlardandir, Anas ibn Molik va boshqalardan eshitgan. al-Aloning otasi Abdurrahmon ibn Yaʼqub ham tobeʼinlardan boʻlib, Abu Hurayra, Abu Said al-Xudriy va Ibn Umardan eshitgan. al-Aloning bobosi Yaʼqub ham katta tobeʼinlardan boʻlib, Umar ibn al-Xattobga yetishgan va undan rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Бизнинг бозоримизда фақат динда фиқҳ (илм) ҳосил қилган кишигина савдо қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир. Аббос — бу Ибн Абдулазимдир. Абу Исо айтди: ал-Ало ибн Абдурраҳмон — бу Ибн Яъқуб бўлиб, у Ҳурақанинг мавлосидир, ал-Ало тобеъинлардандир, Анас ибн Молик ва бошқалардан эшитган. ал-Алонинг отаси Абдурраҳмон ибн Яъқуб ҳам тобеъинлардан бўлиб, Абу Ҳурайра, Абу Саид ал-Худрий ва Ибн Умардан эшитган. ал-Алонинг бобоси Яъқуб ҳам катта тобеъинлардан бўлиб, Умар ибн ал-Хаттобга етишган ва ундан ривоят қилган.