حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي سِمَاكٌ عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَأْتِ بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Kim bir qasam ichib, soʻng undan yaxshiroq boʻlganini koʻrsa, yaxshiroq boʻlganini qilsin».Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ким бир қасам ичиб, сўнг ундан яхшироқ бўлганини кўрса, яхшироқ бўлганини қилсин».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَوَكِيعٌ عَنْ زَكَرِيَّا قَالَ وَكِيعٌ عَنْ عَامِرٍ وَقَالَ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ قَالَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ مَا أَصَبْتَ بِحَدِّهِ فَكُلْهُ وَمَا أَصَبْتَ بِعَرْضِهِ فَهُوَ وَقِيذٌ وَسَأَلْتُهُ عَنْ صَيْدِ الْكَلْبِ قَالَ وَكِيعٌ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَكُلْ فَقَالَ وَمَا أَمْسَكَ عَلَيْكَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْهُ فَإِنَّ أَخْذَهُ ذَكَاتُهُ وَإِنْ وَجَدْتَ مَعَ كَلْبِكَ كَلْبًا آخَرَ فَخَشِيتَ أَنْ يَكُونَ أَخَذَهُ مَعَهُ وَقَدْ قَتَلَهُ فَلَا تَأْكُلْ فَإِنَّكَ إِنَّمَا ذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تَذْكُرْهُ عَلَى غَيْرِهِ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan meʼroz bilan ov qilish haqida soʻradim. U zot: «Uning oʻtkir uchi bilan urganingni yeb ol, enlik tomoni bilan urganing esa vaqiz (urib oʻldirilgan)dir», dedilar. Yana u zotdan it bilan ov qilish haqida soʻradim. Vakiʼning (rivoyatida): «Itingni qoʻyib yuborib, Allohning nomini zikr qilgan boʻlsang, yeyaver», deyilgan. U zot: «(It) sen uchun ushlab, oʻzi yemagan (ov)ni yeb ol, chunki uni ushlashi — uning zabh qilinishidir. Agar iting bilan birga boshqa bir itni topsang va uni u bilan birga ushlab, oʻldirgan boʻlishidan qoʻrqsang, yema, chunki sen faqat oʻz itingga Allohning nomini zikr qilgansan, boshqasiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан меъроз билан ов қилиш ҳақида сўрадим. У зот: «Унинг ўткир учи билан урганингни еб ол, энлик томони билан урганинг эса вақиз (уриб ўлдирилган)дир», дедилар. Яна у зотдан ит билан ов қилиш ҳақида сўрадим. Вакиънинг (ривоятида): «Итингни қўйиб юбориб, Аллоҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, еявер», дейилган. У зот: «(Ит) сен учун ушлаб, ўзи емаган (ов)ни еб ол, чунки уни ушлаши — унинг забҳ қилинишидир. Агар итинг билан бирга бошқа бир итни топсанг ва уни у билан бирга ушлаб, ўлдирган бўлишидан қўрқсанг, ема, чунки сен фақат ўз итингга Аллоҳнинг номини зикр қилгансан, бошқасига зикр қилмагансан», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ خَيْثَمَةَ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ الطَّائِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تُرْجُمَانٌ فَيَنْظُرُ عَمَّنْ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلَا يَرَى إِلَّا شَيْئًا قَدَّمَهُ وَيَنْظُرُ عَمَّنْ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلَا يَرَى إِلَّا شَيْئًا قَدَّمَهُ وَيَنْظُرُ أَمَامَهُ فَتَسْتَقْبِلُهُ النَّارُ فَمَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَّقِيَ النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَلْيَفْعَلْ

Adiy ibn Hotim at-Toiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan har bir kishi bilan Robbi azza va jalla soʻzlashadi, u bilan uning orasida tarjimon boʻlmaydi. U oʻng tomoniga qaraydi va oʻzi ilgari yuborgan narsadan boshqasini koʻrmaydi, chap tomoniga qaraydi va oʻzi ilgari yuborgan narsadan boshqasini koʻrmaydi, oldiga qaraydi va oʻt uni qarshi oladi. Sizlardan kim yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham oʻzini oʻtdan saqlashga qodir boʻlsa, shunday qilsin», dedilar.Адий ибн Ҳотим ат-Тоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳар бир киши билан Робби азза ва жалла сўзлашади, у билан унинг орасида таржимон бўлмайди. У ўнг томонига қарайди ва ўзи илгари юборган нарсадан бошқасини кўрмайди, чап томонига қарайди ва ўзи илгари юборган нарсадан бошқасини кўрмайди, олдига қарайди ва ўт уни қарши олади. Сизлардан ким ярим дона хурмо билан бўлса ҳам ўзини ўтдан сақлашга қодир бўлса, шундай қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ رُفَيْعٍ عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍأَنَّ رَجُلًا خَطَبَ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَنْ يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ رَشَدَ وَمَنْ يَعْصِهِمَا فَقَدْ غَوَى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِئْسَ الْخَطِيبُ أَنْتَ قُلْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlarida xutba qilib: «Kim Allohga va Uning Rasuliga itoat qilsa, u toʻgʻri yoʻlga yurgan boʻladi, kim ikkoviga osiy boʻlsa, u adashibdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen qanday yomon xatib (notiq)san! ‹Kim Allohga va Uning Rasuliga osiy boʻlsa›, deb ayt», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларида хутба қилиб: «Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилса, у тўғри йўлга юрган бўлади, ким икковига осий бўлса, у адашибди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен қандай ёмон хатиб (нотиқ)сан! ‹Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига осий бўлса›, деб айт», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سَعْدَانُ الْجُهَنِيُّ عَنِ ابْنِ خَلِيفَةَ الطَّائِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَّقِيَ النَّارَ فَلْيَتَصَدَّقْ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Sizlardan kim oʻzini oʻtdan saqlashga qodir boʻlsa, yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham sadaqa qilsin; kim (uni ham) topmasa, yaxshi soʻz bilan (saqlansin)», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Сизлардан ким ўзини ўтдан сақлашга қодир бўлса, ярим дона хурмо билан бўлса ҳам садақа қилсин; ким (уни ҳам) топмаса, яхши сўз билан (сақлансин)», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ لَا تَأْكُلْ إِلَّا أَنْ يَخْزِقَ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan meʼroz bilan ov qilish haqida soʻradim. U zot: «U teshib oʻtmagunicha yema», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан меъроз билан ов қилиш ҳақида сўрадим. У зот: «У тешиб ўтмагунича ема», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ مُرَيِّ بْنِ قَطَرِيٍّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ الطَّائِيِّ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَصِيدُ الصَّيْدَ فَلَا نَجِدُ سِكِّينًا إِلَّا الظِّرَارَ وَشِقَّةَ الْعَصَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَّ الدَّمَ بِمَا شِئْتَ وَاذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ

Adiy ibn Hotim at-Toiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, biz ov ovlaymiz, ammo oʻtkir tosh va tayoq boʻlagidan boshqa pichoq topa olmaymiz», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Nima bilan xohlasang, shuning bilan qonni oqizgin va Allohning nomini zikr qilgin», dedilar.Адий ибн Ҳотим ат-Тоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, биз ов овлаймиз, аммо ўткир тош ва таёқ бўлагидан бошқа пичоқ топа олмаймиз», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Нима билан хоҳласанг, шунинг билан қонни оқизгин ва Аллоҳнинг номини зикр қилгин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو مَوْلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ يُحَدِّثُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَلْيُكَفِّرْ عَنْ يَمِينِهِ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror qasam ustiga qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb bilsa, yaxshiroq boʻlganini qilsin va qasamiga kafforat toʻlasin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор қасам устига қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб билса, яхшироқ бўлганини қилсин ва қасамига каффорат тўласин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَّقِيَ النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَلْيَفْعَلْ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham oʻzini doʻzax oʻtidan saqlashga qodir boʻlsa, shuni qilsin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким ярим дона хурмо билан бўлса ҳам ўзини дўзах ўтидан сақлашга қодир бўлса, шуни қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَابْنُ جَعْفَرٍ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ خَيْثَمَةَ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّارَ قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ فَتَعَوَّذَ مِنْهَا وَأَشَاحَ بِوَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ doʻzax oʻtini eslatdilar. Ibn Jaʼfarning (rivoyatida): undan (Allohga) panoh tiladilar va yuzlarini burdilar, deyilgan. Soʻng u zot: «Yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham doʻzax oʻtidan saqlaninglar; agar (uni ham) topmasanglar, yaxshi soʻz bilan (saqlaninglar)», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дўзах ўтини эслатдилар. Ибн Жаъфарнинг (ривоятида): ундан (Аллоҳга) паноҳ тиладилар ва юзларини бурдилар, дейилган. Сўнг у зот: «Ярим дона хурмо билан бўлса ҳам дўзах ўтидан сақланинглар; агар (уни ҳам) топмасанглар, яхши сўз билан (сақланинглар)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَابْنُ جَعْفَرٍ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُحِلِّ بْنِ خَلِيفَةَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ وَقَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ فَبِكَلِمَةٍ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham doʻzax oʻtidan saqlaninglar; agar (uni ham) topmasanglar, yaxshi soʻz bilan (saqlaninglar)», dedilar. Ibn Jaʼfar esa: «bir soʻz bilan», dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ярим дона хурмо билан бўлса ҳам дўзах ўтидан сақланинглар; агар (уни ҳам) топмасанглар, яхши сўз билан (сақланинглар)», дедилар. Ибн Жаъфар эса: «бир сўз билан», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ قَالَ حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ وَكَانَ لَنَا جَارًا أَوْ دَخِيلًا وَرَبِيطًا بِالنَّهْرَيْنِأَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ مَعَ كَلْبِي كَلْبًا قَدْ أَخَذَ لَا أَدْرِي أَيُّهُمَا أَخَذَ قَالَ فَلَا تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ ذَلِكَ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men itimni yuboraman, soʻng itim bilan birga (ovni) olib boʻlgan boshqa bir itni topaman, qaysi biri olganini bilmayman», dedim. U zot: «Unda yema, chunki sen oʻz itingga (Allohning) nomini aytgansan, boshqasiga aytmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен итимни юбораман, сўнг итим билан бирга (овни) олиб бўлган бошқа бир итни топаман, қайси бири олганини билмайман», дедим. У зот: «Унда ема, чунки сен ўз итингга (Аллоҳнинг) номини айтгансан, бошқасига айтмагансан», дедилар.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ قَالَ سَمِعْتُ تَمِيمَ بْنَ طَرَفَةَ الطَّائِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَلْيَتْرُكْ يَمِينَهُ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror qasam ustiga qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb bilsa, yaxshiroq boʻlganini qilsin va qasamini tark etsin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор қасам устига қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб билса, яхшироқ бўлганини қилсин ва қасамини тарк этсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا مُجَالِدٌ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَنِي الْإِسْلَامَ وَنَعَتَ لِي الصَّلَاةَ وَكَيْفَ أُصَلِّي كُلَّ صَلَاةٍ لِوَقْتِهَا ثُمَّ قَالَ لِي كَيْفَ أَنْتَ يَا ابْنَ حَاتِمٍ إِذَا رَكِبْتَ مِنْ قُصُورِ الْيَمَنِ لَا تَخَافُ إِلَّا اللَّهَ حَتَّى تَنْزِلَ قُصُورَ الْحِيرَةِ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَيْنَ مَقَانِبُ طَيِّئٍ وَرِجَالُهَا قَالَ يَكْفِيكَ اللَّهُ طَيِّئًا وَمَنْ سِوَاهَا قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا قَوْمٌ نَتَصَيَّدُ بِهَذِهِ الْكِلَابِ وَالْبَزَاةِ فَمَا يَحِلُّ لَنَا مِنْهَا قَالَ يَحِلُّ لَكُمْ {مَا عَلَّمْتُمْ مِنْ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمْ اللَّهُ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ} فَمَا عَلَّمْتَ مِنْ كَلْبٍ أَوْ بَازٍ ثُمَّ أَرْسَلْتَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ مِمَّا أَمْسَكَ عَلَيْكَ قُلْتُ وَإِنْ قَتَلَ قَالَ وَإِنْ قَتَلَ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنَّمَا أَمْسَكَهُ عَلَيْكَ قُلْتُ أَفَرَأَيْتَ إِنْ خَالَطَ كِلَابَنَا كِلَابٌ أُخْرَى حِينَ نُرْسِلُهَا قَالَ لَا تَأْكُلْ حَتَّى تَعْلَمَ أَنَّ كَلْبَكَ هُوَ الَّذِي أَمْسَكَ عَلَيْكَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا قَوْمٌ نَرْمِي بِالْمِعْرَاضِ فَمَا يَحِلُّ لَنَا قَالَ لَا تَأْكُلْ مَا أَصَبْتَ بِالْمِعْرَاضِ إِلَّا مَا ذَكَّيْتَ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim, u zot menga Islomni oʻrgatdilar, namozni va har bir namozni oʻz vaqtida qanday oʻqishni bayon qilib berdilar. Soʻng menga: «Ey Ibn Hotim, Yaman qasrlaridan ulovingga minib, Hiyra qasrlariga tushguningcha Allohdan boshqa hech kimdan qoʻrqmaydigan boʻlsang, holing qanday boʻladi?» dedilar. Men: «Yo Rasululloh, Toy qabilasining bosqinchi otryadlari va uning kishilari qani?» dedim. U zot: «Toyga ham, undan boshqasiga ham Alloh senga kifoya qiladi», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, biz mana shu itlar va lochinlar bilan ov qiladigan qavmmiz, ulardan bizga nima halol?» dedim. U zot: «Sizlarga {Alloh sizlarga oʻrgatgan narsadan ularga oʻrgatib, ovga oʻrgatilgan hayvonlar (tutgani) halol qilindi; bas, ular sizlar uchun tutgan (ov)dan yenglar va unga Allohning nomini zikr qilinglar} — qaysi bir itni yoki lochinni oʻrgatib, soʻng qoʻyib yuborsang va unga Allohning nomini zikr qilsang, u sen uchun tutgan (ov)dan yeyaver», dedilar. Men: «Oʻldirib qoʻysa ham-a?» dedim. U zot: «Oʻldirsa ham, agar undan biror narsa yemagan boʻlsa; chunki u uni faqat sen uchun tutgandir», dedilar. Men: «Itlarimizni qoʻyib yuborganimizda ularga boshqa itlar aralashib ketsa-chi?» dedim. U zot: «Sen uchun tutgani oʻz iting ekanini bilmaguningcha yema», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, biz meʼroz bilan otadigan qavmmiz, bizga nima halol?» dedim. U zot: «Meʼroz bilan urganingni yema, magar zabh qilgan boʻlsang (yeyaver)», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим, у зот менга Исломни ўргатдилар, намозни ва ҳар бир намозни ўз вақтида қандай ўқишни баён қилиб бердилар. Сўнг менга: «Эй Ибн Ҳотим, Яман қасрларидан уловингга миниб, Ҳийра қасрларига тушгунингча Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан қўрқмайдиган бўлсанг, ҳолинг қандай бўлади?» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Той қабиласининг босқинчи отрядлари ва унинг кишилари қани?» дедим. У зот: «Тойга ҳам, ундан бошқасига ҳам Аллоҳ сенга кифоя қилади», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, биз мана шу итлар ва лочинлар билан ов қиладиган қавммиз, улардан бизга нима ҳалол?» дедим. У зот: «Сизларга {Аллоҳ сизларга ўргатган нарсадан уларга ўргатиб, овга ўргатилган ҳайвонлар (тутгани) ҳалол қилинди; бас, улар сизлар учун тутган (ов)дан енглар ва унга Аллоҳнинг номини зикр қилинглар} — қайси бир итни ёки лочинни ўргатиб, сўнг қўйиб юборсанг ва унга Аллоҳнинг номини зикр қилсанг, у сен учун тутган (ов)дан еявер», дедилар. Мен: «Ўлдириб қўйса ҳам-а?» дедим. У зот: «Ўлдирса ҳам, агар ундан бирор нарса емаган бўлса; чунки у уни фақат сен учун тутгандир», дедилар. Мен: «Итларимизни қўйиб юборганимизда уларга бошқа итлар аралашиб кетса-чи?» дедим. У зот: «Сен учун тутгани ўз итинг эканини билмагунингча ема», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, биз меъроз билан отадиган қавммиз, бизга нима ҳалол?» дедим. У зот: «Меъроз билан урганингни ема, магар забҳ қилган бўлсанг (еявер)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَرْضِي أَرْضُ صَيْدٍ قَالَ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ وَسَمَّيْتَ فَكُلْ مَا أَمْسَكَ عَلَيْكَ كَلْبُكَ وَإِنْ قَتَلَ فَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلَا تَأْكُلْ فَإِنَّهُ إِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَخَالَطَتْهُ أَكْلُبٌ لَمْ تُسَمِّ عَلَيْهَا فَلَا تَأْكُلْ فَإِنَّكَ لَا تَدْرِي أَيُّهَا قَتَلَهُ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, mening yerim ov yeridir», dedim. U zot: «Itingni qoʻyib yuborib, Allohning nomini zikr qilgan boʻlsang, iting sen uchun tutgan (ov)dan yeyaver, garchi oʻldirib qoʻygan boʻlsa ham. Agar undan yeb qoʻygan boʻlsa, yema, chunki u uni oʻzi uchun tutgan boʻladi. Itingni qoʻyib yuborsang-u, unga sen Allohning nomini zikr qilmagan itlar aralashib ketsa, yema, chunki qaysi biri uni oʻldirganini bilmaysan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг ерим ов еридир», дедим. У зот: «Итингни қўйиб юбориб, Аллоҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, итинг сен учун тутган (ов)дан еявер, гарчи ўлдириб қўйган бўлса ҳам. Агар ундан еб қўйган бўлса, ема, чунки у уни ўзи учун тутган бўлади. Итингни қўйиб юборсанг-у, унга сен Аллоҳнинг номини зикр қилмаган итлар аралашиб кетса, ема, чунки қайси бири уни ўлдирганини билмайсан», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ رَجُلٍ قَالَقُلْتُ لِعَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكَ أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْكَ قَالَ نَعَمْ لَمَّا بَلَغَنِي خُرُوجُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَرِهْتُ خُرُوجَهُ كَرَاهَةً شَدِيدَةً خَرَجْتُ حَتَّى وَقَعْتُ نَاحِيَةَ الرُّومِ وَقَالَ يَعْنِي يَزِيدَ بِبَغْدَادَ حَتَّى قَدِمْتُ عَلَى قَيْصَرَ قَالَ فَكَرِهْتُ مَكَانِي ذَلِكَ أَشَدَّ مِنْ كَرَاهِيَتِي لِخُرُوجِهِ قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَوْلَا أَتَيْتُ هَذَا الرَّجُلَ فَإِنْ كَانَ كَاذِبًا لَمْ يَضُرَّنِي وَإِنْ كَانَ صَادِقًا عَلِمْتُ قَالَ فَقَدِمْتُ فَأَتَيْتُهُ فَلَمَّا قَدِمْتُ قَالَ النَّاسُ عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لِي يَا عَدِيُّ بْنَ حَاتِمٍ أَسْلِمْ تَسْلَمْ ثَلَاثًا قَالَ قُلْتُ إِنِّي عَلَى دِينٍ قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِدِينِكَ مِنْكَ فَقُلْتُ أَنْتَ أَعْلَمُ بِدِينِي مِنِّي قَالَ نَعَمْ أَلَسْتَ مِنْ الرَّكُوسِيَّةِ وَأَنْتَ تَأْكُلُ مِرْبَاعَ قَوْمِكَ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَإِنَّ هَذَا لَا يَحِلُّ لَكَ فِي دِينِكَ قَالَ فَلَمْ يَعْدُ أَنْ قَالَهَا فَتَوَاضَعْتُ لَهَا فَقَالَ أَمَا إِنِّي أَعْلَمُ مَا الَّذِي يَمْنَعُكَ مِنْ الْإِسْلَامِ تَقُولُ إِنَّمَا اتَّبَعَهُ ضَعَفَةُ النَّاسِ وَمَنْ لَا قُوَّةَ لَهُ وَقَدْ رَمَتْهُمْ الْعَرَبُ أَتَعْرِفُ الْحِيرَةَ قُلْتُ لَمْ أَرَهَا وَقَدْ سَمِعْتُ بِهَا قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَيُتِمَّنَّ اللَّهُ هَذَا الْأَمْرَ حَتَّى تَخْرُجَ الظَّعِينَةُ مِنْ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ بِالْبَيْتِ فِي غَيْرِ جِوَارِ

Bir kishi aytdi: Men Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)ga: «Sendan menga bir hadis yetib kelgan, uni oʻzingdan eshitishni yaxshi koʻraman», dedim. U: «Ha», dedi (va shunday dedi): Menga Rasululloh ﷺning chiqqanlari haqidagi xabar yetganda, men u zotning chiqqanlarini qattiq yomon koʻrdim va chiqib ketdim, hatto Rum tomonlariga borib qoldim — Yazid Bagʻdodda: «hatto Qaysarning huzuriga bordim», dedi. Soʻng men oʻsha joydagi ahvolimni u zotning chiqqanlarini yomon koʻrganimdan ham qattiqroq yomon koʻrdim. Men: «Allohga qasamki, bu kishining huzuriga borsam boʻlardi; agar u yolgʻonchi boʻlsa, menga zarar qilmaydi, rostgoʻy boʻlsa, bilib olaman», dedim. Shunday qilib, keldim va u zotning huzurlariga bordim. Men kelganimda odamlar: «Adiy ibn Hotim, Adiy ibn Hotim», deyishdi. Men Rasululloh ﷺning huzurlariga kirdim. U zot menga: «Ey Adiy ibn Hotim, musulmon boʻl — salomat boʻlasan», dedilar; buni uch marta (aytdilar). Men: «Men bir dindaman», dedim. U zot: «Men sening diningni sendan koʻra yaxshiroq bilaman», dedilar. Men: «Siz mening dinimni mendan koʻra yaxshiroq bilasizmi?» dedim. U zot: «Ha. Sen rakusiylardan emasmisan? Sen qavmingning (oʻljasidan) toʻrtdan birini yeysan-ku», dedilar. Men: «Shundoq», dedim. U zot: «Bu esa sening diningda senga halol emas», dedilar. U zot buni aytishlari bilan men (haqiqat oldida) boʻysundim. Soʻng u zot: «Bilaman, seni Islomdan nima toʻsayotganini bilaman: sen ‹unga faqat odamlarning ojizlari va kuchi yoʻqlari ergashdi, arablar esa ularni otib tashladi›, deysan. Hiyrani bilasanmi?» dedilar. Men: «Uni koʻrmaganman, ammo u haqda eshitganman», dedim. U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Alloh bu ishni, albatta, toʻla amalga oshiradi — hatto kajavadagi ayol Hiyradan chiqib, hech kimning himoyasisiz Baytni tavof qiladigan boʻladi», dedilar.Бир киши айтди: Мен Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)га: «Сендан менга бир ҳадис етиб келган, уни ўзингдан эшитишни яхши кўраман», дедим. У: «Ҳа», деди (ва шундай деди): Менга Расулуллоҳ ﷺнинг чиққанлари ҳақидаги хабар етганда, мен у зотнинг чиққанларини қаттиқ ёмон кўрдим ва чиқиб кетдим, ҳатто Рум томонларига бориб қолдим — Язид Бағдодда: «ҳатто Қайсарнинг ҳузурига бордим», деди. Сўнг мен ўша жойдаги аҳволимни у зотнинг чиққанларини ёмон кўрганимдан ҳам қаттиқроқ ёмон кўрдим. Мен: «Аллоҳга қасамки, бу кишининг ҳузурига борсам бўларди; агар у ёлғончи бўлса, менга зарар қилмайди, ростгўй бўлса, билиб оламан», дедим. Шундай қилиб, келдим ва у зотнинг ҳузурларига бордим. Мен келганимда одамлар: «Адий ибн Ҳотим, Адий ибн Ҳотим», дейишди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига кирдим. У зот менга: «Эй Адий ибн Ҳотим, мусулмон бўл — саломат бўласан», дедилар; буни уч марта (айтдилар). Мен: «Мен бир диндаман», дедим. У зот: «Мен сенинг динингни сендан кўра яхшироқ биламан», дедилар. Мен: «Сиз менинг динимни мендан кўра яхшироқ биласизми?» дедим. У зот: «Ҳа. Сен ракусийлардан эмасмисан? Сен қавмингнинг (ўлжасидан) тўртдан бирини ейсан-ку», дедилар. Мен: «Шундоқ», дедим. У зот: «Бу эса сенинг динингда сенга ҳалол эмас», дедилар. У зот буни айтишлари билан мен (ҳақиқат олдида) бўйсундим. Сўнг у зот: «Биламан, сени Исломдан нима тўсаётганини биламан: сен ‹унга фақат одамларнинг ожизлари ва кучи йўқлари эргашди, араблар эса уларни отиб ташлади›, дейсан. Ҳийрани биласанми?» дедилар. Мен: «Уни кўрмаганман, аммо у ҳақда эшитганман», дедим. У зот: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Аллоҳ бу ишни, албатта, тўла амалга оширади — ҳатто кажавадаги аёл Ҳийрадан чиқиб, ҳеч кимнинг ҳимоясисиз Байтни тавоф қиладиган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ عَنْ يَحْيَى بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ الْمُسَيَّرِ الطَّائِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحِلٌّ الطَّائِيُّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَمَنْ أَمَّنَا فَلْيُتِمَّ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ فَإِنَّ فِينَا الضَّعِيفَ وَالْكَبِيرَ وَالْمَرِيضَ وَالْعَابِرَ سَبِيلٍ وَذَا الْحَاجَةِ هَكَذَا كُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi: Kim bizga imomlik qilsa, rukuʼ va sajdani toʻliq qilsin, chunki bizning oramizda ojiz, keksa, kasal, yoʻlovchi va hojati bor kishilar bor. Biz Rasululloh ﷺ bilan shunday namoz oʻqir edik.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди: Ким бизга имомлик қилса, рукуъ ва саждани тўлиқ қилсин, чунки бизнинг орамизда ожиз, кекса, касал, йўловчи ва ҳожати бор кишилар бор. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан шундай намоз ўқир эдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ قَالَ سَمِعْتُ مُرَيَّ بْنَ قَطَرِيٍّ قَالَ سَمِعْتُ عَدِىَّ بْنَ حَاتِمٍ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي كَانَ يَصِلُ الرَّحِمَ وَيَفْعَلُ كَذَا وَكَذَا قَالَ إِنَّ أَبَاكَ أَرَادَ أَمْرًا فَأَدْرَكَهُ يَعْنِي الذِّكْرَ قَالَ قُلْتُ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ طَعَامٍ لَا أَدَعُهُ إِلَّا تَحَرُّجًا قَالَ لَا تَدَعْ شَيْئًا ضَارَعْتَ فِيهِ نَصْرَانِيَّةً قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي فَيَأْخُذُ الصَّيْدَ وَلَيْسَ مَعِي مَا أُذَكِّيهِ بِهِ فَأَذْبَحَهُ بِالْمَرْوَةِ وَالْعَصَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَّ الدَّمَ بِمَا شِئْتَ وَاذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّحَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ فَذَكَرَهُ بِإِسْنَادِهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ مُرَيَّ بْنَ قَطَرِيٍّ الطَّائِيَّ وَقَالَ إِنَّ أَبَاكَ أَرَادَ أَمْرًا فَأَدْرَكَهُ قَالَ سِمَاكٌ يَعْنِي الذِّكْرَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ فَذَكَرَهُ مِنْ مَوْضِعِ الصَّيْدِ وَقَالَ أَمْرِرْ الدَّمَ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, otam qarindoshlik rishtasini ulardi, ana shunday-ana shunday (yaxshi ishlar) qilardi», dedim. U zot: «Sening otang bir narsani iroda qilgan edi va unga erishdi», dedilar — yaʼni yaxshi nom-shuhratni (nazarda tutdilar). Men: «Sizdan bir taom haqida soʻrayman, uni faqat gunohdan qoʻrqib tark etaman», dedim. U zot: «Nasroniylikka oʻxshab qolgan biror narsani tark etma», dedilar. Men: «Itimni qoʻyib yuboraman, u ovni tutadi, ammo yonimda uni zabh qiladigan narsa boʻlmaydi, shunda uni oʻtkir tosh yoki tayoq bilan soʻyaman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Nima bilan xohlasang, shuning bilan qonni oqizgin va Alloh azza va jallaning nomini zikr qilgin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, отам қариндошлик риштасини уларди, ана шундай-ана шундай (яхши ишлар) қиларди», дедим. У зот: «Сенинг отанг бир нарсани ирода қилган эди ва унга эришди», дедилар — яъни яхши ном-шуҳратни (назарда тутдилар). Мен: «Сиздан бир таом ҳақида сўрайман, уни фақат гуноҳдан қўрқиб тарк этаман», дедим. У зот: «Насронийликка ўхшаб қолган бирор нарсани тарк этма», дедилар. Мен: «Итимни қўйиб юбораман, у овни тутади, аммо ёнимда уни забҳ қиладиган нарса бўлмайди, шунда уни ўткир тош ёки таёқ билан сўяман», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Нима билан хоҳласанг, шунинг билан қонни оқизгин ва Аллоҳ азза ва жалланинг номини зикр қилгин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ قَالَسَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ وَأَتَاهُ رَجُلٌ يَسْأَلُهُ مِائَةَ دِرْهَمٍ فَقَالَ تَسْأَلُنِي مِائَةَ دِرْهَمٍ وَأَنَا ابْنُ حَاتِمٍ وَاللَّهِ لَا أُعْطِيكَ ثُمَّ قَالَ لَوْلَا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ ثُمَّ رَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلَيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning oldiga bir kishi kelib, undan yuz dirham soʻradi. Shunda (Adiy): «Sen mendan yuz dirham soʻrayapsanmi, holbuki men Hotimning oʻgʻliman?! Vallohi, men senga bermayman», dedi. Soʻng u: «Agar men Rasululloh ﷺning: ‹Kim bir qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsa, yaxshiroq boʻlganini qilsin› deganlarini eshitmaganimda edi (bermagan boʻlardim)», dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг олдига бир киши келиб, ундан юз дирҳам сўради. Шунда (Адий): «Сен мендан юз дирҳам сўраяпсанми, ҳолбуки мен Ҳотимнинг ўғлиман?! Валлоҳи, мен сенга бермайман», деди. Сўнг у: «Агар мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким бир қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрса, яхшироқ бўлганини қилсин› деганларини эшитмаганимда эди (бермаган бўлардим)», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نُرْسِلُ كِلَابَنَا مُعَلَّمَاتٍ قَالَ كُلْ قَالَ قُلْتُ وَإِنْ قَتَلَ قَالَ وَإِنْ قَتَلَ مَا لَمْ يَشْرَكْهَا كِلَابٌ غَيْرُهَا قَالَ قُلْتُ فَإِنَّا نَرْمِي بِمِعْرَاضٍ قَالَ إِنْ خَزَقَ فَكُلْ وَإِنْ أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلَا تَأْكُلْ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺdan soʻrab: «Yo Rasululloh, biz oʻrgatilgan itlarimizni qoʻyib yuboramiz», dedim. U zot: «Yeyaver», dedilar. Men: «Oʻldirib qoʻysa ham-a?» dedim. U zot: «Oʻldirsa ham — toki unga oʻzga itlar sherik boʻlmagan boʻlsa», dedilar. Men: «Biz meʼroz bilan otamiz», dedim. U zot: «Teshib oʻtsa, yeyaver; enlik tomoni bilan tegsa, yema», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, биз ўргатилган итларимизни қўйиб юборамиз», дедим. У зот: «Еявер», дедилар. Мен: «Ўлдириб қўйса ҳам-а?» дедим. У зот: «Ўлдирса ҳам — токи унга ўзга итлар шерик бўлмаган бўлса», дедилар. Мен: «Биз меъроз билан отамиз», дедим. У зот: «Тешиб ўтса, еявер; энлик томони билан тегса, ема», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ عَنْ مُرَيِّ بْنِ قَطَرِيٍّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الصَّيْدِ أَصِيدُهُ قَالَ أَنْهِرُوا الدَّمَ بِمَا شِئْتُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ وَكُلُواحَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ حُذَيْفَةَ عَنْ رَجُلٍ قَالَ يَعْنِي كُنْتُ أَسْأَلُ النَّاسَ عَنْ حَدِيثِ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ وَهُوَ إِلَى جَنْبِي لَا أَسْأَلُ عَنْهُ فَأَتَيْتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ نَعَمْ بُعِثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ بُعِثَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنِ ابْنِ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ حُذَيْفَةَ قَالَ كُنْتُ أُحَدِّثُ حَدِيثًا عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَ فَقُلْتُ هَذَا عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ فِي نَاحِيَةِ الْكُوفَةِ فَلَوْ أَتَيْتُهُ وَكُنْتُ أَنَا الَّذِي أَسْمَعُهُ مِنْهُ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ إِنِّي كُنْتُ أُحَدَّثُ عَنْكَ حَدِيثًا فَأَرَدْتُ أَنْ أَكُونَ أَنَا الَّذِي أَسْمَعُهُ مِنْكَ قَالَ لَمَّا بُعِثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَرْتُ حَتَّى كُنْتُ فِي أَقْصَى الرُّومِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺdan oʻzim ovlaydigan ov haqida soʻradim. U zot: «Nima bilan xohlasanglar, shuning bilan qonni oqizinglar, Allohning nomini zikr qilinglar va yenglar», dedilar. Bir kishi aytdi: Men odamlardan Adiy ibn Hotimning hadisi haqida soʻrar edim, holbuki uning oʻzi yonimda edi, undan soʻramas edim. Soʻng uning oldiga bordim va undan soʻradim. U: «Ha, Nabiy ﷺ paygʻambar qilib yuborilganlarida...» dedi va hadisni zikr qildi. Ibn Huzayfa aytdi: Men Adiy ibn Hotimdan bir hadis rivoyat qilar edim. Soʻng: «Mana shu Adiy ibn Hotim Kufa tomonida-ku, uning oldiga borsam va uni oʻzim undan eshitsam», dedim. Bordim va: «Men sendan bir hadis rivoyat qilinar edim, uni oʻzim sendan eshitishni istadim», dedim. U: «Nabiy ﷺ paygʻambar qilib yuborilganlarida, men Rumning eng chetiga borguncha qochdim», dedi va hadisni zikr qildi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺдан ўзим овлайдиган ов ҳақида сўрадим. У зот: «Нима билан хоҳласанглар, шунинг билан қонни оқизинглар, Аллоҳнинг номини зикр қилинглар ва енглар», дедилар. Бир киши айтди: Мен одамлардан Адий ибн Ҳотимнинг ҳадиси ҳақида сўрар эдим, ҳолбуки унинг ўзи ёнимда эди, ундан сўрамас эдим. Сўнг унинг олдига бордим ва ундан сўрадим. У: «Ҳа, Набий ﷺ пайғамбар қилиб юборилганларида...» деди ва ҳадисни зикр қилди. Ибн Ҳузайфа айтди: Мен Адий ибн Ҳотимдан бир ҳадис ривоят қилар эдим. Сўнг: «Мана шу Адий ибн Ҳотим Куфа томонида-ку, унинг олдига борсам ва уни ўзим ундан эшитсам», дедим. Бордим ва: «Мен сендан бир ҳадис ривоят қилинар эдим, уни ўзим сендан эшитишни истадим», дедим. У: «Набий ﷺ пайғамбар қилиб юборилганларида, мен Румнинг энг четига боргунча қочдим», деди ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ بَيَانٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ إِنَّا قَوْمٌ نَتَصَيَّدُ بِهَذِهِ الْكِلَابِ قَالَ إِذَا أَرْسَلْتَ كِلَابَكَ الْمُعَلَّمَةَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَكُلْ مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكَ وَإِنْ قَتَلَتْ إِلَّا أَنْ يَأْكُلَ الْكَلْبُ فَإِنْ أَكَلَ فَلَا تَأْكُلْ فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَكُونَ إِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِنْ خَالَطَهَا كِلَابٌ مِنْ غَيْرِهَا فَلَا تَأْكُلْ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Biz mana shu itlar bilan ov qiladigan qavmmiz, (qanday qilamiz)?» dedim. Shunda u zot: «Oʻrgatilgan itlaringni yuborib, ularga Allohning nomini zikr qilgan boʻlsang, ular sen uchun ushlab bergan (ov)dan yeb ol, garchi (ovni) oʻldirib qoʻysalar ham; faqat it (ovdan) yeb qoʻygan boʻlmasin. Agar yeb qoʻygan boʻlsa, yema, chunki men uni oʻzi uchun ushlagan boʻlishidan qoʻrqaman. Agar unga (oʻzingnikidan) boshqa itlar aralashib ketgan boʻlsa ham, yema», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Биз мана шу итлар билан ов қиладиган қавммиз, (қандай қиламиз)?» дедим. Шунда у зот: «Ўргатилган итларингни юбориб, уларга Аллоҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, улар сен учун ушлаб берган (ов)дан еб ол, гарчи (овни) ўлдириб қўйсалар ҳам; фақат ит (овдан) еб қўйган бўлмасин. Агар еб қўйган бўлса, ема, чунки мен уни ўзи учун ушлаган бўлишидан қўрқаман. Агар унга (ўзингникидан) бошқа итлар аралашиб кетган бўлса ҳам, ема», дедилар.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ خَيْثَمَةَ عَنِ ابْنِ مَعْقِلٍ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اتَّقُوا النَّارَ قَالَ فَأَشَاحَ بِوَجْهِهِ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا ثُمَّ قَالَ اتَّقُوا النَّارَ وَأَشَاحَ بِوَجْهِهِ قَالَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Doʻzax oʻtidan saqlaninglar», dedilar va yuzlarini burdilar, hatto biz u zotni unga qarab turgandek deb oʻyladik. Soʻng yana: «Doʻzax oʻtidan saqlaninglar», dedilar va yuzlarini burdilar — buni ikki yoki uch marta (qildilar). Soʻng: «Yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham doʻzax oʻtidan saqlaninglar; agar (uni ham) topmasanglar, yaxshi soʻz bilan (saqlaninglar)», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Дўзах ўтидан сақланинглар», дедилар ва юзларини бурдилар, ҳатто биз у зотни унга қараб тургандек деб ўйладик. Сўнг яна: «Дўзах ўтидан сақланинглар», дедилар ва юзларини бурдилар — буни икки ёки уч марта (қилдилар). Сўнг: «Ярим дона хурмо билан бўлса ҳам дўзах ўтидан сақланинглар; агар (уни ҳам) топмасанглар, яхши сўз билан (сақланинглар)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ الطَّائِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ

Adiy ibn Hotim at-Toiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham doʻzax oʻtidan saqlaninglar», dedilar.Адий ибн Ҳотим ат-Тоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ярим дона хурмо билан бўлса ҳам дўзах ўтидан сақланинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْعَزِيزِ بْنَ رُفَيْعٍ يُحَدِّثُ قَالَ سَمِعْتُ تَمِيمَ بْنَ طَرَفَةَ يُحَدِّثُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ ثُمَّ رَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَلْيَتْرُكْ يَمِينَهُ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Kim bir qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsa, yaxshiroq boʻlganini qilsin va qasamini tark etsin».Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ким бир қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрса, яхшироқ бўлганини қилсин ва қасамини тарк этсин».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ اتَّقُوا النَّارَ وَاعْمَلُوا خَيْرًا وَافْعَلُوا فَإِنِّي سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَعْقِلٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ

Abu Ishoq aytdi: Doʻzax oʻtidan saqlaninglar, yaxshilik qilinglar va (ezgu ishni) bajaringlar — chunki men Abdulloh ibn Maʼqilning shunday deganini eshitdim: Men Adiy ibn Hotimning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham doʻzax oʻtidan saqlaninglar», deb aytayotganlarini eshitdim.Абу Ишоқ айтди: Дўзах ўтидан сақланинглар, яхшилик қилинглар ва (эзгу ишни) бажаринглар — чунки мен Абдуллоҳ ибн Маъқилнинг шундай деганини эшитдим: Мен Адий ибн Ҳотимнинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ярим дона хурмо билан бўлса ҳам дўзах ўтидан сақланинглар», деб айтаётганларини эшитдим.