حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتَصَدَّقَ بِجِلاَلِ الْبُدْنِ الَّتِي نُحِرَتْ وَبِجُلُودِهَا‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ menga — oʻzim soʻygan budna (qurbonlik tuyalari)ning egar-jabduqlari va terilarini taqsimlashni — buyurdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ менга — ўзим сўйган будна (қурбонлик туялари)нинг эгар-жабдуқлари ва териларини тақсимлашни — буюрдилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهُ غَنَمًا يَقْسِمُهَا عَلَى صَحَابَتِهِ، فَبَقِيَ عَتُودٌ فَذَكَرَهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"ضَحِّ بِهِ أَنْتَ."

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ unga — sahobalari orasida taqsimlash uchun — qoʻylar bergan edi va (taqsimdan keyin) bir erkak uloq (echki bolasi) qoldi. U buni Paygʻambar ﷺ ga aytganda, u zot (unga): «Uni oʻz nomingdan qurbonlik qil», — dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ унга — саҳобалари орасида тақсимлаш учун — қўйлар берган эди ва (тақсимдан кейин) бир эркак улоқ (эчки боласи) қолди. У буни Пайғамбар ﷺ га айтганда, у зот (унга): «Уни ўз номингдан қурбонлик қил», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَاتَبْتُ أُمَيَّةَ بْنَ خَلَفٍ كِتَابًا بِأَنْ يَحْفَظَنِي فِي صَاغِيَتِي بِمَكَّةَ، وَأَحْفَظَهُ فِي صَاغِيَتِهِ بِالْمَدِينَةِ، فَلَمَّا ذَكَرْتُ الرَّحْمَنَ قَالَ لاَ أَعْرِفُ الرَّحْمَنَ، كَاتِبْنِي بِاسْمِكَ الَّذِي كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ‏.‏ فَكَاتَبْتُهُ عَبْدُ عَمْرٍو فَلَمَّا كَانَ فِي يَوْمِ بَدْرٍ خَرَجْتُ إِلَى جَبَلٍ لأُحْرِزَهُ حِينَ نَامَ النَّاسُ فَأَبْصَرَهُ بِلاَلٌ فَخَرَجَ حَتَّى وَقَفَ عَلَى مَجْلِسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ أُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ، لاَ نَجَوْتُ إِنْ نَجَا أُمَيَّةُ‏.‏ فَخَرَجَ مَعَهُ فَرِيقٌ مِنَ الأَنْصَارِ فِي آثَارِنَا، فَلَمَّا خَشِيتُ أَنْ يَلْحَقُونَا خَلَّفْتُ لَهُمُ ابْنَهُ، لأَشْغَلَهُمْ فَقَتَلُوهُ ثُمَّ أَبَوْا حَتَّى يَتْبَعُونَا، وَكَانَ رَجُلاً ثَقِيلاً، فَلَمَّا أَدْرَكُونَا قُلْتُ لَهُ ابْرُكْ‏.‏ فَبَرَكَ، فَأَلْقَيْتُ عَلَيْهِ نَفْسِي لأَمْنَعَهُ، فَتَخَلَّلُوهُ بِالسُّيُوفِ مِنْ تَحْتِي، حَتَّى قَتَلُوهُ، وَأَصَابَ أَحَدُهُمْ رِجْلِي بِسَيْفِهِ، وَكَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ يُرِينَا ذَلِكَ الأَثَرَ فِي ظَهْرِ قَدَمِهِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ سَمِعَ يُوسُفُ صَالِحًا وَإِبْرَاهِيمُ أَبَاهُ

Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bilan Umayya ibn Xalaf orasida — Umayya Makkadagi mening mol-mulkim (yoki oilamni), men esa Madinadagi uning (mol-mulki)ni qoʻriqlashimiz haqida — bir bitim (shartnoma) yozildi. Men hujjatda ‹ar-Rahmon› soʻzini zikr qilganimda, Umayya: «Men ‹ar-Rahmon›ni bilmayman. Menga — johiliyat davrida (oʻzingni atagan) — ismingni yoz», — dedi. Bas, men oʻz ismimni ‹Abdu Amr› deb yozdim. Badr (jangi) kuni, barcha odamlar uxlaganda, men uni (Umayyani) himoya qilish uchun tepalikka chiqdim. Bilol uni (Umayyani) koʻrib, bir guruh ansorlar (yigʻilishi) oldiga borib: «(Mana) Umayya ibn Xalaf! Agar u qutulsa, menga voy boʻlsin!» — dedi. Bas, bir guruh ansorlar Bilol bilan birga bizni (Abdurrahmon va Umayyani) taʼqib qilishga chiqdi. Men — ular bizni tutib olishidan qoʻrqib — Umayyaning oʻgʻlini (ularni band qilish uchun) qoldirdim, lekin ansorlar oʻgʻlini oʻldirdi va bizni taʼqib qilishda davom etdi. Umayya semiz kishi edi va ular bizga yaqinlashganda, men unga — choʻkkala (oʻtir), — dedim; u choʻkkaladi va men uni himoya qilish uchun ustiga yotdim, lekin ansorlar qilichlarini mening ostimdan oʻtkazib, uni oʻldirdi va ulardan biri qilichi bilan mening oyogʻimni jarohatladi. (Rivoyatchi: «Abdurrahmon bizga oyogʻi orqasidagi jarohat izini koʻrsatar edi», — dedi.)Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен билан Умайя ибн Халаф орасида — Умайя Маккадаги менинг мол-мулким (ёки оиламни), мен эса Мадинадаги унинг (мол-мулки)ни қўриқлашимиз ҳақида — бир битим (шартнома) ёзилди. Мен ҳужжатда ‹ар-Раҳмон› сўзини зикр қилганимда, Умайя: «Мен ‹ар-Раҳмон›ни билмайман. Менга — жоҳилият даврида (ўзингни атаган) — исмингни ёз», — деди. Бас, мен ўз исмимни ‹Абду Амр› деб ёздим. Бадр (жанги) куни, барча одамлар ухлаганда, мен уни (Умайяни) ҳимоя қилиш учун тепаликка чиқдим. Билол уни (Умайяни) кўриб, бир гуруҳ ансорлар (йиғилиши) олдига бориб: «(Мана) Умайя ибн Халаф! Агар у қутулса, менга вой бўлсин!» — деди. Бас, бир гуруҳ ансорлар Билол билан бирга бизни (Абдурраҳмон ва Умайяни) таъқиб қилишга чиқди. Мен — улар бизни тутиб олишидан қўрқиб — Умайянинг ўғлини (уларни банд қилиш учун) қолдирдим, лекин ансорлар ўғлини ўлдирди ва бизни таъқиб қилишда давом этди. Умайя семиз киши эди ва улар бизга яқинлашганда, мен унга — чўккала (ўтир), — дедим; у чўккалади ва мен уни ҳимоя қилиш учун устига ётдим, лекин ансорлар қиличларини менинг остимдан ўтказиб, уни ўлдирди ва улардан бири қиличи билан менинг оёғимни жароҳатлади. (Ривоятчи: «Абдурраҳмон бизга оёғи орқасидаги жароҳат изини кўрсатар эди», — деди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَأَبِي، هُرَيْرَةَ رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ رَجُلاً عَلَى خَيْبَرَ، فَجَاءَهُمْ بِتَمْرٍ جَنِيبٍ فَقَالَ ‏"‏ أَكُلُّ تَمْرِ خَيْبَرَ هَكَذَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ إِنَّا لَنَأْخُذُ الصَّاعَ مِنْ هَذَا بِالصَّاعَيْنِ، وَالصَّاعَيْنِ بِالثَّلاَثَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَفْعَلْ، بِعِ الْجَمْعَ بِالدَّرَاهِمِ، ثُمَّ ابْتَعْ بِالدَّرَاهِمِ جَنِيبًا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ فِي الْمِيزَانِ مِثْلَ ذَلِكَ‏.‏

Abu Said al-Xudriy va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ bir kishini Xaybarga voliy (hokim) qilib tayinladi. Oʻsha kishi Madinaga kelganda, oʻzi bilan Janib degan (aʼlo navli) xurmo keltirdi. Paygʻambar ﷺ undan: «Xaybarning barcha xurmosi shundaymi?» — deb soʻradilar. U kishi: «(Yoʻq), biz mana shu (Janib) xurmodan bir soʼni (sifatsiz xurmodan) ikki soʼga, yoki ikki soʼni uch (soʼ)ga ayirboshlaymiz», — dedi. Buni eshitib, Paygʻambar ﷺ: «Bunday qilma — chunki bu — riboning bir turi(dir); balki (past navli) xurmoni pulga sot, soʻng oʻsha pulga Janib (xurmo)ni sotib ol», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ бир кишини Хайбарга волий (ҳоким) қилиб тайинлади. Ўша киши Мадинага келганда, ўзи билан Жаниб деган (аъло навли) хурмо келтирди. Пайғамбар ﷺ ундан: «Хайбарнинг барча хурмоси шундайми?» — деб сўрадилар. У киши: «(Йўқ), биз мана шу (Жаниб) хурмодан бир сўни (сифациз хурмодан) икки сўга, ёки икки сўни уч (сў)га айирбошлаймиз», — деди. Буни эшитиб, Пайғамбар ﷺ: «Бундай қилма — чунки бу — рибонинг бир тури(дир); балки (паст навли) хурмони пулга сот, сўнг ўша пулга Жаниб (хурмо)ни сотиб ол», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ الْمُعْتَمِرَ، أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَتْ لَهُمْ غَنَمٌ تَرْعَى بِسَلْعٍ، فَأَبْصَرَتْ جَارِيَةٌ لَنَا بِشَاةٍ مِنْ غَنَمِنَا مَوْتًا، فَكَسَرَتْ حَجَرًا فَذَبَحَتْهَا بِهِ، فَقَالَ لَهُمْ لاَ تَأْكُلُوا حَتَّى أَسْأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، أَوْ أُرْسِلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَنْ يَسْأَلُهُ‏.‏ وَأَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَاكَ، أَوْ أَرْسَلَ، فَأَمَرَهُ بِأَكْلِهَا‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَيُعْجِبُنِي أَنَّهَا أَمَةٌ، وَأَنَّهَا ذَبَحَتْ‏.‏ تَابَعَهُ عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ‏.‏

Ibn Kaʼb ibn Molik (otasidan) rivoyat qiladi: Bizning — Salaʼ (togʻi)da yaylovda yuradigan — baʼzi qoʻylarimiz bor edi. Bizning choriyamiz (kanizimiz) bir qoʻyning oʻlayotganini koʻrib, bir tosh sindirib, u bilan qoʻyni soʻydi. Otam odamlarga: «Men Paygʻambar ﷺ dan (bu haqda) soʻramaguncha (yoki u zotga soʻrash uchun birovni joʻnatmaguncha), uni yemanglar», — dedi. Bas, u Paygʻambar ﷺ dan soʻradi (yoki soʻrash uchun birovni joʻnatdi) va Paygʻambar ﷺ unga uni yeyishga ruxsat berdilar. Ubaydulloh (rivoyatchi): «Men oʻsha qizdan hayratdaman — garchi u choriya (kaniz) boʻlsa ham, (u bilibdiki qoʻy oʻlayotganda uni soʻyish kerak)», — dedi.Ибн Каъб ибн Молик (отасидан) ривоят қилади: Бизнинг — Салаъ (тоғи)да яйловда юрадиган — баъзи қўйларимиз бор эди. Бизнинг чориямиз (канизимиз) бир қўйнинг ўлаётганини кўриб, бир тош синдириб, у билан қўйни сўйди. Отам одамларга: «Мен Пайғамбар ﷺ дан (бу ҳақда) сўрамагунча (ёки у зотга сўраш учун бировни жўнатмагунча), уни еманглар», — деди. Бас, у Пайғамбар ﷺ дан сўради (ёки сўраш учун бировни жўнатди) ва Пайғамбар ﷺ унга уни ейишга рухсат бердилар. Убайдуллоҳ (ривоятчи): «Мен ўша қиздан ҳайратдаман — гарчи у чория (каниз) бўлса ҳам, (у билибдики қўй ўлаётганда уни сўйиш керак)», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ لِرَجُلٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِنٌّ مِنَ الإِبِلِ فَجَاءَهُ يَتَقَاضَاهُ فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُوهُ ‏"‏‏.‏ فَطَلَبُوا سِنَّهُ فَلَمْ يَجِدُوا لَهُ إِلاَّ سِنًّا فَوْقَهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَوْفَيْتَنِي أَوْفَى اللَّهُ بِكَ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ خِيَارَكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ biror kishiga maʼlum yoshdagi bir tuya qarzdor edilar. U (kishi) uni (qarzni) talab qilish uchun kelganda, Paygʻambar ﷺ (baʼzi odamlarga): «Unga (haqini) beringlar», — dedilar. Odamlar oʻsha yoshdagi tuyani qidirganda, (uni) topa olmadi, lekin bir yosh kattaroq tuyani topdi. Paygʻambar ﷺ: «Unga (shuni) beringlar», — dedilar. Shunda u kishi: «Sen menga haqimni toʻliq berding. Alloh senga (ham) toʻliq bersin», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sizlarning eng yaxshingiz — boshqalarning haqlarini saxiylik bilan toʻlaydigan kishi(dir)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бирор кишига маълум ёшдаги бир туя қарздор эдилар. У (киши) уни (қарзни) талаб қилиш учун келганда, Пайғамбар ﷺ (баъзи одамларга): «Унга (ҳақини) беринглар», — дедилар. Одамлар ўша ёшдаги туяни қидирганда, (уни) топа олмади, лекин бир ёш каттароқ туяни топди. Пайғамбар ﷺ: «Унга (шуни) беринглар», — дедилар. Шунда у киши: «Сен менга ҳақимни тўлиқ бердинг. Аллоҳ сенга (ҳам) тўлиқ берсин», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сизларнинг энг яхшингиз — бошқаларнинг ҳақларини сахийлик билан тўлайдиган киши(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَقَاضَاهُ، فَأَغْلَظَ، فَهَمَّ بِهِ أَصْحَابُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعُوهُ فَإِنَّ لِصَاحِبِ الْحَقِّ مَقَالاً ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَعْطُوهُ سِنًّا مِثْلَ سِنِّهِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ نَجِدُ إِلاَّ أَمْثَلَ مِنْ سِنِّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُوهُ فَإِنَّ مِنْ خَيْرِكُمْ أَحْسَنَكُمْ قَضَاءً ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga — oʻz qarzini talab qilib — keldi va qoʻpol muomala qildi. Paygʻambar ﷺ ning sahobalari unga zarar yetkazmoqchi boʻldi, lekin Allohning Rasuli ﷺ (ularga): «Uni qoʻyinglar — chunki haq egasi (qarz beruvchi)ning soʻzlashga haqqi bor», — dedilar. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ: «Unga — uning (tuyasi)dek yoshdagi bir tuya beringlar», — dedilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, faqat uning (tuyasi)dan yosh kattaroq tuya bor», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Unga (shuni) beringlar — chunki sizlarning eng yaxshingiz — qarzini eng yaxshi (saxiylik bilan) toʻlaydigan kishi(dir)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига — ўз қарзини талаб қилиб — келди ва қўпол муомала қилди. Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари унга зарар етказмоқчи бўлди, лекин Аллоҳнинг Расули ﷺ (уларга): «Уни қўйинглар — чунки ҳақ эгаси (қарз берувчи)нинг сўзлашга ҳаққи бор», — дедилар. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Унга — унинг (туяси)дек ёшдаги бир туя беринглар», — дедилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, фақат унинг (туяси)дан ёш каттароқ туя бор», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Унга (шуни) беринглар — чунки сизларнинг энг яхшингиз — қарзини энг яхши (сахийлик билан) тўлайдиган киши(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ وَزَعَمَ عُرْوَةُ أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ مُسْلِمِينَ، فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَىَّ أَصْدَقُهُ‏.‏ فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ إِمَّا السَّبْىَ، وَإِمَّا الْمَالَ، وَقَدْ كُنْتُ اسْتَأْنَيْتُ بِهِمْ ‏"‏‏.‏ وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْتَظَرَهُمْ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً، حِينَ قَفَلَ مِنَ الطَّائِفِ، فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ رَادٍّ إِلَيْهِمْ إِلاَّ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ قَالُوا فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمُسْلِمِينَ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ هَؤُلاَءِ قَدْ جَاءُونَا تَائِبِينَ، وَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ بِذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ، وَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ قَدْ طَيَّبْنَا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا لاَ نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ فِي ذَلِكَ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ، فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعُوا إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَرَجَعَ النَّاسُ فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُمْ قَدْ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا‏.‏

Marvon ibn Hakam va Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Havozin qabilasi vakillari — Islomni qabul qilgandan soʻng — Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga kelganda, u zot (oʻrnidan) turdilar. Ular u zotdan — oʻz mol-mulklari va asirlarini qaytarib berishni — soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ ularga: «Menga eng sevimli soʻz — rost (soʻz)dir. Bas, sizlar yo mol-mulkingizni, yo asirlaringizni qaytarib olish ixtiyoriga ega(siz) — chunki men (oʻljani) taqsimlashni keyinga surgan edim», — dedilar. (Rivoyatchi qoʻshdi:) Allohning Rasuli ﷺ — Toifdan qaytganlarida — ularni oʻn kundan ortiq kutgan edilar. Ular — Allohning Rasuli ﷺ ularga ikki (narsa)dan faqat birini qaytaradigan ekanini — anglaganda: «Biz asirlarimizni tanlaymiz», — dedi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ musulmonlar yigʻilishida (oʻrnidan) turib, Allohga — U loyiq boʻlganidek — hamd aytdilar va: «Amma baʼd! Mana bu birodarlaringiz tavba qilgan holda sizlarning oldingizga keldi va men ularning asirlarini ularga qaytarishni maʼqul koʻryapman. Bas, sizlardan kim buni (oʻz asirini) — marhamat (inʼom) sifatida — qaytarishni xohlasa, shunday qilsin; sizlardan kim — Alloh bizga beradigan birinchi oʻljadan biz unga toʻlaguncha — oʻz ulushiga (asiriga) yopishmoqchi boʻlsa, u (ham) shunday qilsin», — dedilar. Odamlar: «Biz oʻz ulushlarimizni Allohning Rasuli ﷺ uchun — chin koʻngildan, marhamat sifatida — berishga rozimiz», — dedi. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ: «Biz — sizlardan qaysi biringiz rozi boʻldi, qaysi biringiz boʻlmadi, — bilmaymiz. (Joylaringizga) qaytinglar va sizlarning boshliqlaringiz bizga fikringizni aytsin», — dedilar. Bas, ularning hammasi qaytdi va boshliqlari ular bilan bu masalani muhokama qildi, soʻng ular (boshliqlari) Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga kelib — odamlar oʻz ulushlarini chin koʻngildan va rozilik bilan berganini — aytdi.Марвон ибн Ҳакам ва Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳавозин қабиласи вакиллари — Исломни қабул қилгандан сўнг — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига келганда, у зот (ўрнидан) турдилар. Улар у зотдан — ўз мол-мулклари ва асирларини қайтариб беришни — сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ уларга: «Менга энг севимли сўз — рост (сўз)дир. Бас, сизлар ё мол-мулкингизни, ё асирларингизни қайтариб олиш ихтиёрига эга(сиз) — чунки мен (ўлжани) тақсимлашни кейинга сурган эдим», — дедилар. (Ривоятчи қўшди:) Аллоҳнинг Расули ﷺ — Тоифдан қайтганларида — уларни ўн кундан ортиқ кутган эдилар. Улар — Аллоҳнинг Расули ﷺ уларга икки (нарса)дан фақат бирини қайтарадиган эканини — англаганда: «Биз асирларимизни танлаймиз», — деди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ мусулмонлар йиғилишида (ўрнидан) туриб, Аллоҳга — У лойиқ бўлганидек — ҳамд айтдилар ва: «Амма баъд! Мана бу биродарларингиз тавба қилган ҳолда сизларнинг олдингизга келди ва мен уларнинг асирларини уларга қайтаришни маъқул кўряпман. Бас, сизлардан ким буни (ўз асирини) — марҳамат (инъом) сифатида — қайтаришни хоҳласа, шундай қилсин; сизлардан ким — Аллоҳ бизга берадиган биринчи ўлжадан биз унга тўлагунча — ўз улушига (асирига) ёпишмоқчи бўлса, у (ҳам) шундай қилсин», — дедилар. Одамлар: «Биз ўз улушларимизни Аллоҳнинг Расули ﷺ учун — чин кўнгилдан, марҳамат сифатида — беришга розимиз», — деди. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Биз — сизлардан қайси бирингиз рози бўлди, қайси бирингиз бўлмади, — билмаймиз. (Жойларингизга) қайтинглар ва сизларнинг бошлиқларингиз бизга фикрингизни айцин», — дедилар. Бас, уларнинг ҳаммаси қайтди ва бошлиқлари улар билан бу масалани муҳокама қилди, сўнг улар (бошлиқлари) Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига келиб — одамлар ўз улушларини чин кўнгилдан ва розилик билан берганини — айтди.

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، وَغَيْرِهِ،، يَزِيدُ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ، وَلَمْ يُبَلِّغْهُ كُلُّهُمْ رَجُلٌ وَاحِدٌ مِنْهُمْ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ، فَكُنْتُ عَلَى جَمَلٍ ثَفَالٍ، إِنَّمَا هُوَ فِي آخِرِ الْقَوْمِ، فَمَرَّ بِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَنْ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا لَكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنِّي عَلَى جَمَلٍ ثَفَالٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَعَكَ قَضِيبٌ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَعْطِنِيهِ ‏"‏‏.‏ فَأَعْطَيْتُهُ فَضَرَبَهُ فَزَجَرَهُ، فَكَانَ مِنْ ذَلِكَ الْمَكَانِ مِنْ أَوَّلِ الْقَوْمِ قَالَ ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ بَلْ هُوَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِعْنِيهِ قَدْ أَخَذْتُهُ بِأَرْبَعَةِ دَنَانِيرَ، وَلَكَ ظَهْرُهُ إِلَى الْمَدِينَةِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ أَخَذْتُ أَرْتَحِلُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُرِيدُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً قَدْ خَلاَ مِنْهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ جَارِيَةً تُلاَعِبُهَا وَتُلاَعِبُكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنَّ أَبِي تُوُفِّيَ وَتَرَكَ بَنَاتٍ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَنْكِحَ امْرَأَةً قَدْ جَرَّبَتْ خَلاَ مِنْهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَذَلِكَ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ قَالَ ‏"‏ يَا بِلاَلُ اقْضِهِ وَزِدْهُ ‏"‏‏.‏ فَأَعْطَاهُ أَرْبَعَةَ دَنَانِيرَ، وَزَادَهُ قِيرَاطًا‏.‏ قَالَ جَابِرٌ لاَ تُفَارِقُنِي زِيَادَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَلَمْ يَكُنِ الْقِيرَاطُ يُفَارِقُ جِرَابَ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edim va boshqalardan ortda qolayotgan sekin bir tuyaga mingan edim. Paygʻambar ﷺ mening yonimdan oʻtdilar va: «Bu kim?» — deb soʻradilar. Men: «Jobir ibn Abdulloh», — dedim. U zot: «Senga nima boʻldi (nega kechikyapsan)?» — dedilar. Men: «Men sekin tuyaga minganman», — dedim. U zot: «Senda hassa (tayoq) bormi?» — dedilar. Men ‹ha› (deb javob berdim). U zot: «Uni menga ber», — dedilar. Men uni berganimda, u zot tuyani urdi va unga dakki berdi (jahl qildi). Shundan keyin oʻsha tuya boshqalardan (oldinga) oʻtib ketdi. Paygʻambar ﷺ: «Uni menga sot», — dedilar. Men: «U siz uchun(dir), yo Rasululloh!» — dedim. U zot: «Uni menga sot. Men uni toʻrt dinorga sotib oldim va sen Madinagacha unga minaverasan», — dedilar. Biz Madinaga yaqinlashganda, men (uyim tomonga) keta boshladim. Paygʻambar ﷺ: «Qayerga ketyapsan?» — dedilar. Men: «Men tul (eri oʻlgan) ayolga uylandim», — dedim. U zot: «Nega bokiraga uylanmading — sen u bilan, u sen bilan oʻynashib (xursand boʻlar) edingiz-ku?» — dedilar. Men: «Otam vafot etdi va (orqasida yosh) qizlarni qoldirdi; shuning uchun men — (ularni parvarish qiladigan tajribali) tul ayolga uylanishni — qaror qildim», — dedim. U zot: «Yaxshi qilibsan», — dedilar. Biz Madinaga yetib kelganda, Allohning Rasuli ﷺ: «Ey Bilol, unga (tuya narxini) toʻla va (yana) ortiqcha pul ber», — dedilar. Bilol menga toʻrt dinor va bir qirot ortiqcha berdi. (Rivoyatchi:) Jobir qoʻshdi: «Allohning Rasuli ﷺ ning oʻsha ortiqcha qiroti mendan hech qachon ajramadi (yaʼni barakat sifatida saqlandi)». Oʻsha qirot doim Jobir ibn Abdullohning hamyonida (saqlanar) edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим ва бошқалардан ортда қолаётган секин бир туяга минган эдим. Пайғамбар ﷺ менинг ёнимдан ўтдилар ва: «Бу ким?» — деб сўрадилар. Мен: «Жобир ибн Абдуллоҳ», — дедим. У зот: «Сенга нима бўлди (нега кечикяпсан)?» — дедилар. Мен: «Мен секин туяга минганман», — дедим. У зот: «Сенда ҳасса (таёқ) борми?» — дедилар. Мен ‹ҳа› (деб жавоб бердим). У зот: «Уни менга бер», — дедилар. Мен уни берганимда, у зот туяни урди ва унга дакки берди (жаҳл қилди). Шундан кейин ўша туя бошқалардан (олдинга) ўтиб кетди. Пайғамбар ﷺ: «Уни менга сот», — дедилар. Мен: «У сиз учун(дир), ё Расулуллоҳ!» — дедим. У зот: «Уни менга сот. Мен уни тўрт динорга сотиб олдим ва сен Мадинагача унга минаверасан», — дедилар. Биз Мадинага яқинлашганда, мен (уйим томонга) кета бошладим. Пайғамбар ﷺ: «Қаерга кетяпсан?» — дедилар. Мен: «Мен тул (эри ўлган) аёлга уйландим», — дедим. У зот: «Нега бокирага уйланмадинг — сен у билан, у сен билан ўйнашиб (хурсанд бўлар) эдингиз-ку?» — дедилар. Мен: «Отам вафот этди ва (орқасида ёш) қизларни қолдирди; шунинг учун мен — (уларни парвариш қиладиган тажрибали) тул аёлга уйланишни — қарор қилдим», — дедим. У зот: «Яхши қилибсан», — дедилар. Биз Мадинага етиб келганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Эй Билол, унга (туя нархини) тўла ва (яна) ортиқча пул бер», — дедилар. Билол менга тўрт динор ва бир қирот ортиқча берди. (Ривоятчи:) Жобир қўшди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ўша ортиқча қироти мендан ҳеч қачон ажрамади (яъни баракат сифатида сақланди)». Ўша қирот доим Жобир ибн Абдуллоҳнинг ҳамёнида (сақланар) эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ وَهَبْتُ لَكَ مِنْ نَفْسِي‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ زَوِّجْنِيهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَدْ زَوَّجْنَاكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, men oʻzimni sizga (nikohga) hadya qilmoqchiman», — dedi. Bir kishi: «Uni menga nikohlab bering», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Biz uni senga — sen yodda saqlaydigan Qurʼon (oyatlari)(ni unga oʻrgatishing) evaziga — nikohlab berdik», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ўзимни сизга (никоҳга) ҳадя қилмоқчиман», — деди. Бир киши: «Уни менга никоҳлаб беринг», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Биз уни сенга — сен ёдда сақлайдиган Қуръон (оятлари)(ни унга ўргатишинг) эвазига — никоҳлаб бердик», — дедилар.

وَقَالَ عُثْمَانُ بْنُ الْهَيْثَمِ أَبُو عَمْرٍو حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ وَكَّلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِحِفْظِ زَكَاةِ رَمَضَانَ، فَأَتَانِي آتٍ فَجَعَلَ يَحْثُو مِنَ الطَّعَامِ، فَأَخَذْتُهُ، وَقُلْتُ وَاللَّهِ لأَرْفَعَنَّكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ إِنِّي مُحْتَاجٌ، وَعَلَىَّ عِيَالٌ، وَلِي حَاجَةٌ شَدِيدَةٌ‏.‏ قَالَ فَخَلَّيْتُ عَنْهُ فَأَصْبَحْتُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ الْبَارِحَةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ شَكَا حَاجَةً شَدِيدَةً وَعِيَالاً فَرَحِمْتُهُ، فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ قَدْ كَذَبَكَ وَسَيَعُودُ ‏"‏‏.‏ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ سَيَعُودُ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُ سَيَعُودُ‏.‏ فَرَصَدْتُهُ فَجَاءَ يَحْثُو مِنَ الطَّعَامِ فَأَخَذْتُهُ فَقُلْتُ لأَرْفَعَنَّكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ دَعْنِي فَإِنِّي مُحْتَاجٌ، وَعَلَىَّ عِيَالٌ لاَ أَعُودُ، فَرَحِمْتُهُ، فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ فَأَصْبَحْتُ، فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ، مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ شَكَا حَاجَةً شَدِيدَةً وَعِيَالاً، فَرَحِمْتُهُ فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ قَدْ كَذَبَكَ وَسَيَعُودُ ‏"‏‏.‏ فَرَصَدْتُهُ الثَّالِثَةَ فَجَاءَ يَحْثُو مِنَ الطَّعَامِ، فَأَخَذْتُهُ فَقُلْتُ لأَرْفَعَنَّكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَهَذَا آخِرُ ثَلاَثِ مَرَّاتٍ أَنَّكَ تَزْعُمُ لاَ تَعُودُ ثُمَّ تَعُودُ‏.‏ قَالَ دَعْنِي أُعَلِّمْكَ كَلِمَاتٍ يَنْفَعُكَ اللَّهُ بِهَا‏.‏ قُلْتُ مَا هُوَ قَالَ إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَاقْرَأْ آيَةَ الْكُرْسِيِّ ‏{‏اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ‏}‏ حَتَّى تَخْتِمَ الآيَةَ، فَإِنَّكَ لَنْ يَزَالَ عَلَيْكَ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ وَلاَ يَقْرَبَنَّكَ شَيْطَانٌ حَتَّى تُصْبِحَ‏.‏ فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ فَأَصْبَحْتُ، فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ الْبَارِحَةَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ زَعَمَ أَنَّهُ يُعَلِّمُنِي كَلِمَاتٍ، يَنْفَعُنِي اللَّهُ بِهَا، فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا هِيَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ قَالَ لِي إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَاقْرَأْ آيَةَ الْكُرْسِيِّ مِنْ أَوَّلِهَا حَتَّى تَخْتِمَ ‏{‏اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ‏}‏ وَقَالَ لِي لَنْ يَزَالَ عَلَيْكَ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ وَلاَ يَقْرَبَكَ شَيْطَانٌ حَتَّى تُصْبِحَ، وَكَانُوا أَحْرَصَ شَىْءٍ عَلَى الْخَيْرِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ قَدْ صَدَقَكَ وَهُوَ كَذُوبٌ، تَعْلَمُ مَنْ تُخَاطِبُ مُنْذُ ثَلاَثِ لَيَالٍ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَاكَ شَيْطَانٌ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ meni Ramazon sadaqasi (zakot ul-fitr)ni qoʻriqlashga (mutasaddi qilib) tayinladi. Bir kishi kelib, (sadaqa) taomdan hovuchlab (oʻgʻirlikcha) ola boshladi. Men uni ushlab: «Allohga qasamki, men seni Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga olib boraman», — dedim. U: «Men muhtoj(man) va menda koʻp (boqiluvchi) oilam bor, men juda ehtiyojmandman», — dedi. Men uni qoʻyib yubordim va ertalab Allohning Rasuli ﷺ mendan: «Kecha sening asiring nima qildi?» — deb soʻradilar. Men: «Yo Rasululloh, u kishi — muhtoj ekanini va koʻp oilasi borligini — aytdi; bas, men unga rahmim kelib, uni qoʻyib yubordim», — dedim. Allohning Rasuli ﷺ: «Albatta, u senga yolgʻon aytdi va u yana keladi», — dedilar. Men — Allohning Rasuli ﷺ menga u qaytadi degan boʻlgani uchun — uning yana paydo boʻlishiga ishondim. Bas, men uni diqqat bilan kutdim. U (yana kelib) taomdan hovuchlab (oʻgʻirlikcha) ola boshlaganda, men uni yana ushlab: «Men seni albatta Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga olib boraman», — dedim. U: «Meni qoʻy — men juda muhtoj(man) va menda koʻp oilam bor. Men (vaʼda beraman) yana qaytmayman», — dedi. Men unga rahmim kelib, uni qoʻyib yubordim. Ertalab Allohning Rasuli ﷺ mendan: «Sening asiring nima qildi?» — deb soʻradilar. Men: «Yo Rasululloh, u — katta ehtiyoji va koʻp oilasi borligini — aytdi; bas, men unga rahmim kelib, uni qoʻyib yubordim», — dedim. Allohning Rasuli ﷺ: «Albatta, u senga yolgʻon aytdi va u (yana) qaytadi», — dedilar. Men uni uchinchi marta diqqat bilan kutdim va u (kelib) taomdan hovuchlab ola boshlaganda, men uni ushlab: «Men seni albatta Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga olib boraman — chunki bu — sening: «(yana) qaytmayman», degan uchinchi (vaʼda)ng, lekin sen vaʼdangni buzib, (yana) kelyapsan», — dedim. U: «(Meni qoʻy va) men senga — Alloh sen orqali foyda beradigan — baʼzi kalimalarni oʻrgataman», — dedi. Men: «Ular nima?» — dedim. U: «Sen toʻshagingga yotgan har safar, ‹Ayat ul-Kursiy›ni — ‹Allohu la ilaha illa Huval-Hayyul-Qayyum›dan boshlab — to oxirigacha oʻqi. (Agar shunday qilsang,) Alloh senga bir qoʻriqchi (farishta) tayinlaydi va u — to tonggacha — sen bilan birga boʻladi hamda hech bir shayton senga yaqinlashmaydi», — dedi. Bas, men uni qoʻyib yubordim. Ertalab Allohning Rasuli ﷺ: «Kecha sening asiring nima qildi?» — deb soʻradilar. Men: «Yo Rasululloh, u — Alloh men orqali foyda beradigan baʼzi kalimalarni oʻrgatishni daʼvo qildi; bas, men uni qoʻyib yubordim», — dedim. Allohning Rasuli ﷺ: «Ular nima?» — dedilar. Men: «U menga: ‹Sen toʻshagingga yotgan har safar, Ayat ul-Kursiyni — boshidan oxirigacha — ‹Allohu la ilaha illa Huval-Hayyul-Qayyum›ni oʻqi›, — dedi va menga: ‹(Agar shunday qilsang,) Alloh senga bir qoʻriqchi tayinlaydi va u — to tonggacha — sen bilan birga boʻladi hamda hech bir shayton senga yaqinlashmaydi›, — dedi», — dedim. (Sahobalar yaxshi amallar qilishga juda ishtiyoqmand edi.) Paygʻambar ﷺ: «Garchi u — ashaddiy yolgʻonchi boʻlsa ham — senga rost aytdi. Sen, ey Abu Hurayra, bu uch kecha kim bilan gaplashganingni bilasanmi?» — dedilar. Abu Hurayra: «Yoʻq», — dedi. U zot: «U — shayton edi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ мени Рамазон садақаси (закот ул-фитр)ни қўриқлашга (мутасадди қилиб) тайинлади. Бир киши келиб, (садақа) таомдан ҳовучлаб (ўғирликча) ола бошлади. Мен уни ушлаб: «Аллоҳга қасамки, мен сени Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига олиб бораман», — дедим. У: «Мен муҳтож(ман) ва менда кўп (боқилувчи) оилам бор, мен жуда эҳтиёжмандман», — деди. Мен уни қўйиб юбордим ва эрталаб Аллоҳнинг Расули ﷺ мендан: «Кеча сенинг асиринг нима қилди?» — деб сўрадилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, у киши — муҳтож эканини ва кўп оиласи борлигини — айтди; бас, мен унга раҳмим келиб, уни қўйиб юбордим», — дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Албатта, у сенга ёлғон айтди ва у яна келади», — дедилар. Мен — Аллоҳнинг Расули ﷺ менга у қайтади деган бўлгани учун — унинг яна пайдо бўлишига ишондим. Бас, мен уни диққат билан кутдим. У (яна келиб) таомдан ҳовучлаб (ўғирликча) ола бошлаганда, мен уни яна ушлаб: «Мен сени албатта Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига олиб бораман», — дедим. У: «Мени қўй — мен жуда муҳтож(ман) ва менда кўп оилам бор. Мен (ваъда бераман) яна қайтмайман», — деди. Мен унга раҳмим келиб, уни қўйиб юбордим. Эрталаб Аллоҳнинг Расули ﷺ мендан: «Сенинг асиринг нима қилди?» — деб сўрадилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, у — катта эҳтиёжи ва кўп оиласи борлигини — айтди; бас, мен унга раҳмим келиб, уни қўйиб юбордим», — дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Албатта, у сенга ёлғон айтди ва у (яна) қайтади», — дедилар. Мен уни учинчи марта диққат билан кутдим ва у (келиб) таомдан ҳовучлаб ола бошлаганда, мен уни ушлаб: «Мен сени албатта Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига олиб бораман — чунки бу — сенинг: «(яна) қайтмайман», деган учинчи (ваъда)нг, лекин сен ваъдангни бузиб, (яна) келяпсан», — дедим. У: «(Мени қўй ва) мен сенга — Аллоҳ сен орқали фойда берадиган — баъзи калималарни ўргатаман», — деди. Мен: «Улар нима?» — дедим. У: «Сен тўшагингга ётган ҳар сафар, ‹Аят ул-Курсий›ни — ‹Аллоҳу ла илаҳа илла Ҳувал-Ҳайюл-Қайюм›дан бошлаб — то охиригача ўқи. (Агар шундай қилсанг,) Аллоҳ сенга бир қўриқчи (фаришта) тайинлайди ва у — то тонггача — сен билан бирга бўлади ҳамда ҳеч бир шайтон сенга яқинлашмайди», — деди. Бас, мен уни қўйиб юбордим. Эрталаб Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Кеча сенинг асиринг нима қилди?» — деб сўрадилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, у — Аллоҳ мен орқали фойда берадиган баъзи калималарни ўргатишни даъво қилди; бас, мен уни қўйиб юбордим», — дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Улар нима?» — дедилар. Мен: «У менга: ‹Сен тўшагингга ётган ҳар сафар, Аят ул-Курсийни — бошидан охиригача — ‹Аллоҳу ла илаҳа илла Ҳувал-Ҳайюл-Қайюм›ни ўқи›, — деди ва менга: ‹(Агар шундай қилсанг,) Аллоҳ сенга бир қўриқчи тайинлайди ва у — то тонггача — сен билан бирга бўлади ҳамда ҳеч бир шайтон сенга яқинлашмайди›, — деди», — дедим. (Саҳобалар яхши амаллар қилишга жуда иштиёқманд эди.) Пайғамбар ﷺ: «Гарчи у — ашаддий ёлғончи бўлса ҳам — сенга рост айтди. Сен, эй Абу Ҳурайра, бу уч кеча ким билан гаплашганингни биласанми?» — дедилар. Абу Ҳурайра: «Йўқ», — деди. У зот: «У — шайтон эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ ـ هُوَ ابْنُ سَلاَّمٍ ـ عَنْ يَحْيَى، قَالَ سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ عَبْدِ الْغَافِرِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ بِلاَلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرٍ بَرْنِيٍّ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مِنْ أَيْنَ هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ بِلاَلٌ كَانَ عِنْدَنَا تَمْرٌ رَدِيٌّ، فَبِعْتُ مِنْهُ صَاعَيْنِ بِصَاعٍ، لِنُطْعِمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ أَوَّهْ أَوَّهْ عَيْنُ الرِّبَا عَيْنُ الرِّبَا، لاَ تَفْعَلْ، وَلَكِنْ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَشْتَرِيَ فَبِعِ التَّمْرَ بِبَيْعٍ آخَرَ ثُمَّ اشْتَرِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Bilol Paygʻambar ﷺ ga Barniy (degan aʼlo navli) xurmo keltirdi va Paygʻambar ﷺ undan: «Bularni qaerdan keltirding?» — deb soʻradilar. Bilol: «Menda past navli xurmo bor edi va men — Paygʻambar ﷺ ga (taom uchun) berishni (xohlab) — uning ikki soʼini Barniy (xurmo)ning bir soʼiga ayirboshladim», — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ehtiyot boʻl! Ehtiyot boʻl! Bu — albatta ribo(dir)! Bu — albatta ribo(dir)! Bunday qilma; balki (aʼlo navli xurmo) sotib olmoqchi boʻlsang, (past navli) xurmoni (avval) pulga sot, soʻng oʻsha pulga (aʼlo navli) xurmo sotib ol», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Билол Пайғамбар ﷺ га Барний (деган аъло навли) хурмо келтирди ва Пайғамбар ﷺ ундан: «Буларни қаэрдан келтирдинг?» — деб сўрадилар. Билол: «Менда паст навли хурмо бор эди ва мен — Пайғамбар ﷺ га (таом учун) беришни (хоҳлаб) — унинг икки сўини Барний (хурмо)нинг бир сўига айирбошладим», — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эҳтиёт бўл! Эҳтиёт бўл! Бу — албатта рибо(дир)! Бу — албатта рибо(дир)! Бундай қилма; балки (аъло навли хурмо) сотиб олмоқчи бўлсанг, (паст навли) хурмони (аввал) пулга сот, сўнг ўша пулга (аъло навли) хурмо сотиб ол», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ فِي صَدَقَةِ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ لَيْسَ عَلَى الْوَلِيِّ جُنَاحٌ أَنْ يَأْكُلَ وَيُؤْكِلَ صَدِيقًا ‏{‏لَهُ‏}‏ غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالاً، فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ هُوَ يَلِي صَدَقَةَ عُمَرَ يُهْدِي لِلنَّاسِ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ، كَانَ يَنْزِلُ عَلَيْهِمْ‏.‏

Amr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umarning vaqfi haqida: Nozim (mutavalli) — agar (oʻziga) boylik toʻplash niyatida boʻlmasa — undan (vaqf hosilidan) oʻzi yeb yoki doʻstlariga yedirishda unga hech gunoh yoʻq edi. Ibn Umar — Umarning vaqfi nozimi edi va u — Makkada oʻzi (mehmon boʻlib) qoladigan kishilarga — undan (vaqf hosilidan) hadyalar berar edi.Амр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умарнинг вақфи ҳақида: Нозим (мутавалли) — агар (ўзига) бойлик тўплаш ниятида бўлмаса — ундан (вақф ҳосилидан) ўзи еб ёки дўстларига едиришда унга ҳеч гуноҳ йўқ эди. Ибн Умар — Умарнинг вақфи нозими эди ва у — Маккада ўзи (меҳмон бўлиб) қоладиган кишиларга — ундан (вақф ҳосилидан) ҳадялар берар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، وَأَبِي، هُرَيْرَةَ رضى الله عنهما عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ إِلَى امْرَأَةِ هَذَا، فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا ‏"‏‏.‏

Zayd ibn Xolid va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ey Unays! Mana bu (kishi)ning xotini oldiga bor va agar u (zino qilganini) iqror qilsa, uni toshboʻron qilib oʻldir», — dedilar.Зайд ибн Холид ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Эй Унайс! Мана бу (киши)нинг хотини олдига бор ва агар у (зино қилганини) иқрор қилса, уни тошбўрон қилиб ўлдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ جِيءَ بِالنُّعَيْمَانِ أَوِ ابْنِ النُّعَيْمَانِ شَارِبًا، فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ كَانَ فِي الْبَيْتِ أَنْ يَضْرِبُوا قَالَ فَكُنْتُ أَنَا فِيمَنْ ضَرَبَهُ، فَضَرَبْنَاهُ بِالنِّعَالِ وَالْجَرِيدِ‏.‏

Uqba ibn Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nuʼmon (yoki uning oʻgʻli) mast holda keltirilganda, Allohning Rasuli ﷺ uyda hozir boʻlgan barchani — uni urishga — buyurdi. Men ham uni urganlardan biri edim. Biz uni — kavshlar va xurmo barglari poyasi bilan — urdik.Уқба ибн Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Нуъмон (ёки унинг ўғли) маст ҳолда келтирилганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ уйда ҳозир бўлган барчани — уни уришга — буюрди. Мен ҳам уни урганлардан бири эдим. Биз уни — кавшлар ва хурмо барглари пояси билан — урдик.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ قَالَتْ، عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ أَنَا فَتَلْتُ، قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَىَّ، ثُمَّ قَلَّدَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَيْهِ، ثُمَّ بَعَثَ بِهَا مَعَ أَبِي، فَلَمْ يَحْرُمْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَىْءٌ أَحَلَّهُ اللَّهُ لَهُ حَتَّى نُحِرَ الْهَدْىُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning Hadiy (qurbonlik mol)larining (boʻyin) gulchambarlarini oʻz qoʻlim bilan oʻrdim. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ ularni oʻz qoʻli bilan (qurbonlik mollari)ning boʻyniga osdi va ularni mening otam (Abu Bakr) bilan (Makkaga) joʻnatdi. (Qurbonlik) hayvonlar soʻyilguncha, Allohning Rasuli ﷺ uchun (ihromda) harom boʻlgan hech narsa halol boʻlmadi (yaʼni u zot ihromda emas edilar, shuning uchun harom boʻlgan narsa yoʻq edi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Ҳадий (қурбонлик мол)ларининг (бўйин) гулчамбарларини ўз қўлим билан ўрдим. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ уларни ўз қўли билан (қурбонлик моллари)нинг бўйнига осди ва уларни менинг отам (Абу Бакр) билан (Маккага) жўнатди. (Қурбонлик) ҳайвонлар сўйилгунча, Аллоҳнинг Расули ﷺ учун (иҳромда) ҳаром бўлган ҳеч нарса ҳалол бўлмади (яъни у зот иҳромда эмас эдилар, шунинг учун ҳаром бўлган нарса йўқ эди).

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أَكْثَرَ الأَنْصَارِ بِالْمَدِينَةِ مَالاً، وَكَانَ أَحَبَّ أَمْوَالِهِ إِلَيْهِ بِيْرُ حَاءَ وَكَانَتْ مُسْتَقْبِلَةَ الْمَسْجِدَ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّبٍ فَلَمَّا نَزَلَتْ ‏[quran sura="3" aya_start="92" aya_end="92"]{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ قَامَ أَبُو طَلْحَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ فِي كِتَابِهِ ‏[quran sura="3" aya_start="92" aya_end="92"]{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ وَإِنَّ أَحَبَّ أَمْوَالِي إِلَىَّ بِيْرُ حَاءَ، وَإِنَّهَا صَدَقَةٌ لِلَّهِ أَرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ اللَّهِ فَضَعْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ حَيْثُ شِئْتَ، فَقَالَ ‏"‏ بَخٍ، ذَلِكَ مَالٌ رَائِحٌ، ذَلِكَ مَالٌ رَائِحٌ‏.‏ قَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ فِيهَا، وَأَرَى أَنْ تَجْعَلَهَا فِي الأَقْرَبِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَسَمَهَا أَبُو طَلْحَةَ فِي أَقَارِبِهِ وَبَنِي عَمِّهِ‏.‏ تَابَعَهُ إِسْمَاعِيلُ عَنْ مَالِكٍ‏.‏ وَقَالَ رَوْحٌ عَنْ مَالِكٍ رَابِحٌ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha ansorlar orasida Madinadagi eng badavlat kishi edi va Bayruho (bogʻi) uning eng sevimli mulki edi; u (bogʻ) (Paygʻambar ﷺ ning) masjidining roʻparasida edi. Allohning Rasuli ﷺ unga kirar va uning shirin suvidan ichar edi. Mana bu oyat nozil boʻlganda: ‹Sevgan narsangizdan (Alloh yoʻlida) infoq (sadaqa) qilmaguningizcha, hargiz yaxshilikka (taqvoga) erishmaysiz› (Oli Imron, 92), Abu Talha Allohning Rasuli ﷺ ning oldida (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh, Alloh oʻz Kitobida: ‹Sevgan narsangizdan infoq qilmaguningizcha, yaxshilikka erishmaysiz›, — deydi va, albatta, mening mulkimdan menga eng sevimlisi — Bayruho (bogʻi)dir; bas, men uni sadaqa qilaman va uning savobini Allohdan umid qilaman. Yo Rasululloh, uni xohlagan joyingizga sarflang», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ buni qadrladi va: «Bu — foydali (daromadli) mol; bu — foydali mol. Men sen aytgan (gap)ni eshitdim; men senga uni oʻz qarindoshlaring orasida taqsimlashni tavsiya qilaman», — dedilar. Abu Talha: «Shunday qilaman, yo Rasululloh», — dedi. Bas, Abu Talha uni oʻz qarindoshlari va amakivachchalari orasida taqsimladi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа ансорлар орасида Мадинадаги энг бадавлат киши эди ва Байруҳо (боғи) унинг энг севимли мулки эди; у (боғ) (Пайғамбар ﷺ нинг) масжидининг рўпарасида эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ унга кирар ва унинг ширин сувидан ичар эди. Мана бу оят нозил бўлганда: ‹Севган нарсангиздан (Аллоҳ йўлида) инфоқ (садақа) қилмагунингизча, ҳаргиз яхшиликка (тақвога) эришмайсиз› (Оли Имрон, 92), Абу Талҳа Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдида (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ ўз Китобида: ‹Севган нарсангиздан инфоқ қилмагунингизча, яхшиликка эришмайсиз›, — дейди ва, албатта, менинг мулкимдан менга энг севимлиси — Байруҳо (боғи)дир; бас, мен уни садақа қиламан ва унинг савобини Аллоҳдан умид қиламан. Ё Расулуллоҳ, уни хоҳлаган жойингизга сарфланг», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ буни қадрлади ва: «Бу — фойдали (даромадли) мол; бу — фойдали мол. Мен сен айтган (гап)ни эшитдим; мен сенга уни ўз қариндошларинг орасида тақсимлашни тавсия қиламан», — дедилар. Абу Талҳа: «Шундай қиламан, ё Расулуллоҳ», — деди. Бас, Абу Талҳа уни ўз қариндошлари ва амакиваччалари орасида тақсимлади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَازِنُ الأَمِينُ الَّذِي يُنْفِقُ ـ وَرُبَّمَا قَالَ الَّذِي يُعْطِي ـ مَا أُمِرَ بِهِ كَامِلاً مُوَفَّرًا، طَيِّبٌ نَفْسُهُ، إِلَى الَّذِي أُمِرَ بِهِ، أَحَدُ الْمُتَصَدِّقَيْنِ ‏"‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Halol (omonatdor) xazinabon — buyurilgan (narsa)ni toʻliq, mukammal va chin koʻngildan, buyurilgan kishiga beruvchi — ikki sadaqa beruvchining biri hisoblanadi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳалол (омонатдор) хазинабон — буюрилган (нарса)ни тўлиқ, мукаммал ва чин кўнгилдан, буюрилган кишига берувчи — икки садақа берувчининг бири ҳисобланади», — дедилар.