عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَطَاعَنِي فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ عَصَانِي فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَمَنْ يُطِعِ الْأَمِيرَ فَقَدْ أَطَاعَنِي وَمَنْ يَعْصِ الْأَمِيرَ فَقَدْ عَصَانِي وَإِنَّمَا الْإِمَامُ جُنَّةٌ يُقَاتَلُ مِنْ وَرَائِهِ وَيُتَّقَى بِهِ فَإِنْ أَمَرَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَعَدَلَ فَإِنَّ لَهُ بِذَلِكَ أَجْرًا وَإِنْ قالَ بغَيرِه فَإِن عَلَيْهِ مِنْهُ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Biz (dunyoga kelishda) oxirgimiz, lekin (jannatga kirishda) eng oldingimiz (boʻlamiz)». Paygʻambar ﷺ yana: «Kim menga itoat qilsa, Allohga itoat qiladi; kim menga osiylik qilsa, Allohga osiylik qiladi. Kim rahbarga (amirga) itoat qilsa, menga itoat qiladi; kim rahbarga osiylik qilsa, menga osiylik qiladi. Imom (rahbar) — bir qalqon (panoh)dek(dir): uning (himoyasi) ostida jang qilinadi va u orqali (dushmandan) saqlaniladi. Agar imom odamlarni taqvoga buyursa va adolat bilan hukm qilsa, u shuning uchun mukofotlanadi; agar buning aksini qilsa, u shuning (gunohi) uchun javobgar boʻladi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Биз (дунёга келишда) охиргимиз, лекин (жаннатга киришда) энг олдингимиз (бўламиз)». Пайғамбар ﷺ яна: «Ким менга итоат қилса, Аллоҳга итоат қилади; ким менга осийлик қилса, Аллоҳга осийлик қилади. Ким раҳбарга (амирга) итоат қилса, менга итоат қилади; ким раҳбарга осийлик қилса, менга осийлик қилади. Имом (раҳбар) — бир қалқон (паноҳ)дек(дир): унинг (ҳимояси) остида жанг қилинади ва у орқали (душмандан) сақланилади. Агар имом одамларни тақвога буюрса ва адолат билан ҳукм қилса, у шунинг учун мукофотланади; агар бунинг аксини қилса, у шунинг (гуноҳи) учун жавобгар бўлади», — деди.

وَعَنْ أُمِّ الْحُصَيْنِ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنْ أُمِّرَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ مُجَدَّعٌ يَقُودُكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطيعُوا» . رَوَاهُ مُسلم

Umm al-Husayn (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar sizlarga aʼzosi kesilgan bir qul amir qilinib, u sizlarni Allohning Kitobi bilan boshqarsa, unga quloq solinglar va itoat qilinglar», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Умм ал-Ҳусайн (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сизларга аъзоси кесилган бир қул амир қилиниб, у сизларни Аллоҳнинг Китоби билан бошқарса, унга қулоқ солинглар ва итоат қилинглар», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَإِنِ اسْتُعْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَةٌ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Eshitinglar va itoat qilinglar — agar sizlarning ustingizga boshi mayiz (uzum) donasidek (kichik) bir habash quli (amaldor qilib) qoʻyilsa ham», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Эшитинглар ва итоат қилинглар — агар сизларнинг устингизга боши майиз (узум) донасидек (кичик) бир ҳабаш қули (амалдор қилиб) қўйилса ҳам», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «السَّمعُ والطاعةُ على المرءِ المسلمِ فِيمَا أحب وأكره مَا لَمْ يُؤْمَرْ بِمَعْصِيَةٍ فَإِذَا أُمِرَ بِمَعْصِيَةٍ فَلَا سَمْعَ وَلَا طَاعَةَ»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishi ustiga, u yoqtirgan va yoqtirmagan narsada (boʻysunish) — eshitish va itoat qilish (vojibdir), agar maʼsiyat (gunoh)ga buyurilmasa. Bordi-yu maʼsiyatga buyurilsa, u holda eshitish ham, itoat qilish ham (vojib) boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Imron ibn Husayn va Hakam ibn Amr al-Gʻiforiydan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон киши устига, у ёқтирган ва ёқтирмаган нарсада (бўйсуниш) — эшитиш ва итоат қилиш (вожибдир), агар маъсият (гуноҳ)га буюрилмаса. Борди-ю маъсиятга буюрилса, у ҳолда эшитиш ҳам, итоат қилиш ҳам (вожиб) бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Имрон ибн Ҳусайн ва Ҳакам ибн Амр ал-Ғифорийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا طَاعَةَ فِي مَعْصِيَةٍ إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوف»

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Maʼsiyatda (gunoh ishda) itoat yoʻq. Itoat faqat yaxshilikdadir», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маъсиятда (гуноҳ ишда) итоат йўқ. Итоат фақат яхшиликдадир», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: بَايَعْنَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي الْعُسْرِ وَالْيُسْرِ وَالْمَنْشَطِ وَالْمَكْرَهِ وَعَلَى أَثَرَةٍ عَلَيْنَا وَعَلَى أَنْ لَا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ وَعَلَى أَنْ نَقُولَ بِالْحَقِّ أَيْنَمَا كُنَّا لَا نَخَافُ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لَائِمٍ. وَفِي رِوَايَةٍ: وَعَلَى أَنْ لَا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ إِلَّا أَنْ تَرَوْا كُفْرًا بَوَاحًا عِنْدَكُمْ مِنَ اللَّهِ فِيهِ بُرْهَانٌ

Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: biz Rasululloh ﷺ ga qiyinchilik va osonlikda, yoqimli va yoqimsiz holatda, oʻzimizdan (boshqalar) ustun qoʻyilganida ham (amirga) quloq solib, itoat qilishga; ish ahliga (lavozim egalariga) ish (hokimiyat) borasida tortishmaslikka; qayerda boʻlsak ham, Alloh (yoʻlida) hech bir tanqidchining tanqididan qoʻrqmay, haqni soʻzlashga bayʼat berdik.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: биз Расулуллоҳ ﷺ га қийинчилик ва осонликда, ёқимли ва ёқимсиз ҳолатда, ўзимиздан (бошқалар) устун қўйилганида ҳам (амирга) қулоқ солиб, итоат қилишга; иш аҳлига (лавозим эгаларига) иш (ҳокимият) борасида тортишмасликка; қаерда бўлсак ҳам, Аллоҳ (йўлида) ҳеч бир танқидчининг танқидидан қўрқмай, ҳақни сўзлашга байъат бердик.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: كُنَّا إِذَا بَايَعْنَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ يَقُولُ لَنَا: «فِيمَا اسْتَطَعْتُمْ»

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺga eshitish va itoat qilish ustiga bayʼat qilganimizda, U zot bizga: «(Sen) qodir boʻlganingcha (kuching yetganicha)», der edilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺга эшитиш ва итоат қилиш устига байъат қилганимизда, У зот бизга: «(Сен) қодир бўлганингча (кучинг етганича)», дер эдилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من رأى أميره يَكْرَهُهُ فَلْيَصْبِرْ فَإِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ يُفَارِقُ الْجَمَاعَةَ شبْرًا فَيَمُوت إِلَّا مَاتَ ميتَة جَاهِلِيَّة»

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kim oʻz amiridan bir narsani koʻrib, uni yoqtirmasa, sabr qilsin; chunki kim jamoatdan bir qarich (chiqib) ajralsa-yu, soʻng oʻlsa — johiliyat oʻlimi bilan oʻlgan boʻladi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ким ўз амиридан бир нарсани кўриб, уни ёқтирмаса, сабр қилсин; чунки ким жамоатдан бир қарич (чиқиб) ажралса-ю, сўнг ўлса — жоҳилият ўлими билан ўлган бўлади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ خَرَجَ مِنَ الطَّاعَةِ وَفَارَقَ الْجَمَاعَةَ فَمَاتَ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً وَمَنْ قَاتَلَ تَحْتَ رَايَةٍ عِمِّيَّةٍ يَغْضَبُ لِعَصَبِيَّةٍ أَوْ يَدْعُو لِعَصَبِيَّةٍ أَوْ يَنْصُرُ عَصَبِيَّةً فَقُتِلَ فَقِتْلَةٌ جَاهِلِيَّةٌ وَمَنْ خَرَجَ عَلَى أُمَّتِي بِسَيْفِهِ يَضْرِبُ بَرَّهَا وَفَاجِرَهَا وَلَا يَتَحَاشَى مِنْ مُؤْمِنِهَا وَلَا يَفِي لِذِي عَهْدٍ عَهْدَهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَلَسْتُ مِنْهُ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Kim itoatdan chiqib, jamoadan ajralsa-yu, soʻng oʻlsa, johiliyat oʻlimi bilan oʻlibdi. Kim koʻrlik (asossiz) bayrogʻi ostida — biror qabilachilik (asabiyat) uchun gʻazablanib yoki qabilachilikka chaqirib yoxud qabilasiga yordam berib — jang qilsa va oʻldirilsa, bu johiliyat oʻlimidir. Kim mening ummatimga qarshi chiqib, ularning yaxshisini ham, fojirini (yomonini) ham ursa (oʻldirsa), moʻminidan ham qaytmasa va ahdli (omonlik berilgan) kishining ahdiga vafo qilmasa, u mendan emas, men ham undan emasman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Ким итоатдан чиқиб, жамоадан ажралса-ю, сўнг ўлса, жоҳилият ўлими билан ўлибди. Ким кўрлик (асоссиз) байроғи остида — бирор қабилачилик (асабият) учун ғазабланиб ёки қабилачиликка чақириб ёхуд қабиласига ёрдам бериб — жанг қилса ва ўлдирилса, бу жоҳилият ўлимидир. Ким менинг умматимга қарши чиқиб, уларнинг яхшисини ҳам, фожирини (ёмонини) ҳам урса (ўлдирса), мўминидан ҳам қайтмаса ва аҳдли (омонлик берилган) кишининг аҳдига вафо қилмаса, у мендан эмас, мен ҳам ундан эмасман», дедилар.

وَعَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «خِيَارُ أئمتكم الَّذين يحبونهم وَيُحِبُّونَكُمْ وَتُصَلُّونَ عَلَيْهِمْ وَيُصَلُّونَ عَلَيْكُمْ وَشِرَارُ أَئِمَّتِكُمُ الَّذِي تبغضونهم ويبغضونكم وتلعنوهم ويلعنوكم» قَالَ: قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا نُنَابِذُهُمْ عِنْدَ ذَلِكَ؟ قَالَ: «لَا مَا أَقَامُوا فِيكُمُ الصَّلَاةَ لَا مَا أَقَامُوا فِيكُمُ الصَّلَاةَ أَلَا مَنْ وُلِّيَ عَلَيْهِ وَالٍ فَرَآهُ يَأْتِي شَيْئًا مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ فَلْيَكْرَهْ مَا يَأْتِي مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَلَا يَنْزِعَنَّ يَدًا مِنْ طَاعَةٍ» . رَوَاهُ مُسلم

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Imomlaringizning yaxshilari — sizlar ularni sevadigan, ular ham sizlarni sevadigan, sizlar ularga duo qiladigan va ular ham sizlarga duo qiladiganlardir. Imomlaringizning yomonlari esa — sizlar ularga gʻazab qiladigan, ular ham sizlarga gʻazab qiladigan, sizlar ularni laʼnatlaydigan va ular ham sizlarni laʼnatlaydiganlardir». Ular: «Biz: ‹Yo Rasululloh! Unda shu paytda ularga qarshi chiqmaylikmi?› dedik», deyishdi. U zot: «Yoʻq, toki ular sizlar orasida namozni barpo etib turar ekanlar, yoʻq, toki ular sizlar orasida namozni barpo etib turar ekanlar. Ogoh boʻlinglar! Kimning ustidan bir voliy hokim qilinsa-yu, u (hokim)ning Allohga isyon boʻladigan biror ishni qilayotganini koʻrsa, uning Allohga isyon boʻladigan ishini yomon koʻrsin, ammo aslo itoatdan qoʻl tortmasin», — dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Имомларингизнинг яхшилари — сизлар уларни севадиган, улар ҳам сизларни севадиган, сизлар уларга дуо қиладиган ва улар ҳам сизларга дуо қиладиганлардир. Имомларингизнинг ёмонлари эса — сизлар уларга ғазаб қиладиган, улар ҳам сизларга ғазаб қиладиган, сизлар уларни лаънатлайдиган ва улар ҳам сизларни лаънатлайдиганлардир». Улар: «Биз: ‹Ё Расулуллоҳ! Унда шу пайтда уларга қарши чиқмайликми?› дедик», дейишди. У зот: «Йўқ, токи улар сизлар орасида намозни барпо этиб турар эканлар, йўқ, токи улар сизлар орасида намозни барпо этиб турар эканлар. Огоҳ бўлинглар! Кимнинг устидан бир волий ҳоким қилинса-ю, у (ҳоким)нинг Аллоҳга исён бўладиган бирор ишни қилаётганини кўрса, унинг Аллоҳга исён бўладиган ишини ёмон кўрсин, аммо асло итоатдан қўл тортмасин», — дедилар.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَكُونُ عَلَيْكُمْ أُمَرَاءُ تَعْرِفُونَ وَتُنْكِرُونَ فَمَنْ أَنْكَرَ فَقْدَ بَرِئَ وَمَنْ كَرِهَ فَقَدْ سَلِمَ وَلَكِنْ مَنْ رَضِيَ وَتَابَعَ» قَالُوا: أَفَلَا نُقَاتِلُهُمْ؟ قَالَ: «لَا مَا صَلَّوْا لَا مَا صَلَّوْا» أَيْ: مَنْ كَرِهَ بِقَلْبِهِ وَأنكر بِقَلْبِه. رَوَاهُ مُسلم

Ummu Salama (roziyallohu anho) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, ustingizda shunday imomlar (rahbarlar) boʻladiki, sizlar (ularning ishlarining baʼzisini) maʼqul, (baʼzisini) nomaʼqul koʻrasizlar. Kim (yomonlikni) inkor qilsa, baridir; kim (uni) yomon koʻrsa, salomat qoladi; lekin kim rozi boʻlib, (unga) ergashsa (gunohkordir)», dedilar. «Ey Rasululloh, ularga qarshi jang qilmaylikmi?» deyildi. U zot: «Yoʻq, modomiki ular namoz oʻqir ekanlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, устингизда шундай имомлар (раҳбарлар) бўладики, сизлар (уларнинг ишларининг баъзисини) маъқул, (баъзисини) номаъқул кўрасизлар. Ким (ёмонликни) инкор қилса, баридир; ким (уни) ёмон кўрса, саломат қолади; лекин ким рози бўлиб, (унга) эргашса (гуноҳкордир)», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, уларга қарши жанг қилмайликми?» дейилди. У зот: «Йўқ, модомики улар намоз ўқир эканлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً وَأُمُورًا تُنْكِرُونَهَا» قَالُوا: فَمَا تَأْمُرُنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «أَدُّوا إِلَيْهِم حَقهم وسلوا الله حقكم»

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ bizga: «Albatta, sizlar mendan keyin (oʻzgalarni oʻzidan afzal koʻradigan) asara (xudbinlik) va oʻzingiz inkor qiladigan ishlarni koʻrasizlar», dedilar. Ular: «Bizga nima (qilishni) buyurasiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ularning haqqini (oʻzlariga) ado etinglar, oʻz haqqingizni esa Allohdan soʻranglar», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Албатта, сизлар мендан кейин (ўзгаларни ўзидан афзал кўрадиган) асара (худбинлик) ва ўзингиз инкор қиладиган ишларни кўрасизлар», дедилар. Улар: «Бизга нима (қилишни) буюрасиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Уларнинг ҳаққини (ўзларига) адо этинглар, ўз ҳаққингизни эса Аллоҳдан сўранглар», дедилар.

وَعَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ قَالَ: سَأَلَ سَلَمَةُ بْنُ يَزِيدَ الْجُعْفِيُّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ قَامَتْ عَلَيْنَا أُمَرَاءُ يَسْأَلُونَا حَقَّهُمْ وَيَمْنَعُونَا حَقَّنَا فَمَا تَأْمُرُنَا؟ قَالَ: «اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا فَإِنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ» . رَوَاهُ مُسلم

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Salama ibn Yazid al-Juʼfiy Rasulullohdan ﷺ soʻrab: «Yo Nabiyalloh! Aytingchi, agar bizning ustimizga shunday amirlar tursaki, ular bizdan oʻz haqlarini soʻrasalar-u, bizning haqimizni bermasalar, bizga nima buyurasiz?» — dedi. U zot undan yuz oʻgirdilar. Soʻng yana soʻradi, yana yuz oʻgirdilar. Soʻng ikkinchi yoki uchinchi marta soʻraganida, Ashʼas ibn Qays uni tortdi (silkitdi). U zot: «Eshitinglar va itoat qilinglar! Albatta ularning zimmasida oʻzlariga yuklangan (vazifa), sizlarning zimmangizda esa oʻzingizga yuklangan (vazifa) bor», — dedilar.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Салама ибн Язид ал-Жуъфий Расулуллоҳдан ﷺ сўраб: «Ё Набияллоҳ! Айтингчи, агар бизнинг устимизга шундай амирлар турсаки, улар биздан ўз ҳақларини сўрасалар-у, бизнинг ҳақимизни бермасалар, бизга нима буюрасиз?» — деди. У зот ундан юз ўгирдилар. Сўнг яна сўради, яна юз ўгирдилар. Сўнг иккинчи ёки учинчи марта сўраганида, Ашъас ибн Қайс уни тортди (силкитди). У зот: «Эшитинглар ва итоат қилинглар! Албатта уларнинг зиммасида ўзларига юкланган (вазифа), сизларнинг зиммангизда эса ўзингизга юкланган (вазифа) бор», — дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يَقُول: «مَنْ خَلَعَ يَدًا مِنْ طَاعَةٍ لَقِيَ اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا حُجَّةَ لَهُ. وَمَنْ مَاتَ وَلَيْسَ فِي عُنُقِهِ بَيْعَةٌ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yazid ibn Muoviya zamonida Harra voqeasi roʻy berganda, Abdulloh ibn Umar Abdulloh ibn Mutiʼning oldiga keldi. Shunda (Ibn Mutiʼ): «Abu Abdurrahmonga yostiq tashlanglar», dedi. (Ibn Umar): «Men sening oldingga oʻtirgani kelganim yoʻq, men oldingga Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir hadisni senga aytib berish uchun keldim. Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim. Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: ‹Kim itoatdan qoʻlini tortsa, qiyomat kunida Allohga uchun hech qanday hujjati boʻlmagan holda yoʻliqadi. Kim boʻynida bayʼat (qasamyodi) boʻlmagan holda oʻlsa, johiliyat oʻlimi bilan oʻladi›», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Язид ибн Муовия замонида Ҳарра воқеаси рўй берганда, Абдуллоҳ ибн Умар Абдуллоҳ ибн Мутиънинг олдига келди. Шунда (Ибн Мутиъ): «Абу Абдурраҳмонга ёстиқ ташланглар», деди. (Ибн Умар): «Мен сенинг олдингга ўтиргани келганим йўқ, мен олдингга Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир ҳадисни сенга айтиб бериш учун келдим. Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим. Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: ‹Ким итоатдан қўлини тортса, қиёмат кунида Аллоҳга учун ҳеч қандай ҳужжати бўлмаган ҳолда йўлиқади. Ким бўйнида байъат (қасамёди) бўлмаган ҳолда ўлса, жоҳилият ўлими билан ўлади›», деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمُ الْأَنْبِيَاءُ كُلَّمَا هَلَكَ نَبِيُّ خَلَفَهُ نبيٌّ وإِنَّه لَا نبيَّ بعدِي وسيكون حلفاء فَيَكْثُرُونَ» قَالُوا: فَمَا تَأْمُرُنَا؟ قَالَ: «فُوا بَيْعَةَ الْأَوَّلِ فَالْأَوَّلِ أَعْطُوهُمْ حَقَّهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ سَائِلُهُمْ عَمَّا استرعاهم»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bani Isroil — paygʻambarlar tomonidan boshqarilar va hidoyat qilinardi: qachon bir paygʻambar vafot etsa, boshqasi uning oʻrnini egallardi. Mendan keyin paygʻambar boʻlmaydi, lekin — soni koʻpayib boradigan — xalifalar boʻladi», — dedi. Odamlar: «Yo Rasululloh! Bizga nima qilishni buyurasiz?» — dedi. U zot: «Birinchi boʻlib bayʼat berilgan (xalifa)ga itoat qilinglar. Ularning (yaʼni xalifalarning) haqqini ado etinglar — chunki Alloh ulardan — Oʻzi ularning qoʻliga (qaramogʻiga) bergan (kishilarni) boshqarish haqida — soʻraydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бани Исроил — пайғамбарлар томонидан бошқарилар ва ҳидоят қилинарди: қачон бир пайғамбар вафот эца, бошқаси унинг ўрнини эгалларди. Мендан кейин пайғамбар бўлмайди, лекин — сони кўпайиб борадиган — халифалар бўлади», — деди. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ! Бизга нима қилишни буюрасиз?» — деди. У зот: «Биринчи бўлиб байъат берилган (халифа)га итоат қилинглар. Уларнинг (яъни халифаларнинг) ҳаққини адо этинглар — чунки Аллоҳ улардан — Ўзи уларнинг қўлига (қарамоғига) берган (кишиларни) бошқариш ҳақида — сўрайди», — деди.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا بُويِعَ لِخَلِيفَتَيْنِ فاقتُلوا الآخِرَ منهُما» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki xalifaga bayʼat qilinsa, ulardan keyingisini oʻldiringlar», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки халифага байъат қилинса, улардан кейингисини ўлдиринглар», — дедилар.

وَعَنْ عَرْفَجَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّهُ سَيَكُونُ هَنَاتٌ وَهَنَاتٌ فَمَنْ أَرَادَ أَنْ يُفَرِّقَ أَمْرَ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَهِيَ جَمِيعٌ فَاضْرِبُوهُ بِالسَّيْفِ كَائِنًا مَنْ كانَ» . رَوَاهُ مُسلم

Arfaja (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ shunday deyayotganlarini eshitdim: «Albatta, (yaqinda) fitnalar va fitnalar (turli yomonliklar) boʻladi. Bas, bu ummatning ishini — u birlashgan holatda ekan — kim boʻlinmoqchi boʻlsa, uni — kim boʻlishidan qatʼi nazar — qilich bilan urib (tashlanglar)».Арфажа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деяётганларини эшитдим: «Албатта, (яқинда) фитналар ва фитналар (турли ёмонликлар) бўлади. Бас, бу умматнинг ишини — у бирлашган ҳолатда экан — ким бўлинмоқчи бўлса, уни — ким бўлишидан қатъи назар — қилич билан уриб (ташланглар)».

وَعَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ أَتَاكُمْ وَأَمْرُكُمْ جَمِيعٌ عَلَى رَجُلٍ وَاحِدٍ يُرِيدُ أَنْ يَشُقَّ عَصَاكُمْ أوْ يُفرِّقَ جماعتكم فَاقْتُلُوهُ» . رَوَاهُ مُسلم

Arfaja (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim sizlarning ishingiz bir kishi (rahbar) atrofida birlashgan holatda kelib, asoyingizni (birligingizni) yormoqchi yoki jamoatingizni boʻlmoqchi boʻlsa, uni oʻldiringlar».Арфажа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деяётганларини эшитдим: «Ким сизларнинг ишингиз бир киши (раҳбар) атрофида бирлашган ҳолатда келиб, асойингизни (бирлигингизни) ёрмоқчи ёки жамоатингизни бўлмоқчи бўлса, уни ўлдиринглар».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ فَلْيُطِعْهُ إِنِ اسْتَطَاعَ فَإِنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فاضربوا عنق الآخر» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz bir safarda Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Bir manzilga tushdik. Bizdan baʼzimiz chodirini tuzatardi, baʼzimiz ot otib (mergonlik) musobaqasi qilardi, baʼzimiz chorvasi bilan mashgʻul edi. Shu payt Rasulullohning ﷺ jarchisi: ‹Namozga jamoa boʻlinglar!› — deb chaqirdi. Shunda biz Rasulullohning ﷺ huzuriga toʻplandik. U zot dedilar: «Mendan oldin oʻtgan har bir paygʻambarning zimmasida ummatini ular uchun oʻzi bilgan eng yaxshi narsaga yoʻllash va ular uchun oʻzi bilgan eng yomon narsadan ogohlantirish (vazifasi) bor edi. Albatta, sizlarning bu ummatingizning ofiyati (salomatligi) uning avvaliga qoʻyilgan, oxiriga esa balo va sizlar inkor qiladigan ishlar yetadi. (Bir) fitna keladi, uning baʼzisi baʼzisini yengillashtiradi; (yana) fitna keladi, moʻmin: ‹Bu meni halok qiladi›, — deydi. Soʻng u (fitna) koʻtariladi, (yana) fitna keladi, moʻmin: ‹Mana shu, mana shu (meni halok qiladi)!› — deydi. Kim doʻzaxdan uzoqlashtirilishni va jannatga kirishni xohlasa, ajali Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan holida kelsin va odamlarga oʻziga muomala qilinishini istagan narsasi bilan muomala qilsin. Kim bir imomga bayʼat qilib, unga qoʻlini berib, qalbi mevasini (samimiyatini) bersa, kuchi yetguncha unga itoat qilsin. Agar boshqa bir kishi (xalifalikni) talashib kelsa, u boshqasining boʻynini uringlar!» Men unga yaqinlashib: «Senga Alloh haqqi (qasam), buni Rasulullohdan ﷺ oʻzing eshitdingmi?» — dedim. Shunda u ikki qoʻli bilan ikki qulogʻiga va qalbiga ishora qilib: «Uni ikki qulogʻim eshitdi va qalbim yodlab oldi», — dedi. Men unga: «Mana shu amakingning oʻgʻli Muoviya bizni mol-mulkimizni oʻzaro nohaq yeyishimizga va oʻzimizni oʻldirishimizga buyuryapti. Holbuki Alloh: {Ey iymon keltirganlar! Bir-biringizning mol-mulkingizni oʻzaro nohaq yemanglar, magar oʻzaro rozilik bilan boʻlgan savdo-sotiq boʻlsa (mustasno). Va oʻzlaringizni (bir-biringizni) oʻldirmanglar. Albatta Alloh sizlarga rahmlidir} (Niso 29), — deyapti-ku», — dedim. U bir muddat jim qoldi, soʻng: «Allohga itoatda unga itoat qil, Allohga maʼsiyatda esa unga (boʻysunmay) osiy boʻl», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз бир сафарда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Бир манзилга тушдик. Биздан баъзимиз чодирини тузатарди, баъзимиз от отиб (мергонлик) мусобақаси қиларди, баъзимиз чорваси билан машғул эди. Шу пайт Расулуллоҳнинг ﷺ жарчиси: ‹Намозга жамоа бўлинглар!› — деб чақирди. Шунда биз Расулуллоҳнинг ﷺ ҳузурига тўпландик. У зот дедилар: «Мендан олдин ўтган ҳар бир пайғамбарнинг зиммасида умматини улар учун ўзи билган энг яхши нарсага йўллаш ва улар учун ўзи билган энг ёмон нарсадан огоҳлантириш (вазифаси) бор эди. Албатта, сизларнинг бу умматингизнинг офияти (саломатлиги) унинг аввалига қўйилган, охирига эса бало ва сизлар инкор қиладиган ишлар етади. (Бир) фитна келади, унинг баъзиси баъзисини енгиллаштиради; (яна) фитна келади, мўмин: ‹Бу мени ҳалок қилади›, — дейди. Сўнг у (фитна) кўтарилади, (яна) фитна келади, мўмин: ‹Мана шу, мана шу (мени ҳалок қилади)!› — дейди. Ким дўзахдан узоқлаштирилишни ва жаннатга киришни хоҳласа, ажали Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган ҳолида келсин ва одамларга ўзига муомала қилинишини истаган нарсаси билан муомала қилсин. Ким бир имомга байъат қилиб, унга қўлини бериб, қалби мевасини (самимиятини) берса, кучи етгунча унга итоат қилсин. Агар бошқа бир киши (халифаликни) талашиб келса, у бошқасининг бўйнини уринглар!» Мен унга яқинлашиб: «Сенга Аллоҳ ҳаққи (қасам), буни Расулуллоҳдан ﷺ ўзинг эшитдингми?» — дедим. Шунда у икки қўли билан икки қулоғига ва қалбига ишора қилиб: «Уни икки қулоғим эшитди ва қалбим ёдлаб олди», — деди. Мен унга: «Мана шу амакингнинг ўғли Муовия бизни мол-мулкимизни ўзаро ноҳақ ейишимизга ва ўзимизни ўлдиришимизга буюряпти. Ҳолбуки Аллоҳ: {Эй иймон келтирганлар! Бир-бирингизнинг мол-мулкингизни ўзаро ноҳақ еманглар, магар ўзаро розилик билан бўлган савдо-сотиқ бўлса (мустасно). Ва ўзларингизни (бир-бирингизни) ўлдирманглар. Албатта Аллоҳ сизларга раҳмлидир} (Нисо 29), — деяпти-ку», — дедим. У бир муддат жим қолди, сўнг: «Аллоҳга итоатда унга итоат қил, Аллоҳга маъсиятда эса унга (бўйсунмай) осий бўл», — деди.

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَسْأَلِ الْإِمَارَةَ فَإِنَّكَ إِنْ أُعْطِيتَهَا عَنْ مَسْأَلَةٍ وُكِلْتَ إِلَيْهَا وَإِنْ أُعْطِيتَهَا عنْ غيرِ مَسْأَلَة أعنت عَلَيْهَا»

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amirlikni soʻrama. Chunki agar u senga soʻrash bilan berilsa, oʻzingga havola qilinasan. Agar u senga soʻramasdan berilsa, unda senga yordam beriladi», dedilar.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амирликни сўрама. Чунки агар у сенга сўраш билан берилса, ўзингга ҳавола қилинасан. Агар у сенга сўрамасдан берилса, унда сенга ёрдам берилади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّكُمْ سَتَحْرِصُونَ عَلَى الْإِمَارَةِ وَسَتَكُونُ نَدَامَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَنِعْمَ الْمُرْضِعَةُ وَبِئْسَتِ الفاطمةُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Albatta, sizlar imoratga (hokimlikka) ochkoʻzlik (hirs) qilasizlar; (lekin) u Qiyomat kuni nadomat (pushaymonlik) boʻladi. (U) — naqadar yaxshi emizuvchi (boshlanishi shirin), naqadar yomon koʻkrakdan ajratuvchi (oqibati achchiq)dir!», dedilar. (Muhammad ibn Bashshor aytdi: Bizga Abdulloh ibn Humron, (unga) Abdulhamid, (u) Said al-Maqburiydan, (u) Umar ibn Hakamdan, (u) Abu Hurayradan uning (oʻz) soʻzini (mavquf) rivoyat qildi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Албатта, сизлар иморатга (ҳокимликка) очкўзлик (ҳирс) қиласизлар; (лекин) у Қиёмат куни надомат (пушаймонлик) бўлади. (У) — нақадар яхши эмизувчи (бошланиши ширин), нақадар ёмон кўкракдан ажратувчи (оқибати аччиқ)дир!», дедилар. (Муҳаммад ибн Башшор айтди: Бизга Абдуллоҳ ибн Ҳумрон, (унга) Абдулҳамид, (у) Саид ал-Мақбурийдан, (у) Умар ибн Ҳакамдан, (у) Абу Ҳурайрадан унинг (ўз) сўзини (мавқуф) ривоят қилди.)

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا تَسْتَعْمِلُنِي؟ قَالَ: فَضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى مَنْكِبِي ثُمَّ قَالَ: «يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّكَ ضَعِيفٌ وَإِنَّهَا أَمَانَةٌ وَإِنَّهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ خِزْيٌ وَنَدَامَةٌ إِلَّا مَنْ أَخَذَهَا بِحَقِّهَا وَأَدَّى الَّذِي عَلَيْهِ فِيهَا» . وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ لَهُ: «يَا أَبَا ذَرٍّ إِنِّي أَرَاكَ ضَعِيفًا وَإِنِّي أُحِبُّ لَكَ مَا أُحِبُّ لِنَفْسِي لَا تَأَمَّرَنَّ عَلَى اثْنَيْنِ وَلَا تَوَلَّيَنَّ مَالَ يَتِيمٍ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh! Meni ishga (mansabga) tayinlamaysizmi?» dedim. (Abu Zar) dedi: Shunda u zot qoʻllari bilan yelkamga urib, soʻng: «Ey Abu Zar, sen zaifsan, u (amirlik) esa omonatdir va u qiyomat kuni xorlik hamda nadomat boʻladi; faqat uni haqqi bilan olib, undagi zimmasidagi (vazifa)ni ado etgan kishidan boshqasi uchun», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мени ишга (мансабга) тайинламайсизми?» дедим. (Абу Зар) деди: Шунда у зот қўллари билан елкамга уриб, сўнг: «Эй Абу Зар, сен заифсан, у (амирлик) эса омонатдир ва у қиёмат куни хорлик ҳамда надомат бўлади; фақат уни ҳаққи билан олиб, ундаги зиммасидаги (вазифа)ни адо этган кишидан бошқаси учун», дедилар.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا وَرَجُلَانِ مِنْ بَنِي عَمِّي فَقَالَ أَحَدُهُمَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمِّرْنَا عَلَى بَعْضِ مَا وَلَّاكَ اللَّهُ وَقَالَ الْآخَرُ مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَ: «إِنَّا وَاللَّهِ لَا نُوَلِّي عَلَى هَذَا الْعَمَلِ أَحَدًا سَأَلَهُ وَلَا أَحَدًا حَرَصَ عَلَيْهِ» . وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: «لَا نَسْتَعْمِلُ عَلَى عَمَلِنَا مَنْ أَرَادَهُ»

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men va amakimning ikki oʻgʻli Nabiy ﷺ ning huzurlariga kirdik. Ikki kishidan biri: «Yo Rasululloh! Alloh azza va jalla Sizning qoʻlingizga topshirgan narsalarning baʼzisiga bizni amir qilib qoʻying», dedi. Boshqasi ham xuddi shunday dedi. Shunda u zot: «Vallohi, biz bu ishga uni soʻragan kishini ham, unga hirs qoʻygan kishini ham tayinlamaymiz», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ва амакимнинг икки ўғли Набий ﷺ нинг ҳузурларига кирдик. Икки кишидан бири: «Ё Расулуллоҳ! Аллоҳ азза ва жалла Сизнинг қўлингизга топширган нарсаларнинг баъзисига бизни амир қилиб қўйинг», деди. Бошқаси ҳам худди шундай деди. Шунда у зот: «Валлоҳи, биз бу ишга уни сўраган кишини ҳам, унга ҳирс қўйган кишини ҳам тайинламаймиз», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَجِدُونَ مِنْ خَيْرِ النَّاسِ أَشَدَّهُمْ كَرَاهِيَةً لِهَذَا الْأَمْرِ حَتَّى يقَعَ فِيهِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Odamlarning eng yomoni sifatida ikkiyuzlamachi kishini topasizlar; u bularning oldiga bir yuz bilan, ularning oldiga boshqa yuz bilan keladi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Одамларнинг энг ёмони сифатида иккиюзламачи кишини топасизлар; у буларнинг олдига бир юз билан, уларнинг олдига бошқа юз билан келади».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «أَلا كلُّكُمْ راعٍ وكلُّكُمْ مسؤولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ فَالْإِمَامُ الَّذِي عَلَى النَّاسِ رَاعٍ وَهُوَ مسؤولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ وَالرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ وَهُوَ مسؤولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ عَلَى بَيْتِ زَوْجِهَا وولدِهِ وَهِي مسؤولةٌ عَنْهُمْ وَعَبْدُ الرَّجُلِ رَاعٍ عَلَى مَالِ سَيِّدِهِ وَهُوَ مسؤولٌ عَنهُ أَلا فكلُّكُمْ راعٍ وكلكُمْ مسؤولٌ عَن رعيتِه»

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogʻoh boʻlinglar! Hammangiz choʻponsiz va hammangiz oʻz qoʻl ostidagilar (raiyati) haqida masʼulsiz. Odamlar ustidagi imom choʻpondir va u oʻz raiyati haqida masʼuldir. Kishi oʻz uy ahli ustidan choʻpondir va u oʻz raiyati haqida masʼuldir. Ayol eri uyi hamda bolasi ustidan choʻpondir va u ular haqida masʼuldir. Kishining quli xoʻjasining moli ustidan choʻpondir va u oʻsha haqida masʼuldir. Ogʻoh boʻlinglar! Hammangiz choʻponsiz va hammangiz oʻz raiyati haqida masʼulsiz», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оғоҳ бўлинглар! Ҳаммангиз чўпонсиз ва ҳаммангиз ўз қўл остидагилар (раияти) ҳақида масъулсиз. Одамлар устидаги имом чўпондир ва у ўз раияти ҳақида масъулдир. Киши ўз уй аҳли устидан чўпондир ва у ўз раияти ҳақида масъулдир. Аёл эри уйи ҳамда боласи устидан чўпондир ва у улар ҳақида масъулдир. Кишининг қули хўжасининг моли устидан чўпондир ва у ўша ҳақида масъулдир. Оғоҳ бўлинглар! Ҳаммангиз чўпонсиз ва ҳаммангиз ўз раияти ҳақида масъулсиз», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يقولُ: «مَا مِنْ والٍ بلي رَعِيَّةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَيَمُوتُ وَهُوَ غَاشٌّ لَهُمْ إِلَّا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ»

(Hasan (al-Basriy) aytdi:) Biz Maʼqil ibn Yasorni koʻrgani (yoʻqlagani) keldik, shunda Ubaydulloh (ibn Ziyod) kirdi. Maʼqil unga: «Men senga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni aytib beraman», dedi: U zot: «Musulmonlardan bir raiyatga voliy (hokim) boʻlgan-da, ularga xiyonat (gʻashsh) qilgan holda oʻladigan hech bir voliy yoʻqki, magar Alloh unga jannatni harom qilmasin», dedilar.(Ҳасан (ал-Басрий) айтди:) Биз Маъқил ибн Ясорни кўргани (йўқлагани) келдик, шунда Убайдуллоҳ (ибн Зиёд) кирди. Маъқил унга: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни айтиб бераман», деди: У зот: «Мусулмонлардан бир раиятга волий (ҳоким) бўлган-да, уларга хиёнат (ғашш) қилган ҳолда ўладиган ҳеч бир волий йўқки, магар Аллоҳ унга жаннатни ҳаром қилмасин», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَا مِنْ عَبْدٍ يَسْتَرْعِيهِ اللَّهُ رَعِيَّةً فَلَمْ يَحُطْهَا بِنَصِيحَةٍ إِلَّا لَمْ يجد رَائِحَة الْجنَّة»

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ubaydulloh ibn Ziyod Maʼqil ibn Yasor al-Muzaniyni oʻzi vafot etgan kasalligida koʻrgani bordi. Shunda Maʼqil: «Men senga Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir hadisni aytib beraman; agar oʻzimga hayot (yana yashash) borligini bilganimda, uni senga aytmas edim. Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Alloh biror bandani bir raʼiyatga choʻpon (boshliq) qilib qoʻysa-yu, u (banda) oʻz raʼiyatiga xiyonat qilgan holda oʻladigan kuni oʻlsa, Alloh unga albatta jannatni harom qiladi›, deganlarini eshitdim», dedi.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Убайдуллоҳ ибн Зиёд Маъқил ибн Ясор ал-Музанийни ўзи вафот этган касаллигида кўргани борди. Шунда Маъқил: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир ҳадисни айтиб бераман; агар ўзимга ҳаёт (яна яшаш) борлигини билганимда, уни сенга айтмас эдим. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Аллоҳ бирор бандани бир раъиятга чўпон (бошлиқ) қилиб қўйса-ю, у (банда) ўз раъиятига хиёнат қилган ҳолда ўладиган куни ўлса, Аллоҳ унга албатта жаннатни ҳаром қилади›, деганларини эшитдим», деди.

وَعَنْ عَائِذِ بْنِ عَمْرٌو قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ شرَّ الرعاءِ الحُطَمَة» . رَوَاهُ مُسلم

Oiz ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Oiz ibn Amr — u Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan edi — Ubaydulloh ibn Ziyodning oldiga kirib: «Ey oʻgʻilcham! Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Albatta, choʻponlarning (raiyatga rahbarlik qiluvchilarning) eng yomoni shafqatsiz (raiyatni ezuvchi) hokimdir; sen ulardan boʻlishdan saqlan!› deganlarini eshitganman», dedi. (Ubaydulloh) unga: «Oʻtir! Sen Muhammad ﷺ sahobalarining kepagi (puch donasi)dansan, xolos», dedi. Shunda (Oiz): «Ularda kepak boʻlganmi? Kepak faqat ulardan keyin va ulardan boshqalarda boʻlgan», dedi.Оиз ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Оиз ибн Амр — у Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан эди — Убайдуллоҳ ибн Зиёднинг олдига кириб: «Эй ўғилчам! Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Албатта, чўпонларнинг (раиятга раҳбарлик қилувчиларнинг) энг ёмони шафқатсиз (раиятни эзувчи) ҳокимдир; сен улардан бўлишдан сақлан!› деганларини эшитганман», деди. (Убайдуллоҳ) унга: «Ўтир! Сен Муҳаммад ﷺ саҳобаларининг кепаги (пуч донаси)дансан, холос», деди. Шунда (Оиз): «Уларда кепак бўлганми? Кепак фақат улардан кейин ва улардан бошқаларда бўлган», деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اللَّهُمَّ مَنْ وَلِيَ مِنْ أَمْرِ أُمَّتِي شَيْئًا فَشَقَّ عَلَيْهِمْ فَاشْقُقْ عَلَيْهِ وَمَنْ وَلِيَ مِنْ أَمْرِ أُمَّتِي شَيْئًا فَرَفَقَ بهم فارفُقْ بِهِ» . رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abdurahmon ibn Shumosa uning huzuriga bir narsani soʻragani keldi. U: «Sen qaysi (qavm)dansan?» dedi. (Abdurahmon): «Misr ahlidan bir kishiman», dedi. U: «Sizning bu gʻazotingizda sizlarga amiringiz qanday boʻldi?» dedi. (Abdurahmon): «Undan hech bir aybni topmadik; bizdan birovning tuyasi oʻlib qolsa, unga tuya berar, quli (oʻlsa) unga qul berar edi, kim nafaqaga muhtoj boʻlsa, unga nafaqa berar edi», dedi. Shunda u: «Ogoh boʻlginki, akam Muhammad ibn Abu Bakrga qilgan ishi meni Rasululloh ﷺ dan eshitgan narsamni senga aytishimdan toʻsmaydi; u zot mana shu uyimda: ‹Ey Alloh! Kim mening ummatim ishidan biror narsaga valiy (boshliq) boʻlib, ularga mashaqqat yetkazsa, Sen ham unga mashaqqat yetkazgin; kim mening ummatim ishidan biror narsaga valiy boʻlib, ularga muloyim boʻlsa, Sen ham unga muloyim boʻlgin›, deganlarini eshitganman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абдураҳмон ибн Шумоса унинг ҳузурига бир нарсани сўрагани келди. У: «Сен қайси (қавм)дансан?» деди. (Абдураҳмон): «Миср аҳлидан бир кишиман», деди. У: «Сизнинг бу ғазотингизда сизларга амирингиз қандай бўлди?» деди. (Абдураҳмон): «Ундан ҳеч бир айбни топмадик; биздан бировнинг туяси ўлиб қолса, унга туя берар, қули (ўлса) унга қул берар эди, ким нафақага муҳтож бўлса, унга нафақа берар эди», деди. Шунда у: «Огоҳ бўлгинки, акам Муҳаммад ибн Абу Бакрга қилган иши мени Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган нарсамни сенга айтишимдан тўсмайди; у зот мана шу уйимда: ‹Эй Аллоҳ! Ким менинг умматим ишидан бирор нарсага валий (бошлиқ) бўлиб, уларга машаққат етказса, Сен ҳам унга машаққат етказгин; ким менинг умматим ишидан бирор нарсага валий бўлиб, уларга мулойим бўлса, Сен ҳам унга мулойим бўлгин›, деганларини эшитганман», деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْمُقْسِطِينَ عِنْدَ اللَّهِ عَلَى مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ عَنْ يَمِينِ الرَّحْمَنِ وَكِلْتَا يَدَيْهِ يمينٌ الذينَ يعدِلُونَ فِي حُكمِهم وأهليهم وَمَا ولُوا» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, odil hukm qiluvchilar Alloh huzurida nurdan minbarlar ustida, Rahmon azza va jalla ning oʻng tomonida boʻlurlar — Uning ikkala qoʻli ham oʻngdir; (ular) oʻz hukmlarida, ahllari (oilalari)da va qoʻl ostidagi narsalarda adolat qilganlardir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, одил ҳукм қилувчилар Аллоҳ ҳузурида нурдан минбарлар устида, Раҳмон азза ва жалла нинг ўнг томонида бўлурлар — Унинг иккала қўли ҳам ўнгдир; (улар) ўз ҳукмларида, аҳллари (оилалари)да ва қўл остидаги нарсаларда адолат қилганлардир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا بَعَثَ اللَّهُ مِنْ نَبِيٍّ وَلَا اسْتَخْلَفَ مِنْ خَلِيفَةٍ إِلَّا كَانَتْ لَهُ بِطَانَتَانِ: بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ وَبِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالشَّرِّ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ وَالْمَعْصُومُ مَنْ عصمَه اللَّهُ ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot: «Alloh hech bir paygʻambarni yubormadi va hech bir xalifani xalifa qilib qoʻymadiki, magar uning ikkita bitonasi (yaqin maslahatchilar guruhi) boʻlmasin: bir bitonasi uni yaxshilikka (maʼrufga) buyuradi va unga (shunga) undaydi; (yana) bir bitonasi uni yomonlikka buyuradi va unga (shunga) undaydi. Bas, (gunohdan) maʼsum (saqlangan) — Alloh taolo saqlagan kishidir», dedilar. (Bu hadisni Sulaymon Yahyodan, (u) Ibn Shihobdan; Ibn Abu Atiq va Muso (ham) Ibn Shihobdan — shuning mislini rivoyat qildilar. Shuayb esa Zuhriydan, (u) Abu Salamadan, (u) Abu Saiddan — uning (oʻz) soʻzini (mavquf) rivoyat qildi. Avzoiy va Muoviya ibn Sallom: ‹Bizga Zuhriy, (unga) Abu Salama, (u) Abu Hurayradan, (u) Paygʻambar ﷺdan› (deb) rivoyat qildilar. Ibn Abu Husayn va Said ibn Ziyod (esa) Abu Salamadan, (u) Abu Saiddan — uning soʻzini (mavquf) (rivoyat qildilar). Ubaydulloh ibn Abu Jaʼfar: ‹Bizga Safvon, (unga) Abu Salama, (u) Abu Ayyubdan (rivoyat qildiki,) u: men Paygʻambar ﷺdan eshitdim, dedi› (deb rivoyat qildi).)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот: «Аллоҳ ҳеч бир пайғамбарни юбормади ва ҳеч бир халифани халифа қилиб қўймадики, магар унинг иккита битонаси (яқин маслаҳатчилар гуруҳи) бўлмасин: бир битонаси уни яхшиликка (маъруфга) буюради ва унга (шунга) ундайди; (яна) бир битонаси уни ёмонликка буюради ва унга (шунга) ундайди. Бас, (гуноҳдан) маъсум (сақланган) — Аллоҳ таоло сақлаган кишидир», дедилар. (Бу ҳадисни Сулаймон Яҳёдан, (у) Ибн Шиҳобдан; Ибн Абу Атиқ ва Мусо (ҳам) Ибн Шиҳобдан — шунинг мислини ривоят қилдилар. Шуайб эса Зуҳрийдан, (у) Абу Саламадан, (у) Абу Саиддан — унинг (ўз) сўзини (мавқуф) ривоят қилди. Авзоий ва Муовия ибн Саллом: ‹Бизга Зуҳрий, (унга) Абу Салама, (у) Абу Ҳурайрадан, (у) Пайғамбар ﷺдан› (деб) ривоят қилдилар. Ибн Абу Ҳусайн ва Саид ибн Зиёд (эса) Абу Саламадан, (у) Абу Саиддан — унинг сўзини (мавқуф) (ривоят қилдилар). Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфар: ‹Бизга Сафвон, (унга) Абу Салама, (у) Абу Айюбдан (ривоят қилдики,) у: мен Пайғамбар ﷺдан эшитдим, деди› (деб ривоят қилди).)

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ مِنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَنْزِلَةِ صاحبِ الشُّرَطِ منَ الأميرِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Qays ibn Saʼd Nabiy ﷺning huzurlarida amir oldidagi shurta boshligʻi (qoʻriqchilar boshligʻi) maqomida edi», dedi. Ansoriy: «Yaʼni u zotning yumushlaridan oʻziga topshirilganlar bilan shugʻullanardi (degani)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ansoriyning rivoyati orqaligina bilamiz.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Қайс ибн Саъд Набий ﷺнинг ҳузурларида амир олдидаги шурта бошлиғи (қўриқчилар бошлиғи) мақомида эди», деди. Ансорий: «Яъни у зотнинг юмушларидан ўзига топширилганлар билан шуғулланарди (дегани)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ансорийнинг ривояти орқалигина биламиз.

وَعَنْ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ: لَمَّا بَلَغَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ أَهْلَ فَارِسَ قَدْ مَلَّكُوا عَلَيْهِمْ بِنْتَ كِسْرَى قَالَ: «لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Bakra (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh meni Rasululloh ﷺdan eshitgan bir soʻz bilan — Jamal kunlarida, men Jamal ahli (qoʻshini)ga qoʻ shilib, ular bilan jang qilishga yaqin qolgan paytimda — manfaatdor qildi. (Abu Bakra) aytdi: Rasululloh ﷺga Fors ahli oʻzlariga Kisroning qizini podsho qilgani (haqida xabar) yetganida, u zot: «Oʻz ishini bir ayolga topshirgan qavm aslo rastgar boʻ lmaydi», dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аллоҳ мени Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир сўз билан — Жамал кунларида, мен Жамал аҳли (қўшини)га қў шилиб, улар билан жанг қилишга яқин қолган пайтимда — манфаатдор қилди. (Абу Бакра) айтди: Расулуллоҳ ﷺга Форс аҳли ўзларига Кисронинг қизини подшо қилгани (ҳақида хабар) етганида, у зот: «Ўз ишини бир аёлга топширган қавм асло растгар бў лмайди», дедилар.

عَن الحارِثِ الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " آمُرُكُمْ بِخَمْسٍ: بِالْجَمَاعَةِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَالْهِجْرَةِ وَالْجِهَادِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَإِنَّهُ مَنْ خَرَجَ مِنَ الْجَمَاعَةِ قِيدَ شِبْرٍ فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الْإِسْلَامِ مِنْ عُنُقِهِ إِلَّا أَنْ يُرَاجِعَ وَمَنْ دَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ فَهُوَ مِنْ جُثَى جَهَنَّمَ وَإِنْ صَامَ وَصَلَّى وَزَعَمَ أَنَّهُ مُسْلِمٌ ". رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ

Horis al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Albatta, Alloh Yahyo ibn Zakariyoga besh kalima (amal) bilan amal qilishni va Bani Isroilni ham ular bilan amal qilishga buyurishni amr etdi. Yahyo esa buni (yetkazishni) sal kechiktirgan edi. Iso dedi: ‹Albatta, Alloh seni besh kalima bilan amal qilishga va Bani Isroilni ular bilan amal qilishga buyurishga amr etdi. Yo sen ularga buyurasan, yo men buyuraman›. Yahyo dedi: ‹Agar sen mendan oldin (buyurib) qoʻysang, yer meni yutib yuborishidan yoki azoblanishimdan qoʻrqaman›. Soʻng (Yahyo) odamlarni Baytul-Maqdisga toʻpladi, masjid toʻldi, (odamlar) balandliklarga ham oʻtirishdi. U dedi: ‹Albatta, Alloh meni besh kalima bilan amal qilishga va sizlarni ham ular bilan amal qilishga buyurishimga amr etdi. Ularning birinchisi: Allohga ibodat qilinglar va Unga hech narsani sherik qilmanglar. Allohga shirk keltirgan kishining masali — bir kishining masaliga oʻxshaydi: u oʻzining sof molidan oltin yoki kumushga bir qul sotib oldi va: ‹Mana bu mening uyim, mana bu mening ishim. Ishla va (daromadni) menga topshir›, dedi. Qul esa ishlar, ammo (daromadni) xoʻjayinidan boshqaga topshirar edi. Sizlardan qaysingiz qulingiz shunday boʻlishiga rozi boʻlasiz? Albatta, Alloh sizlarni namozga buyurdi; namoz oʻqiganingizda (oʻngu soʻlga) burilmanglar, chunki Alloh banda namozda burilmas ekan, Oʻz yuzini bandasining yuziga qaratib turadi. Sizlarni roʻza tutishga buyuraman; uning masali — bir jamoa ichida yonida mushk solingan tugun bor kishining masaliga oʻxshaydi: ularning hammasi uning hididan zavqlanadi (yoki uning hidi ularga yoqadi). Roʻzadorning (ogʻzining) hidi Alloh huzurida mushk hididan yoqimliroqdir. Sizlarni sadaqaga buyuraman; uning masali — dushman asir olib, qoʻlini boʻyniga bogʻlab, boʻynini chopish uchun (jallodga) keltirgan kishining masaliga oʻxshaydi: u dedi: ‹Men oz boʻlsin, koʻp boʻlsin (toʻlab) oʻzimni sizdan qutqaraman›, va shunday qilib oʻzini ulardan fido qildi (qutqarib oldi). Sizlarni Allohni zikr qilishga buyuraman; uning masali — dushman izidan tez quvib chiqqan, toki mustahkam qalʼaga yetib, oʻzini ulardan asragan kishining masaliga oʻxshaydi. Banda ham oʻzini shaytondan faqat Allohni zikr qilish bilangina asraydi›», dedilar. Nabiy ﷺ (yana) dedilar: «Men sizlarni Alloh menga amr etgan besh narsaga buyuraman: (amirga) quloq solish, itoat qilish, jihod, hijrat va jamoatdir. Kim jamoatdan bir qarich (boʻlsa ham) ajralib chiqsa, Islom rishtasini boʻynidan yechib tashlabdi — toki qaytmaguncha. Kim johiliyat daʼvosi bilan daʼvat qilsa (chaqirsa), u jahannam choʻgʻlaridandir», dedilar. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, agar u namoz oʻqib, roʻza tutsa ham-a?» dedi. U zot: «Agar namoz oʻqib, roʻza tutsa ham. Bas, sizlarni musulmonlar, moʻminlar, Allohning bandalari deb nomlagan Allohning daʼvati bilan (bir-biringizni) chaqiringlar», dedilar. Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Muhammad ibn Ismoil aytdi: Horis al-Ashʼariyning suhbati (sahobaligi) bor va uning bu hadisidan boshqa (hadisi) ham bor.Ҳорис ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ Яҳё ибн Закариёга беш калима (амал) билан амал қилишни ва Бани Исроилни ҳам улар билан амал қилишга буюришни амр этди. Яҳё эса буни (етказишни) сал кечиктирган эди. Исо деди: ‹Албатта, Аллоҳ сени беш калима билан амал қилишга ва Бани Исроилни улар билан амал қилишга буюришга амр этди. Ё сен уларга буюрасан, ё мен буюраман›. Яҳё деди: ‹Агар сен мендан олдин (буюриб) қўйсанг, ер мени ютиб юборишидан ёки азобланишимдан қўрқаман›. Сўнг (Яҳё) одамларни Байтул-Мақдисга тўплади, масжид тўлди, (одамлар) баландликларга ҳам ўтиришди. У деди: ‹Албатта, Аллоҳ мени беш калима билан амал қилишга ва сизларни ҳам улар билан амал қилишга буюришимга амр этди. Уларнинг биринчиси: Аллоҳга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар. Аллоҳга ширк келтирган кишининг масали — бир кишининг масалига ўхшайди: у ўзининг соф молидан олтин ёки кумушга бир қул сотиб олди ва: ‹Мана бу менинг уйим, мана бу менинг ишим. Ишла ва (даромадни) менга топшир›, деди. Қул эса ишлар, аммо (даромадни) хўжайинидан бошқага топширар эди. Сизлардан қайсингиз қулингиз шундай бўлишига рози бўласиз? Албатта, Аллоҳ сизларни намозга буюрди; намоз ўқиганингизда (ўнгу сўлга) бурилманглар, чунки Аллоҳ банда намозда бурилмас экан, Ўз юзини бандасининг юзига қаратиб туради. Сизларни рўза тутишга буюраман; унинг масали — бир жамоа ичида ёнида мушк солинган тугун бор кишининг масалига ўхшайди: уларнинг ҳаммаси унинг ҳидидан завқланади (ёки унинг ҳиди уларга ёқади). Рўзадорнинг (оғзининг) ҳиди Аллоҳ ҳузурида мушк ҳидидан ёқимлироқдир. Сизларни садақага буюраман; унинг масали — душман асир олиб, қўлини бўйнига боғлаб, бўйнини чопиш учун (жаллодга) келтирган кишининг масалига ўхшайди: у деди: ‹Мен оз бўлсин, кўп бўлсин (тўлаб) ўзимни сиздан қутқараман›, ва шундай қилиб ўзини улардан фидо қилди (қутқариб олди). Сизларни Аллоҳни зикр қилишга буюраман; унинг масали — душман изидан тез қувиб чиққан, токи мустаҳкам қалъага етиб, ўзини улардан асраган кишининг масалига ўхшайди. Банда ҳам ўзини шайтондан фақат Аллоҳни зикр қилиш билангина асрайди›», дедилар. Набий ﷺ (яна) дедилар: «Мен сизларни Аллоҳ менга амр этган беш нарсага буюраман: (амирга) қулоқ солиш, итоат қилиш, жиҳод, ҳижрат ва жамоатдир. Ким жамоатдан бир қарич (бўлса ҳам) ажралиб чиқса, Ислом риштасини бўйнидан ечиб ташлабди — токи қайтмагунча. Ким жоҳилият даъвоси билан даъват қилса (чақирса), у жаҳаннам чўғларидандир», дедилар. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар у намоз ўқиб, рўза тутса ҳам-а?» деди. У зот: «Агар намоз ўқиб, рўза тутса ҳам. Бас, сизларни мусулмонлар, мўминлар, Аллоҳнинг бандалари деб номлаган Аллоҳнинг даъвати билан (бир-бирингизни) чақиринглар», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: Ҳорис ал-Ашъарийнинг суҳбати (саҳобалиги) бор ва унинг бу ҳадисидан бошқа (ҳадиси) ҳам бор.

وَعَن زِيادِ بنِ كُسَيبٍ العَدَوِيِّ قَالَ: كُنْتُ مَعَ أَبِي بَكْرَةَ تَحْتَ مِنْبَرِ ابْنِ عَامِرٍ وَهُوَ يَخْطُبُ وَعَلَيْهِ ثِيَابٌ رِقَاقٌ فَقَالَ أَبُو بِلَال: انْظُرُوا إِلَى أَمِير نايلبس ثِيَابَ الْفُسَّاقِ. فَقَالَ أَبُو بَكْرَةَ: اسْكُتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُول: «مَنْ أَهَانَ سُلْطَانَ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ أَهَانَهُ اللَّهُ» رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

Ziyod ibn Kusayb al-Adaviy aytadi: Men Abu Bakra (roziyallohu anhu) bilan Ibn Omirning minbari ostida edim. U xutba qilayotgan, egnida nozik kiyimlar bor edi. Abu Bilol: «Amirimizga qaranglar, fosiqlar kiyimini kiyibdi!» dedi. Shunda Abu Bakra: «Jim boʻl! Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Kim yer yuzida Allohning sultonini xor qilsa, Alloh uni xor qiladi›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Зиёд ибн Кусайб ал-Адавий айтади: Мен Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) билан Ибн Омирнинг минбари остида эдим. У хутба қилаётган, эгнида нозик кийимлар бор эди. Абу Билол: «Амиримизга қаранглар, фосиқлар кийимини кийибди!» деди. Шунда Абу Бакра: «Жим бўл! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Ким ер юзида Аллоҳнинг султонини хор қилса, Аллоҳ уни хор қилади›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سِمْعَانَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ» . رَوَاهُ فِي شَرْحِ السّنة

Navvos ibn Samʼon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaratganga isyon (osiylik) qilishda (biror) maxluqqa itoat yoʻqdir», dedilar. Sharhus-sunnada rivoyat qilingan.Наввос ибн Самъон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яратганга исён (осийлик) қилишда (бирор) махлуққа итоат йўқдир», дедилар. Шарҳус-суннада ривоят қилинган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ أَمِيرِ عَشرَةٍ إِلا يُؤتى بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَغْلُولًا حَتَّى يُفَكَّ عَنْهُ الْعَدْلُ أَو يوبقه الْجور» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻn kishiga amir boʻlgan har bir kishi qiyomat kuni kishanlangan holda keltiriladi, toki adolati uni ozod qiladi yoki zulmi uni halok qiladi», dedilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўн кишига амир бўлган ҳар бир киши қиёмат куни кишанланган ҳолда келтирилади, токи адолати уни озод қилади ёки зулми уни ҳалок қилади», дедилар. Доримий ривоят қилган.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَيْلٌ لِلْأُمَرَاءِ وَيْلٌ لِلْعُرَفَاءِ وَيْلٌ لِلْأُمَنَاءِ لَيَتَمَنَّيَنَّ أَقْوَامٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنَّ نَوَاصِيَهُمْ مُعَلَّقَةٌ بِالثُّرَيَّا يَتَجَلْجَلُونَ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَأَنَّهُمْ لَمْ يَلُوا عَمَلًا» . رَوَاهُ فِي «شَرْحِ السُّنَّةِ» وَرَوَاهُ أَحْمد وَفِي رِوَايَته: «أنَّ ذوائِبَهُم كَانَتْ مُعَلَّقَةً بِالثُّرَيَّا يَتَذَبْذَبُونَ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ولَمْ يَكُونُوا عُمِّلوا على شَيْء»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amirlarga vayl boʻlsin, boshliqlarga (oriflarga) vayl boʻlsin, aminlarga (ishonchli xodimlarga) vayl boʻlsin! Qiyomat kuni ayrim qavmlar oʻzlarining kokillari Surayyoga osilgan holda osmon bilan yer orasida chayqalib turishlarini va hech qanday ishga (amaldorlikka) tayinlanmagan boʻlishlarini orzu qiladilar», dedilar. Sharhus-sunnada rivoyat qilingan. Ahmad ham rivoyat qilgan, uning rivoyatida: ‹Kokillari Surayyoga osilgan holda osmon bilan yer orasida tebranib turadilar va biror narsaga amaldor qilinmagan boʻladilar› deyilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амирларга вайл бўлсин, бошлиқларга (орифларга) вайл бўлсин, аминларга (ишончли ходимларга) вайл бўлсин! Қиёмат куни айрим қавмлар ўзларининг кокиллари Сурайёга осилган ҳолда осмон билан ер орасида чайқалиб туришларини ва ҳеч қандай ишга (амалдорликка) тайинланмаган бўлишларини орзу қиладилар», дедилар. Шарҳус-суннада ривоят қилинган. Аҳмад ҳам ривоят қилган, унинг ривоятида: ‹Кокиллари Сурайёга осилган ҳолда осмон билан ер орасида тебраниб турадилар ва бирор нарсага амалдор қилинмаган бўладилар› дейилган.

وَعَنْ غَالِبٍ الْقَطَّانِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِن العرافة حق ولابد لِلنَّاسِ مِنْ عُرَفَاءَ وَلَكِنَّ الْعُرْفَاءَ فِي النَّارِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Bir sahobiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oriflik (boshliqlik) haqdir, odamlarga oriflar (boshliqlar) zarur, lekin oriflar (boshliqlar) doʻzaxdadir», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Бир саҳобий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Орифлик (бошлиқлик) ҳақдир, одамларга орифлар (бошлиқлар) зарур, лекин орифлар (бошлиқлар) дўзахдадир», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أُعِيذُكَ بِاللَّهِ مِنْ إِمَارَةِ السُّفَهَاءِ» . قَالَ: وَمَا ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «أُمَرَاءُ سَيَكُونُونَ مِنْ بَعْدِي مَنْ دَخَلَ عَلَيْهِمْ فَصَدَّقَهُمْ بِكَذِبِهِمْ وَأَعَانَهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ فَلَيْسُوا مِنِّي وَلَسْتُ مِنْهُمْ وَلَنْ يَرِدُوا عليَّ الحوضَ وَمَنْ لَمْ يَدْخُلْ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يُصَدِّقْهُمْ بِكَذِبِهِمْ وَلَمْ يُعِنْهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ فَأُولَئِكَ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُمْ وَأُولَئِكَ يَرِدُونَ عَلَيَّ الْحَوْضَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيّ

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yonimizga chiqdilar, biz toʻqqiz kishi edik — beshtamiz va toʻrttamiz, bir guruhimiz arablardan, boshqasi arab boʻlmaganlardan edi. U zot: «Eshitinglar! Mendan keyin amirlar boʻlishini eshitganmisizlar? Kim ularning oldiga kirib, yolgʻonini tasdiqlab, zulmlarida ularga yordam bersa, u mendan emas, men ham undan emasman va u Havz boʻyida mening oldimga kelmaydi. Kim ularning oldiga kirmasa, yolgʻonini tasdiqlamasa va zulmlarida ularga yordam bermasa, u mendandir, men ham undanman va u Havz boʻyida mening oldimga keladi», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ёнимизга чиқдилар, биз тўққиз киши эдик — бештамиз ва тўрттамиз, бир гуруҳимиз араблардан, бошқаси араб бўлмаганлардан эди. У зот: «Эшитинглар! Мендан кейин амирлар бўлишини эшитганмисизлар? Ким уларнинг олдига кириб, ёлғонини тасдиқлаб, зулмларида уларга ёрдам берса, у мендан эмас, мен ҳам ундан эмасман ва у Ҳавз бўйида менинг олдимга келмайди. Ким уларнинг олдига кирмаса, ёлғонини тасдиқламаса ва зулмларида уларга ёрдам бермаса, у мендандир, мен ҳам унданман ва у Ҳавз бўйида менинг олдимга келади», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ سَكَنَ الْبَادِيَةَ جَفَا وَمَنِ اتَّبَعَ الصَّيْدَ غَفَلَ وَمَنْ أَتَى السُّلْطَانَ افْتُتِنَ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي دَاوُدَ: «مَنْ لَزِمَ السُّلْطَانَ افْتُتِنَ وَمَا ازْدَادَ عَبْدٌ مِنَ السُّلْطَانِ دُنُوًّا إِلَّا ازْدَادَ من اللَّهِ بُعداً»

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim sahroda yashasa, qoʻpol boʻlib qoladi; kim ov ortidan ergashsa, gʻofil boʻlib qoladi; kim sultonlarning eshiklariga kelsa, fitnaga giriftor boʻladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Abbosning hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Savriyning hadisi orqaligina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким саҳрода яшаса, қўпол бўлиб қолади; ким ов ортидан эргашса, ғофил бўлиб қолади; ким султонларнинг эшикларига келса, фитнага гирифтор бўлади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Аббоснинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Саврийнинг ҳадиси орқалигина биламиз.

وَعَن المقدامِ بن معْدي كِربَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَرَبَ عَلَى مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ قَالَ: «أَفْلَحْتَ يَا قُدَيْمُ إِنْ مُتَّ وَلَمْ تَكُنْ أَمِيرًا وَلَا كَاتبا وَلَا عريفا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uning yelkasiga urib, soʻng unga: «Ey Qudaym, agar sen amir ham, kotib ham, oqsoqol (orif) ham boʻlmagan holda oʻlsang, najot topibsan», dedilar.Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унинг елкасига уриб, сўнг унга: «Эй Қудайм, агар сен амир ҳам, котиб ҳам, оқсоқол (ориф) ҳам бўлмаган ҳолда ўлсанг, нажот топибсан», дедилар.

وَعَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ صَاحِبُ مَكْسٍ» : يَعْنِي الَّذِي يَعْشُرُ النَّاسَ. رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد والدارمي

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Boj (maks) yigʻuvchi jannatga kirmaydi», dedilar — yaʼni odamlardan (nohaq) boj undiradigan kishi. Ahmad, Abu Dovud va Dorimiy rivoyat qilgan.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бож (макс) йиғувчи жаннатга кирмайди», дедилар — яъни одамлардан (ноҳақ) бож ундирадиган киши. Аҳмад, Абу Довуд ва Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَحَبَّ النَّاسِ إِلَى اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَأَقْرَبَهُمْ مِنْهُ مَجْلِسًا إِمَامٌ عَادِلٌ وَإِنَّ أَبْغَضَ النَّاسِ إِلَى اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَأَشَدَّهُمْ عَذَابًا» وَفِي رِوَايَةٍ: «وَأَبْعَدَهُمْ مِنْهُ مَجْلِسًا إِمَامٌ جَائِرٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qiyomat kunida odamlar ichida Allohga eng suyukli va Unga oʻtirishi jihatidan eng yaqini — adolatli imom (rahbar)dir. Odamlar ichida Allohga eng yomon koʻrinadigani va Undan oʻtirishi jihatidan eng yiroqdagisi — zolim imomdir». Abu Iso aytdi: Abu Saidning hadisi hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қиёмат кунида одамлар ичида Аллоҳга энг суюкли ва Унга ўтириши жиҳатидан энг яқини — адолатли имом (раҳбар)дир. Одамлар ичида Аллоҳга энг ёмон кўринадигани ва Ундан ўтириши жиҳатидан энг йироқдагиси — золим имомдир». Абу Исо айтди: Абу Саиднинг ҳадиси ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَفْضَلُ الْجِهَادِ مَنْ قَالَ كَلِمَةَ حَقٍّ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه وَرَوَاهُ أَحْمَدُ وَالنَّسَائِيُّ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jihodning eng afzali — jobir (zolim) sulton huzurida haq soʻzni aytishdir», dedilar. Termiziy, Abu Dovud va Ibn Moja rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жиҳоднинг энг афзали — жобир (золим) султон ҳузурида ҳақ сўзни айтишдир», дедилар. Термизий, Абу Довуд ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِالْأَمِيرِ خَيْرًا جَعَلَ لَهُ وَزِيرَ صِدْقٍ إِنْ نَسِيَ ذَكَّرَهُ وَإِنْ ذَكَرَ أَعَانَهُ. وَإِذَا أَرَادَ بِهِ غَيْرَ ذَلِكَ جَعَلَ لَهُ وَزِيرَ سُوءٍ إِنْ نَسِيَ لَمْ يُذَكِّرْهُ وَإِنْ ذَكَرَ لَمْ يُعِنْهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: Rasululloh ﷺ: «Alloh bir amirga yaxshilikni iroda qilsa, unga sodiq vazir ato etadi: agar (amir) unutsa, (vazir) unga eslatadi; agar eslasa, unga yordam beradi. Alloh unga bundan boshqasini iroda qilsa, unga yomon vazir ato etadi: agar (amir) unutsa, unga eslatmaydi; agar eslasa, unga yordam bermaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бир амирга яхшиликни ирода қилса, унга содиқ вазир ато этади: агар (амир) унутса, (вазир) унга эслатади; агар эсласа, унга ёрдам беради. Аллоҳ унга бундан бошқасини ирода қилса, унга ёмон вазир ато этади: агар (амир) унутса, унга эслатмайди; агар эсласа, унга ёрдам бермайди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الْأَمِيرَ إِذَا ابْتَغَى الرِّيبَةَ فِي النَّاسِ أَفْسَدَهُمْ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: «Albatta, amir odamlar orasida ayb-gumon izlasa, ularni buzadi», dedilar.Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади: «Албатта, амир одамлар орасида айб-гумон изласа, уларни бузади», дедилар.

وَعَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّكَ إِذَا اتَّبَعْتَ عَوْرَاتِ النَّاسِ أَفْسَدْتَهُمْ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَان»

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Agar sen odamlarning aybu nuqsonlarini izlasang, ularni buzasan yoki buzishga oz qolasan», deyayotganlarini eshitdim. Shunda Abu Dardo: «Bu Muoviya Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir kalimadir, Alloh taolo uni shu bilan manfaatdor qildi», dedi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Агар сен одамларнинг айбу нуқсонларини изласанг, уларни бузасан ёки бузишга оз қоласан», деяётганларини эшитдим. Шунда Абу Дардо: «Бу Муовия Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир калимадир, Аллоҳ таоло уни шу билан манфаатдор қилди», деди.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَيْفَ أَنْتُمْ وَأَئِمَّةً مِنْ بَعْدِي يَسْتَأْثِرُونَ بِهَذَا الْفَيْءِ؟» . قُلْتُ: أَمَا وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ أَضَعُ سَيْفِي عَلَى عَاتِقِي ثُمَّ أَضْرِبُ بِهِ حَتَّى أَلْقَاكَ قَالَ: «أَوَلَا أَدُلُّكَ عَلَى خَيْرٍ مِنْ ذَلِكَ؟ تَصْبِرُ حَتَّى تَلقانِي» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga shunday hadis aytib berdi: bizga Zuhayr aytib berdi: bizga Mutarrif ibn Tarif aytib berdi, Abul-Jahmdan, u Xolid ibn Vahbondan, u Abu Zardan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Mendan keyin bu fayʼni (oʼzlariga) xos qilib oluvchi imomlar (kelsa), siz qanday boʼlasiz?» Men: «U holda, seni haq bilan yuborgan Zot ila qasamki, qilichimni yelkamga qoʼyaman, soʼng u bilan seni uchratguncha yoki senga qoʼshilguncha uraveraman», dedim. U zot: «Senga shundan koʼra yaxshiroq narsani koʼrsataymi? Meni uchratgunga qadar sabr qilasan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга шундай ҳадис айтиб берди: бизга Зуҳайр айтиб берди: бизга Мутарриф ибн Тариф айтиб берди, Абул-Жаҳмдан, у Холид ибн Ваҳбондан, у Абу Зардан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Мендан кейин бу файъни (ўзларига) хос қилиб олувчи имомлар (келса), сиз қандай бўласиз?» Мен: «У ҳолда, сени ҳақ билан юборган Зот ила қасамки, қиличимни елкамга қўяман, сўнг у билан сени учратгунча ёки сенга қўшилгунча уравераман», дедим. У зот: «Сенга шундан кўра яхшироқ нарсани кўрсатайми? Мени учратгунга қадар сабр қиласан», дедилар.

عَنْ عَائِشَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَتَدْرُونَ مَنِ السَّابِقُونَ إِلَى ظِلِّ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟» قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ: «الَّذِينَ إِذَا أُعْطُوا الْحَقَّ قَبِلُوهُ وَإِذَا سُئِلُوهُ بَذَلُوهُ وَحَكَمُوا لِلنَّاسِ كحكمِهم لأنفُسِهم»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni aziz va jalil Allohning soyasiga birinchi boʻlib kimlar yetib borishini bilasizlarmi?» dedilar. (Sahobalar): «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroq», dedilar. U zot: «Ular — haq berilganda uni qabul qiladigan, (haq) soʻralganda uni beradigan va odamlar orasida oʻzlariga hukm qilgani kabi hukm qiladigan kishilardir», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни азиз ва жалил Аллоҳнинг соясига биринчи бўлиб кимлар етиб боришини биласизларми?» дедилар. (Саҳобалар): «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқ», дедилар. У зот: «Улар — ҳақ берилганда уни қабул қиладиган, (ҳақ) сўралганда уни берадиган ва одамлар орасида ўзларига ҳукм қилгани каби ҳукм қиладиган кишилардир», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يَقُول: " ثلاثةٌ أَخَافُ عَلَى أُمَّتِي: الِاسْتِسْقَاءُ بِالْأَنْوَاءِ وَحَيْفُ السُّلْطَانِ وَتَكْذيب الْقدر "

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta musulmonlardan — yoki moʻminlardan — bir jamoa Kisro xonadonining oq (saroyda) joylashgan xazinasini fath qiladi». Qutayba: «musulmonlardan» dedi va shubha qilmadi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта мусулмонлардан — ёки мўминлардан — бир жамоа Кисро хонадонининг оқ (саройда) жойлашган хазинасини фатҳ қилади». Қутайба: «мусулмонлардан» деди ва шубҳа қилмади.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «سِتَّةَ أَيَّامٍ اعْقِلْ يَا أَبَا ذَرٍّ مَا يُقَالُ لَكَ بَعْدُ» فَلَمَّا كَانَ الْيَوْمُ السَّابِعُ قَالَ: «أُوصِيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ فِي سِرِّ أَمْرِكَ وَعَلَانِيَتِهِ وَإِذَا أَسَأْتَ فَأَحْسِنْ وَلَا تَسْأَلَنَّ أَحَدًا شَيْئًا وَإِنْ سَقَطَ سَوْطُكَ وَلَا تَقْبِضْ أَمَانَةً وَلَا تَقْضِ بَيْنَ اثْنَيْنِ»

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ olti kun davomida: «Ey Abu Zarr, keyin senga aytiladigan narsani yaxshi anglab ol», dedilar. Yettinchi kun boʻlganda esa: «Senga oshkora va yashirin holingda Allohdan qoʻrqishni (taqvoni) tavsiya qilaman. Yomonlik qilsang, ortidan yaxshilik qil. Hech kimdan hech narsa soʻrama, hatto qamching tushib ketsa ham. Omonatni qabul qilma va ikki kishi orasida hukm chiqarma», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олти кун давомида: «Эй Абу Зарр, кейин сенга айтиладиган нарсани яхши англаб ол», дедилар. Еттинчи кун бўлганда эса: «Сенга ошкора ва яширин ҳолингда Аллоҳдан қўрқишни (тақвони) тавсия қиламан. Ёмонлик қилсанг, ортидан яхшилик қил. Ҳеч кимдан ҳеч нарса сўрама, ҳатто қамчинг тушиб кетса ҳам. Омонатни қабул қилма ва икки киши орасида ҳукм чиқарма», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «مَا مِنْ رَجُلٍ يَلِي أَمْرَ عَشَرَةٍ فَمَا فَوْقَ ذَلِكَ إِلَّا أتاهُ اللَّهُ عزَّ وجلَّ مغلولاً يومَ القيامةِ يَدُهُ إِلَى عُنُقِهِ فَكَّهُ بِرُّهُ أَوْ أَوْبَقَهُ إِثْمُهُ أَوَّلُهَا مَلَامَةٌ وَأَوْسَطُهَا نَدَامَةٌ وَآخِرُهَا خِزْيٌ يومَ القيامةِ»

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Oʻn yoki undan koʻp kishining ishiga (amaldorlikka) vali boʻlgan har bir kishi qiyomat kuni qoʻli boʻyniga kishanlangan holda aziz va jalil Alloh huzuriga keladi. Uni yo yaxshiligi ozod qiladi, yo gunohi halok qiladi. Uning avvali malomat, oʻrtasi nadomat (pushaymonlik), oxiri esa qiyomat kuni sharmandalikdir», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ўн ёки ундан кўп кишининг ишига (амалдорликка) вали бўлган ҳар бир киши қиёмат куни қўли бўйнига кишанланган ҳолда азиз ва жалил Аллоҳ ҳузурига келади. Уни ё яхшилиги озод қилади, ё гуноҳи ҳалок қилади. Унинг аввали маломат, ўртаси надомат (пушаймонлик), охири эса қиёмат куни шармандаликдир», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا مُعَاوِيَةُ إِنْ وُلِّيتَ أَمْرًا فَاتَّقِ اللَّهَ وَاعْدِلْ» . قَالَ: فَمَا زِلْتُ أَظُنُّ أَنِّي مُبْتَلًى بِعَمَلٍ لِقَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم حَتَّى ابْتليت

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Muoviya, agar biror ishga (amaldorlikka) tayinlansang, Allohdan qoʻrq va adolat qil», dedilar. (Muoviya) dedi: «Nabiy ﷺning bu soʻzlari sababli men biror amaldorlik bilan sinalsam kerak, deb oʻylab yurdim, nihoyat sinaldim (amaldor boʻldim)». Ahmad rivoyat qilgan.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Муовия, агар бирор ишга (амалдорликка) тайинлансанг, Аллоҳдан қўрқ ва адолат қил», дедилар. (Муовия) деди: «Набий ﷺнинг бу сўзлари сабабли мен бирор амалдорлик билан синалсам керак, деб ўйлаб юрдим, ниҳоят синалдим (амалдор бўлдим)». Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ رَأْسِ السَّبْعِينَ وَإِمَارَةِ الصِّبْيَانِ» . رَوَى الْأَحَادِيثَ السِّتَّةَ أَحْمَدُ وَرَوَى الْبَيْهَقِيُّ حَدِيثَ مُعَاوِيَةَ فِي «دَلَائِلِ النُّبُوَّة»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yetmishinchi yilning boshidan va bolalarning amirligidan Allohdan panoh soʻranglar», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Етмишинчи йилнинг бошидан ва болаларнинг амирлигидан Аллоҳдан паноҳ сўранглар», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ يَحْيَى بْنِ هَاشِمٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَمَا تَكُونُونَ كَذَلِك يُؤمر عَلَيْكُم»

Abu Ishoq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qanday boʻlsangiz, sizga shunday (kishilar) amir qilinadi», dedilar. Bayhaqiy Shuʼabul-iymonda rivoyat qilgan.Абу Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қандай бўлсангиз, сизга шундай (кишилар) амир қилинади», дедилар. Байҳақий Шуъабул-иймонда ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ السُّلْطَانَ ظِلُّ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ يَأْوِي إِلَيْهِ كُلُّ مَظْلُومٍ مِنْ عِبَادِهِ فَإِذَا عَدَلَ كَانَ لَهُ الْأَجْرُ وَعَلَى الرَّعِيَّةِ الشُّكْرُ وَإِذَا جَارَ كَانَ عَلَيْهِ الْإِصْرُ وعَلى الرّعية الصَّبْر»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sulton (hukmdor) Allohning yerdagi soyasidir, Uning bandalaridan zulm koʻrgan har bir kishi unga panoh tortadi. Agar u adolat qilsa, unga ajr boʻlur, raiyatga esa shukr qilish (lozim); agar u zulm qilsa, uning zimmasiga (gunoh) yuki tushur, raiyatga esa sabr qilish (lozim)», dedilar. Bayhaqiy «Shuab al-iymon»da rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Султон (ҳукмдор) Аллоҳнинг ердаги соясидир, Унинг бандаларидан зулм кўрган ҳар бир киши унга паноҳ тортади. Агар у адолат қилса, унга ажр бўлур, раиятга эса шукр қилиш (лозим); агар у зулм қилса, унинг зиммасига (гуноҳ) юки тушур, раиятга эса сабр қилиш (лозим)», дедилар. Байҳақий «Шуаб ал-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَفْضَلَ عِبَادِ اللَّهِ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِمَامٌ عَادِلٌ رَفِيقٌ وَإِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِمامٌ جَائِر خرق»

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amallar faqat niyatlarga bogʻliqdir va har bir kishiga faqat niyat qilgan narsasi boʻladi. Bas, kimning hijrati Alloh va Uning Rasuli uchun boʻlsa, hijrati Alloh va Uning Rasuli uchundir. Kimning hijrati esa erishadigan bir dunyo yoki uylanadigan bir ayol uchun boʻlsa, hijrati oʻzi hijrat qilgan narsa uchundir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллар фақат ниятларга боғлиқдир ва ҳар бир кишига фақат ният қилган нарсаси бўлади. Бас, кимнинг ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расули учун бўлса, ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расули учундир. Кимнинг ҳижрати эса эришадиган бир дунё ёки уйланадиган бир аёл учун бўлса, ҳижрати ўзи ҳижрат қилган нарса учундир», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من نَظَرَ إِلَى أَخِيهِ نَظْرَةً يُخِيفُهُ أَخَافَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَى الْأَحَادِيثَ الْأَرْبَعَةَ الْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَانِ» وَقَالَ فِي حَدِيثِ يَحْيَى هَذَا: مُنْقَطع وَرِوَايَته ضَعِيف

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz birodariga uni qoʻrqitadigan nazar bilan qarasa, Alloh qiyomat kuni uni qoʻrqitadi», dedilar. Bayhaqiy «Shuab al-iymon»da rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз биродарига уни қўрқитадиган назар билан қараса, Аллоҳ қиёмат куни уни қўрқитади», дедилар. Байҳақий «Шуаб ал-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ: أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا مَالِكُ الْمُلُوكِ وَمَلِكُ الْمُلُوكِ قُلُوبُ الْمُلُوكِ فِي يَدِي وَإِنَّ الْعِبَادَ إِذَا أَطَاعُونِي حَوَّلْتُ قُلُوبَ مُلُوكِهِمْ عَلَيْهِمْ بِالرَّحْمَةِ وَالرَّأْفَةِ وَإِنَّ الْعِبَادَ إِذَا عَصَوْنِي حَوَّلْتُ قُلُوبَهُمْ بِالسُّخْطَةِ وَالنِّقْمَةِ فَسَامُوهُمْ سُوءَ الْعَذَابِ فَلَا تَشْغَلُوا أَنْفُسَكُمْ بِالدُّعَاءِ عَلَى الْمُلُوكِ وَلَكِنِ اشْغَلُوا أَنْفُسَكُمْ بِالذِّكْرِ وَالتَّضَرُّعِ كَيْ أَكْفِيَكُمْ ملوكَكم «. رَوَاهُ أَبُو نُعَيْمٍ فِي» الْحِلْيَةِ "

Abud Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo aytadi: ‹Men Allohman, Mendan boshqa iloh yoʻq, podshohlarning egasi va podshohlar podshohiman. Podshohlarning qalblari Mening qoʻlimdadir. Bandalar Menga itoat qilsalar, ularning podshohlari qalbini ularga rahmat va mehribonlik bilan qarataman; bandalar Menga isyon qilsalar, qalblarini gʻazab va qahr bilan qarataman, shunda ular ularga yomon azob yetkazadilar. Bas, oʻzlaringizni podshohlarga qargʻish aytish bilan mashgʻul qilmang, balki oʻzlaringizni zikr va tazarru bilan mashgʻul qiling, toki Men sizlarni podshohlaringiz (yomonligidan) kifoya qilay›», dedilar. Abu Nuaym «al-Hilya»da rivoyat qilgan.Абуд Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло айтади: ‹Мен Аллоҳман, Мендан бошқа илоҳ йўқ, подшоҳларнинг эгаси ва подшоҳлар подшоҳиман. Подшоҳларнинг қалблари Менинг қўлимдадир. Бандалар Менга итоат қилсалар, уларнинг подшоҳлари қалбини уларга раҳмат ва меҳрибонлик билан қаратаман; бандалар Менга исён қилсалар, қалбларини ғазаб ва қаҳр билан қаратаман, шунда улар уларга ёмон азоб етказадилар. Бас, ўзларингизни подшоҳларга қарғиш айтиш билан машғул қилманг, балки ўзларингизни зикр ва тазарру билан машғул қилинг, токи Мен сизларни подшоҳларингиз (ёмонлигидан) кифоя қилай›», дедилар. Абу Нуайм «ал-Ҳиля»да ривоят қилган.

عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا بَعَثَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ فِي بَعْضِ أَمْرِهِ قَالَ: «بَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا وَيَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا»

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ sahobalaridan birini biror ishlari uchun joʻnatsalar, shunday derdilar: ‹Xushxabar beringlar, nafratlantirmanglar; yengillik qilinglar, qiyinlashtirmanglar›».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бирини бирор ишлари учун жўнатсалар, шундай дердилар: ‹Хушхабар беринглар, нафратлантирманглар; енгиллик қилинглар, қийинлаштирманглар›».

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم: «يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا وَسَكِّنُوا وَلَا تُنَفِّرُوا»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yengillik qilinglar, qiyinlashtirmanglar; xotirjam qilinglar, nafratlantirmanglar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Енгиллик қилинглар, қийинлаштирманглар; хотиржам қилинглар, нафратлантирманглар», дедилар.

وَعَن ابنِ أَبِي بُرْدَةَ قَالَ: بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَدَّهُ أَبَا مُوسَى وَمُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ: «يَسِّرَا وَلَا تُعَسِّرَا وَبَشِّرَا وَلَا تُنَفِّرَا وَتَطَاوَعَا وَلَا تَخْتَلِفَا»

(Saʼid ibn Abu Burda otasidan aytdi:) Paygʻambar ﷺ uning bobosi Abu Muso va Muozni Yamanga yuborib: «Yengillatinglar, qiyinlashtirmanglar; xushxabar beringlar, nafratlantirmanglar; oʻzaro kelishib (itoatda) boʻ linglar», dedilar. Abu Muso: «Ey Allohning paygʻambari, bizning yurtimizda arpadan (qilingan) bir ichimlik — mizr, va asaldan (qilingan) bir ichimlik — bitʼ bor», dedi. U zot: «Har bir mast qiluvchi (narsa) haromdir», dedilar. Ikkovi joʻnadi. Muoz Abu Musoga: «Qurʼonni qanday qiroat qilasan?» dedi. U: «Tik turib, oʻtirib va ulovim ustida (qiroat qilaman); uni tadrijan (qism-qism) qiroat qilaman», dedi. (Muoz:) «Men esa uxlab, soʻng turaman; uyqumni — turishimni (ibodatimni) savobga hisoblaganimdek — savobga hisoblayman», dedi va bir chodir (fustot) qurdi. Ikkovi bir-birini ziyorat qilib turardi. Muoz Abu Musoni ziyorat qildi, qarasa, bir kishi (qoʻ l-oyogʻi) bogʻlab qoʻ yilgan. U: «Bu nima?» dedi. Abu Muso: «(Bu) — bir yahudiy, islom (qabul) qilgan, soʻng dindan qaytgan», dedi. Muoz: «Men albatta uning boʻ ynini uraman (oʻldiraman)», dedi. Uni (Shuʼbadan) Aqadiy va Vahb (ham) rivoyat qildi. Vakiʼ, Nazr va Abu Dovud (Shuʼbadan, Saʼiddan, otasidan, bobosidan, Paygʻambar ﷺdan) — (shunday) keltirdilar. Buni Jarir ibn Abdulhamid (Shayboniydan, Abu Burdadan) rivoyat qildi.(Саъид ибн Абу Бурда отасидан айтди:) Пайғамбар ﷺ унинг бобоси Абу Мусо ва Муозни Яманга юбориб: «Енгиллатинглар, қийинлаштирманглар; хушхабар беринглар, нафратлантирманглар; ўзаро келишиб (итоатда) бў линглар», дедилар. Абу Мусо: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, бизнинг юртимизда арпадан (қилинган) бир ичимлик — мизр, ва асалдан (қилинган) бир ичимлик — битъ бор», деди. У зот: «Ҳар бир маст қилувчи (нарса) ҳаромдир», дедилар. Иккови жўнади. Муоз Абу Мусога: «Қуръонни қандай қироат қиласан?» деди. У: «Тик туриб, ўтириб ва уловим устида (қироат қиламан); уни тадрижан (қисм-қисм) қироат қиламан», деди. (Муоз:) «Мен эса ухлаб, сўнг тураман; уйқумни — туришимни (ибодатимни) савобга ҳисоблаганимдек — савобга ҳисоблайман», деди ва бир чодир (фустот) қурди. Иккови бир-бирини зиёрат қилиб турарди. Муоз Абу Мусони зиёрат қилди, қараса, бир киши (қў л-оёғи) боғлаб қў йилган. У: «Бу нима?» деди. Абу Мусо: «(Бу) — бир яҳудий, ислом (қабул) қилган, сўнг диндан қайтган», деди. Муоз: «Мен албатта унинг бў йнини ураман (ўлдираман)», деди. Уни (Шуъбадан) Ақадий ва Ваҳб (ҳам) ривоят қилди. Вакиъ, Назр ва Абу Довуд (Шуъбадан, Саъиддан, отасидан, бобосидан, Пайғамбар ﷺдан) — (шундай) келтирдилар. Буни Жарир ибн Абдулҳамид (Шайбонийдан, Абу Бурдадан) ривоят қилди.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِنَّ الْغَادِرَ يُنْصَبُ لَهُ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُقَالُ: هَذِهِ غَدْرَةُ فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ "

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Albatta, gʻadr (xiyonat) qiluvchi uchun qiyomat kuni bir bayroq tikiladi (oʻrnatiladi) va ‹Bu — falon ibn falonning gʻadridir› deyiladi» dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ғадр (хиёнат) қилувчи учун қиёмат куни бир байроқ тикилади (ўрнатилади) ва ‹Бу — фалон ибн фалоннинг ғадридир› дейилади» дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يومَ القيامةِ يُعرَفُ بِهِ»

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Har bir xoin uchun Qiyomat kuni bir bayroq boʻladi», — dedi (Ikki rivoyatchining biri: «U bayroq (yerga) qadab qoʻyiladi», — dedi; boshqasi: «U Qiyomat kuni (xalq oldida) koʻrsatiladi», — dedi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бир хоин учун Қиёмат куни бир байроқ бўлади», — деди (Икки ривоятчининг бири: «У байроқ (ерга) қадаб қўйилади», — деди; бошқаси: «У Қиёмат куни (халқ олдида) кўрсатилади», — деди).

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ عِنْدَ اسْتِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرْفَعُ لَهُ بِقَدْرِ غَدْرِهِ أَلا وَلَا غادر أعظم مِن أميرِ عامِّةٍ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Har bir xiyonatkor uchun qiyomat kunida orqasida (qoʻyiladigan) bir bayroq boʻladi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳар бир хиёнаткор учун қиёмат кунида орқасида (қўйиладиган) бир байроқ бўлади», — дедилар.

عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ أَنَّهُ قَالَ لِمُعَاوِيَةَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: « (مَنْ وَلَّاهُ اللَّهُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ فَاحْتَجَبَ دُونَ حَاجَتِهِمْ وَخَلَّتِهِمْ وَفَقْرِهِمُ احْتَجَبَ اللَّهُ دُونَ حَاجَتِهِ وَخَلَّتِهِ وَفَقْرِهِ» . فَجَعَلَ مُعَاوِيَةُ رَجُلًا عَلَى حَوَائِجِ النَّاسِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَفِي رِوَايَةٍ لَهُ وَلِأَحْمَدَ: «أَغْلَقَ اللَّهُ لَهُ أَبْوَابَ السَّمَاءِ دُونَ خَلَّتِهِ وَحَاجَّتِهِ وَمَسْكَنَتِهِ»

Abu Maryam al-Azdiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Men Muoviyaning huzuriga kirdim. U: «Sening tashrifing bizni qanchalik xursand qildi, ey falonchining otasi!» dedi — bu arablar aytadigan bir soʻzdir. Men: «Eshitgan bir hadisni senga aytib beraman. Men Rasululloh ﷺning: ‹Kimni Alloh azza va jalla musulmonlar ishlaridan biror narsaga voliy qilib qoʻysa-yu, u ularning hojati, ehtiyoji va kambagʻalligidan (yuz oʻgirib) berkinib olsa, Alloh ham undan uning hojati, ehtiyoji va kambagʻalligida berkinadi (yuz oʻgiradi)›, deyotganlarini eshitdim», dedim. (Rovi) dedi: Shunda u (Muoviya) odamlarning hojatlariga (qaraydigan) bir kishini tayinladi.Абу Марям ал-Аздий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: Мен Муовиянинг ҳузурига кирдим. У: «Сенинг ташрифинг бизни қанчалик хурсанд қилди, эй фалончининг отаси!» деди — бу араблар айтадиган бир сўздир. Мен: «Эшитган бир ҳадисни сенга айтиб бераман. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Кимни Аллоҳ азза ва жалла мусулмонлар ишларидан бирор нарсага волий қилиб қўйса-ю, у уларнинг ҳожати, эҳтиёжи ва камбағаллигидан (юз ўгириб) беркиниб олса, Аллоҳ ҳам ундан унинг ҳожати, эҳтиёжи ва камбағаллигида беркинади (юз ўгиради)›, деётганларини эшитдим», дедим. (Рови) деди: Шунда у (Муовия) одамларнинг ҳожатларига (қарайдиган) бир кишини тайинлади.

عَنْ أَبِي الشَّمَّاخِ الْأَزْدِيِّ عَنِ ابْنِ عَمٍّ لَهُ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ أَتَى مُعَاوِيَةَ فَدَخَلَ عَلَيْهِ فَقَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ وَلِيَ مِنْ أَمْرِ النَّاسِ شَيْئًا ثُمَّ أَغْلَقَ بَابَهُ دُونَ الْمُسْلِمِينَ أَوِ الْمَظْلُومِ أَوْ ذِي الْحَاجَةِ أَغْلَقَ اللَّهُ دُونَهُ أَبْوَابَ رَحْمَتِهِ عِنْدَ حَاجَتِهِ وَفَقْرِهِ أَفْقَرَ مَا يَكُونُ إليهِ»

Bir sahobiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Kim odamlarning ishidan biror narsaga (hokim) qilinib, soʻng eshigini musulmonlardan yoki mazlumdan yoki hojatmanddan berkitsa, Alloh ham uning hojati va faqirligi paytida — u eng muhtoj boʻlgan chogʻida — rahmat eshiklarini undan berkitib qoʻyadi», deganlarini eshitdim. Bayhaqiy «Shuab al-iymon»da rivoyat qilgan.Бир саҳобий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Ким одамларнинг ишидан бирор нарсага (ҳоким) қилиниб, сўнг эшигини мусулмонлардан ёки мазлумдан ёки ҳожатманддан беркитса, Аллоҳ ҳам унинг ҳожати ва фақирлиги пайтида — у энг муҳтож бўлган чоғида — раҳмат эшикларини ундан беркитиб қўяди», деганларини эшитдим. Байҳақий «Шуаб ал-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ إِذَا بَعَثَ عُمَّالَهُ شَرَطَ عَلَيْهِمْ: أَنْ لَا تَرْكَبُوا بِرْذَوْنًا وَلَا تَأْكُلُوا نَقِيًّا وَلَا تَلْبَسُوا رَقِيقًا وَلَا تُغْلِقُوا أَبْوَابَكُمْ دُونَ حَوَائِجِ النَّاسِ فَإِنْ فَعَلْتُمْ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَقَدْ حَلَّتْ بِكُمُ الْعُقُوبَةُ ثُمَّ يُشَيِّعُهُمْ. رَوَاهُمَا الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u oʻz amaldorlarini joʻnatganida ularga shart qoʻyar edi: «Beburd (arab zotidan boʻlmagan) otga minmanglar, oq (elak) non yemanglar, nafis kiyim kiymanglar va eshiklaringizni odamlarning hojatlaridan berkitmanglar. Agar shulardan birortasini qilsangiz, sizga jazo tushgan boʻladi», (deb) soʻng ularni kuzatib qoʻyardi. Bayhaqiy «Shuab al-iymon»da har ikkalasini rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у ўз амалдорларини жўнатганида уларга шарт қўяр эди: «Бебурд (араб зотидан бўлмаган) отга минманглар, оқ (элак) нон еманглар, нафис кийим кийманглар ва эшикларингизни одамларнинг ҳожатларидан беркитманглар. Агар шулардан бирортасини қилсангиз, сизга жазо тушган бўлади», (деб) сўнг уларни кузатиб қўярди. Байҳақий «Шуаб ал-иймон»да ҳар иккаласини ривоят қилган.

عَنْ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَا يَقْضِيَنَّ حَكَمٌ بَيْنَ اثْنَيْنِ وَهُوَ غَضْبَانُ»

(Abdurahmon ibn Abu Bakra aytdi:) Abu Bakra oʻz oʻgʻliga — u Sijistonda ekan — shunday (xat) yozdi: «Sen ikki kishi orasida gʻazabli holatda hukm qilma; chunki men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Hech bir hakam (qozi) ikki kishi orasida — gʻazabli holatda — aslo hukm qilmasin›», (deb).(Абдураҳмон ибн Абу Бакра айтди:) Абу Бакра ўз ўғлига — у Сижистонда экан — шундай (хат) ёзди: «Сен икки киши орасида ғазабли ҳолатда ҳукм қилма; чунки мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Ҳеч бир ҳакам (қози) икки киши орасида — ғазабли ҳолатда — асло ҳукм қилмасин›», (деб).

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ فَأَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ وَإِذَا حَكَمَ فَاجْتَهَدَ فَأَخْطَأَ فلهُ أجرٌ واحدٌ»

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Hokim hukm qilib, ijtihod qilsa-yu, toʻgʻri hukmga yetsa, unga ikki ajr boʻladi. Agar hukm qilib, ijtihod qilsa-yu, xato qilsa, unga bir ajr boʻladi», dedilar. Men buni Abu Bakr ibn Hazmga aytib berdim. U: «Menga Abu Salama Abu Hurayradan ana shunday rivoyat qilib bergan edi», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳоким ҳукм қилиб, ижтиҳод қилса-ю, тўғри ҳукмга етса, унга икки ажр бўлади. Агар ҳукм қилиб, ижтиҳод қилса-ю, хато қилса, унга бир ажр бўлади», дедилар. Мен буни Абу Бакр ибн Ҳазмга айтиб бердим. У: «Менга Абу Салама Абу Ҳурайрадан ана шундай ривоят қилиб берган эди», деди.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مِنْ جُعِلَ قَاضِيًا بَيْنَ النَّاسِ فَقَدْ ذُبِحَ بِغَيْرِ سِكِّينٍ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim odamlar orasida qozi qilib tayinlansa, u pichoqsiz soʻyilibdi», dedilar. Ahmad, Termiziy, Abu Dovud va Ibn Moja rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким одамлар орасида қози қилиб тайинланса, у пичоқсиз сўйилибди», дедилар. Аҳмад, Термизий, Абу Довуд ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنِ ابْتَغَى الْقَضَاءَ وَسَأَلَ وُكِلَ إِلَى نَفْسِهِ وَمَنْ أُكْرِهَ عَلَيْهِ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْهِ مَلَكًا يُسَدِّدُهُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Kim qozilikni istab, unda (oʻziga) shafoatchilar soʻrasa, oʻz holiga tashlab qoʻyiladi. Kim unga majburlansa, Alloh unga bir farishta tushiradi, u uni toʻgʻri (yoʻl)ga boshlaydi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir va u Isroilning Abdulaʼlodan (rivoyat qilgan) hadisidan koʻra sahihroqdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Ким қозиликни истаб, унда (ўзига) шафоатчилар сўраса, ўз ҳолига ташлаб қўйилади. Ким унга мажбурланса, Аллоҳ унга бир фаришта туширади, у уни тўғри (йўл)га бошлайди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир ва у Исроилнинг Абдулаълодан (ривоят қилган) ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ: وَاحِدٌ فِي الْجَنَّةِ وَاثْنَانِ فِي النَّارِ فَأَمَّا الَّذِي فِي الْجَنَّةِ فَرَجُلٌ عَرَفَ الْحَقَّ فَقَضَى بِهِ وَرَجُلٌ عَرَفَ الْحَقَّ فَجَارَ فِي الْحُكْمِ فَهُوَ فِي النَّارِ وَرَجُلٌ قَضَى لِلنَّاسِ عَلَى جَهْلٍ فَهُوَ فِي النَّارِ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Burayda ibn al-Hasib (roziyallohu anhu)dan, u kishi Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Qozilar uch xil boʻladi: bittasi jannatda, ikkitasi doʻzaxda. Jannatda boʻladigani — haqni bilib, unga koʻra hukm qilgan kishidir. Haqni bilib turib, hukmda zulm qilgan kishi esa doʻzaxdadir. Bilimsizlik bilan odamlarga hukm qilgan kishi ham doʻzaxdadir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu boradagi eng sahih narsa shu, yaʼni Ibn Burayda rivoyat qilgan «Qozilar uch xil boʻladi» hadisidir.Бурайда ибн ал-Ҳасиб (розияллоҳу анҳу)дан, у киши Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Қозилар уч хил бўлади: биттаси жаннатда, иккитаси дўзахда. Жаннатда бўладигани — ҳақни билиб, унга кўра ҳукм қилган кишидир. Ҳақни билиб туриб, ҳукмда зулм қилган киши эса дўзахдадир. Билимсизлик билан одамларга ҳукм қилган киши ҳам дўзахдадир», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу борадаги энг саҳиҳ нарса шу, яъни Ибн Бурайда ривоят қилган «Қозилар уч хил бўлади» ҳадисидир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ طَلَبَ قَضَاءَ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى يَنَالَهُ ثُمَّ غَلَبَ عَدْلُهُ جَوْرَهُ فَلَهُ الْجَنَّةُ وَمَنْ غَلَبَ جَوْرُهُ عَدْلَهُ فَلَهُ النَّار» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u kishi Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Kim musulmonlar oʻrtasida qozilik mansabini istab, unga erishsa, soʻng uning adolati zulmidan ustun kelsa, unga jannat boʻladi. Kimning zulmi adolatidan ustun kelsa, unga doʻzax boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у киши Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Ким мусулмонлар ўртасида қозилик мансабини истаб, унга эришса, сўнг унинг адолати зулмидан устун келса, унга жаннат бўлади. Кимнинг зулми адолатидан устун келса, унга дўзах бўлади», дедилар.

وَعَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا بَعَثَهُ إِلَى الْيَمين قَالَ: «كَيْفَ تَقْضِي إِذَا عَرَضَ لَكَ قَضَاءٌ؟» قَالَ: أَقْضِي بِكِتَابِ اللَّهِ قَالَ: «فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فِي كِتَابِ اللَّهِ؟» قَالَ: فَبِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ؟» قَالَ: أَجْتَهِدُ رَأْيِي وَلَا آلُو قَالَ: فَضَرَبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى صَدْرِهِ وَقَالَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَفَّقَ رَسُولَ رَسُولِ اللَّهِ لِمَا يَرْضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد والدارمي

Hafs ibn Umar bizga hadis aytdi, u Shuʼbadan, u Abu Avndan, u Mugʻiyra ibn Shuʼbaning jiyani Horis ibn Amrdan, u Homs ahlidan boʻlgan, Muoz ibn Jabalning ashoblaridan boʻlgan baʼzi kishilardan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ Muozni Yamanga yubormoqchi boʻlganlarida: «Sening oldingga bir daʼvo (hukm qilinadigan ish) kelsa, qanday hukm qilasan?» deb soʻradilar. U: «Allohning Kitobi bilan hukm qilaman», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Agar Allohning Kitobida topmasang?» dedilar. U: «Rasululloh ﷺning sunnatlari bilan», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Agar Rasululloh ﷺning sunnatlarida ham, Allohning Kitobida ham topmasang?» dedilar. U: «Oʻz raʼyim bilan ijtihod qilaman va sira saʼy-harakatimni ayamayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uning koʻksiga (qoʻllari bilan) urib: «Rasululloh ﷺning elchisini Rasululloh ﷺni rozi qiladigan narsaga muvaffaq qilgan Allohga hamd boʻlsin», dedilar.Ҳафс ибн Умар бизга ҳадис айтди, у Шуъбадан, у Абу Авндан, у Муғийра ибн Шуъбанинг жияни Ҳорис ибн Амрдан, у Ҳомс аҳлидан бўлган, Муоз ибн Жабалнинг ашобларидан бўлган баъзи кишилардан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга юбормоқчи бўлганларида: «Сенинг олдингга бир даъво (ҳукм қилинадиган иш) келса, қандай ҳукм қиласан?» деб сўрадилар. У: «Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан», деди. Пайғамбар ﷺ: «Агар Аллоҳнинг Китобида топмасанг?» дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг суннатлари билан», деди. Пайғамбар ﷺ: «Агар Расулуллоҳ ﷺнинг суннатларида ҳам, Аллоҳнинг Китобида ҳам топмасанг?» дедилар. У: «Ўз раъйим билан ижтиҳод қиламан ва сира саъй-ҳаракатимни аямайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг кўксига (қўллари билан) уриб: «Расулуллоҳ ﷺнинг элчисини Расулуллоҳ ﷺни рози қиладиган нарсага муваффақ қилган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедилар.

عَن عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْيَمَنِ قَاضِيًا فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ تُرْسِلُنِي وَأَنَا حَدِيثُ السِّنِّ وَلَا عِلْمَ لِي بِالْقَضَاءِ؟ فَقَالَ: «إِنَّ اللَّهَ سَيَهْدِي قَلْبَكَ وَيُثَبِّتُ لِسَانَكَ إِذَا تَقَاضَى إِلَيْكَ رَجُلَانِ فَلَا تَقْضِ لِلْأَوَّلِ حَتَّى تَسْمَعَ كَلَامَ الْآخَرِ فَإِنَّهُ أَحْرَى أَنْ يَتَبَيَّنَ لَكَ الْقَضَاءُ» . قَالَ: فَمَا شَكَكْتُ فِي قَضَاءٍ بَعْدُ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ meni Yamanga qozi qilib joʻnatdilar. Men: «Yo Rasululloh! Meni joʻnatyapsiz, holbuki men yoshman va qozilik haqida bilimim yoʻq», dedim. Shunda u zot: «Albatta, Alloh sening qalbingni hidoyat qiladi va tilingni (haqda) sobit qiladi. Oldingda ikki davogar oʻtirsa, birinchisidan eshitganingdek ikkinchisidan ham eshitmaguningcha aslo hukm chiqarmagin. Zero, bu hukm senga aniqroq ravshan boʻlishi uchun loyiqroqdir», dedilar. (Ali) aytdi: Shundan keyin men doimo qozilik qildim — yoki: shundan keyin hech qachon biror hukmda shubhaga tushmadim.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени Яманга қози қилиб жўнатдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мени жўнатяпсиз, ҳолбуки мен ёшман ва қозилик ҳақида билимим йўқ», дедим. Шунда у зот: «Албатта, Аллоҳ сенинг қалбингни ҳидоят қилади ва тилингни (ҳақда) собит қилади. Олдингда икки давогар ўтирса, биринчисидан эшитганингдек иккинчисидан ҳам эшитмагунингча асло ҳукм чиқармагин. Зеро, бу ҳукм сенга аниқроқ равшан бўлиши учун лойиқроқдир», дедилар. (Али) айтди: Шундан кейин мен доимо қозилик қилдим — ёки: шундан кейин ҳеч қачон бирор ҳукмда шубҳага тушмадим.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا مِنْ حَاكِمٍ يَحْكُمُ بَيْنَ النَّاسِ إِلَّا جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَلَكٌ آخِذٌ بِقَفَاهُ ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَإِنْ قَالَ: أَلْقِهْ أَلْقَاهُ فِي مَهْوَاةٍ أَرْبَعِينَ خَرِيفًا ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَابْنُ مَاجَهْ والْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَان

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar orasida hukm chiqargan har bir hokim qiyomat kunida bir farishta uning ensasidan ushlab kelgan holida keladi. Soʻng u farishta boshini osmonga koʻtaradi. Agar U: ‹Uni tashla› desa, uni qirq yil (chuqurligidagi) tubsizlikka tashlaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар орасида ҳукм чиқарган ҳар бир ҳоким қиёмат кунида бир фаришта унинг энсасидан ушлаб келган ҳолида келади. Сўнг у фаришта бошини осмонга кўтаради. Агар У: ‹Уни ташла› деса, уни қирқ йил (чуқурлигидаги) тубсизликка ташлайди», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَيَأْتِيَنَّ عَلَى الْقَاضِي الْعَدْلِ يومُ القيامةِ يَتَمَنَّى أَنَّهُ لَمْ يَقْضِ بَيْنَ اثْنَيْنِ فِي تَمْرَة قطّ» . رَوَاهُ أَحْمد

Oisha (roziyallohu anho)dan, Rasululloh ﷺ dan rivoyat qilinadi: «Qiyomat kuni odil qoziga shunday (ogʻir) kun keladiki, u ikki kishi oʻrtasida bironta xurmo haqida ham hukm chiqarmagan boʻlishni orzu qiladi», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилинади: «Қиёмат куни одил қозига шундай (оғир) кун келадики, у икки киши ўртасида биронта хурмо ҳақида ҳам ҳукм чиқармаган бўлишни орзу қилади», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الْقَاضِي مَا لَمْ يَجُرْ فَإِذَا جَارَ تَخَلَّى عَنْهُ وَلَزِمَهُ الشَّيْطَانُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَفِي رِوَايَةٍ: «فَإِذَا جارَ وَكله إِلَى نَفسه»

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, Alloh qozi zulm qilmas ekan, u bilan birgadir. Qachon u zulm qilsa, (Alloh) uni tark etadi va unga shayton yopishadi». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Imron al-Qattonning hadisi orqali bilamiz.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ қози зулм қилмас экан, у билан биргадир. Қачон у зулм қилса, (Аллоҳ) уни тарк этади ва унга шайтон ёпишади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Имрон ал-Қаттоннинг ҳадиси орқали биламиз.

وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ: أَنَّ مُسْلِمًا وَيَهُودِيًّا اخْتَصَمَا إِلَى عُمَرَ فَرَأَى الْحَقَّ لِلْيَهُودِيِّ فَقَضَى لَهُ عُمَرُ بِهِ فَقَالَ لَهُ الْيَهُودِيُّ: وَاللَّهِ لَقَدْ قَضَيْتَ بِالْحَقِّ فَضَرَبَهُ عُمَرُ بِالدِّرَّةِ وَقَالَ: وَمَا يُدْريكَ؟ فَقَالَ الْيَهُودِيُّ: وَاللَّهِ إِنَّا نَجِدُ فِي التَّوْرَاةِ أَنَّهُ لَيْسَ قَاضٍ يَقْضِي بِالْحَقِّ إِلَّا كَانَ عَنْ يَمِينِهِ مَلَكٌ وَعَنْ شِمَالِهِ مَلَكٌ يُسَدِّدَانِهِ وَيُوَفِّقَانِهِ لِلْحَقِّ مَا دَامَ مَعَ الْحَقِّ فَإِذَا تركَ الحقَّ عرَجا وترَكاهُ. رَوَاهُ مَالك

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir musulmon bilan bir yahudiy Umar (roziyallohu anhu)ning oldida daʼvolashdilar. (Umar) haq yahudiy tomonida ekanini koʻrib, uning foydasiga hukm qildi. Shunda yahudiy unga: «Alloh haqi, sen haq bilan hukm qilding», dedi. Umar esa uni darra (qamchi) bilan urib: «Buni qanday bilding?» dedi. Yahudiy: «Alloh haqi, biz Tavrotda shuni topamizki, haq bilan hukm qiladigan har qanday qozining oʻng tomonida bir farishta, chap tomonida bir farishta boʻlib, u haq bilan birga ekan, ular uni toʻgʻri yoʻlga soladilar va haqqa muvaffaq qiladilar; qachonki u haqni tark etsa, ular koʻtarilib, uni tark etadilar», dedi. Molik rivoyat qilgan.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир мусулмон билан бир яҳудий Умар (розияллоҳу анҳу)нинг олдида даъволашдилар. (Умар) ҳақ яҳудий томонида эканини кўриб, унинг фойдасига ҳукм қилди. Шунда яҳудий унга: «Аллоҳ ҳақи, сен ҳақ билан ҳукм қилдинг», деди. Умар эса уни дарра (қамчи) билан уриб: «Буни қандай билдинг?» деди. Яҳудий: «Аллоҳ ҳақи, биз Тавротда шуни топамизки, ҳақ билан ҳукм қиладиган ҳар қандай қозининг ўнг томонида бир фаришта, чап томонида бир фаришта бўлиб, у ҳақ билан бирга экан, улар уни тўғри йўлга соладилар ва ҳаққа муваффақ қиладилар; қачонки у ҳақни тарк этса, улар кўтарилиб, уни тарк этадилар», деди. Молик ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ مَوْهَبٍ: أَنَّ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لِابْنِ عُمَرَ: اقْضِ بَين النَّاس قَالَ: أَو تعاقبني يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ؟ قَالَ: وَمَا تَكْرَهُ مِنْ ذَلِك وَقد كَانَ أَبوك قَاضِيا؟ قَالَ: لِأَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ كَانَ قَاضِيًا فَقَضَى بِالْعَدْلِ فَبِالْحَرِيِّ أَنْ يَنْقَلِبَ مِنْهُ كَفَافًا» . فَمَا راجعَه بعدَ ذَلِك. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَفِي رِوَايَةِ رَزِينٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ قَالَ لِعُثْمَانَ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَا أَقْضِي بَيْنَ رَجُلَيْنِ: قَالَ: فَإِنَّ أَبَاكَ كَانَ يَقْضِي فَقَالَ: إِنَّ أَبِي لَوْ أُشْكِلَ عَلَيْهِ شَيْءٌ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَوْ أُشْكِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ سَأَلَ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَامُ وَإِنِّي لَا أَجِدُ مَنْ أَسْأَلُهُ وَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ عَاذَ بِاللَّهِ فَقَدْ عَاذَ بِعَظِيمٍ» . وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ: «مَنْ عَاذَ بِاللَّهِ فَأَعِيذُوهُ» . وَإِنِّي أَعُوذُ باللَّهِ أنْ تجعلَني قاضِياً فأعْفاهُ وَقَالَ: لَا تُخبرْ أحدا

Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u zot Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Odamlar orasida hukm chiqar», dedi. Ibn Umar: «Men ikki kishi orasida hukm chiqarmayman va ikki kishiga imomlik ham qilmayman. Nabiy ﷺning: ‹Kim Allohdan panoh soʻrasa, u albatta buyuk panohdan panoh soʻrabdi›, deganlarini eshitmaganmisan?» dedi. Usmon (roziyallohu anhu): «Ha, eshitganman», dedi. Ibn Umar: «Men seni biror ishga tayinlashingdan Allohdan panoh soʻrayman», dedi. Shunda Usmon uni maʼzur tutdi va: «Bu haqda hech kimga aytma», dedi.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у зот Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Одамлар орасида ҳукм чиқар», деди. Ибн Умар: «Мен икки киши орасида ҳукм чиқармайман ва икки кишига имомлик ҳам қилмайман. Набий ﷺнинг: ‹Ким Аллоҳдан паноҳ сўраса, у албатта буюк паноҳдан паноҳ сўрабди›, деганларини эшитмаганмисан?» деди. Усмон (розияллоҳу анҳу): «Ҳа, эшитганман», деди. Ибн Умар: «Мен сени бирор ишга тайинлашингдан Аллоҳдан паноҳ сўрайман», деди. Шунда Усмон уни маъзур тутди ва: «Бу ҳақда ҳеч кимга айтма», деди.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا أُعْطِيكُمْ وَلَا أَمْنَعُكُمْ أَنَا قَاسِمٌ أَضَعُ حَيْثُ أُمِرْتُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarga beradigan yoki sizlardan man qiladigan narsa (aslida meniki emas); men faqat taqsimlovchiman, buyurilgan joyga qoʻyaman, xolos», dedilar. Buxoriy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларга берадиган ёки сизлардан ман қиладиган нарса (аслида меники эмас); мен фақат тақсимловчиман, буюрилган жойга қўяман, холос», дедилар. Бухорий ривоят қилган.

وَعَن خَوْلةَ الْأَنْصَارِيَّةِ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ رِجَالًا يَتَخَوَّضُونَ فِي مَالِ اللَّهِ بِغَيْرِ حَقٍّ فَلَهُمُ النَّارُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Xavla al-Ansoriya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Baʼzi odamlar Allohning molini (yaʼni musulmonlarning molini) nohaq (yoʻsinda) sarflaydi; bunday odamlar Qiyomat kuni doʻzaxga (solinadi)».Хавла ал-Ансория (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Баъзи одамлар Аллоҳнинг молини (яъни мусулмонларнинг молини) ноҳақ (йўсинда) сарфлайди; бундай одамлар Қиёмат куни дўзахга (солинади)».

وَعَن عائشةَ قَالَتْ: لِمَّا اسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: لَقَدْ عَلِمَ قَوْمِي أَنَّ حِرْفَتِي لم تكنْ تعجِزُ عَن مَؤونةِ أَهْلِي وَشُغِلْتُ بِأَمْرِ الْمُسْلِمِينَ فَسَيَأْكُلُ آلُ أَبِي بَكْرٍ مِنْ هَذَا الْمَالِ وَيَحْتَرِفُ لِلْمُسْلِمِينَ فِيهِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr as-Siddiq xalifa qilib saylanganda, u: «Mening qavmim biladiki, mening kasbim oilamni taʼminlashdan ojiz (kambagʻal) emas edi. Endi men musulmon ummatiga xizmat qilish bilan band boʻlaman; bas, mening oilam musulmonlarning (bayt ul-mol) xazinasidan yeydi va men musulmonlarga xizmat qilish kasbini (qilaman)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ас-Сиддиқ халифа қилиб сайланганда, у: «Менинг қавмим биладики, менинг касбим оиламни таъминлашдан ожиз (камбағал) эмас эди. Энди мен мусулмон умматига хизмат қилиш билан банд бўламан; бас, менинг оилам мусулмонларнинг (байт ул-мол) хазинасидан ейди ва мен мусулмонларга хизмат қилиш касбини (қиламан)», — деди.

عَن بُرَيْدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنِ اسْتَعْمَلْنَاهُ عَلَى عَمَلٍ فَرَزَقْنَاهُ رِزْقًا فَمَا أَخَذَ بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ غُلُولٌ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Burayda (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Kimni biron ishga xizmatchi qilib tayinlasak va unga rizq (maosh) belgilab bersak, shundan keyin u olgan narsa xiyonatdir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Кимни бирон ишга хизматчи қилиб тайинласак ва унга ризқ (маош) белгилаб берсак, шундан кейин у олган нарса хиёнатдир», дедилар.

وَعَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: عَمِلْتُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فعملني. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibn as-Soidiy al-Molikiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob meni sadaqa (zakot) yigʻishga ishga oldi. Men uni (yigʻib) bitirib, oʻziga topshirganimda, u menga ish haqi (mukofot) berishni buyurdi. Men: «Men buni faqat Alloh uchun qildim, ajrim esa Allohning zimmasida», dedim. U: «Senga berilganni ol! Men ham Rasululloh ﷺ zamonida (shunday) ish qilgan edim, u zot meni ishga olgan edilar. Men ham sening soʻzingdek aytgan edim. Shunda Rasululloh ﷺ menga: ‹Senga soʻramaganing holda biror narsa berilsa, (uni ol-da) ye va sadaqa qil› dedilar», dedi.Ибн ас-Соидий ал-Моликий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб мени садақа (закот) йиғишга ишга олди. Мен уни (йиғиб) битириб, ўзига топширганимда, у менга иш ҳақи (мукофот) беришни буюрди. Мен: «Мен буни фақат Аллоҳ учун қилдим, ажрим эса Аллоҳнинг зиммасида», дедим. У: «Сенга берилганни ол! Мен ҳам Расулуллоҳ ﷺ замонида (шундай) иш қилган эдим, у зот мени ишга олган эдилар. Мен ҳам сенинг сўзингдек айтган эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Сенга сўрамаганинг ҳолда бирор нарса берилса, (уни ол-да) е ва садақа қил› дедилар», деди.

وَعَن مُعَاذٍ قَالَ: بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْيَمَنِ فَلَمَّا سِرْتُ أَرْسَلَ فِي أَثَرِي فَرُدِدْتُ فَقَالَ: «أَتَدْرِي لِمَ بَعَثْتُ إِلَيْكَ؟ لَا تُصِيبَنَّ شَيْئًا بِغَيْرِ إِذْنِي فَإِنَّهُ غُلُولٌ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لهَذَا دعوتك فَامْضِ لعملك» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Yamanga (vakil qilib) joʻnatdilar. Men yoʻlga chiqqanimda, ortimdan odam yuborib, qaytarib oldirdilar va: «Seni nima uchun chaqirib oldirganimni bilasanmi? Mening ruxsatimsiz hech narsa olmagin, chunki bu xiyonatdir. Kim xiyonat qilsa, qiyomat kunida xiyonat qilib olgan narsasi bilan keladi. Mana shuning uchun seni chaqirib oldirdim. Endi ishingga ravona boʻl», dedilar. Abu Iso aytdi: Muozning hadisi hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl — Abu Usomaning Dovud al-Avdiydan rivoyati orqaligina bilamiz.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Яманга (вакил қилиб) жўнатдилар. Мен йўлга чиққанимда, ортимдан одам юбориб, қайтариб олдирдилар ва: «Сени нима учун чақириб олдирганимни биласанми? Менинг рухсатимсиз ҳеч нарса олмагин, чунки бу хиёнатдир. Ким хиёнат қилса, қиёмат кунида хиёнат қилиб олган нарсаси билан келади. Мана шунинг учун сени чақириб олдирдим. Энди ишингга равона бўл», дедилар. Абу Исо айтди: Муознинг ҳадиси ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл — Абу Усоманинг Довуд ал-Авдийдан ривояти орқалигина биламиз.

وَعَن المستَوْرِدِ بنِ شدَّادٍ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ كَانَ لَنَا عَامِلًا فَلْيَكْتَسِبْ زَوْجَةً فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ خَادِمٌ فَلْيَكْتَسِبْ خَادِمًا فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَسْكَنٌ فَلْيَكْتَسِبْ مَسْكَنًا» . وَفِي رِوَايَةٍ: «مَنِ اتَّخَذَ غَيْرَ ذَلِكَ فَهُوَ غالٌّ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

al-Mustavrid ibn Shaddod (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Men Paygʻambar ﷺning: «Kim bizga ishlovchi (amaldor) boʻlsa, xotin orttirib olsin. Agar xizmatchisi boʻlmasa, xizmatchi orttirib olsin. Agar uy-joyi boʻlmasa, uy-joy orttirib olsin», deganlarini eshitdim. (Rovi) dedi: Abu Bakr (roziyallohu anhu) dedi: Menga xabar berildiki, Paygʻambar ﷺ: «Kim shundan boshqasini olsa, u xiyonatchi yoki oʻgʻridir», dedilar.ал-Муставрид ибн Шаддод (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: Мен Пайғамбар ﷺнинг: «Ким бизга ишловчи (амалдор) бўлса, хотин орттириб олсин. Агар хизматчиси бўлмаса, хизматчи орттириб олсин. Агар уй-жойи бўлмаса, уй-жой орттириб олсин», деганларини эшитдим. (Рови) деди: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) деди: Менга хабар берилдики, Пайғамбар ﷺ: «Ким шундан бошқасини олса, у хиёнатчи ёки ўғридир», дедилар.

وَعَن عَدِيِّ بنِ عَمِيرةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ عُمِّلَ مِنْكُمْ لَنَا عَلَى عَمَلٍ فَكَتَمَنَا مِنْهُ مِخْيَطًا فَمَا فَوْقَهُ فَهُوَ غَالٌّ يَأْتِي بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْبَلْ عَنِّي عَمَلَكَ. قَالَ: «وَمَا ذَاكَ؟» قَالَ: سَمِعْتُكَ تَقُولُ: كَذَا وَكَذَا قَالَ: «وَأَنَا أَقُولُ ذَلِكَ مَنِ اسْتَعْمَلْنَاهُ عَلَى عَمَلٍ فَلْيَأْتِ بِقَلِيلِهِ وَكَثِيرِهِ فَمَا أُوتِيَ مِنْهُ أَخَذَهُ وَمَا نُهِيَ عَنْهُ انْتَهَى» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَأَبُو دَاوُد وَاللَّفْظ لَهُ

Adiy ibn Umayra al-Kindiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ey odamlar! Sizlardan kim biz nomimizdan biror ishga (amaldor qilib) qoʻyilsa-yu, soʻng undan bir igna boʻlsa ham yoki undan ortiq narsani bizdan yashirsa, bu xiyonat boʻlib, qiyomat kunida uni (yelkasiga ortib) keladi», dedilar. Shunda ansorlardan qoramagʻiz bir kishi — goʻyo men hozir unga qarab turganday — oʻrnidan turdi-da: «Yo Rasululloh! Mendan amalingizni (orqaga) oling», dedi. U zot: «Bu nima degani?» dedilar. U: «Sizning shunday-shunday deganingizni eshitdim», dedi. U zot: «Men buni hozir ham aytaman: kimni biror ishga tayinlasak, uning ozini ham, koʻpini ham keltirsin. Unga (oʻsha ishdan) berilgan narsani olsin, qaytarilgan narsadan esa tiyilsin», dedilar.Адий ибн Умайра ал-Киндий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй одамлар! Сизлардан ким биз номимиздан бирор ишга (амалдор қилиб) қўйилса-ю, сўнг ундан бир игна бўлса ҳам ёки ундан ортиқ нарсани биздан яширса, бу хиёнат бўлиб, қиёмат кунида уни (елкасига ортиб) келади», дедилар. Шунда ансорлардан қорамағиз бир киши — гўё мен ҳозир унга қараб тургандай — ўрнидан турди-да: «Ё Расулуллоҳ! Мендан амалингизни (орқага) олинг», деди. У зот: «Бу нима дегани?» дедилар. У: «Сизнинг шундай-шундай деганингизни эшитдим», деди. У зот: «Мен буни ҳозир ҳам айтаман: кимни бирор ишга тайинласак, унинг озини ҳам, кўпини ҳам келтирсин. Унга (ўша ишдан) берилган нарсани олсин, қайтарилган нарсадан эса тийилсин», дедилар.

وَعَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم الرَّاشِيَ وَالْمُرْتَشِيَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَرَوَاهُ التِّرْمِذِيّ عَنهُ وَعَن أبي هُرَيْرَة وَرَوَاهُ أَحْمَدُ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَانِ» عَنِ ثَوْبَانَ وَزَادَ: «وَالرَّائِشَ» يَعْنِي الَّذِي يَمْشِي بَيْنَهُمَا

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ pora beruvchini ham, pora oluvchini ham laʼnatladilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ пора берувчини ҳам, пора олувчини ҳам лаънатладилар.

وَعَن عَمْرِو بن العاصِ قَالَ: أَرْسَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَنِ اجْمَعْ عَلَيْكَ سِلَاحَكَ وَثِيَابَكَ ثُمَّ ائْتِنِي» قَالَ: فَأَتَيْتُهُ وَهُوَ يَتَوَضَّأُ فَقَالَ: «يَا عَمْرُو إِنِّي أَرْسَلْتُ إِلَيْكَ لِأَبْعَثَكَ فِي وُجْةٍ يُسَلِّمُكَ اللَّهُ وَيُغَنِّمُكَ وَأَزْعَبَ لَكَ زَعْبَةً مِنَ الْمَالِ» . فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كَانَتْ هِجْرَتِي لِلْمَالِ وَمَا كَانَتْ إِلَّا لِلَّهِ ولرسولِه قَالَ: «نِعِمَّا بِالْمَالِ الصَّالِحِ لِلرَّجُلِ الصَّالِحِ» . رَوَاهُ فِي «شَرْحِ السُّنَّةِ» وَرَوَى أَحْمَدُ نَحْوَهُ وَفِي روايتِه: قَالَ: «نِعْمَ المالُ الصَّالحُ للرَّجُلِ الصالحِ»

Amr ibn al-As (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Qurol-yarogʻing va kiyimingni oʻzingga jamla, soʻng oldimga kel», deb (odam) yubordilar. Men u zotning oldilariga bordim, u zot tahorat qilayotgan edilar. Shunda: «Ey Amr, men seni Alloh omon saqlaydigan va gʻanimat nasib etadigan bir yumushga joʻnatmoqchi boʻlib chaqirtirdim, senga moldan bir ulush ajrataman», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, mening hijratim mol uchun boʻlmagan edi, u faqat Alloh va Uning Rasuli uchun edi», dedim. U zot: «Solih kishi uchun halol mol naqadar yaxshi!» dedilar. «Sharh as-sunna»da rivoyat qilingan, Ahmad ham shunga oʻxshashini rivoyat qilib, uning rivoyatida: «Solih kishi uchun halol mol qanday yaxshi!» degan.Амр ибн ал-Ас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Қурол-яроғинг ва кийимингни ўзингга жамла, сўнг олдимга кел», деб (одам) юбордилар. Мен у зотнинг олдиларига бордим, у зот таҳорат қилаётган эдилар. Шунда: «Эй Амр, мен сени Аллоҳ омон сақлайдиган ва ғанимат насиб этадиган бир юмушга жўнатмоқчи бўлиб чақиртирдим, сенга молдан бир улуш ажратаман», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, менинг ҳижратим мол учун бўлмаган эди, у фақат Аллоҳ ва Унинг Расули учун эди», дедим. У зот: «Солиҳ киши учун ҳалол мол нақадар яхши!» дедилар. «Шарҳ ас-сунна»да ривоят қилинган, Аҳмад ҳам шунга ўхшашини ривоят қилиб, унинг ривоятида: «Солиҳ киши учун ҳалол мол қандай яхши!» деган.

عَنْ أَبِي أُمَامَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ شَفَعَ لِأَحَدٍ شَفَاعَةً فَأَهْدَى لَهُ هَدِيَّةً عَلَيْهَا فَقَبِلَهَا فَقَدْ أَتَى بَابًا عَظِيمًا مِنْ أَبْوَابِ الرِّبَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim oʻz birodariga shafoat qilsa, u (birodar) buning evaziga unga bir hadya hadya qilsa, u (shafoat qilgan) ham buni qabul qilsa, bas, u ribo eshiklaridan ulkan bir eshikka kirgan boʻladi», — dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким ўз биродарига шафоат қилса, у (биродар) бунинг эвазига унга бир ҳадя ҳадя қилса, у (шафоат қилган) ҳам буни қабул қилса, бас, у рибо эшикларидан улкан бир эшикка кирган бўлади», — дедилар.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَوْ يُعْطَى النَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ لَادَّعَى نَاسٌ دِمَاءَ رِجَالٍ وَأَمْوَالَهُمْ وَلَكِنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَفِي «شَرْحِهِ لِلنَّوَوِيِّ» أَنَّهُ قَالَ: وَجَاءَ فِي رِوَايَةِ «الْبَيْهَقِيِّ» بِإِسْنَادٍ حَسَنٍ أَوْ صَحِيحٍ زِيَادَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مَرْفُوعًا: «لَكِنَّ الْبَيِّنَةَ على المدَّعي واليمينَ على مَنْ أنكر»

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar odamlarga (faqat) daʼvolari boʻyicha berilganida edi, baʼzi kishilar (boshqa) erkaklarning qonlari va mollarini daʼvo qilib olishardi. Lekin qasam (daʼvo qilingan, ayblanayotgan) javobgar zimmasidadir», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар одамларга (фақат) даъволари бўйича берилганида эди, баъзи кишилар (бошқа) эркакларнинг қонлари ва молларини даъво қилиб олишарди. Лекин қасам (даъво қилинган, айбланаётган) жавобгар зиммасидадир», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ وَهُوَ فِيهَا فَاجِرٌ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَقِيَ اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ» فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ: (إِنَّ الَّذِينَ يشترونَ بعهدِ اللَّهِ وأيمانِهمْ ثمنا قَلِيلا) إِلَى آخر الْآيَة

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim bir musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish uchun yamin sabr (qasam ichishga majbur boʻlgan holdagi yolgʻon qasam) ichsa, Allohga — U gʻazabli holida — yoʻliqadi», dedilar. Shunda Alloh buni tasdiqlab: ‹Albatta Allohning ahdi va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar...› (Oli Imron surasi, 77-oyat) — oyatning oxirigacha (nozil qildi). Soʻng Ashʼas ibn Qays kirib: «Abu Abdurrahmon (Ibn Masʼud) sizlarga nima (hadis) aytdi?» dedi. Ular: «Shunday-shunday», dedilar. U: «Bu (oyat) men haqimda nozil boʻlgan. Mening amakivachchamning yerida bir qudugʻim bor edi (va biz nizolashdik). Men Rasululloh ﷺning oldilariga keldim. U zot: ‹(Daʼvongga) daliling (boʻlsin), yoki uning qasami (boʻladi)›, dedilar. Men: ‹Unda u (qasam) ichib (yolgʻon) qasam icharadi-ku, yo Rasululloh›, dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Kim bir musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish uchun — oʻzi unda fojir (yolgʻonchi) boʻla turib — yamin sabr ichsa, Qiyomat kunida Allohga — U gʻazabli holida — yoʻliqadi›, dedilar», dedi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш учун ямин сабр (қасам ичишга мажбур бўлган ҳолдаги ёлғон қасам) ичса, Аллоҳга — У ғазабли ҳолида — йўлиқади», дедилар. Шунда Аллоҳ буни тасдиқлаб: ‹Албатта Аллоҳнинг аҳди ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар...› (Оли Имрон сураси, 77-оят) — оятнинг охиригача (нозил қилди). Сўнг Ашъас ибн Қайс кириб: «Абу Абдурраҳмон (Ибн Масъуд) сизларга нима (ҳадис) айтди?» деди. Улар: «Шундай-шундай», дедилар. У: «Бу (оят) мен ҳақимда нозил бўлган. Менинг амакиваччамнинг ерида бир қудуғим бор эди (ва биз низолашдик). Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдим. У зот: ‹(Даъвонгга) далилинг (бўлсин), ёки унинг қасами (бўлади)›, дедилар. Мен: ‹Унда у (қасам) ичиб (ёлғон) қасам ичаради-ку, ё Расулуллоҳ›, дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш учун — ўзи унда фожир (ёлғончи) бўла туриб — ямин сабр ичса, Қиёмат кунида Аллоҳга — У ғазабли ҳолида — йўлиқади›, дедилар», деди.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنِ اقْتَطَعَ حَقَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِيَمِينِهِ فَقَدْ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ النَّارَ وَحَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ» فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ: وَإِنْ كَانَ شَيْئا يسير يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «وَإِنْ كَانَ قَضِيبًا من أَرَاك» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim (yolgʻon) qasami bilan bir musulmon kishining haqqini kesib olsa, Alloh unga doʻzaxni vojib, jannatni harom qildi», dedilar. Shunda bir kishi u zotga: «Agar u arzimas narsa boʻlsa ham-a, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Arak daraxtining bir choʻpi boʻlsa ham», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (ёлғон) қасами билан бир мусулмон кишининг ҳаққини кесиб олса, Аллоҳ унга дўзахни вожиб, жаннатни ҳаром қилди», дедилар. Шунда бир киши у зотга: «Агар у арзимас нарса бўлса ҳам-а, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Арак дарахтининг бир чўпи бўлса ҳам», дедилар.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَإِنَّكُمْ تَخْتَصِمُونَ إِلَيَّ وَلَعَلَّ بَعْضَكُمْ أَنْ يَكُونَ أَلْحَنَ بِحُجَّتِهِ مِنْ بَعْضٍ فَأَقْضِي لَهُ عَلَى نَحْوِ مَا أَسْمَعُ مِنْهُ فَمَنْ قَضَيْتُ لَهُ بِشَيْءٍ مِنْ حَقِّ أَخِيهِ فَلَا يَأْخُذَنَّهُ فَإِنَّمَا أَقْطَعُ لَهُ قِطْعَةً مِنَ النَّار»

Ummu Salama (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Men ham bir insondirman. Sizlar oldimga nizolaringizni keltirasiz. Baʼzilaringiz oʻz daʼvosini boshqalardan koʻra notiqroq bayon qilishi mumkin. Shunda men undan eshitganimga koʻra uning foydasiga hukm qilishim mumkin. Bas, kimning foydasiga, (aslida) birodarining haqqi boʻlgan biror narsani hukm qilib bersam, u (haqsiz hukm bilan) undan hech narsa olmasin. Chunki men unga doʻzaxdan bir parcha kesib berayotgan boʻlaman», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ҳам бир инсондирман. Сизлар олдимга низоларингизни келтирасиз. Баъзиларингиз ўз даъвосини бошқалардан кўра нотиқроқ баён қилиши мумкин. Шунда мен ундан эшитганимга кўра унинг фойдасига ҳукм қилишим мумкин. Бас, кимнинг фойдасига, (аслида) биродарининг ҳаққи бўлган бирор нарсани ҳукм қилиб берсам, у (ҳақсиз ҳукм билан) ундан ҳеч нарса олмасин. Чунки мен унга дўзахдан бир парча кесиб бераётган бўламан», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَبْغَضَ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الْأَلَدُّ الخَصِمُ»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh huzurida kishilarning eng yomon koʻriladigani — qattiq (oʻjar) janjalkash (tortishuvchi)dir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ҳузурида кишиларнинг энг ёмон кўриладигани — қаттиқ (ўжар) жанжалкаш (тортишувчи)дир», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم قضى بِيَمِين وَشَاهد. رَوَاهُ مُسلم

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (daʼvogarning) bir qasami va bir guvohi (asosida) hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (даъвогарнинг) бир қасами ва бир гувоҳи (асосида) ҳукм қилдилар.

وَعَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ وَرَجُلٌ مِنْ كِنْدَةَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الْحَضْرَمِيُّ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا غَلَبَنِي عَلَى أَرْضٍ لِي فَقَالَ الْكِنْدِيُّ: هِيَ أَرْضِي وَفِي يَدِي لَيْسَ لَهُ فِيهَا حَقٌّ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْحَضْرَمِيِّ: «أَلَكَ بَيِّنَةٌ؟» قَالَ: لَا قَالَ: «فَلَكَ يَمِينُهُ» قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ فَاجِرٌ لَا يُبَالِي عَلَى مَا حَلَفَ عَلَيْهِ وَلَيْسَ يَتَوَرَّعُ منْ شيءٍ قَالَ: «ليسَ لكَ مِنْهُ إِلَّا ذَلِكَ» . فَانْطَلَقَ لِيَحْلِفَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا أَدْبَرَ: «لَئِنْ حَلَفَ عَلَى مَالِهِ لِيَأْكُلَهُ ظُلْمًا لَيَلْقَيَنَّ اللَّهَ وَهُوَ عَنهُ معرض» . رَوَاهُ مُسلم

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Hazramavtlik bir kishi bilan kindalik bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelishdi. Hazramaviy: «Ey Allohning Rasuli, bu kishi mening yerimni gʻasb qilib oldi», dedi. Kindiy esa: «U mening yerim, qoʻlimda turibdi, uning unda haqqi yoʻq», dedi. Shunda Nabiy ﷺ hazramiyga: «Sening daliling bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. (Nabiy ﷺ): «Unda senga uning qasami (tegishli)», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, bu kishi fojir odam, nimaga qasam ichishidan parvo qilmaydi va hech narsadan tortinmaydi», dedi. (Nabiy ﷺ): «Sen uchun undan faqat shu (qasam)gina bor», dedilar. (Kindiy) unga qasam ichish uchun ketganda, u orqa oʻgirgach, Rasululloh ﷺ: «Agar u sening molingni nohaq yeb ketish uchun qasam ichgan boʻlsa, albatta, u Allohning huzuriga Alloh undan yuz oʻgirgan holatda boradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Voil ibn Hujrning hadisi hasan sahihdir.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳазрамавтлик бир киши билан киндалик бир киши Набий ﷺ ҳузурига келишди. Ҳазрамавий: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу киши менинг еримни ғасб қилиб олди», деди. Киндий эса: «У менинг ерим, қўлимда турибди, унинг унда ҳаққи йўқ», деди. Шунда Набий ﷺ ҳазрамийга: «Сенинг далилинг борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. (Набий ﷺ): «Унда сенга унинг қасами (тегишли)», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу киши фожир одам, нимага қасам ичишидан парво қилмайди ва ҳеч нарсадан тортинмайди», деди. (Набий ﷺ): «Сен учун ундан фақат шу (қасам)гина бор», дедилар. (Киндий) унга қасам ичиш учун кетганда, у орқа ўгиргач, Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у сенинг молингни ноҳақ еб кетиш учун қасам ичган бўлса, албатта, у Аллоҳнинг ҳузурига Аллоҳ ундан юз ўгирган ҳолатда боради», дедилар. Абу Исо айтди: Воил ибн Ҳужрнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنِ ادَّعَى مَا لَيْسَ لَهُ فَلَيْسَ مِنَّا وَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺni: «Kim oʻziga tegishli boʻlmagan narsani daʼvo qilsa, u bizdan emas. U oʻz oʻrnini doʻzaxdan tayyorlab olaversin», deb aytayotganlarini eshitdi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺни: «Ким ўзига тегишли бўлмаган нарсани даъво қилса, у биздан эмас. У ўз ўрнини дўзахдан тайёрлаб олаверсин», деб айтаётганларини эшитди.

وَعَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ الشُّهَدَاءِ؟ الَّذِي يَأْتِي بشهادتِه قبلَ أنْ يسْأَلهَا» . رَوَاهُ مُسلم

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Xoʻrozni soʻkmanglar, chunki u namozga (uygʻotish uchun) bong uradi.»Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Хўрозни сўкманглар, чунки у намозга (уйғотиш учун) бонг уради.»

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَجِيءُ قَوْمٌ تَسبِقُ شَهَادَة أحدِهمْ يَمِينه وَيَمِينه شَهَادَته»

Paygʻambar ﷺ: «Odamlarning eng yaxshisi mening asrimdagilardir, soʻng ulardan keyin keladiganlar, soʻng ulardan keyin keladiganlardir. Soʻng shunday qavm keladiki, ularning birining guvohligi qasamidan, qasami esa guvohligidan oldinga oʻtib ketadi», dedilar. Ibrohim aytdi: «Biz kichkina paytimizda, ular bizni guvohlik berish va ahdga (shoshilish)dan (qaytarib) urar edilar».Пайғамбар ﷺ: «Одамларнинг энг яхшиси менинг асримдагилардир, сўнг улардан кейин келадиганлар, сўнг улардан кейин келадиганлардир. Сўнг шундай қавм келадики, уларнинг бирининг гувоҳлиги қасамидан, қасами эса гувоҳлигидан олдинга ўтиб кетади», дедилар. Иброҳим айтди: «Биз кичкина пайтимизда, улар бизни гувоҳлик бериш ва аҳдга (шошилиш)дан (қайтариб) урар эдилар».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَرَضَ عَلَى قَوْمٍ الْيَمِينَ فَأَسْرَعُوا فَأَمْرَ أَنْ يُسْهَمَ بَيْنَهُمْ فِي اليَمينِ أيُّهُمْ يحْلِفُ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ baʼzi odamlarga — qasam ichishni (buyurdi) va ular bunga shoshildi. Paygʻambar ﷺ — kim avval qasam ichishi haqida — ular orasida qurʼa (chek) tashlashni buyurdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ баъзи одамларга — қасам ичишни (буюрди) ва улар бунга шошилди. Пайғамбар ﷺ — ким аввал қасам ичиши ҳақида — улар орасида қуръа (чек) ташлашни буюрди.

عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الْبَيِّنَةُ عَلَى الْمُدَّعِي وَالْيَمِينُ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bayyina (dalil-hujjat keltirish) daʼvogar zimmasida, qasam esa daʼvo qilingan (javobgar) zimmasidadir», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Баййина (далил-ҳужжат келтириш) даъвогар зиммасида, қасам эса даъво қилинган (жавобгар) зиммасидадир», дедилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: فِي رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فِي مَوَارِيثَ لَمْ تَكُنْ لَهُمَا بَيِّنَةٌ إِلَّا دَعْوَاهُمَا فَقَالَ: «مَنْ قَضَيْتُ لَهُ بِشَيْءٍ مِنْ حَقِّ أَخِيهِ فَإِنَّمَا أَقْطَعُ لَهُ قِطْعَةً مِنَ النَّارِ» . فَقَالَ الرَّجُلَانِ: كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ حَقِّي هَذَا لِصَاحِبِي فَقَالَ: «لَا وَلَكِنِ اذْهَبَا فَاقْتَسِمَا وَتَوَخَّيَا الْحَقَّ ثُمَّ اسْتَهِمَا ثُمَّ لْيُحَلِّلْ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْكُمَا صَاحِبَهُ» . وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: «إِنَّمَا أَقْضِي بَيْنَكُمَا برأيي فِيمَا لم يُنزَلْ عليَّ فِيهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlar mening huzurimga daʼvolashib kelasizlar. Men ham faqat bir insonman, ehtimol baʼzingiz oʻz hujjatini boshqangizdan koʻra ravonroq bayon qila olar. Bas, agar men sizlardan biriga uning birodarining haqqidan bir narsani (kesib) hukm qilsam, unga doʻzaxdan bir boʻlakni kesib bergan boʻlaman. Shunday ekan, u (haromni) olmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Ummu Salamaning hadisi hasan sahihdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизлар менинг ҳузуримга даъволашиб келасизлар. Мен ҳам фақат бир инсонман, эҳтимол баъзингиз ўз ҳужжатини бошқангиздан кўра равонроқ баён қила олар. Бас, агар мен сизлардан бирига унинг биродарининг ҳаққидан бир нарсани (кесиб) ҳукм қилсам, унга дўзахдан бир бўлакни кесиб берган бўламан. Шундай экан, у (ҳаромни) олмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Умму Саламанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

وَعَن جابرِ بن عبدِ الله: أَنَّ رَجُلَيْنِ تَدَاعَيَا دَابَّةً فَأَقَامَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا الْبَيِّنَةَ أَنَّهَا دَابَّتُهُ نَتَجَهَا فَقَضَى بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلَّذِي فِي يدِهِ. رَوَاهُ فِي «شرح السّنة»

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi bir ulov (hayvon) haqida daʼvolashib, har biri uni oʻzining ulovi, oʻz hayvonidan tugʻilgan deb bayyina (guvoh) keltirdi. Shunda Rasululloh ﷺ uni qoʻlida (egallab) turgan kishiga hukm qilib berdilar. «Sharh as-sunna»da rivoyat qilingan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Икки киши бир улов (ҳайвон) ҳақида даъволашиб, ҳар бири уни ўзининг улови, ўз ҳайвонидан туғилган деб баййина (гувоҳ) келтирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни қўлида (эгаллаб) турган кишига ҳукм қилиб бердилар. «Шарҳ ас-сунна»да ривоят қилинган.

وَعَن أبي مُوسَى الأشعريِّ: أَنَّ رَجُلَيْنِ ادَّعَيَا بَعِيرًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَعَثَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا شَاهِدَيْنَ فَقَسَّمَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِي رِوَايَةٍ لَهُ وَلِلنَّسَائِيِّ وَابْنِ مَاجَهْ: أَنَّ رَجُلَيْنِ ادَّعَيَا بَعِيرًا لَيْسَتْ لِوَاحِدٍ مِنْهُمَا بَيِّنَةٌ فَجَعَلَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا

Muhammad ibn Bashshor bizga aytib berdi: Hajjoj ibn Minhol bizga aytib berdi: Hammom bizga Qatodadan, uning isnodi maʼnosida rivoyat qildiki: Ikki kishi Nabiy ﷺ zamonlarida bir tuyani daʼvo qildilar. Ularning har biri ikkitadan guvoh keltirdi. Shunda Nabiy ﷺ uni ikkalasi oʻrtasida teng ikki boʻlakka boʻlib berdilar.Муҳаммад ибн Башшор бизга айтиб берди: Ҳажжож ибн Минҳол бизга айтиб берди: Ҳаммом бизга Қатодадан, унинг исноди маъносида ривоят қилдики: Икки киши Набий ﷺ замонларида бир туяни даъво қилдилар. Уларнинг ҳар бири иккитадан гувоҳ келтирди. Шунда Набий ﷺ уни иккаласи ўртасида тенг икки бўлакка бўлиб бердилар.

وَعَن أبي هريرةَ أنَّ رجُلينِ اختَصما فِي دَابَّة وَلَيْسَ لَهما بَيِّنَةٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «استهِما على اليَمينِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وابنُ مَاجَه

Muhammad ibn Minhol bizga aytib berdi: Yazid ibn Zurayʼ bizga aytib berdi: Ibn Abu Aruba bizga Qatodadan, u Xilosdan, u Abu Rofeʼdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki: Ikki kishi bir mol-mulk haqida nizolashib, ishni Nabiy ﷺ huzuriga keltirdilar. Ularning hech birida dalil-isbot yoʻq edi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ikkalangiz qasam ichish ustida — buni xoh yoqtirsangiz, xoh yoqtirmasangiz — qurʼa tashlangiz», dedilar.Муҳаммад ибн Минҳол бизга айтиб берди: Язид ибн Зурайъ бизга айтиб берди: Ибн Абу Аруба бизга Қатодадан, у Хилосдан, у Абу Рофеъдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики: Икки киши бир мол-мулк ҳақида низолашиб, ишни Набий ﷺ ҳузурига келтирдилар. Уларнинг ҳеч бирида далил-исбот йўқ эди. Шунда Набий ﷺ: «Иккалангиз қасам ичиш устида — буни хоҳ ёқтирсангиз, хоҳ ёқтирмасангиз — қуръа ташлангиз», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِرَجُلٍ حَلَّفَهُ: «احْلِفْ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ مَاله عِنْدَكَ شَيْءٌ» يُعْنَى لِلْمُدَّعِي. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qasam ichirmoqchi boʻlgan bir kishiga: «Undan boshqa iloh boʻlmagan Alloh bilan qasam ichki, uning (daʼvogarning) huzuringda hech narsasi yoʻq», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қасам ичирмоқчи бўлган бир кишига: «Ундан бошқа илоҳ бўлмаган Аллоҳ билан қасам ички, унинг (даъвогарнинг) ҳузурингда ҳеч нарсаси йўқ», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَن الأشعثِ بنِ قيسٍ قَالَ: كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ أرضٌ فحَجَدني فَقَدَّمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «أَلَكَ بَيِّنَةٌ؟» قُلْتُ: لَا قَالَ لِلْيَهُودِيِّ: «احْلِفْ» قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَنْ يَحْلِفَ وَيَذْهَبَ بِمَالِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: (إِنَّ الَّذِينَ يشترونَ بعهدِ اللَّهِ وأَيمانِهِم ثمنا قَلِيلا) الْآيَة. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir musulmonning molini nohaq olib qoʻyish uchun yolgʻonchi boʻla turib qasam ichsa, Allohga (qiyomatda) Alloh unga gʻazabnok holida roʻbaroʻ boʻladi», dedilar. Shunda Ashʼas: «Vallohi, bu (oyat) mening haqimda nozil boʻlgan. Mening bilan bir yahudiy oʻrtasida yer (haqida nizo) bor edi, u (yerni) mendan inkor qildi. Men uni Nabiy ﷺ huzurlariga olib bordim. Nabiy ﷺ menga: ‹Daliling bormi?› dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U zot yahudiyga: ‹Qasam ich›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, unday boʻlsa, u qasam ichib, molimni olib ketadi-ku›, dedim. Shunda Alloh taolo: {Albatta, Allohga bergan ahdlarini va qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar…} oyatining oxirigacha nozil qildi», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мусулмоннинг молини ноҳақ олиб қўйиш учун ёлғончи бўла туриб қасам ичса, Аллоҳга (қиёматда) Аллоҳ унга ғазабнок ҳолида рўбарў бўлади», дедилар. Шунда Ашъас: «Валлоҳи, бу (оят) менинг ҳақимда нозил бўлган. Менинг билан бир яҳудий ўртасида ер (ҳақида низо) бор эди, у (ерни) мендан инкор қилди. Мен уни Набий ﷺ ҳузурларига олиб бордим. Набий ﷺ менга: ‹Далилинг борми?› дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У зот яҳудийга: ‹Қасам ич›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, ундай бўлса, у қасам ичиб, молимни олиб кетади-ку›, дедим. Шунда Аллоҳ таоло: {Албатта, Аллоҳга берган аҳдларини ва қасамларини арзон баҳога сотадиганлар…} оятининг охиригача нозил қилди», деди.

وَعَنْهُ أَنْ رَجُلًا مَنْ كِنْدَةَ وَرَجُلًا مِنْ حَضْرَمَوْتَ اخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَرْضٍ مِنَ الْيَمَنِ فَقَالَ الْحَضْرَمِيُّ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَرْضِي اغْتَصَبَنِيهَا أَبُو هَذَا وَهَى فِي يَدِهِ قَالَ: «هَلْ لَكَ بَيِّنَةٌ؟» قَالَ: لَا وَلَكِنْ أُحَلِّفُهُ وَاللَّهِ مَا يَعْلَمُ أَنَّهَا أَرْضِي اغْتَصَبَنِيهَا أَبُوهُ؟ فَتَهَيَّأَ الْكِنْدِيُّ لِلْيَمِينِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَقْطَعُ أَحَدٌ مَالًا بِيَمِينٍ إِلَّا لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ أَجْذَمُ» فَقَالَ الْكِنْدِيُّ: هِيَ أرضُهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ashʼas ibn Qays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Kinda qabilasidan boʻlgan bir kishi bilan Hazramavtdan boʻlgan bir kishi Yamandagi bir yer haqida Nabiy ﷺ huzurlarida daʼvolashdilar. Hazramavtlik: «Yo Rasululloh, mening yerimni bu kishining otasi gʻasb qilib olgan, u (yer) hozir uning qoʻlida», dedi. U zot: «Daliling bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, lekin men unga qasam ichirtiraman: vallohi, u bu yer mening yerim ekanini va otasi uni mendan gʻasb qilib olganini bilmaydimi (ekan)», dedi. Kindalik kishi qasam ichishga shaylandi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kimki birovning molini qasam bilan olib qoʻysa, Allohga (qiyomatda) qoʻli kesilgan holida roʻbaroʻ boʻladi», dedilar. Shunda kindalik kishi: «U (yer) uning yeridir», dedi.Ашъас ибн Қайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Кинда қабиласидан бўлган бир киши билан Ҳазрамавтдан бўлган бир киши Ямандаги бир ер ҳақида Набий ﷺ ҳузурларида даъволашдилар. Ҳазрамавтлик: «Ё Расулуллоҳ, менинг еримни бу кишининг отаси ғасб қилиб олган, у (ер) ҳозир унинг қўлида», деди. У зот: «Далилинг борми?» дедилар. У: «Йўқ, лекин мен унга қасам ичиртираман: валлоҳи, у бу ер менинг ерим эканини ва отаси уни мендан ғасб қилиб олганини билмайдими (экан)», деди. Киндалик киши қасам ичишга шайланди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки бировнинг молини қасам билан олиб қўйса, Аллоҳга (қиёматда) қўли кесилган ҳолида рўбарў бўлади», дедилар. Шунда киндалик киши: «У (ер) унинг еридир», деди.

وَعَن عبدِ اللَّهِ بنِ أُنَيْسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ مِنْ أَكْبَرِ الْكَبَائِرِ الشِّرْكَ بِاللَّهِ وَعُقُوقَ الْوَالِدَيْنِ وَالْيَمِينَ الْغَمُوسَ وَمَا حَلَفَ حَالِفٌ بِاللَّهِ يَمِينَ صَبْرٍ فَأَدْخَلَ فِيهَا مِثْلَ جَنَاحِ بَعُوضَةٍ إِلَّا جُعِلَتْ نُكْتَةً فِي قَلْبِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيب

Abdulloh ibn Unays al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Eng katta gunohlardan Allohga shirk keltirish, ota-onaga oqlik qilish, yolgʻon qasam ichish hamda kishining (boshqaning haqqini yeb) qasdma-qasd ichgan qasamiga chivinning qanotidek (yolgʻon) qoʻshishidir; bunday qilgan kishining qalbiga qiyomat kunigacha (turadigan) bir nuqta solib qoʻyiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Umoma al-Ansoriy — u Saʼlabaning oʻgʻlidir, biz uning ismini bilmaymiz, u Nabiy ﷺdan (bir necha) hadislar rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Унайс ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Энг катта гуноҳлардан Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқлик қилиш, ёлғон қасам ичиш ҳамда кишининг (бошқанинг ҳаққини еб) қасдма-қасд ичган қасамига чивиннинг қанотидек (ёлғон) қўшишидир; бундай қилган кишининг қалбига қиёмат кунигача (турадиган) бир нуқта солиб қўйилади», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Умома ал-Ансорий — у Саълабанинг ўғлидир, биз унинг исмини билмаймиз, у Набий ﷺдан (бир неча) ҳадислар ривоят қилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَحْلِفُ أَحَدٌ عِنْدَ مِنْبَرِي هَذَا عَلَى يَمِينٍ آثِمَةٍ وَلَوْ عَلَى سِوَاكٍ أَخْضَرَ إِلَّا تَبَوَّأَ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ أَوْ وَجَبَتْ لَهُ النَّارُ» . رَوَاهُ مَالِكٌ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hech kim mening shu minbarim oldida — garchi koʻkargan bir misvok (tish choʻpi) uchun boʻlsa-da — gunohkor (yolgʻon) qasam ichmasin. Aks holda, u doʻzaxdagi oʻrnini hozirlab qoʻygan boʻladi», yoki «unga doʻzax vojib boʻladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч ким менинг шу минбарим олдида — гарчи кўкарган бир мисвок (тиш чўпи) учун бўлса-да — гуноҳкор (ёлғон) қасам ичмасин. Акс ҳолда, у дўзахдаги ўрнини ҳозирлаб қўйган бўлади», ёки «унга дўзах вожиб бўлади», дедилар.

فاتكٍ قَالَ: صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الصُّبْحِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَامَ قَائِمًا فَقَالَ: «عُدِلَتْ شَهَادَةُ الزُّورِ بِالْإِشْرَاكِ بِاللَّهِ» ثَلَاثَ مَرَّاتٍ. ثُمَّ قَرَأَ: (فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بهِ) رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه وَرَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ عَنْ أَيْمَنَ بْنِ خُرَيْمٍ إِلَّا أَنَّ ابْنَ مَاجَهْ لَمْ يَذْكُرِ الْقِرَاءَةَ

Yahyo ibn Muso al-Balxiy bizga aytib berdi: Muhammad ibn Ubayd bizga aytib berdi: Sufyon — yaʼni al-Usfuriy — menga otasidan, u Habib ibn an-Nuʼmon al-Asadiydan, u Xuraym ibn Fotik (roziyallohu anhu)dan aytib berdi. U dedi: «Rasululloh ﷺ subhi sodiq namozini oʻqib boʻlganlaridan soʻng, oʻrnilaridan tik turib uch marta: ‹Yolgʻon guvohlik berish Allohga shirk keltirish bilan teng qilindi›, — dedilar. Soʻng: {Butlar palaganidan saqlaning va yolgʻon soʻzdan saqlaning. Ollohga toat-ibodatda barqaror boʻlgan, Unga shirk keltirmagan holatda (bunday qiling)} oyatini tilovat qildilar».Яҳё ибн Мусо ал-Балхий бизга айтиб берди: Муҳаммад ибн Убайд бизга айтиб берди: Суфён — яъни ал-Усфурий — менга отасидан, у Ҳабиб ибн ан-Нуъмон ал-Асадийдан, у Хурайм ибн Фотик (розияллоҳу анҳу)дан айтиб берди. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ субҳи содиқ намозини ўқиб бўлганларидан сўнг, ўрниларидан тик туриб уч марта: ‹Ёлғон гувоҳлик бериш Аллоҳга ширк келтириш билан тенг қилинди›, — дедилар. Сўнг: {Бутлар палаганидан сақланинг ва ёлғон сўздан сақланинг. Оллоҳга тоат-ибодатда барқарор бўлган, Унга ширк келтирмаган ҳолатда (бундай қилинг)} оятини тиловат қилдилар».

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَجُوزُ شَهَادَةُ خَائِنٍ وَلَا خَائِنَةٍ وَلَا مَجْلُودٍ حَدًّا وَلَا ذِي غِمْرٍ عَلَى أَخِيهِ وَلَا ظَنِينٍ فِي وَلَاءٍ وَلَا قَرَابَةٍ وَلَا الْقَانِعِ مَعَ أَهْلِ الْبَيْتِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حديثٌ غريبٌ ويزيدُ بن زيادٍ الدِّمَشْقِي الرَّاوِي مُنكر الحَدِيث

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xiyonatchi erkak va xiyonatchi ayolning, had (jazosi) bilan kaltaklangan erkak va kaltaklangan ayolning, oʻz birodariga adovati boʻlgan kishining, guvohlik berishga oʻrgatilgan (yolgʻon) guvohning, oilaga (xizmatkor boʻlib) ergashganning va vala (mavlolik) yoki qarindoshlik sababli (manfaatdor boʻlib) gumon ostida boʻlganning guvohligi maqbul boʻlmaydi», dedilar. Fazoriy aytdi: «Qoneʼ» — (oilaga) ergashuvchi (xizmatkor)dir. Bu hadis gʻaribdir, uni faqat Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiyning hadisidan bilamiz. Yazid esa hadisda zaif sanaladi va bu hadis az-Zuhriyning hadisidan faqat uning rivoyati bilan maʼlumdir. Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. (Abu Iso) aytdi: Biz bu hadisning maʼnosini bilmaymiz va u nazdimda sanadi jihatidan sahih emas. Bu masalada ilm ahlining amali shundayki, qarindoshning qarindoshlik sababli guvohligi joizdir. Ilm ahli ota farzand uchun va farzand ota uchun guvohlik berishida ixtilof qilganlar: ilm ahlining koʻpchiligi ota farzand uchun, farzand ota uchun guvohligini joiz koʻrmagan. Baʼzi ilm ahli esa: agar adolatli boʻlsa, otaning farzand uchun guvohligi joiz, shuningdek farzandning ota uchun guvohligi ham joizdir, degan. Akaning birodari uchun guvohligi joizligida esa ixtilof qilmaganlar, shuningdek har bir qarindoshning qarindoshi uchun guvohligi (joiz)dir. Shofiy aytdi: Bir kishining boshqa kishiga qarshi guvohligi — garchi adolatli boʻlsa-da — agar ular orasida adovat boʻlsa, joiz boʻlmaydi. U Abdurrahmon al-Aʼrajning Paygʻambar ﷺdan mursal qilib rivoyat qilgan: «Adovatga ega kishining guvohligi joiz boʻlmaydi», degan hadisiga amal qilgan — yaʼni dushmanlik egasi (guvohligi). Bu hadisning maʼnosi ham shunday boʻlib, unda: «Oʻz birodariga gʻimr (adovat) egasining guvohligi joiz boʻlmaydi» — yaʼni dushmanlik egasi (deyilgan).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хиёнатчи эркак ва хиёнатчи аёлнинг, ҳад (жазоси) билан калтакланган эркак ва калтакланган аёлнинг, ўз биродарига адовати бўлган кишининг, гувоҳлик беришга ўргатилган (ёлғон) гувоҳнинг, оилага (хизматкор бўлиб) эргашганнинг ва вала (мавлолик) ёки қариндошлик сабабли (манфаатдор бўлиб) гумон остида бўлганнинг гувоҳлиги мақбул бўлмайди», дедилар. Фазорий айтди: «Қонеъ» — (оилага) эргашувчи (хизматкор)дир. Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Язид ибн Зиёд ад-Димашқийнинг ҳадисидан биламиз. Язид эса ҳадисда заиф саналади ва бу ҳадис аз-Зуҳрийнинг ҳадисидан фақат унинг ривояти билан маълумдир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. (Абу Исо) айтди: Биз бу ҳадиснинг маъносини билмаймиз ва у наздимда санади жиҳатидан саҳиҳ эмас. Бу масалада илм аҳлининг амали шундайки, қариндошнинг қариндошлик сабабли гувоҳлиги жоиздир. Илм аҳли ота фарзанд учун ва фарзанд ота учун гувоҳлик беришида ихтилоф қилганлар: илм аҳлининг кўпчилиги ота фарзанд учун, фарзанд ота учун гувоҳлигини жоиз кўрмаган. Баъзи илм аҳли эса: агар адолатли бўлса, отанинг фарзанд учун гувоҳлиги жоиз, шунингдек фарзанднинг ота учун гувоҳлиги ҳам жоиздир, деган. Аканинг биродари учун гувоҳлиги жоизлигида эса ихтилоф қилмаганлар, шунингдек ҳар бир қариндошнинг қариндоши учун гувоҳлиги (жоиз)дир. Шофий айтди: Бир кишининг бошқа кишига қарши гувоҳлиги — гарчи адолатли бўлса-да — агар улар орасида адоват бўлса, жоиз бўлмайди. У Абдурраҳмон ал-Аъражнинг Пайғамбар ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилган: «Адоватга эга кишининг гувоҳлиги жоиз бўлмайди», деган ҳадисига амал қилган — яъни душманлик эгаси (гувоҳлиги). Бу ҳадиснинг маъноси ҳам шундай бўлиб, унда: «Ўз биродарига ғимр (адоват) эгасининг гувоҳлиги жоиз бўлмайди» — яъни душманлик эгаси (дейилган).

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا تَجُوزُ شَهَادَةُ خَائِنٍ وَلَا خَائِنَةٍ وَلَا زَانٍ وَلَا زَانِيَةٍ وَلَا ذِي غِمْرٍ عَلَى أَخِيهِ» . وَرَدَّ شَهَادَةَ الْقَانِعِ لِأَهْلِ الْبَيَتْ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muhammad ibn Xalaf ibn Toriq ar-Roziy bizga aytib berdi: Zayd ibn Yahyo ibn Ubayd al-Xuzoiy bizga aytib berdi: Said ibn Abdulaziz bizga Sulaymon ibn Musodan, oʻz isnodi bilan aytib berdi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Xiyonatchi erkakning ham, xiyonatchi ayolning ham, zinokor erkakning ham, zinokor ayolning ham, oʻz birodariga nisbatan kek saqlovchi kishining ham guvohligi joiz emas», — dedilar.Муҳаммад ибн Халаф ибн Ториқ ар-Розий бизга айтиб берди: Зайд ибн Яҳё ибн Убайд ал-Хузоий бизга айтиб берди: Саид ибн Абдулазиз бизга Сулаймон ибн Мусодан, ўз исноди билан айтиб берди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Хиёнатчи эркакнинг ҳам, хиёнатчи аёлнинг ҳам, зинокор эркакнинг ҳам, зинокор аёлнинг ҳам, ўз биродарига нисбатан кек сақловчи кишининг ҳам гувоҳлиги жоиз эмас», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا تَجُوزُ شَهَادَةُ بَدَوِيٍّ عَلَى صَاحِبِ قَرْيَةٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Badaviy (koʻchmanchi arab)ning qishloq ahliga qarshi guvohligi joiz emas», dedilar. Abu Dovud va Ibn Moja rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бадавий (кўчманчи араб)нинг қишлоқ аҳлига қарши гувоҳлиги жоиз эмас», дедилар. Абу Довуд ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ فَقَالَ الْمَقْضِيُّ عَلَيْهِ لَمَّا أَدْبَرَ: حَسْبِيَ اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَلُومُ عَلَى الْعَجْزِ وَلَكِنْ عَلَيْكَ بِالْكَيْسِ فَإِذَا غَلَبَكَ أَمْرٌ فَقُلْ: حَسْبِيَ اللَّهُ ونِعْمَ الوكيلُ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ikki kishi oʻrtasida hukm chiqardilar. Hukm oʻz zarariga chiqarilgan kishi orqasiga oʻgirilib ketayotib: «Allohning Oʻzi menga yetarlidir va U eng yaxshi vakildir», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh ojizlik (sustkashlik) uchun malomat qiladi. Lekin sen aql-zakovat (chora-tadbir) ila ish tutgin. Bordi-yu, bir ish sendan ustun kelsa (qoʻlingdan kelmasa), shunda: ‹Allohning Oʻzi menga yetarlidir va U eng yaxshi vakildir›, degin», dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ икки киши ўртасида ҳукм чиқардилар. Ҳукм ўз зарарига чиқарилган киши орқасига ўгирилиб кетаётиб: «Аллоҳнинг Ўзи менга етарлидир ва У энг яхши вакилдир», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ожизлик (сусткашлик) учун маломат қилади. Лекин сен ақл-заковат (чора-тадбир) ила иш тутгин. Борди-ю, бир иш сендан устун келса (қўлингдан келмаса), шунда: ‹Аллоҳнинг Ўзи менга етарлидир ва У энг яхши вакилдир›, дегин», дедилар.

وَعَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَبَسَ رَجُلًا فِي تُهْمَةٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وزادَ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ: ثمَّ خَلّى عَنهُ

Bahz ibn Hakim otasidan, u bobosidan rivoyat qilishicha, Paygʻambar ﷺ bir kishini gumon (ayb taqalishi) sababli hibsga oldilar.Баҳз ибн Ҳаким отасидан, у бобосидан ривоят қилишича, Пайғамбар ﷺ бир кишини гумон (айб тақалиши) сабабли ҳибсга олдилар.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الْخَصْمَيْنِ يَقْعُدَانِ بَيْنَ يَدَيِ الْحَاكِمِ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ

Ahmad ibn Maniyʼ bizga hadis aytdi, Abdulloh ibn al-Muborak bizga hadis aytdi, Musʼab ibn Sobit bizga hadis aytdi, u Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib: «Rasululloh ﷺ ikki tortishuvchi qozining oldida (yonma-yon) oʻtirishlari haqida hukm qildilar», dedi.Аҳмад ибн Манийъ бизга ҳадис айтди, Абдуллоҳ ибн ал-Муборак бизга ҳадис айтди, Мусъаб ибн Собит бизга ҳадис айтди, у Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб: «Расулуллоҳ ﷺ икки тортишувчи қозининг олдида (ёнма-ён) ўтиришлари ҳақида ҳукм қилдилар», деди.