عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَصَامَ رَمَضَانَ كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ جَاهَدَ فِي سهل اللَّهِ أَوْ جَلَسَ فِي أَرْضِهِ الَّتِي وُلِدَ فِيهَا» . قَالُوا: أفَلا نُبشِّرُ النَّاسَ؟ قَالَ: «إِنَّ فِي الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ أَعَدَّهَا اللَّهُ لِلْمُجَاهِدِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَا بَيْنَ الدَّرَجَتَيْنِ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَاسْأَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ فَإِنَّهُ أَوْسَطُ الْجَنَّةِ وَأَعْلَى الْجَنَّةِ وَفَوْقَهُ عَرْشُ الرَّحْمَنِ وَمِنْهُ تُفَجَّرُ أنهارُ الجنَّةِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirsa, namozni mukammal oʻqisa va Ramazon oyida roʻza tutsa — u Alloh yoʻlida jang qilsa ham, yoki oʻzi tugʻilgan yerda qolsa ham — Alloh uni haqli ravishda jannatga kiritadi», — dedi. Odamlar: «Yo Rasululloh! Biz odamlarga shu xushxabarni yetkazaylikmi?» — dedi. U zot: «Jannatning yuzta darajasi bor — Alloh ularni oʻz yoʻlida jang qiladigan mujohidlar uchun (atab) qoʻygan; har ikki daraja orasidagi masofa — osmon bilan yer orasidagi masofadek(dir). Bas, sizlar Allohdan (biror narsa) soʻraganingizda, Firdavsni soʻranglar — u — jannatning eng yaxshi va eng yuqori qismi(dir)», — dedi (Rivoyatchi qoʻshdi: «Menimcha, Paygʻambar ﷺ: ‹Uning (Firdavsning) ustida — Rahmonning (Allohning) Arshi(dir) va undan jannat daryolari oqib chiqadi›, — (ham) dedi»).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтирса, намозни мукаммал ўқиса ва Рамазон ойида рўза туца — у Аллоҳ йўлида жанг қилса ҳам, ёки ўзи туғилган ерда қолса ҳам — Аллоҳ уни ҳақли равишда жаннатга киритади», — деди. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ! Биз одамларга шу хушхабарни етказайликми?» — деди. У зот: «Жаннатнинг юзта даражаси бор — Аллоҳ уларни ўз йўлида жанг қиладиган мужоҳидлар учун (атаб) қўйган; ҳар икки даража орасидаги масофа — осмон билан ер орасидаги масофадек(дир). Бас, сизлар Аллоҳдан (бирор нарса) сўраганингизда, Фирдавсни сўранглар — у — жаннатнинг энг яхши ва энг юқори қисми(дир)», — деди (Ривоятчи қўшди: «Менимча, Пайғамбар ﷺ: ‹Унинг (Фирдавснинг) устида — Раҳмоннинг (Аллоҳнинг) Арши(дир) ва ундан жаннат дарёлари оқиб чиқади›, — (ҳам) деди»).

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَثَلُ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْقَانِتِ بِآيَاتِ اللَّهِ لَا يَفْتُرُ مِنْ صِيَامٍ وَلَا صَلَاةٍ حَتَّى يَرْجِعَ الْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dan: «Aziz va jalil Alloh yoʻlidagi jihodga nima teng keladi?» — deb soʻrandi. (U zot): «Sizlar unga kuchingiz yetmaydi», — dedilar. (Abu Hurayra) dedi: Soʻng ular bu (savol)ni ikki yoki uch marta takrorladilar, har safar (u zot): «Sizlar unga kuchingiz yetmaydi», — derdilar. Uchinchisida esa: «Alloh yoʻlidagi mujohidning misoli xuddi roʻza tutuvchi, (namozda) tik turuvchi, Allohning oyatlariga itoat qiluvchi kishiga oʻxshaydi: Alloh taolo yoʻlidagi mujohid (jihoddan) qaytguncha roʻzasidan ham, namozidan ham toʻxtamaydi (sustlik qilmaydi)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дан: «Азиз ва жалил Аллоҳ йўлидаги жиҳодга нима тенг келади?» — деб сўранди. (У зот): «Сизлар унга кучингиз етмайди», — дедилар. (Абу Ҳурайра) деди: Сўнг улар бу (савол)ни икки ёки уч марта такрорладилар, ҳар сафар (у зот): «Сизлар унга кучингиз етмайди», — дердилар. Учинчисида эса: «Аллоҳ йўлидаги мужоҳиднинг мисоли худди рўза тутувчи, (намозда) тик турувчи, Аллоҳнинг оятларига итоат қилувчи кишига ўхшайди: Аллоҳ таоло йўлидаги мужоҳид (жиҳоддан) қайтгунча рўзасидан ҳам, намозидан ҳам тўхтамайди (сустлик қилмайди)», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «انْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ فِي سَبِيلِهِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا إِيمَانٌ بِي وَتَصْدِيقٌ بِرُسُلِي أَنْ أَرْجِعَهُ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ وَغَنِيمَةٍ أَوْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh yoʻlida — uni faqat Allohga va Uning paygʻambarlariga iymon undagan, boshqa hech narsa undamagan holda — (jangga) chiqqan kishini Alloh, agar tirik qaytsa, savob yoki oʻlja bilan (mukofotlaydi); agar (shahid boʻlib) oʻlsa, jannatga kiritadi. Agar ummatimga ogʻir boʻlmaganida, men (jihodga ketayotgan) hech bir saryadan (qoʻshindan) orqada qolmasdim. Men Alloh yoʻlida shahid boʻlishni, soʻng tiriltirilishni, yana shahid boʻlishni, yana tiriltirilishni, yana shahid boʻlishni juda istar edim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ йўлида — уни фақат Аллоҳга ва Унинг пайғамбарларига иймон ундаган, бошқа ҳеч нарса ундамаган ҳолда — (жангга) чиққан кишини Аллоҳ, агар тирик қайца, савоб ёки ўлжа билан (мукофотлайди); агар (шаҳид бўлиб) ўлса, жаннатга киритади. Агар умматимга оғир бўлмаганида, мен (жиҳодга кетаётган) ҳеч бир сарядан (қўшиндан) орқада қолмасдим. Мен Аллоҳ йўлида шаҳид бўлишни, сўнг тирилтирилишни, яна шаҳид бўлишни, яна тирилтирилишни, яна шаҳид бўлишни жуда истар эдим», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلَا أَنَّ رِجَالًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ لَا تَطِيبُ أَنْفُسُهُمْ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنِّي وَلَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُهُمْ عَلَيْهِ مَا تَخَلَّفْتُ عَنْ سَرِيَّةٍ تَغْزُو فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوَدِدْتُ أنْ أُقتَلَ فِي سَبِيل الله ثمَّ أُحْيى ثمَّ أُقتَلُ ثمَّ أُحْيى ثمَّ أُقتَلُ ثمَّ أُحْيى ثمَّ أقتل»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasam! Agar moʻminlar ichida — mendan orqada qolishni yoqtirmaydigan, lekin men ularni ulov (transport) bilan taʼminlay olmaydigan — baʼzi kishilar boʻlmaganida, men, albatta, Alloh yoʻlida (jangga) chiqadigan hech bir sariyya (qoʻshin boʻlinmasi)dan orqada qolmas edim. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasam! Men — Alloh yoʻlida shahid boʻlishni, soʻng tiriltirilishni, soʻng (yana) shahid boʻlishni, soʻng tiriltirilishni, soʻng (yana) shahid boʻlishni, soʻng tiriltirilishni, soʻng (yana) shahid boʻlishni — yaxshi koʻraman», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасам! Агар мўминлар ичида — мендан орқада қолишни ёқтирмайдиган, лекин мен уларни улов (транспорт) билан таъминлай олмайдиган — баъзи кишилар бўлмаганида, мен, албатта, Аллоҳ йўлида (жангга) чиқадиган ҳеч бир сарийя (қўшин бўлинмаси)дан орқада қолмас эдим. Жоним қўлида бўлган Зотга қасам! Мен — Аллоҳ йўлида шаҳид бўлишни, сўнг тирилтирилишни, сўнг (яна) шаҳид бўлишни, сўнг тирилтирилишни, сўнг (яна) шаҳид бўлишни, сўнг тирилтирилишни, сўнг (яна) шаҳид бўлишни — яхши кўраман», — деди.

وَعَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا عَلَيْهَا»

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh yoʻlida — musulmonlarni kofirlardan — bir kun qoʻriqlash (ribot qilish) — dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroq(dir); jannatda — sizlardan birovning qamchisi (joylashadigan) kichik joy — dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroq(dir); va banda (kishi) Alloh yoʻlida — ertalab yoki kechqurun — bosib oʻtadigan (bir martalik) safar — dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroq(dir)», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ йўлида — мусулмонларни кофирлардан — бир кун қўриқлаш (рибот қилиш) — дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқ(дир); жаннатда — сизлардан бировнинг қамчиси (жойлашадиган) кичик жой — дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқ(дир); ва банда (киши) Аллоҳ йўлида — эрталаб ёки кечқурун — босиб ўтадиган (бир марталик) сафар — дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқ(дир)», — деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَغَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida (jihod uchun) bir ertalab yoki bir kechqurun (yoʻlga chiqish) dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида (жиҳод учун) бир эрталаб ёки бир кечқурун (йўлга чиқиш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», — дедилар.

وَعَن سلمانَ الفارسيِّ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «رِبَاطُ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ صِيَامِ شَهْرٍ وَقِيَامِهِ وَإِنْ مَاتَ جَرَى عَلَيْهِ عَمَلُهُ الَّذِي كَانَ يَعْمَلُهُ وَأُجْرِيَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ وَأَمِنَ الْفَتَّانَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Bir kun-bir kecha (chegarada) qorovullik qilish (ribot) bir oy roʻza tutib, (tunlari) namozga turishdan koʻra afzaldir. Agar (ribotda turgan) kishi vafot etsa, qilib turgan amali (savobi) unga oqib (davom etib) turadi, rizqi unga oqdiriladi va u (qabr) fitnachisidan (azobidan) omon boʻladi».Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Бир кун-бир кеча (чегарада) қоровуллик қилиш (рибот) бир ой рўза тутиб, (тунлари) намозга туришдан кўра афзалдир. Агар (риботда турган) киши вафот этса, қилиб турган амали (савоби) унга оқиб (давом этиб) туради, ризқи унга оқдирилади ва у (қабр) фитначисидан (азобидан) омон бўлади».

وَعَن أبي عَبْسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا اغْبَرَّتْ قَدَمَا عَبْدٍ فِي سَبِيلِ الله فَتَمَسهُ النَّار» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Abs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida bandaning oyoqlari changga belansa, uni doʻzax oʻti kuydirmaydi», dedilar. Buxoriy rivoyat qilgan.Абу Абс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида банданинг оёқлари чангга беланса, уни дўзах ўти куйдирмайди», дедилар. Бухорий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا يَجْتَمِعُ كَافِرٌ وَقَاتِلُهُ فِي النَّارِ أبدا» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Kofir va uni oʻldirgan (moʻmin) hech qachon doʻzaxda jamlanmaydilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Кофир ва уни ўлдирган (мўмин) ҳеч қачон дўзахда жамланмайдилар».

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مِنْ خَيْرِ مَعَاشِ النَّاسِ لَهُمْ رَجُلٌ مُمْسِكٌ عِنَانَ فَرَسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَطِيرُ عَلَى مَتْنِهِ كُلَّمَا سَمِعَ هَيْعَةً أَوْ فَزْعَةً طَارَ عَلَيْهِ يَبْتَغِي الْقَتْلَ وَالْمَوْتَ مَظَانَّهُ أَوْ رَجُلٌ فِي غُنَيْمَةٍ فِي رَأْسِ شَعَفَةٍ مِنْ هَذِهِ الشَّعَفِ أَوْ بَطْنِ وَادٍ مِنْ هَذِهِ الْأَوْدِيَةِ يُقِيمُ الصَّلَاةَ وَيُؤْتِي الزَّكَاةَ وَيَعْبُدُ الله حَتَّى يَأْتِيَهُ الْيَقِينُ لَيْسَ مِنَ النَّاسِ إِلَّا فِي خير» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Odamlarning eng yaxshi tirikchilik qiladigani — Allohning yoʻlida otining jilovini ushlab turgan, (jangga shay) uning ustida uchib yuradigan, har qachon (dushman) haqida xavotirli xabar yoxud yordamga chaqiriqni eshitsa, oʻlim kutilayotgan joylarda qatl boʻlish va oʻlimni izlab unga otilib boradigan kishidir; yoxud bu togʻlardan birining choʻqqisida yoki bu vodiylardan birining ichida oʻz qoʻylari bilan boʻlib, namozni toʻkis ado etadigan, zakot beradigan va oʻlim (yaqin) kelmaguncha Robbiga ibodat qiladigan kishidir. Bu odamlar faqat yaxshilik ichida boʻladilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Одамларнинг энг яхши тирикчилик қиладигани — Аллоҳнинг йўлида отининг жиловини ушлаб турган, (жангга шай) унинг устида учиб юрадиган, ҳар қачон (душман) ҳақида хавотирли хабар ёхуд ёрдамга чақириқни эшитса, ўлим кутилаётган жойларда қатл бўлиш ва ўлимни излаб унга отилиб борадиган кишидир; ёхуд бу тоғлардан бирининг чўққисида ёки бу водийлардан бирининг ичида ўз қўйлари билан бўлиб, намозни тўкис адо этадиган, закот берадиган ва ўлим (яқин) келмагунча Роббига ибодат қиладиган кишидир. Бу одамлар фақат яхшилик ичида бўладилар».

وَعَن زيد بن خالدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدْ غَزَا وَمَنْ خَلَفَ غَازِيًا فِي أَهْلِهِ فقد غزا»

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim Alloh yoʻlidagi bir gʻoziyni jihozlasa, demak u (oʻzi) gʻazot qilibdi; kim gʻoziyning ahli (oilasi)da unga oʻrinbosar boʻlsa, demak u (oʻzi) gʻazot qilibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, va u bundan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким Аллоҳ йўлидаги бир ғозийни жиҳозласа, демак у (ўзи) ғазот қилибди; ким ғозийнинг аҳли (оиласи)да унга ўринбосар бўлса, демак у (ўзи) ғазот қилибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, ва у бундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «حُرْمَةُ نِسَاءِ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ كَحُرْمَةِ أُمَّهَاتِهِمْ وَمَا مِنْ رَجُلٍ مِنَ الْقَاعِدِينَ يَخْلُفُ رَجُلًا مِنَ الْمُجَاهِدِينَ فِي أَهْلِهِ فَيَخُونُهُ فِيهِمْ إِلَّا وُقِفَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فيأخذُ مِنْ عَمَلِهِ مَا شَاءَ فَمَا ظَنُّكُمْ؟» . رَوَاهُ مُسلم

Burayda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mujohidlarning ayollarining hurmati (uyda) qolganlarga oʻz onalarining hurmati kabidir. (Uyda) qolganlardan biron kishi mujohidlardan birining ortidan uning ahlini saqlovchi boʻlsa-yu, soʻng ular borasida unga xiyonat qilsa, qiyomat kuni albatta uning oldida toʻxtatiladi, soʻng (mujohid) uning amalidan xohlaganini olib oladi. Bas, sizlar nima deb oʻylaysizlar?» — dedilar.Бурайда ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мужоҳидларнинг аёлларининг ҳурмати (уйда) қолганларга ўз оналарининг ҳурмати кабидир. (Уйда) қолганлардан бирон киши мужоҳидлардан бирининг ортидан унинг аҳлини сақловчи бўлса-ю, сўнг улар борасида унга хиёнат қилса, қиёмат куни албатта унинг олдида тўхтатилади, сўнг (мужоҳид) унинг амалидан хоҳлаганини олиб олади. Бас, сизлар нима деб ўйлайсизлар?» — дедилар.

وَعَن أبي مَسْعُود الْأنْصَارِيّ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ بِنَاقَةٍ مَخْطُومَةٍ فَقَالَ: هَذِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَكَ بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ سَبْعمِائة نَاقَة كلهَا مخطومة» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi jilovlangan tuyani keltirib: «Bu Allohning yoʻlida (sadaqa)», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Buning evaziga senga qiyomat kuni yetti yuzta tuya boʻladi, ularning hammasi jilovlangan boʻladi», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши жиловланган туяни келтириб: «Бу Аллоҳнинг йўлида (садақа)», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бунинг эвазига сенга қиёмат куни етти юзта туя бўлади, уларнинг ҳаммаси жиловланган бўлади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ بَعْثًا إِلَى بَنِي لِحْيَانَ مِنْ هُذَيْلٍ فَقَالَ: «لينبعثْ مِنْ كلِّ رجلينِ أحدُهما والأجرُ بَينهمَا» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Huzayldan boʻlgan Banu Lihyon (qabilasi)ga bir lashkar joʻnatib: «Har ikki kishidan biri (gʻazotga) chiqsin, ajr esa ikkovi orasida (boʻlinadi)», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳузайлдан бўлган Бану Лиҳён (қабиласи)га бир лашкар жўнатиб: «Ҳар икки кишидан бири (ғазотга) чиқсин, ажр эса иккови орасида (бўлинади)», дедилар.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَنْ يَبْرَحَ هَذَا الدِّينُ قَائِمًا يُقَاتِلُ عَلَيْهِ عِصَابَةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى تقوم السَّاعَة» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Bu din tik turgan holda davom etaveradi, musulmonlardan bir guruh uning (yoʻlida) jang qilib turadi, toki qiyomat qoyim boʻlguniga qadar».Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Бу дин тик турган ҳолда давом этаверади, мусулмонлардан бир гуруҳ унинг (йўлида) жанг қилиб туради, токи қиёмат қойим бўлгунига қадар».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يُكَلَّمُ أَحَدٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُكَلَّمُ فِي سَبِيلِهِ إِلَّا جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَجُرْحُهُ يَثْعَبُ دَمًا اللَّوْنُ لَوْنُ الدَّمِ والريحُ ريحُ المسكِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida jarohatlangan har bir kishi — Alloh Oʻz yoʻlida kim jarohatlanganini yaxshi biluvchidir — qiyomat kuni kelganida, (jarohatining) rangi qon rangida, hidi esa miskning hidida boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis) Abu Hurayradan Paygʻambar ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида жароҳатланган ҳар бир киши — Аллоҳ Ўз йўлида ким жароҳатланганини яхши билувчидир — қиёмат куни келганида, (жароҳатининг) ранги қон рангида, ҳиди эса мискнинг ҳидида бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) Абу Ҳурайрадан Пайғамбар ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ أَحَدٍ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ يُحِبُّ أَنْ يُرْجَعَ إِلَى الدُّنْيَا وَلَهُ مَا فِي الْأَرْضِ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا الشَّهِيدُ يَتَمَنَّى أَنْ يُرْجَعَ إِلَى الدُّنْيَا فَيُقْتَلَ عَشْرَ مَرَّاتٍ لِمَا يَرَى مِنَ الْكَرَامَةِ»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jannatga kirgan hech kim — unga yer yuzidagi barcha narsa berilsa ham — dunyoga qaytishni xohlamaydi; faqat mujohid bundan mustasno: u — (Allohdan) oladigan martaba (sharaf) sababli — dunyoga qaytib, oʻn marta shahid boʻlishni xohlaydi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жаннатга кирган ҳеч ким — унга ер юзидаги барча нарса берилса ҳам — дунёга қайтишни хоҳламайди; фақат мужоҳид бундан мустасно: у — (Аллоҳдан) оладиган мартаба (шараф) сабабли — дунёга қайтиб, ўн марта шаҳид бўлишни хоҳлайди», — деди.

وَعَنْ مَسْرُوقٍ قَالَ: سَأَلْنَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مسعودٍ عَنْ هَذِهِ الْآيَةِ: (وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ ربِّهم يُرزقون) الْآيَةَ قَالَ: إِنَّا قَدْ سَأَلْنَا عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ: " أَرْوَاحُهُمْ فِي أَجْوَافِ طَيْرٍ خُضْرٍ لَهَا قَنَادِيلُ مُعَلَّقَةٌ بِالْعَرْشِ تَسْرَحُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ شَاءَتْ ثُمَّ تَأْوِي إِلَى تِلْكَ الْقَنَادِيلِ فَاطَّلَعَ إِلَيْهِمْ رَبُّهُمُ اطِّلَاعَةً فَقَالَ: هَلْ تَشْتَهُونَ شَيْئًا؟ قَالُوا: أَيَّ شَيْءٍ نَشْتَهِي وَنَحْنُ نَسْرَحُ مِنَ الْجنَّة حيثُ شِئْنَا ففعلَ ذلكَ بهِمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلَمَّا رَأَوْا أَنَّهُمْ لَنْ يُتْرَكُوا مِنْ أَنْ يَسْأَلُوا قَالُوا: يَا رَبُّ نُرِيدُ أَنْ تُرَدَّ أَرْوَاحُنَا فِي أَجْسَادِنَا حَتَّى نُقْتَلَ فِي سبيلِكَ مرَّةً أُخرى فَلَمَّا رَأَى أَنْ لَيْسَ لَهُمْ حَاجَةٌ تُرِكُوا ". رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Abdullohdan (ibn Masʼuddan) ushbu oyat haqida soʻradik: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻliklar deb hisoblamang, balki ular Robbilari huzurida tirikdirlar, rizqlanurlar} (Oli Imron 169). U dedi: «Albatta, biz buni soʻragan edik, shunda u zot (Rasululloh ﷺ): ‹Ularning ruhlari yashil qushlarning ichida boʻlib, ularning Arshga osilgan qandillari (uyalari) bordir; ular jannatdan xohlagan joyida yayrab yurishadi, soʻng oʻsha qandillarga qaytib joylashadilar. Robbilari ularga bir nazar solib: «Biror narsani xohlaysizlarmi?» — dedi. Ular: «Biz jannatdan xohlagan joyimizda yayrab yurganimiz holda yana qanday narsani xohlaymiz?» — deyishdi. Robbilari ularga buni uch marta (takror) qildi. Ular soʻralishdan qoʻyilmasliklarini koʻrgach: «Ey Robbimiz, biz Sening yoʻlingda yana bir bor oʻldirilishimiz uchun ruhlarimizni jasadlarimizga qaytarishingni istaymiz», — deyishdi. (Alloh) ularning (boshqa) hojati yoʻqligini koʻrgach, ular (oʻz halovatlarida) qoldirildilar›, — dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Абдуллоҳдан (ибн Масъуддан) ушбу оят ҳақида сўрадик: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўликлар деб ҳисобламанг, балки улар Роббилари ҳузурида тирикдирлар, ризқланурлар} (Оли Имрон 169). У деди: «Албатта, биз буни сўраган эдик, шунда у зот (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Уларнинг руҳлари яшил қушларнинг ичида бўлиб, уларнинг Аршга осилган қандиллари (уялари) бордир; улар жаннатдан хоҳлаган жойида яйраб юришади, сўнг ўша қандилларга қайтиб жойлашадилар. Роббилари уларга бир назар солиб: «Бирор нарсани хоҳлайсизларми?» — деди. Улар: «Биз жаннатдан хоҳлаган жойимизда яйраб юрганимиз ҳолда яна қандай нарсани хоҳлаймиз?» — дейишди. Роббилари уларга буни уч марта (такрор) қилди. Улар сўралишдан қўйилмасликларини кўргач: «Эй Роббимиз, биз Сенинг йўлингда яна бир бор ўлдирилишимиз учун руҳларимизни жасадларимизга қайтаришингни истаймиз», — дейишди. (Аллоҳ) уларнинг (бошқа) ҳожати йўқлигини кўргач, улар (ўз ҳаловатларида) қолдирилдилар›, — дедилар», деди.

عَن أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِيهِمْ فَذَكَرَ لَهُمْ أَنَّ الْجِهَادَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْإِيمَانَ بِاللَّهِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ قُتِلْتُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُكَفَّرُ عَنَى خَطَايَايَ؟ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نِعْمَ إِنْ قُتِلْتَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَنْتَ صَابِرٌ مُحْتَسِبٌ مُقْبِلٌّ غَيْرُ مُدْبِرٍ» . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَيْفَ قُلْتَ؟» فَقَالَ: أَرَأَيْتَ إِنْ قُتِلْتُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَيُكَفَّرُ عَنِّي خَطَايَايَ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نَعَمْ وَأَنْتَ صَابِرٌ مُحْتَسِبٌ مُقْبِلٌ غَيْرُ مُدْبِرٍ إِلَّا الدَّيْنَ فَإِنَّ جِبْرِيلَ قَالَ لِي ذَلِكَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ular orasida turib, Alloh yoʻlidagi jihod va Allohga boʻlgan iymon eng afzal amallar ekanini ularga zikr qildilar. Shunda bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, agar Alloh yoʻlida oʻldirilsam, xatolarim kechiriladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha, agar Alloh yoʻlida sabrli, savobni umid qilgan, (dushmanga) yuzlangan, qochmagan holda oʻldirilsang (kechiriladi)», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Qanday deding?» dedilar. (U:) «Agar Alloh yoʻlida oʻldirilsam, xatolarim kechiriladimi, dedim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha, sen sabrli, savobni umid qilgan, (dushmanga) yuzlangan, qochmagan holingda — qarzdan boshqasi (kechiriladi). Chunki Jibril menga shuni aytdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Anas, Muhammad ibn Jahsh va Abu Hurayradan (ham hadislar bor). Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzilar bu hadisni Said al-Maqburiydan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Yahyo ibn Said al-Ansoriy va boshqa bir necha kishi buni Said al-Maqburiydan, u Abdulloh ibn Abu Qatodadan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilishgan. Bu (rivoyat) Said al-Maqburiyning Abu Hurayradan (qilgan) hadisidan sahihroqdir.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ улар орасида туриб, Аллоҳ йўлидаги жиҳод ва Аллоҳга бўлган иймон энг афзал амаллар эканини уларга зикр қилдилар. Шунда бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар Аллоҳ йўлида ўлдирилсам, хатоларим кечириладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, агар Аллоҳ йўлида сабрли, савобни умид қилган, (душманга) юзланган, қочмаган ҳолда ўлдирилсанг (кечирилади)», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Қандай дединг?» дедилар. (У:) «Агар Аллоҳ йўлида ўлдирилсам, хатоларим кечириладими, дедим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, сен сабрли, савобни умид қилган, (душманга) юзланган, қочмаган ҳолингда — қарздан бошқаси (кечирилади). Чунки Жибрил менга шуни айтди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Анас, Муҳаммад ибн Жаҳш ва Абу Ҳурайрадан (ҳам ҳадислар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзилар бу ҳадисни Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Яҳё ибн Саид ал-Ансорий ва бошқа бир неча киши буни Саид ал-Мақбурийдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Қатодадан, у отасидан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилишган. Бу (ривоят) Саид ал-Мақбурийнинг Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадисидан саҳиҳроқдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الْقَتْلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُكَفِّرُ كُلَّ شَيْءٍ إِلَّا الدّين» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh yoʻlida oʻldirilish har bir narsani (gunohni) kechirtiradi, faqat qarz bundan mustasno», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ йўлида ўлдирилиш ҳар бир нарсани (гуноҳни) кечиртиради, фақат қарз бундан мустасно», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يَضْحَكُ اللَّهُ تَعَالَى إِلَى رَجُلَيْنِ يَقْتُلُ أَحَدُهُمَا الْآخَرَ يَدْخُلَانِ الْجَنَّةَ: يُقَاتِلُ هَذَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلُ ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ على الْقَاتِل فيستشهد "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh ikki kishini — tabassum bilan — kutib oladi: ulardan biri boshqasini oʻldiradi va ikkalasi (ham) jannatga kiradi. Biri Alloh yoʻlida jang qilib, oʻldiriladi (shahid boʻladi). Keyinchalik Alloh oʻldirgan (kishi)ni magʻfirat qiladi va u (ham) — (Alloh yoʻlida) shahid boʻladi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ икки кишини — табассум билан — кутиб олади: улардан бири бошқасини ўлдиради ва иккаласи (ҳам) жаннатга киради. Бири Аллоҳ йўлида жанг қилиб, ўлдирилади (шаҳид бўлади). Кейинчалик Аллоҳ ўлдирган (киши)ни мағфират қилади ва у (ҳам) — (Аллоҳ йўлида) шаҳид бўлади», — деди.

وَعَن سهل بن حنيف قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ بِصِدْقٍ بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ. رَوَاهُ مُسلم

Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim Allohdan rostlik bilan shahidlikni soʻrasa, garchi oʻrnida (toʻshagida) vafot etsa ham, Alloh uni shahidlar martabalariga yetkazadi», dedilar.Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким Аллоҳдан ростлик билан шаҳидликни сўраса, гарчи ўрнида (тўшагида) вафот этса ҳам, Аллоҳ уни шаҳидлар мартабаларига етказади», дедилар.

وَعَن أنسٍ أَنَّ الرُّبَيِّعَ بِنْتَ الْبَرَاءِ وَهِيَ أَمُّ حَارِثَةَ بْنِ سُرَاقَةَ أَتَتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا تُحَدِّثُنِي عنْ حَارِثَةَ وَكَانَ قُتِلَ يَوْمَ بَدْرٍ أَصَابَهُ سَهْمٌ غَرْبٌ فَإِنْ كَانَ فِي الْجَنَّةِ صَبَرْتُ وَإِنْ كَانَ غَيْرُ ذَلِكَ اجْتَهَدْتُ عَلَيْهِ فِي الْبُكَاءِ فَقَالَ: «يَا أَمَّ حَارِثَةَ إِنَّهَا جِنَانٌ فِي الْجَنَّةِ وَإِنَّ ابْنَكِ أَصَابَ الْفِرْدَوْسَ الْأَعْلَى» . رَوَاهُ البخاريُّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Rubayyiʼ bint Baro — Horisa ibn Suroqaning onasi — Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Allohning Paygʻambari! Menga Horisa haqida aytib berasizmi?» — dedi (Horisa Badr kuni — kim otgani nomaʼlum bir oʻq bilan — oʻldirilgan (shahid boʻlgan) edi). U (yana): «Agar u jannatda boʻlsa, men sabr qilaman; aks holda, men uning uchun achchiq-achchiq yigʻlayman», — dedi. U zot: «Ey Horisaning onasi! Jannatda (koʻp) bogʻlar bor va sening oʻgʻling Firdavsi aʼlo (yaʼni jannatdagi eng yaxshi joy)ni oldi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Рубаййиъ бинт Баро — Ҳориса ибн Суроқанинг онаси — Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари! Менга Ҳориса ҳақида айтиб берасизми?» — деди (Ҳориса Бадр куни — ким отгани номаълум бир ўқ билан — ўлдирилган (шаҳид бўлган) эди). У (яна): «Агар у жаннатда бўлса, мен сабр қиламан; акс ҳолда, мен унинг учун аччиқ-аччиқ йиғлайман», — деди. У зот: «Эй Ҳорисанинг онаси! Жаннатда (кўп) боғлар бор ва сенинг ўғлинг Фирдавси аъло (яъни жаннатдаги энг яхши жой)ни олди», — деди.

وَعَنْهُ قَالَ: انْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ حَتَّى سَبَقُوا الْمُشْرِكِينَ إِلَى بَدْرٍ وَجَاءَ الْمُشْرِكُونَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قُومُوا إِلَى جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ» . قَالَ عُمَيْرُ بْنُ الْحُمَامِ: بَخْ بَخْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا يَحْمِلُكَ عَلَى قَوْلِكَ: بَخْ بَخْ؟ " قَالَ: لَا وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلَّا رَجَاءَ أَنْ أَكُونَ مِنْ أَهْلِهَا قَالَ: «فَإِنَّكَ مِنْ أَهْلِهَا» قَالَ: فَأَخْرَجَ تَمَرَاتٍ مِنْ قَرْنِهِ فَجَعَلَ يَأْكُلُ مِنْهُنَّ ثُمَّ قَالَ: لَئِنْ أَنَا حَيِيتُ حَتَّى آكل تمراتي إِنَّهَا الْحَيَاة طَوِيلَةٌ قَالَ: فَرَمَى بِمَا كَانَ مَعَهُ مِنَ التَّمْرِ ثُمَّ قَاتَلَهُمْ حَتَّى قُتِلَ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Sufyonning karvoni nima qilayotganini koʻrib kelish uchun Busaysani josus qilib joʻnatdilar. U (qaytib) keldi, uyda mendan va Rasululloh ﷺ dan boshqa hech kim yoʻq edi. (Roviy) dedi: U zot ayollaridan baʼzilarini istisno qildilarmi, bilmayman. (Anas) dedi: Bas, u (Busaysa) u zotga (karvon) xabarini aytdi. (Anas) dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ chiqib, gapirdilar va: «Bizning (qoʻlga olishimiz lozim boʻlgan) bir matlubimiz bor. Kimning ulovi tayyor boʻlsa, biz bilan minib chiqsin», dedilar. Shunda kishilar Madinaning yuqori (tomonida) yaylovdagi ulovlari haqida u zotdan ijozat soʻray boshladilar. U zot: «Yoʻq, faqat ulovi hozir (tayyor) boʻlganlargina (chiqsin)», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ va sahobalari yoʻlga chiqib, mushriklardan oldin Badrga yetib bordilar. Mushriklar (ham) keldilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hech biringiz men undan oldinda boʻlmaguncha biron narsaga oldinga oʻtmasin», dedilar. Mushriklar yaqinlashdi, shunda Rasululloh ﷺ: «Eni osmonlar va yer (kabi) boʻlgan jannat sari turinglar!» — dedilar. (Anas) dedi: Umayr ibnul-Humom al-Ansoriy: «Yo Rasululloh! Eni osmonlar va yer (kabi) boʻlgan jannatmi?» dedi. (U zot): «Ha», dedilar. (U): «Bah, bah!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Seni ‹bah, bah› deyishingga nima undadi?» — dedilar. (U): «Yoʻq, Allohga qasamki, yo Rasululloh, faqatgina uning (jannat) ahlidan boʻlish umidida (aytdim)», dedi. (U zot): «Albatta, sen uning ahlidansan», dedilar. Shunda u sadogʻidan (bir necha) xurmolarni chiqarib, ulardan yeya boshladi, soʻng: «Agar men shu xurmolarimni yeb tugatguncha tirik tursam, bu uzoq umr boʻladi», dedi. (Anas) dedi: Bas, u oʻzidagi xurmolarni tashlab yubordi. Soʻng ular bilan oʻldirilguncha jang qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Суфённинг карвони нима қилаётганини кўриб келиш учун Бусайсани жосус қилиб жўнатдилар. У (қайтиб) келди, уйда мендан ва Расулуллоҳ ﷺ дан бошқа ҳеч ким йўқ эди. (Ровий) деди: У зот аёлларидан баъзиларини истисно қилдиларми, билмайман. (Анас) деди: Бас, у (Бусайса) у зотга (карвон) хабарини айтди. (Анас) деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, гапирдилар ва: «Бизнинг (қўлга олишимиз лозим бўлган) бир матлубимиз бор. Кимнинг улови тайёр бўлса, биз билан миниб чиқсин», дедилар. Шунда кишилар Мадинанинг юқори (томонида) яйловдаги уловлари ҳақида у зотдан ижозат сўрай бошладилар. У зот: «Йўқ, фақат улови ҳозир (тайёр) бўлганларгина (чиқсин)», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари йўлга чиқиб, мушриклардан олдин Бадрга етиб бордилар. Мушриклар (ҳам) келдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳеч бирингиз мен ундан олдинда бўлмагунча бирон нарсага олдинга ўтмасин», дедилар. Мушриклар яқинлашди, шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эни осмонлар ва ер (каби) бўлган жаннат сари туринглар!» — дедилар. (Анас) деди: Умайр ибнул-Ҳумом ал-Ансорий: «Ё Расулуллоҳ! Эни осмонлар ва ер (каби) бўлган жаннатми?» деди. (У зот): «Ҳа», дедилар. (У): «Баҳ, баҳ!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сени ‹баҳ, баҳ› дейишингга нима ундади?» — дедилар. (У): «Йўқ, Аллоҳга қасамки, ё Расулуллоҳ, фақатгина унинг (жаннат) аҳлидан бўлиш умидида (айтдим)», деди. (У зот): «Албатта, сен унинг аҳлидансан», дедилар. Шунда у садоғидан (бир неча) хурмоларни чиқариб, улардан ея бошлади, сўнг: «Агар мен шу хурмоларимни еб тугатгунча тирик турсам, бу узоқ умр бўлади», деди. (Анас) деди: Бас, у ўзидаги хурмоларни ташлаб юборди. Сўнг улар билан ўлдирилгунча жанг қилди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا تَعُدُّونَ الشَّهِيدَ فِيكُمْ؟» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ شَهِيدٌ قَالَ: " إِنَّ شُهَدَاءَ أُمَّتِي إِذًا لِقَلِيلٌ: مَنْ قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ مَاتَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ مَاتَ فِي الطَّاعُونِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ مَاتَ فِي الْبَطْنِ فهوَ شهيدٌ ". رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oranglarda kimni shahid deb hisoblaysizlar?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh! Alloh yoʻlida oʻldirilgan kishi shahiddir», dedilar. (U zot): «Unday boʻlsa, ummatimning shahidlari oz boʻlur ekan», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, unday boʻlsa ular kimlar?» dedilar. (U zot): «Alloh yoʻlida oʻldirilgan kishi shahiddir; Alloh yoʻlida (xizmatda) vafot etgan kishi shahiddir; vaboda vafot etgan kishi shahiddir; qorin (ich ketishi) (kasalligi)da vafot etgan kishi shahiddir», dedilar. Ibn Miqsam aytdi: men bu hadis xususida otang(Suhayl)ning: «Va gʻarq boʻlgan kishi shahiddir», deganiga guvohlik beraman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Орангларда кимни шаҳид деб ҳисоблайсизлар?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ! Аллоҳ йўлида ўлдирилган киши шаҳиддир», дедилар. (У зот): «Ундай бўлса, умматимнинг шаҳидлари оз бўлур экан», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, ундай бўлса улар кимлар?» дедилар. (У зот): «Аллоҳ йўлида ўлдирилган киши шаҳиддир; Аллоҳ йўлида (хизматда) вафот этган киши шаҳиддир; вабода вафот этган киши шаҳиддир; қорин (ич кетиши) (касаллиги)да вафот этган киши шаҳиддир», дедилар. Ибн Миқсам айтди: мен бу ҳадис хусусида отанг(Суҳайл)нинг: «Ва ғарқ бўлган киши шаҳиддир», деганига гувоҳлик бераман.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ غَازِيَة أَو سَرِيَّة تغزو فتغتنم وَتَسْلَمُ إِلَّا كَانُوا قَدْ تَعَجَّلُوا ثُلُثَيْ أُجُورِهِمْ وَمَا مِنْ غَازِيَةٍ أَوْ سَرِيَّةٍ تَخْفُقُ وَتُصَابُ إِلَّا تمّ أُجُورهم» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jang qiladigan har qanday gʻoziy qoʻshin yoki sariya (kichik otryad) gʻanimat olib, sogʻ-salomat qaytsa, albatta ular ajrlarining uchdan ikkisini oldindan olib boʻladilar. Va har qanday gʻoziy qoʻshin yoki sariya (gʻanimatdan) quruq qolib, musibatga uchrasa, albatta ularning ajrlari toʻla (saqlanib) qoladi».Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жанг қиладиган ҳар қандай ғозий қўшин ёки сария (кичик отряд) ғанимат олиб, соғ-саломат қайтса, албатта улар ажрларининг учдан иккисини олдиндан олиб бўладилар. Ва ҳар қандай ғозий қўшин ёки сария (ғаниматдан) қуруқ қолиб, мусибатга учраса, албатта уларнинг ажрлари тўла (сақланиб) қолади».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ مَاتَ وَلَمْ يَغْزُو وَلَمْ يُحَدِّثْ بِهِ نَفْسَهُ مَاتَ عَلَى شُعْبَةٍ نفاق» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim gʻazot qilmay va koʻnglidan gʻazotni oʻtkazmay vafot etsa, u nifoqning bir turi ustida vafot etadi», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ғазот қилмай ва кўнглидан ғазотни ўтказмай вафот этса, у нифоқнинг бир тури устида вафот этади», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَن أبي مُوسَى قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: الرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلْمَغْنَمِ وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلذِّكْرِ وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِيُرَى مَكَانُهُ فَمَنْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ؟ قَالَ: «مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ الله»

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Bir kishi oʻlja (gʻanimat) uchun jang qiladi; boshqasi shuhrat uchun jang qiladi; uchinchisi koʻrsatish (riyokorlik) uchun jang qiladi; ulardan qaysi biri Alloh yoʻlida jang qiladi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohning Kalimasi (yaʼni Islom) oliy (ustun) boʻlishi uchun jang qilsa, (oʻsha) Alloh yoʻlida jang qiladi», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Бир киши ўлжа (ғанимат) учун жанг қилади; бошқаси шуҳрат учун жанг қилади; учинчиси кўрсатиш (риёкорлик) учун жанг қилади; улардан қайси бири Аллоҳ йўлида жанг қилади?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳнинг Калимаси (яъни Ислом) олий (устун) бўлиши учун жанг қилса, (ўша) Аллоҳ йўлида жанг қилади», — деди.

وَعَنْ أَنَسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجَعَ مِنْ غَزْوَةِ تَبُوكَ فَدَنَا مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالَ: «إِنَّ بِالْمَدِينَةِ أَقْوَامًا مَا سِرْتُمْ مَسِيرًا وَلَا قَطَعْتُمْ وَادِيًا إِلَّا كَانُوا مَعَكُمْ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «إِلَّا شَرِكُوكُمْ فِي الْأَجْرِ» . قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهُمْ بِالْمَدِينَةِ؟ قَالَ: «وهُم بالمدينةِ حَبسهم الْعذر» . رَوَاهُ البُخَارِيّ وَرَوَاهُ مُسلم عَن جَابر

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotidan qaytdilar; Madinaga yaqinlashganlarida: «Albatta Madinada shunday qavmlar borki, sizlar qaysi (yoʻ lda) yurgan, qaysi vodiydan oʻtgan boʻ lsangiz, ular siz bilan birga (savobda sherik) edilar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, ular Madinada (turgan holda)mi?» dedi. U zot: «Ular Madinada (boʻ lsalar ham) — ularni uzr (kasallik) ushlab qoldi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотидан қайтдилар; Мадинага яқинлашганларида: «Албатта Мадинада шундай қавмлар борки, сизлар қайси (йў лда) юрган, қайси водийдан ўтган бў лсангиз, улар сиз билан бирга (савобда шерик) эдилар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, улар Мадинада (турган ҳолда)ми?» деди. У зот: «Улар Мадинада (бў лсалар ҳам) — уларни узр (касаллик) ушлаб қолди», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَأْذَنَهُ فِي الْجِهَادِ فَقَالَ: «أَحَي والدك؟» قَالَ: نَعَمْ قَالَ: «فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي رِوَايَةٍ: «فَارْجِعْ إِلَى وَالِدَيْكَ فَأَحْسِنْ صُحْبَتَهُمَا»

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Men sizga hijrat ustiga bayʼat qilgani keldim, ota-onamni esa yigʻlagan holda tashlab keldim», dedi. Shunda u zot: «Ularning oldiga qaytib bor va ularni yigʻlatganingdek, ularni kuldirgin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Мен сизга ҳижрат устига байъат қилгани келдим, ота-онамни эса йиғлаган ҳолда ташлаб келдим», деди. Шунда у зот: «Уларнинг олдига қайтиб бор ва уларни йиғлатганингдек, уларни кулдиргин», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْم الْفَتْح: ( «اهجرة بَعْدَ الْفَتْحِ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فانفروا»

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Makka fathi kuni: «Fathdan keyin hijrat yoʻq, balki jihod va niyat bor. Sizlar (jangga) chorlansangiz, chiqinglar», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Макка фатҳи куни: «Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ, балки жиҳод ва ният бор. Сизлар (жангга) чорлансангиз, чиқинглар», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي يُقَاتِلُونَ عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ عَلَى مَنْ نَاوَأَهُمْ حَتَّى يُقَاتِلَ آخِرُهُمُ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan bir toifa haq uchun jang qilishda davom etadi, ularga qarshi chiqqanlar ustidan gʻolib boʻlib turadilar, toki ularning oxirgisi Masih Dajjol bilan jang qilguncha», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан бир тоифа ҳақ учун жанг қилишда давом этади, уларга қарши чиққанлар устидан ғолиб бўлиб турадилар, токи уларнинг охиргиси Масиҳ Дажжол билан жанг қилгунча», дедилар.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ لَمْ يَغْزُ وَلَمْ يُجَهِّزْ غَازِيًا أَوْ يَخْلُفْ غَازِيًا فِي أَهْلِهِ بِخَيْرٍ أَصَابَهُ اللَّهُ بِقَارِعَةٍ قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dedilar: «Kim jang qilmasa yoki bir gʻoziyni jihozlamasa yoxud bir gʻoziyning ahli (oilasi) ishida unga yaxshilik bilan oʻrinbosar boʻlmasa, Alloh uni bir falokat bilan duchor qiladi.» Yazid ibn Abdu Rabbihi oʻz hadisida: «Qiyomat kunidan oldin», dedi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дедилар: «Ким жанг қилмаса ёки бир ғозийни жиҳозламаса ёхуд бир ғозийнинг аҳли (оиласи) ишида унга яхшилик билан ўринбосар бўлмаса, Аллоҳ уни бир фалокат билан дучор қилади.» Язид ибн Абду Раббиҳи ўз ҳадисида: «Қиёмат кунидан олдин», деди.

وَعَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «جَاهِدُوا الْمُشْرِكِينَ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ وَأَلْسِنَتِكُمْ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ والدارمي

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mushriklarga qarshi mollaringiz, qoʻllaringiz va tillaringiz bilan jihod qilinglar», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мушрикларга қарши молларингиз, қўлларингиз ва тилларингиз билан жиҳод қилинглар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَفْشُوا السَّلَامَ وَأَطْعِمُوا الطَّعَامَ وَاضْرِبُوا الْهَامَ تُوَرَّثُوا الْجِنَانَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حديثٌ غَرِيب

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Salomni yoyinglar, taom yediringlar va (dushmanlarning) boshiga uringlar — jannatlarga voris qilinasizlar», dedilar. Termiziy rivoyat qilib: «Bu gʻarib hadis», degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саломни ёйинглар, таом едиринглар ва (душманларнинг) бошига уринглар — жаннатларга ворис қилинасизлар», дедилар. Термизий ривоят қилиб: «Бу ғариб ҳадис», деган.

وَعَن فَضالَةَ بنِ عُبيدٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كُلُّ مَيِّتٍ يُخْتَمُ عَلَى عَمَلِهِ إِلَّا الَّذِي مَاتَ مُرَابِطًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّهُ يُنَمَّى لَهُ عَمَلُهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَيَأْمَنُ فتْنَة الْقَبْر» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن عقبَة بن عَامر

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Har bir oʻlganning ameli (oʻlimi bilan) muhrlanadi, faqat Alloh yoʻlida sarhadni qoʻriqlab (murobit holida) oʻlgan kishidan boshqa; chunki uning ameli qiyomat kunigacha koʻpaytirilib boriladi va u qabr fitnasidan omon boʻladi», dedilar. Yana men Rasululloh ﷺni: «(Asl) mujohid — oʻz nafsiga qarshi jihod qilgan kishidir», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Uqba ibn Omir va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Fazola ibn Ubaydning hadisi hasan sahih hadisdir.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ҳар бир ўлганнинг амели (ўлими билан) муҳрланади, фақат Аллоҳ йўлида сарҳадни қўриқлаб (муробит ҳолида) ўлган кишидан бошқа; чунки унинг амели қиёмат кунигача кўпайтирилиб борилади ва у қабр фитнасидан омон бўлади», дедилар. Яна мен Расулуллоҳ ﷺни: «(Асл) мужоҳид — ўз нафсига қарши жиҳод қилган кишидир», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Уқба ибн Омир ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Фазола ибн Убайднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

وَعَن معاذِ بن جبلٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَوَاقَ نَاقَةٍ فَقَدْ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَمَنْ جُرِحَ جُرْحًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ نُكِبَ نَكْبَةً فَإِنَّهَا تَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَأَغْزَرِ مَا كَانَتْ لَوْنُهَا الزَّعْفَرَانُ وَرِيحُهَا الْمِسْكُ وَمَنْ خَرَجَ بِهِ خُرَاجٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ عَلَيْهِ طَابَعُ الشُّهَدَاءِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) ularga Rasululloh ﷺdan eshitganini rivoyat qildiki, u zot shunday deyardilar: «Kim Alloh yoʻlida bir tuyani sogʻib boʻlguncha boʻlgan vaqt jang qilsa, unga jannat vojib boʻladi. Kim Allohdan sidqidildan oʻzining oʻldirilishini soʻrasa, soʻng vafot etsa yoki oʻldirilsa, unga shahid ajri (beriladi)». Ibn al-Musaffa shu yerdan (keyingisini) ziyoda qildi: «Kim Alloh yoʻlida jarohatlansa yoki musibatga uchrasa, u (jarohat) qiyomat kuni eng koʻp qon oqqan paytidagidek keladi, uning rangi zaʼfaron rangi, hidi mushk hidi boʻladi. Kimda Alloh yoʻlida yara chiqsa, unga shahidlar muhri (bosilgan) boʻladi».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) уларга Расулуллоҳ ﷺдан эшитганини ривоят қилдики, у зот шундай деярдилар: «Ким Аллоҳ йўлида бир туяни соғиб бўлгунча бўлган вақт жанг қилса, унга жаннат вожиб бўлади. Ким Аллоҳдан сидқидилдан ўзининг ўлдирилишини сўраса, сўнг вафот этса ёки ўлдирилса, унга шаҳид ажри (берилади)». Ибн ал-Мусаффа шу ердан (кейингисини) зиёда қилди: «Ким Аллоҳ йўлида жароҳатланса ёки мусибатга учраса, у (жароҳат) қиёмат куни энг кўп қон оққан пайтидагидек келади, унинг ранги заъфарон ранги, ҳиди мушк ҳиди бўлади. Кимда Аллоҳ йўлида яра чиқса, унга шаҳидлар муҳри (босилган) бўлади».

وَعَن خُرَيمِ بن فاتِكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَنْفَقَ نَفَقَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ كُتبَ لَهُ بسبعمائةِ ضعف» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ

Xuraym ibn Fotik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida biror narsa infoq qilsa, unga yetti yuz barobar (savob) yoziladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasandir, biz uni faqat Rukayn ibn ar-Rabiʼ hadisidan bilamiz.Хурайм ибн Фотик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бирор нарса инфоқ қилса, унга етти юз баробар (савоб) ёзилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Рукайн ибн ар-Рабиъ ҳадисидан биламиз.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَفْضَلُ الصَّدَقَاتِ ظِلُّ فُسْطَاطٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمِنْحَةُ خَادِمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ طَرُوقَةُ فَحْلٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqalarning afzali — Alloh yoʻlidagi chodir soyasi, Alloh yoʻlida xizmatkorni (vaqtincha foydalanishga) berish, yoki Alloh yoʻlida (urugʻlantirish uchun) erkak tuyani (berish)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, va u mening nazdimda Muoviya ibn Solih hadisidan sahihroqdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақаларнинг афзали — Аллоҳ йўлидаги чодир сояси, Аллоҳ йўлида хизматкорни (вақтинча фойдаланишга) бериш, ёки Аллоҳ йўлида (уруғлантириш учун) эркак туяни (бериш)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, ва у менинг наздимда Муовия ибн Солиҳ ҳадисидан саҳиҳроқдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَلِجُ النَّارَ مَنْ بَكَى مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ حَتَّى يَعُودَ اللَّبَنُ فِي الضَّرْعِ وَلَا يَجْتَمِعَ عَلَى عَبْدٍ غُبَارٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدُخَانُ جَهَنَّمَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَزَادَ النَّسَائِيُّ فِي أُخْرَى: «فِي مَنْخِرَيْ مُسْلِمٍ أَبَدًا» وَفِي أُخْرَى: «فِي جَوْفِ عَبْدٍ أَبَدًا وَلَا يَجْتَمِعُ الشُّحُّ وَالْإِيمَانُ فِي قَلْبِ عَبْدٍ أَبَدًا»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohdan qoʻrqib yigʻlagan kishi sut yelinga qaytmaguncha doʻzaxga kirmaydi. Alloh yoʻlidagi (gʻuborli) chang bilan jahannam tutuni bir joyda jam boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Rayhona va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Muhammad ibn Abdurrahmon — Tolha oilasining ozod qilgan qulidir, u madinalik, ishonchli kishidir. Undan Shuʼba va Sufyon as-Savriy rivoyat qilishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан қўрқиб йиғлаган киши сут елинга қайтмагунча дўзахга кирмайди. Аллоҳ йўлидаги (ғуборли) чанг билан жаҳаннам тутуни бир жойда жам бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Райҳона ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Муҳаммад ибн Абдурраҳмон — Толҳа оиласининг озод қилган қулидир, у мадиналик, ишончли кишидир. Ундан Шуъба ва Суфён ас-Саврий ривоят қилишган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " عَيْنَانِ لَا تَمَسُّهُمَا النَّارُ: عَيْنٌ بَكَتْ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَعَيْنٌ بَاتَتْ تَحْرُسُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Ikki koʻzga doʻzax tegmaydi: Allohdan qoʻrqib yigʻlagan koʻz va Alloh yoʻlida (dushmandan) qoʻriqlab tunni bedor oʻtkazgan koʻz», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Usmon va Abu Rayhonadan ham (rivoyatlar) bor. Ibn Abbosning hadisi hasan gʻarib hadisdir, biz uni faqat Shuayb ibn Ruzayqning hadisi orqaligina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Икки кўзга дўзах тегмайди: Аллоҳдан қўрқиб йиғлаган кўз ва Аллоҳ йўлида (душмандан) қўриқлаб тунни бедор ўтказган кўз», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Усмон ва Абу Райҳонадан ҳам (ривоятлар) бор. Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир, биз уни фақат Шуайб ибн Рузайқнинг ҳадиси орқалигина биламиз.

وَعَن أبي هريرةَ قَالَ: مَرَّ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشِعْبٍ فِيهِ عُيَيْنَةٌ مِنْ مَاءٍ عَذْبَةٌ فَأَعْجَبَتْهُ فَقَالَ: لَوِ اعْتَزَلْتُ النَّاسَ فَأَقَمْتُ فِي هَذَا الشِّعْبِ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «لَا تَفْعَلْ فَإِنَّ مَقَامَ أَحَدِكُمْ فِي سَبِيلِ الله أفضل من صلَاته سَبْعِينَ عَامًا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَيُدْخِلَكُمُ الْجَنَّةَ؟ اغْزُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَوَاقَ نَاقَةٍ وَجَبت لَهُ الْجنَّة» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir kishi ichida chuchuk suvli kichik buloq boʻlgan bir soylikdan oʻtdi va suvning shirinligi unga maʼqul kelib: «Agar odamlardan chetlanib, shu soylikda turib qolsam (qani edi). Lekin Rasululloh ﷺdan izn soʻramagunimcha bunday qilmayman», dedi. Soʻng buni Rasululloh ﷺga aytdi. Shunda u zot: «Bunday qilma! Chunki sizlardan biringizning Alloh yoʻlida turishi uyida yetmish yil namoz oʻqishidan afzaldir. Alloh sizlarni magʻfirat qilib, jannatga kiritishini istamaysizlarmi?! Alloh yoʻlida jang qilinglar! Kim Alloh yoʻlida tuya sogʻib boʻlguncha (qisqa fursat) jang qilsa, unga jannat vojib boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир киши ичида чучук сувли кичик булоқ бўлган бир сойликдан ўтди ва сувнинг ширинлиги унга маъқул келиб: «Агар одамлардан четланиб, шу сойликда туриб қолсам (қани эди). Лекин Расулуллоҳ ﷺдан изн сўрамагунимча бундай қилмайман», деди. Сўнг буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. Шунда у зот: «Бундай қилма! Чунки сизлардан бирингизнинг Аллоҳ йўлида туриши уйида етмиш йил намоз ўқишидан афзалдир. Аллоҳ сизларни мағфират қилиб, жаннатга киритишини истамайсизларми?! Аллоҳ йўлида жанг қилинглар! Ким Аллоҳ йўлида туя соғиб бўлгунча (қисқа фурсат) жанг қилса, унга жаннат вожиб бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَنْ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ يَوْمٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَنَازِلِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيّ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh yoʻlida — musulmonlarni kofirlardan — bir kun qoʻriqlash (ribot qilish) — dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroq(dir); jannatda — sizlardan birovning qamchisi (joylashadigan) kichik joy — dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroq(dir); va banda (kishi) Alloh yoʻlida — ertalab yoki kechqurun — bosib oʻtadigan (bir martalik) safar — dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroq(dir)», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ йўлида — мусулмонларни кофирлардан — бир кун қўриқлаш (рибот қилиш) — дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқ(дир); жаннатда — сизлардан бировнинг қамчиси (жойлашадиган) кичик жой — дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқ(дир); ва банда (киши) Аллоҳ йўлида — эрталаб ёки кечқурун — босиб ўтадиган (бир марталик) сафар — дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқ(дир)», — деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " عَرَضَ عَلَيَّ أَوَّلُ ثَلَاثَةٍ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ: شَهِيدٌ وَعَفِيفٌ مُتَعَفِّفٌ وَعَبَدٌ أَحْسَنَ عبادةَ اللَّهِ ونصح لمواليه ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga jannatga birinchi kiradigan uch kishi koʻrsatildi: shahid, iffatli boʻlib (tilanchilikdan) saqlangan kishi va Allohga ibodatni chiroyli ado etib, xojalariga nasihatgoʻy boʻlgan qul», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга жаннатга биринчи кирадиган уч киши кўрсатилди: шаҳид, иффатли бўлиб (тиланчиликдан) сақланган киши ва Аллоҳга ибодатни чиройли адо этиб, хожаларига насиҳатгўй бўлган қул», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَن عبدِ الله بنِ حُبَشيٍّ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «طُولُ الْقِيَامِ» قِيلَ: فَأَيُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «جُهْدُ الْمُقِلِّ» قِيلَ: فَأَيُّ الْهِجْرَةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «مَنْ هَجَرَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ» قِيلَ: فَأَيُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «مَنْ جَاهَدَ الْمُشْرِكِينَ بِمَالِهِ وَنَفْسِهِ» . قِيلَ: فَأَيُّ الْقَتْلِ أَشْرَفُ؟ قَالَ: «مَنْ أُهْرِيقَ دَمُهُ وَعُقِرَ جَوَادُهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِي رِوَايَةِ للنسائي: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ: أيُّ الأعمالِ أفضلُ؟ قَالَ: «إِيمانٌ لَا شكَّ فِيهِ وَجِهَادٌ لَا غُلُولَ فِيهِ وَحَجَّةٌ مَبْرُورَةٌ» . قِيلَ: فَأَيُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «طُولُ الْقُنُوتِ» . ثمَّ اتفقَا فِي الْبَاقِي

Ahmad ibn Hanbal bizga Hajjojdan rivoyat qildi. U dedi: Ibn Jurayj dedi: menga Usmon ibn Abu Sulaymon Aliyul-Azdiydan, u Ubayd ibn Umayrdan, u Abdulloh ibn Hubshiy al-Xasamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺdan: «Amallarning qaysi biri afzal?» deb soʻralganda, u zot: «Uzoq tik turish», dedilar. «Sadaqaning qaysi biri afzal?» deyilganda, u zot: «Kam mablagʻli kishining bor kuchini sarflashi», dedilar. «Hijratning qaysi biri afzal?» deyilganda, u zot: «Alloh harom qilgan narsani tark etgan kishining (hijrati)», dedilar. «Jihodning qaysi biri afzal?» deyilganda, u zot: «Moli va joni bilan mushriklarga qarshi jihod qilgan kishining (jihodi)», dedilar. «Oʻldirilishning qaysi biri sharafliroq?» deyilganda, u zot: «Qoni toʻkilib, oti soʻyilgan kishining (oʻldirilishi)», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Ҳажжождан ривоят қилди. У деди: Ибн Журайж деди: менга Усмон ибн Абу Сулаймон Алиюл-Аздийдан, у Убайд ибн Умайрдан, у Абдуллоҳ ибн Ҳубший ал-Хасамий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий ﷺдан: «Амалларнинг қайси бири афзал?» деб сўралганда, у зот: «Узоқ тик туриш», дедилар. «Садақанинг қайси бири афзал?» дейилганда, у зот: «Кам маблағли кишининг бор кучини сарфлаши», дедилар. «Ҳижратнинг қайси бири афзал?» дейилганда, у зот: «Аллоҳ ҳаром қилган нарсани тарк этган кишининг (ҳижрати)», дедилар. «Жиҳоднинг қайси бири афзал?» дейилганда, у зот: «Моли ва жони билан мушрикларга қарши жиҳод қилган кишининг (жиҳоди)», дедилар. «Ўлдирилишнинг қайси бири шарафлироқ?» дейилганда, у зот: «Қони тўкилиб, оти сўйилган кишининг (ўлдирилиши)», дедилар.

وَعَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لِلشَّهِيدِ عِنْدَ اللَّهِ سِتُّ خِصَالٍ: يُغْفَرُ لَهُ فِي أوَّلِ دفعةٍ وَيَرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَيُجَارُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَيَأْمَنُ مِنَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ وَيُوضَعُ عَلَى رَأْسِهِ تَاجُ الْوَقَارِ الْيَاقُوتَةُ مِنْهَا خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ويزوَّجُ ثنتينِ وَسَبْعِينَ زَوْجَةً مِنَ الْحُورِ الْعِينِ وَيُشَفَّعُ فِي سَبْعِينَ مِنْ أَقْرِبَائِهِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ

Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shahid uchun Alloh huzurida olti xislat bor: birinchi qoni toʻkilishidayoq u kechiriladi, jannatdagi oʻrnini koʻradi, qabr azobidan asraladi, eng katta dahshatdan omonda boʻladi, boshiga viqor toji kiydiriladi — uning bir yoquti dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir, hurul-ayndan yetmish ikki juftga uylantiriladi va yaqinlaridan yetmish kishiga shafoat qila oladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih gʻaribdir.Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳид учун Аллоҳ ҳузурида олти хислат бор: биринчи қони тўкилишидаёқ у кечирилади, жаннатдаги ўрнини кўради, қабр азобидан асралади, энг катта даҳшатдан омонда бўлади, бошига виқор тожи кийдирилади — унинг бир ёқути дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир, ҳурул-айндан етмиш икки жуфтга уйлантирилади ва яқинларидан етмиш кишига шафоат қила олади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ لَقِيَ اللَّهَ بِغَيْرِ أَثَرٍ مِنْ جِهَادٍ لَقِيَ اللَّهَ وَفِيهِ ثُلْمَةٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga jihoddan biror asar (nishon)siz roʻbaroʻ kelsa, Allohga (diniy) nuqson bilan roʻbaroʻ keladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis al-Valid ibn Muslimning Ismoil ibn Rofiʼdan (qilgan) rivoyati boʻyicha gʻaribdir. Ismoil ibn Rofiʼni hadis ahlidan baʼzilari zaif sanagan. (Abu Iso) dedi: Men Muhammad (al-Buxoriy)ning: «U ishonchli, hadisi oʻrtacha (muqorib)dir», deganini eshitdim. Bu hadis Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Salmonning hadisiga kelsak, uning isnodi uzluksiz emas; Muhammad ibn al-Munkadir Salmon al-Forisiyga yetishmagan. Bu hadis Ayyub ibn Musodan, u Makhuldan, u Shurahbil ibn as-Simtdan, u Salmondan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash (maʼnoda) ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга жиҳоддан бирор асар (нишон)сиз рўбарў келса, Аллоҳга (диний) нуқсон билан рўбарў келади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ал-Валид ибн Муслимнинг Исмоил ибн Рофиъдан (қилган) ривояти бўйича ғарибдир. Исмоил ибн Рофиъни ҳадис аҳлидан баъзилари заиф санаган. (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг: «У ишончли, ҳадиси ўртача (муқориб)дир», деганини эшитдим. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Салмоннинг ҳадисига келсак, унинг исноди узлуксиз эмас; Муҳаммад ибн ал-Мункадир Салмон ал-Форисийга етишмаган. Бу ҳадис Айюб ибн Мусодан, у Макҳулдан, у Шураҳбил ибн ас-Симтдан, у Салмондан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш (маънода) ҳам ривоят қилинган.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الشَّهِيدُ لَا يَجِدُ أَلَمَ الْقَتْلِ إِلَّا كَمَا يَجِدُ أَحَدُكُمْ أَلَمَ الْقَرْصَةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shahid oʻldirilish ogʻrigʻini faqat sizlardan biringiz chaqish ogʻrigʻini sezgani kabi sezadi», dedilar. Termiziy, Nasoiy va Doramiy rivoyat qilgan. Termiziy: «Bu hasan gʻarib hadis», degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳид ўлдирилиш оғриғини фақат сизлардан бирингиз чақиш оғриғини сезгани каби сезади», дедилар. Термизий, Насоий ва Дорамий ривоят қилган. Термизий: «Бу ҳасан ғариб ҳадис», деган.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " لَيْسَ شَيْءٌ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنْ قَطْرَتَيْنِ وَأَثَرَيْنِ: قَطْرَةِ دُمُوعٍ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَقَطْرَةِ دَمٍ يُهْرَاقُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَمَّا الْأَثَرَانِ: فَأَثَرٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَثَرٌ فِي فَرِيضَةٍ مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ تَعَالَى ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Allohga ikki tomchi va ikki asardan koʻ koʻra mahbubroq narsa yoʻq: Alloh qoʻrquvidan toʻkilgan koʻzyoshi tomchisi va Alloh yoʻlida toʻkilgan qon tomchisi. Ikki asarga kelsak: biri Alloh yoʻlidagi asar, ikkinchisi Allohning farzlaridan bir farzni (ado etishdagi) asardir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Аллоҳга икки томчи ва икки асардан кў кўра маҳбуброқ нарса йўқ: Аллоҳ қўрқувидан тўкилган кўзёши томчиси ва Аллоҳ йўлида тўкилган қон томчиси. Икки асарга келсак: бири Аллоҳ йўлидаги асар, иккинчиси Аллоҳнинг фарзларидан бир фарзни (адо этишдаги) асардир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَرْكَبِ الْبَحْرَ إِلَّا حَاجًّا أَوْ مُعْتَمِرًا أَوْ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ تَحْتَ الْبَحْرِ نَارًا وَتَحْتَ النَّارِ بَحْرًا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Dengizga faqat haj qiluvchi, yoki umra qiluvchi, yoxud Alloh yoʻlida jang qiluvchi gʻoziygina chiqsin, chunki dengiz ostida olov bor va olov ostida dengiz bor», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Денгизга фақат ҳаж қилувчи, ёки умра қилувчи, ёхуд Аллоҳ йўлида жанг қилувчи ғозийгина чиқсин, чунки денгиз остида олов бор ва олов остида денгиз бор», дедилар.

وَعَن أم حرَام عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الْمَائِدُ فِي الْبَحْرِ الَّذِي يُصِيبُهُ الْقَيْءُ لَهُ أَجْرُ شَهِيدٍ وَالْغَرِيقُ لَهُ أَجْرُ شَهِيدَيْنِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ummu Harom (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U zot: «Dengizda (toʻlqindan) qusgan kishiga shahid ajri bordir, gʻarq boʻlgan kishiga esa ikki shahid ajri bordir», dedilar.Умму Ҳаром (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У зот: «Денгизда (тўлқиндан) қусган кишига шаҳид ажри бордир, ғарқ бўлган кишига эса икки шаҳид ажри бордир», дедилар.

وَعَن أبي مالكٍ الأشعريّ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ فَصَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمَاتَ أَوْ قُتِلَ أَوْ وَقَصَهُ فَرَسُهُ أَوْ بَعِيرُهُ أَوْ لَدْغَتْهُ هَامَّةٌ أَو مَاتَ فِي فِرَاشِهِ بِأَيِّ حَتْفٍ شَاءَ اللَّهُ فَإِنَّهُ شَهِيدٌ وَإِن لَهُ الْجنَّة» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Molik al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni shunday deganlarini eshitdim: «Kim Alloh yoʻlida (yurtidan) ajralib chiqib, soʻng vafot etsa yoki oʻldirilsa, u shahiddir; yoki oti yo tuyasi (yiqitib) boʻynini sindirsa, yoki zaharli hashorat chaqsa, yoki toʻshagida vafot etsa, yoxud Alloh xohlagan qaysidir oʻlim bilan oʻlsa — u shahiddir va albatta unga jannat bordir.»Абу Молик ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деганларини эшитдим: «Ким Аллоҳ йўлида (юртидан) ажралиб чиқиб, сўнг вафот этса ёки ўлдирилса, у шаҳиддир; ёки оти ё туяси (йиқитиб) бўйнини синдирса, ёки заҳарли ҳашорат чақса, ёки тўшагида вафот этса, ёхуд Аллоҳ хоҳлаган қайсидир ўлим билан ўлса — у шаҳиддир ва албатта унга жаннат бордир.»

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «قَفْلَةٌ كغزوة» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Gʻazotdan) qaytish gʻazot kabidir», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Ғазотдан) қайтиш ғазот кабидир», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لِلْغَازِي أَجْرُهُ وَلِلْجَاعِلِ أَجْرُهُ وَأَجْرُ الْغَازِي» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻoziyga oʻz ajri, (uni jihodga) tayyorlab qoʻyganga esa oʻz ajri va gʻoziyning ajri beriladi», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғозийга ўз ажри, (уни жиҳодга) тайёрлаб қўйганга эса ўз ажри ва ғозийнинг ажри берилади», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَن أبي أَيُّوب سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «سَتُفْتَحُ عَلَيْكُمُ الْأَمْصَارُ وَسَتَكُونُ جُنُودٌ مُجَنَّدَةٌ يُقْطَعُ عَلَيْكُمْ فِيهَا بُعُوثٌ فَيَكْرَهُ الرَّجُلُ الْبَعْثَ فَيَتَخَلَّصُ مَنْ قَوْمِهِ ثُمَّ يَتَصَفَّحُ الْقَبَائِلَ يَعْرِضُ نَفْسَهُ عَلَيْهِمْ مَنْ أَكْفِيهِ بَعْثَ كَذَا أَلَا وَذَلِكَ الْأَجِيرُ إِلَى آخِرِ قَطْرَةٍ مِنْ دَمِهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitgan: «Sizlarga shaharlar fath qilinadi va katta qoʻshinlar boʻladi. Sizlarga ulardan (jangga) yuriladigan dastalar ajratiladi. Sizlardan biror kishi oʻsha (dastada) jangga chiqishni yoqtirmaydi, shunda u oʻz qavmidan qutulib, qabilalarni kezib chiqadi va oʻzini ularga taklif etib: ‹Falon yurish (vazifasi)da kimga oʻrnini bersam? Falon yurishda kimga oʻrnini bersam?› deydi. Ogoh boʻlinglar! Ana oʻsha (kishi) qonining oxirgi tomchisigacha (oʻzini sotgan) ijarachidir», dedilar.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитган: «Сизларга шаҳарлар фатҳ қилинади ва катта қўшинлар бўлади. Сизларга улардан (жангга) юриладиган дасталар ажратилади. Сизлардан бирор киши ўша (дастада) жангга чиқишни ёқтирмайди, шунда у ўз қавмидан қутулиб, қабилаларни кезиб чиқади ва ўзини уларга таклиф этиб: ‹Фалон юриш (вазифаси)да кимга ўрнини берсам? Фалон юришда кимга ўрнини берсам?› дейди. Огоҳ бўлинглар! Ана ўша (киши) қонининг охирги томчисигача (ўзини сотган) ижарачидир», дедилар.

وَعَن يَعْلى بن أُميَّةَ قَالَ: أَذِنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بالغزو وَأَن شَيْخٌ كَبِيرٌ لَيْسَ لِي خَادِمٌ فَالْتَمَسْتُ أَجِيرًا يَكْفِينِي فَوَجَدْتُ رَجُلًا سَمَّيْتُ لَهُ ثَلَاثَةَ دَنَانِيرَ فَلَمَّا حَضَرَتْ غَنِيمَةٌ أَرَدْتُ أَنْ أُجْرِيَ لَهُ سَهْمَهُ فَجِئْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ لَهُ فَقَالَ: «مَا أَجِدُ لَهُ فِي غَزْوَتِهِ هَذِهِ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ إِلَّا دَنَانِيرَهُ الَّتِي تسمى» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Yaʼlo ibn Munya (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ gʻazotga (chiqishni) eʼlon qildilar. Men keksaygan, xizmatkori yoʻq chol edim. Shu sababli oʻzimning oʻrnimga kifoya qiladigan bir ijarachi izladim, men unga (gʻanimatdan) ulushini berardim. Bir kishini topdim. Yoʻlga chiqish yaqinlashganida, u oldimga kelib: «Ulushlar qancha boʻlishini va mening ulushim qanchaga yetishini bilmayman. Bas, menga biror narsani belgilab bering, ulush boʻladimi yoki boʻlmaydimi (baribir)», dedi. Men unga uch dinor belgiladim. Uning gʻanimati kelganida, men unga ulushini bermoqchi boʻldim. Soʻng (belgilangan) dinorlarni esladim. Shunda Nabiy ﷺning oldilariga kelib, uning ishini u zotga aytdim. U zot: «Men uning bu gʻazotida unga dunyoda ham, oxiratda ham, oʻzi belgilagan dinorlaridan boshqa narsani topa olmayman», dedilar.Яъло ибн Муня (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ғазотга (чиқишни) эълон қилдилар. Мен кексайган, хизматкори йўқ чол эдим. Шу сабабли ўзимнинг ўрнимга кифоя қиладиган бир ижарачи изладим, мен унга (ғаниматдан) улушини берардим. Бир кишини топдим. Йўлга чиқиш яқинлашганида, у олдимга келиб: «Улушлар қанча бўлишини ва менинг улушим қанчага етишини билмайман. Бас, менга бирор нарсани белгилаб беринг, улуш бўладими ёки бўлмайдими (барибир)», деди. Мен унга уч динор белгиладим. Унинг ғанимати келганида, мен унга улушини бермоқчи бўлдим. Сўнг (белгиланган) динорларни эсладим. Шунда Набий ﷺнинг олдиларига келиб, унинг ишини у зотга айтдим. У зот: «Мен унинг бу ғазотида унга дунёда ҳам, охиратда ҳам, ўзи белгилаган динорларидан бошқа нарсани топа олмайман», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَجُلًا قَالَ: يَا رسولَ الله رجلٌ يُرِيدُ الْجِهَادَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَهُوَ يَبْتَغِي عَرَضاً من عرَضِ الدُّنْيَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا أجر لَهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi Alloh yoʻlida jihod qilmoqchi, ammo u dunyo matosidan biror narsani ham koʻzlamoqda (bunga nima deysiz)?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Unga ajr yoʻq», dedilar. Bu odamlarga ogʻir botdi va ular u kishiga: «Rasululloh ﷺning oldilariga qayt, ehtimol sen savolingni u zotga yaxshi tushuntirmagandirsan», dedilar. Shunda u: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi Alloh yoʻlida jihod qilmoqchi, ammo u dunyo matosidan biror narsani ham koʻzlamoqda», dedi. U zot: «Unga ajr yoʻq», dedilar. Ular yana u kishiga: «Rasululloh ﷺning oldilariga qayt», dedilar. Shunda u (savolni) uchinchi marta aytdi. U zot unga: «Unga ajr yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши Аллоҳ йўлида жиҳод қилмоқчи, аммо у дунё матосидан бирор нарсани ҳам кўзламоқда (бунга нима дейсиз)?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга ажр йўқ», дедилар. Бу одамларга оғир ботди ва улар у кишига: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига қайт, эҳтимол сен саволингни у зотга яхши тушунтирмагандирсан», дедилар. Шунда у: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши Аллоҳ йўлида жиҳод қилмоқчи, аммо у дунё матосидан бирор нарсани ҳам кўзламоқда», деди. У зот: «Унга ажр йўқ», дедилар. Улар яна у кишига: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига қайт», дедилар. Шунда у (саволни) учинчи марта айтди. У зот унга: «Унга ажр йўқ», дедилар.

وَعَنْ مُعَاذٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْغَزْوُ غَزْوَانِ فَأَمَّا مَنِ ابْتَغَى وَجْهَ اللَّهِ وَأَطَاعَ الْإِمَامَ وَأَنْفَقَ الْكَرِيمَةَ وَيَاسَرَ الشَّرِيكَ واجتنبَ الْفساد فَإِن نَومه ونهبه أَجْرٌ كُلُّهُ. وَأَمَّا مَنْ غَزَا فَخْرًا وَرِيَاءً وَسُمْعَةً وَعَصَى الْإِمَامَ وَأَفْسَدَ فِي الْأَرْضِ فَإِنَّهُ لَمْ يَرْجِعْ بِالْكَفَافِ» . رَوَاهُ مَالِكٌ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيّ

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Gʻazot ikki xildir. Kim Allohning yuzini (rizosini) istab, imomga itoat qilib, eng qadrli (molini) sarflab, sherigiga yengillik qilib, buzgʻunchilikdan saqlansa, uning uxlashi ham, uygʻoqligi ham — barchasi ajrdir. Kim esa maqtanish, riyo va ovoza uchun gʻazot qilib, imomga osiylik qilib, yer yuzida buzgʻunchilik qilsa, u (savob-gunohda) barobar boʻlib qaytmaydi (balki gunohkor boʻladi)».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ғазот икки хилдир. Ким Аллоҳнинг юзини (ризосини) истаб, имомга итоат қилиб, энг қадрли (молини) сарфлаб, шеригига енгиллик қилиб, бузғунчиликдан сақланса, унинг ухлаши ҳам, уйғоқлиги ҳам — барчаси ажрдир. Ким эса мақтаниш, риё ва овоза учун ғазот қилиб, имомга осийлик қилиб, ер юзида бузғунчилик қилса, у (савоб-гуноҳда) баробар бўлиб қайтмайди (балки гуноҳкор бўлади)».

وَعَن عبد الله بن عَمْرو أَنَّهُ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَنِ الْجِهَادِ فَقَالَ: «يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو إِنْ قَاتَلْتَ صَابِرًا مُحْتَسِبًا بَعَثَكَ اللَّهُ صَابِرًا مُحْتَسِبًا وَإِنْ قَاتَلْتَ مُرَائِيًا مُكَاثِرًا بَعَثَكَ اللَّهُ مُرَائِيًا مُكَاثِرًا يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو عَلَى أَيِّ حَالٍ قَاتَلْتَ أَوْ قُتِلْتَ بَعَثَكَ اللَّهُ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Amr: «Yo Rasululloh, menga jihod va gʻazot haqida xabar bering», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Ey Abdulloh ibn Amr, agar sen sabr qilib, (ajrini) Allohdan umid qilgan holda jang qilsang, Alloh seni sabr qiluvchi va (ajrini) umid qiluvchi holda tiriltiradi. Agar sen riyo qilib, (oʻzgalardan) koʻp boʻlishni istab jang qilsang, Alloh seni riyokor va koʻplikni istovchi holda tiriltiradi. Ey Abdulloh ibn Amr, qaysi holatda jang qilsang yoki oʻldirilsang, Alloh seni oʻsha holatda tiriltiradi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Амр: «Ё Расулуллоҳ, менга жиҳод ва ғазот ҳақида хабар беринг», деди. Шунда у зот ﷺ: «Эй Абдуллоҳ ибн Амр, агар сен сабр қилиб, (ажрини) Аллоҳдан умид қилган ҳолда жанг қилсанг, Аллоҳ сени сабр қилувчи ва (ажрини) умид қилувчи ҳолда тирилтиради. Агар сен риё қилиб, (ўзгалардан) кўп бўлишни истаб жанг қилсанг, Аллоҳ сени риёкор ва кўпликни истовчи ҳолда тирилтиради. Эй Абдуллоҳ ибн Амр, қайси ҳолатда жанг қилсанг ёки ўлдирилсанг, Аллоҳ сени ўша ҳолатда тирилтиради», дедилар.

وَعَن عقبَة بن مَالك عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أعجزتم إِذا بعثت رجلا فَم يَمْضِ لِأَمْرِي أَنْ تَجْعَلُوا مَكَانَهُ مَنْ يَمْضِي لِأَمْرِي؟» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Uqba ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men bir kishini (biror ishga) yuborsam-u, u mening buyrugʻimni bajarmasa, uning oʻrniga buyrugʻimni bajaradiganini tayinlashga ojizmisizlar?» dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Уқба ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен бир кишини (бирор ишга) юборсам-у, у менинг буйруғимни бажармаса, унинг ўрнига буйруғимни бажарадиганини тайинлашга ожизмисизлар?» дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

عَن أبي أُمامةَ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَرِيَّةٍ فَمَرَّ رَجُلٌ بِغَارٍ فِيهِ شَيْءٌ مِنْ مَاءٍ وَبَقْلٍ فَحَدَّثَ نَفْسَهُ بِأَنْ يُقِيمَ فِيهِ وَيَتَخَلَّى مِنَ الدُّنْيَا فَاسْتَأْذَنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنِّي لَمْ أُبْعَثْ بِالْيَهُودِيَّةِ وَلَا بِالنَّصْرَانِيَّةِ وَلَكَنِّي بُعِثْتُ بِالْحَنِيفِيَّةِ السَّمْحَةِ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَغَدْوَةٌ أَوْ رَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَلَمَقَامُ أَحَدِكُمْ فِي الصَّفِّ خَيْرٌ مِنْ صَلَاتِهِ سِتِّينَ سَنَةً» . رَوَاهُ أَحْمد

Oisha (roziyallohu anho) — Nabiy ﷺ ning zavjasi — dan rivoyat qilinadi: Ummu Habiba bint Jahsh — Rasululloh ﷺ ning qaynsinglisi va Abdurrahmon ibn Avfning nikohidagi (ayol) — yetti yil istihoza boʻldi. Shu sababli u bu haqda Rasululloh ﷺ dan fatvo soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Albatta bu hayz emas, balki bu (bir) tomir (qoni)dir; bas, gʻusl qil va namoz oʻqi», dedilar. Oisha dedi: (Shundan keyin) u opasi Zaynab bint Jahshning hujrasidagi bir togʻorada gʻusl qilar, hatto qonning qizilligi suvdan ustun chiqar (suvni qizartirar) edi. Ibn Shihob dedi: Men buni Abu Bakr ibn Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Hishomga (rivoyat qilib) aytdim. Shunda u: «Alloh Hindga rahm qilsin! Koshki u bu fatvoni eshitganida edi. Allohga qasamki, u (namoz oʻqimagani uchun) yigʻlar edi, chunki u (istihoza tufayli) namoz oʻqimas edi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) — Набий ﷺ нинг завжаси — дан ривоят қилинади: Умму Ҳабиба бинт Жаҳш — Расулуллоҳ ﷺ нинг қайнсинглиси ва Абдурраҳмон ибн Авфнинг никоҳидаги (аёл) — етти йил истиҳоза бўлди. Шу сабабли у бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺ дан фатво сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта бу ҳайз эмас, балки бу (бир) томир (қони)дир; бас, ғусл қил ва намоз ўқи», дедилар. Оиша деди: (Шундан кейин) у опаси Зайнаб бинт Жаҳшнинг ҳужрасидаги бир тоғорада ғусл қилар, ҳатто қоннинг қизиллиги сувдан устун чиқар (сувни қизартирар) эди. Ибн Шиҳоб деди: Мен буни Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишомга (ривоят қилиб) айтдим. Шунда у: «Аллоҳ Ҳиндга раҳм қилсин! Кошки у бу фатвони эшитганида эди. Аллоҳга қасамки, у (намоз ўқимагани учун) йиғлар эди, чунки у (истиҳоза туфайли) намоз ўқимас эди», деди.

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ غَزَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَمْ يَنْوِ إِلَّا عِقَالًا فَلَهُ مَا نَوَى» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Ubada ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida gʻazot qilib, faqat bir tushov olishnigina niyat qilgan boʻlsa, unga niyat qilgani boʻladi», dedilar.Убада ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида ғазот қилиб, фақат бир тушов олишнигина ният қилган бўлса, унга ният қилгани бўлади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم قَالَ: «من رَضِي بِاللَّه رَبًّا وَالْإِسْلَام دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولًا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ» . فَعَجِبَ لَهَا أَبُو سَعِيدٍ فَقَالَ: أَعِدْهَا عَلَيَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَعَادَهَا عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ: «وَأُخْرَى يَرْفَعُ اللَّهُ بِهَا الْعَبْدَ مِائَةَ دَرَجَةٍ فِي الْجَنَّةِ مَا بَيْنَ كُلِّ دَرَجَتَيْنِ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ» . قَالَ: وَمَا هِيَ يَا رَسُولَ الله؟ قَالَ: «الْجِهَاد فِي سَبِيل الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ الله» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (unga): «Ey Abu Said! Kimki Allohni Robb, Islomni din, Muhammadni Nabiy deb (chin koʻngildan) rozi boʻlsa, unga jannat vojib boʻladi», — dedilar. Abu Said bunga taajjublanib: «Yo Rasululloh, buni menga yana takrorlang», — dedi. U zot takrorladilar, soʻng: «Yana bir (amal) borki, u bilan banda jannatda yuz daraja koʻtariladi — har ikki daraja orasi osmon bilan yer orasidek (uzoq)dir», — dedilar. (Abu Said): «U nima, yo Rasululloh?» — dedi. U zot: «Alloh yoʻlida jihod (qilish)! Alloh yoʻlida jihod (qilish)!» — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (унга): «Эй Абу Саид! Кимки Аллоҳни Робб, Исломни дин, Муҳаммадни Набий деб (чин кўнгилдан) рози бўлса, унга жаннат вожиб бўлади», — дедилар. Абу Саид бунга таажжубланиб: «Ё Расулуллоҳ, буни менга яна такрорланг», — деди. У зот такрорладилар, сўнг: «Яна бир (амал) борки, у билан банда жаннатда юз даража кўтарилади — ҳар икки даража ораси осмон билан ер орасидек (узоқ)дир», — дедилар. (Абу Саид): «У нима, ё Расулуллоҳ?» — деди. У зот: «Аллоҳ йўлида жиҳод (қилиш)! Аллоҳ йўлида жиҳод (қилиш)!» — дедилар.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَبْوَابَ الْجَنَّةِ تَحْتَ ظِلَالِ السُّيُوفِ» فَقَامَ رَجُلٌ رَثُّ الْهَيْئَةِ فَقَالَ: يَا أَبَا مُوسَى أَنْتَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ هَذَا؟ قَالَ: نَعَمْ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ: أَقْرَأُ عَلَيْكُمُ السَّلَامَ ثُمَّ كَسَرَ جَفْنَ سَيْفِهِ فَأَلْقَاهُ ثُمَّ مَشَى بِسَيْفِهِ إِلَى الْعَدُوِّ فَضَرَبَ بِهِ حَتَّى قُتِلَ. رَوَاهُ مُسلم

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dushman roʻparasida turib shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Albatta jannat eshiklari qilichlar soyasi ostidadir», dedilar. Shunda kiyimi eski bir kishi turib: «Yo Abu Muso! Rasululloh ﷺ buni aytganlarini oʻzing eshitdingmi?» dedi. (U): «Ha», dedi. (Rovuy) dedi: «Shunda u oʻz hamrohlari oldiga qaytib: ‹Sizlarga salom yoʻllayman›, dedi. Soʻng qilichining qinini sindirib, uni uloqtirdi-da, qilichi bilan dushman tomon yurib, oʻldirilguncha urush qildi».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У душман рўпарасида туриб шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта жаннат эшиклари қиличлар сояси остидадир», дедилар. Шунда кийими эски бир киши туриб: «Ё Абу Мусо! Расулуллоҳ ﷺ буни айтганларини ўзинг эшитдингми?» деди. (У): «Ҳа», деди. (Ровуй) деди: «Шунда у ўз ҳамроҳлари олдига қайтиб: ‹Сизларга салом йўллайман›, деди. Сўнг қиличининг қинини синдириб, уни улоқтирди-да, қиличи билан душман томон юриб, ўлдирилгунча уруш қилди».

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم قَالَ لِأَصْحَابِهِ: " إِنَّهُ لَمَّا أُصِيبَ إِخْوَانُكُمْ يَوْمَ أُحُدٍ جَعَلَ اللَّهُ أَرْوَاحَهُمْ فِي جَوْفِ طَيْرٍ خُضْرٍ تَرِدُ أَنْهَارَ الْجَنَّةِ تَأْكُلُ مِنْ ثِمَارِهَا وَتَأْوِي إِلَى قَنَادِيلَ مِنْ ذَهَبٍ مُعَلَّقَةٍ فِي ظلِّ العرْشِ فلمَّا وجَدوا طِيبَ مأكَلِهِم ومشرَبِهمْ ومَقِيلهِم قَالُوا: مَنْ يُبلِّغُ إِخْوانَنا عنَا أَنَّنا أَحْيَاءٌ فِي الْجَنَّةِ لِئَلَّا يَزْهَدُوا فِي الْجَنَّةِ وَلَا يَنكُلوا عندَ الحربِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى: أَنا أبلغكم عَنْكُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: (وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ) إِلَى أخر الْآيَات) رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Birodarlaringiz Uhudda (shahid) boʻlishganida, Alloh ularning ruhlarini yashil qushlarning ichiga joyladi. Ular jannat daryolaridan suv ichib, uning mevalaridan yeydilar va Arsh soyasida osilib turgan oltindan boʻlgan qandillarga (qoʻnib) joylashadilar. Ular yeb-ichganlari va istirohatlarining lazzatini totganlarida: ‹Jihoddan zohid boʻlib qolmasinlar va urush paytida orqaga chekinmasinlar, deb biz jannatda tirik holda rizqlanayotganimizni birodarlarimizga kim yetkazadi?› dedilar. Shunda Alloh subhonahu: ‹Men sizlardan ularga yetkazaman›, dedi». U zot dedilarki: «Shunda Alloh: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻliklar deb hisoblamang} — degan ushbu oyatni nozil qildi» (Oli Imron 169) — oyatning oxirigacha.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Биродарларингиз Уҳудда (шаҳид) бўлишганида, Аллоҳ уларнинг руҳларини яшил қушларнинг ичига жойлади. Улар жаннат дарёларидан сув ичиб, унинг меваларидан ейдилар ва Арш соясида осилиб турган олтиндан бўлган қандилларга (қўниб) жойлашадилар. Улар еб-ичганлари ва истироҳатларининг лаззатини тотганларида: ‹Жиҳоддан зоҳид бўлиб қолмасинлар ва уруш пайтида орқага чекинмасинлар, деб биз жаннатда тирик ҳолда ризқланаётганимизни биродарларимизга ким етказади?› дедилар. Шунда Аллоҳ субҳонаҳу: ‹Мен сизлардан уларга етказаман›, деди». У зот дедиларки: «Шунда Аллоҳ: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўликлар деб ҳисобламанг} — деган ушбу оятни нозил қилди» (Оли Имрон 169) — оятнинг охиригача.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " الْمُؤْمِنُونَ فِي الدُّنْيَا عَلَى ثَلَاثَةِ أَجْزَاءٍ: الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِي يأمنه النَّاس على النَّاسُ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ثُمَّ الَّذِي إِذَا أَشْرَفَ عَلَى طَمَعٍ تَرَكَهُ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ". رَوَاهُ أَحْمد

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyoda moʻminlar uch toifadir: Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirib, soʻng shubha qilmagan hamda Alloh yoʻlida mollari va jonlari bilan jihod qilgan kishilar; odamlar mollari va jonlarini ishonib topshiradigan kishi; soʻng biror tamaʼga yoʻliqqanida uni aziz va ulugʻ Alloh uchun tark etadigan kishi», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунёда мўминлар уч тоифадир: Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтириб, сўнг шубҳа қилмаган ҳамда Аллоҳ йўлида моллари ва жонлари билан жиҳод қилган кишилар; одамлар моллари ва жонларини ишониб топширадиган киши; сўнг бирор тамаъга йўлиққанида уни азиз ва улуғ Аллоҳ учун тарк этадиган киши», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَن عبدِ الرَّحمنِ بن أبي عَميرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا مِنْ نَفْسٍ مُسْلِمَةٍ يَقْبِضُهَا رَبُّهَا تُحِبُّ أَنْ تَرْجِعَ إِلَيْكُمْ وَأَنَّ لَهَا الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا غير الشَّهِيد» قَالَ ابْن عَمِيرَةَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَأَنْ أُقْتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ يَكُونَ لِي أَهْلُ الْوَبَرِ وَالْمَدَرِ» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Ibn Abu Amiyra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar orasida Robbisi joni olayotgan hech bir musulmon jon yoʻqki, shahiddan boshqasi, dunyo va undagi hamma narsa uniki boʻlsa ham, sizlarga qaytishni sevsin», dedilar. Ibn Abu Amiyra aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida oʻldirilishim menga bironta yungdan (koʻchmanchi) va loydan (oʻtroq) uy ahli menikidan boʻlishidan koʻra suyumliroqdir», dedilar.Ибн Абу Амийра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар орасида Роббиси жони олаётган ҳеч бир мусулмон жон йўқки, шаҳиддан бошқаси, дунё ва ундаги ҳамма нарса уники бўлса ҳам, сизларга қайтишни севсин», дедилар. Ибн Абу Амийра айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида ўлдирилишим менга биронта юнгдан (кўчманчи) ва лойдан (ўтроқ) уй аҳли меникидан бўлишидан кўра суюмлироқдир», дедилар.

وَعَنْ حَسْنَاءَ بِنْتِ مُعَاوِيَةَ قَالَتْ: حَدَّثَنَا عَمِّي قَالَ: قَلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: مَنْ فِي الْجَنَّةِ؟ قَالَ: «النَّبِيُّ فِي الْجَنَّةِ وَالشَّهِيدُ فِي الْجَنَّةِ وَالْمَوْلُودُ فِي الْجَنَّةِ وَالْوَئِيدُ فِي الْجنَّة» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Hasnoʼ binti Muoviya as-Sariymiyya (roziyallohu anho) aytadi: Bizga amakim soʻzlab berib, dediki: Men Nabiy ﷺdan: «Kimlar jannatda boʻladi?» deb soʻradim. U zot: «Nabiy jannatda, shahid jannatda, (chaqaloq) bola jannatda va tiriklayin koʻmilgan (qiz) jannatda», dedilar.Ҳаснў бинти Муовия ас-Сариймийя (розияллоҳу анҳо) айтади: Бизга амаким сўзлаб бериб, дедики: Мен Набий ﷺдан: «Кимлар жаннатда бўлади?» деб сўрадим. У зот: «Набий жаннатда, шаҳид жаннатда, (чақалоқ) бола жаннатда ва тириклайин кўмилган (қиз) жаннатда», дедилар.

وَعَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَجْمَعِينَ كُلُّهُمْ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «مَنْ أَرْسَلَ نَفَقَةً فِي سبيلِ الله وأقامَ فِي بيتِه فلَه بكلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ دِرْهَمٍ وَمَنْ غَزَا بِنَفْسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَنْفَقَ فِي وَجْهِهِ ذَلِكَ فَلَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ» . ثُمَّ تَلَا هذهِ الآيةَ: (واللَّهُ يُضاعفُ لمنْ يشاءُ) رَوَاهُ ابنُ مَاجَه

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida sarf-xarajat joʻnatib, oʻzi uyida qolsa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz dirham boʻladi. Kim esa Alloh yoʻlida oʻzi gʻazot qilib, oʻsha yoʻlda sarflasa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz ming dirham boʻladi», dedilar. Soʻng bu oyatni tilovat qildilar: {Alloh xohlagan kishiga koʻpaytirib beradi} (Baqara 261).Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида сарф-харажат жўнатиб, ўзи уйида қолса, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз дирҳам бўлади. Ким эса Аллоҳ йўлида ўзи ғазот қилиб, ўша йўлда сарфласа, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз минг дирҳам бўлади», дедилар. Сўнг бу оятни тиловат қилдилар: {Аллоҳ хоҳлаган кишига кўпайтириб беради} (Бақара 261).

وَعَن فَضالةَ بنِ عُبيد قَالَ: سمِعْتُ عمَرَ بن الْخطاب يَقُولُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " الشُّهَدَاءُ أَرْبَعَةٌ: رَجُلٌ مُؤْمِنٌ جَيِّدُ الْإِيمَانِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ الَّذِي يَرْفَعُ النَّاسُ إِلَيْهِ أَعْيُنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ هَكَذَا " وَرَفَعَ رَأْسَهُ حَتَّى سَقَطَتْ قَلَنْسُوَتُهُ فَمَا أَدْرِي أَقَلَنْسُوَةَ عُمَرَ أَرَادَ أَمْ قَلَنْسُوَةَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: «وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ جَيِّدُ الْإِيمَانِ لَقِيَ الْعَدُوَّ كَأَنَّمَا ضَرَبَ جِلْدَهُ بِشَوْكٍ طَلْحٍ مِنَ الْجُبْنِ أَتَاهُ سَهْمٌ غَرْبٌ فَقَتَلَهُ فَهُوَ فِي الدَّرَجَةِ الثَّانِيَةِ وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ خَلَطَ عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ فِي الدَّرَجَةِ الثَّالِثَةِ وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ أَسْرَفَ عَلَى نَفْسِهِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَاكَ فِي الدَّرَجَةِ الرَّابِعَةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Shahidlar toʻrt (toifa)dir: Imoni yaxshi boʻlgan moʻmin kishi dushmanga roʻpara kelib, oʻldirilgunicha Allohga sodiq qoladi. Ana shu kishiga odamlar qiyomat kuni mana shunday koʻzlarini koʻtarib (qarab) turadilar», dedilar va boshlarini koʻtardilar, hattoki qalpoqlari tushib ketdi. (Rivoyatchi) aytdi: Bilmadim, u Umarning qalpogʻini nazarda tutdimi yoki Nabiy ﷺning qalpoqlarinimi. (Soʻng) u zot: «Yana imoni yaxshi boʻlgan moʻmin kishi dushmanga roʻpara keladi, qoʻrquvdan badaniga (xuddi) tikan sanchilgandek boʻladi, shunda unga adashgan bir oʻq kelib uni oʻldiradi. Bu ikkinchi darajadadir. Yana solih amal bilan boshqa yomon amalni aralashtirgan moʻmin kishi dushmanga roʻpara kelib, oʻldirilgunicha Allohga sodiq qoladi. Bu uchinchi darajadadir. Yana oʻz joniga isrof qilgan (gunohga botgan) moʻmin kishi dushmanga roʻpara kelib, oʻldirilgunicha Allohga sodiq qoladi. Bu toʻrtinchi darajadadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ato ibn Dinorning hadisi orqaligina bilamiz.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Шаҳидлар тўрт (тоифа)дир: Имони яхши бўлган мўмин киши душманга рўпара келиб, ўлдирилгунича Аллоҳга содиқ қолади. Ана шу кишига одамлар қиёмат куни мана шундай кўзларини кўтариб (қараб) турадилар», дедилар ва бошларини кўтардилар, ҳаттоки қалпоқлари тушиб кетди. (Ривоятчи) айтди: Билмадим, у Умарнинг қалпоғини назарда тутдими ёки Набий ﷺнинг қалпоқлариними. (Сўнг) у зот: «Яна имони яхши бўлган мўмин киши душманга рўпара келади, қўрқувдан баданига (худди) тикан санчилгандек бўлади, шунда унга адашган бир ўқ келиб уни ўлдиради. Бу иккинчи даражададир. Яна солиҳ амал билан бошқа ёмон амални аралаштирган мўмин киши душманга рўпара келиб, ўлдирилгунича Аллоҳга содиқ қолади. Бу учинчи даражададир. Яна ўз жонига исроф қилган (гуноҳга ботган) мўмин киши душманга рўпара келиб, ўлдирилгунича Аллоҳга содиқ қолади. Бу тўртинчи даражададир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ато ибн Динорнинг ҳадиси орқалигина биламиз.

وَعَن عُتبةَ بن عبدٍ السَّلَميِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: " الْقَتْلَى ثَلَاثَة: مُؤمن جَاهد نَفسه وَمَالِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِذَا لَقِيَ الْعَدُوَّ قَاتَلَ حَتَّى يُقْتَلَ " قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِ: «فَذَلِكَ الشَّهِيدُ الْمُمْتَحَنُ فِي خَيْمَةِ اللَّهِ تَحْتَ عَرْشِهِ لَا يَفْضُلُهُ النَّبِيُّونَ إِلَّا بِدَرَجَةِ النُّبُوَّةِ وَمُؤْمِنٌ خَلَطَ عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا جَاهَدَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِذَا لَقِيَ الْعَدُوَّ قَاتَلَ حَتَّى يُقْتَلَ» قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِ: «مُمَصْمِصَةٌ مَحَتْ ذُنُوبَهُ وَخَطَايَاهُ إِنَّ السَّيْفَ مَحَّاءٌ لِلْخَطَايَا وَأُدْخِلَ مِنْ أَيِّ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ شَاءَ وَمُنَافِقٌ جَاهَدَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فَإِذَا لَقِيَ الْعَدُوَّ قَاتَلَ حَتَّى يُقْتَلَ فَذَاكَ فِي النَّارِ إِنَّ السيفَ لَا يمحُو النِّفاقَ» . رَوَاهُ الدارميُّ

Utba ibn Abd as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz ayoli oldiga kelsa, berkinsin va ikki eshak singari yalangʻoch boʻlmasin», dedilar.Утба ибн Абд ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз аёли олдига келса, беркинсин ва икки эшак сингари яланғоч бўлмасин», дедилар.

وَعَن ابْن عائذٍ قَالَ: خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جِنَازَةِ رَجُلٍ فَلَمَّا وُضِعَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: لَا تُصَلِّ عَلَيْهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّهُ رَجُلٌ فَاجِرٌ فَالْتَفَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى النَّاسِ فَقَالَ: «هَلْ رَآهُ أَحَدٌ مِنْكُمْ عَلَى عَمَلِ الْإِسْلَامِ؟» فَقَالَ رَجُلٌ: نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَرَسَ لَيْلَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَثَا عَلَيْهِ التُّرَابَ وَقَالَ: «أَصْحَابُكَ يَظُنُّونَ أَنَّكَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَأَنَا أَشْهَدُ أَنَّكَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ» وَقَالَ: «يَا عُمَرُ إِنَّكَ لَا تُسْأَلُ عَنْ أَعْمَالِ النَّاسِ وَلَكِنْ تُسْأَلُ عَنِ الْفِطْرَةِ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَانِ»

Ibn Oiz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishining janozasiga chiqdilar. (Mayyit) qoʻyilganda Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu): «Ey Allohning Rasuli, unga janoza oʻqimang, chunki u fojir kishi edi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ odamlarga oʻgirilib: «Sizlardan biror kim uni islom amali ustida koʻrganmi?» dedilar. Bir kishi: «Ha, ey Allohning Rasuli, u Alloh yoʻlida bir kecha qorovullik qildi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga janoza oʻqidilar, ustiga tuproq tortdilar va: «Doʻstlaring seni doʻzax ahlidan deb oʻylamoqdalar, men esa sening jannat ahlidan ekaningga guvohlik beraman», dedilar. Yana: «Ey Umar, sen odamlarning amallaridan soʻralmaysan, balki fitratdan soʻralasan», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Ибн Оиз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг жанозасига чиқдилар. (Маййит) қўйилганда Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Эй Аллоҳнинг Расули, унга жаноза ўқиманг, чунки у фожир киши эди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ одамларга ўгирилиб: «Сизлардан бирор ким уни ислом амали устида кўрганми?» дедилар. Бир киши: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули, у Аллоҳ йўлида бир кеча қоровуллик қилди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга жаноза ўқидилар, устига тупроқ тортдилар ва: «Дўстларинг сени дўзах аҳлидан деб ўйламоқдалар, мен эса сенинг жаннат аҳлидан эканингга гувоҳлик бераман», дедилар. Яна: «Эй Умар, сен одамларнинг амалларидан сўралмайсан, балки фитратдан сўраласан», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

عَن عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُول: " (وَأَعدُّوا لَهُ مَا استطَعْتُمْ منْ قُوَّةٍ) أَلَا إِنَّ الْقُوَّةَ الرَّمْيُ أَلَا إِنَّ الْقُوَّةَ الرَّمْيُ أَلَا إِنَّ الْقُوَّةَ الرَّمْيُ) رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni minbar ustida turib shunday deganlarini eshitdim: «{Va ularga qarshi qoʻlingizdan kelgancha kuch tayyorlab qoʻyinglar} (Anfol 60). Ogoh boʻlinglar! Albatta, kuch — otishdir! Ogoh boʻlinglar! Albatta, kuch — otishdir! Ogoh boʻlinglar! Albatta, kuch — otishdir!»Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни минбар устида туриб шундай деганларини эшитдим: «{Ва уларга қарши қўлингиздан келганча куч тайёрлаб қўйинглар} (Анфол 60). Огоҳ бўлинглар! Албатта, куч — отишдир! Огоҳ бўлинглар! Албатта, куч — отишдир! Огоҳ бўлинглар! Албатта, куч — отишдир!»

وَعَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «سَتُفْتَحُ عَلَيْكُمُ الرُّومُ وَيَكْفِيكُمُ اللَّهُ فَلَا يَعْجِزْ أَحَدُكُمْ أَنْ يَلْهُوَ بِأَسْهُمِهِ» . رَوَاهُ مُسلم

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni shunday deganlarini eshitdim: «Sizlarga (yana qancha) yerlar fath qilib beriladi va Alloh sizlarga (dushmaningizga qarshi) kifoya qiladi. Bas, biringiz oʻq otish (mashqi) bilan shugʻullanishdan ojiz qolmasin (uni tark etmasin)».Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деганларини эшитдим: «Сизларга (яна қанча) ерлар фатҳ қилиб берилади ва Аллоҳ сизларга (душманингизга қарши) кифоя қилади. Бас, бирингиз ўқ отиш (машқи) билан шуғулланишдан ожиз қолмасин (уни тарк этмасин)».

وَعَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يقولُ: «مَنْ علِمَ الرَّميَ ثمَّ تَرَكَهُ فَلَيْسَ مِنَّا أَوْ قَدْ عَصَى» . رَوَاهُ مُسلم

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Fuqaym al-Laxmiy unga: «Sen mana bu ikki nishon orasida (otish mashqi qilib) qatnab yuribsan, holbuki sen keksa odamsan, bu senga ogʻir keladi-ku», dedi. Uqba: «Agar men Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir soʻzim boʻlmaganida, bunga ozor chekmasdim (qiynalmasdim)», dedi. (U soʻz): (Rasululloh ﷺ) «Kim otishni oʻrganib, soʻng uni tark etsa, u bizdan emas», yoki «u (Allohga) osiy boʻlibdi», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Фуқайм ал-Лахмий унга: «Сен мана бу икки нишон орасида (отиш машқи қилиб) қатнаб юрибсан, ҳолбуки сен кекса одамсан, бу сенга оғир келади-ку», деди. Уқба: «Агар мен Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир сўзим бўлмаганида, бунга озор чекмасдим (қийналмасдим)», деди. (У сўз): (Расулуллоҳ ﷺ) «Ким отишни ўрганиб, сўнг уни тарк этса, у биздан эмас», ёки «у (Аллоҳга) осий бўлибди», дедилар.

وَعَن سلَمةَ بنِ الأكوَعِ قَالَ: خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَسْلَمَ يَتَنَاضَلُونَ بِالسُّوقِ فَقَالَ: «ارْمُوا بَنِي إِسْمَاعِيلَ فَإِنَّ أَبَاكُمْ كَانَ رَامِيًا وَأَنَا مَعَ بَنِي فُلَانٍ» لِأَحَدِ الْفَرِيقَيْنِ فَأَمْسَكُوا بِأَيْدِيهِمْ فَقَالَ: «مَا لَكُمْ؟» قَالُوا: وَكَيْفَ نَرْمِي وَأَنْتَ مَعَ بَنِي فُلَانٍ؟ قَالَ: «ارْمُوا وَأَنا مَعكُمْ كلكُمْ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Salama ibn Akva (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — kamondan oʻq otish (mashq qilayotgan) Aslam qabilasidan baʼzi kishilar yonidan oʻtdi. U zot: «Ey Ismoil avlodi! (Oʻq) otinglar — chunki otangiz buyuk kamonchi edi. Men — falonchi (qabila)si tomonidaman», — yaʼni ikki jamoadan biri (tomonidaman), — dedi. Boshqa jamoa (oʻq) otishni toʻxtatdi; shunda Paygʻambar ﷺ: «Ularga nima boʻldi?» — dedi. Ular: «Siz falonchi (qabila)si bilan boʻlsangiz, biz qanday otaylik?» — deb javob berdi. U zot: «Otinglar — men hammangiz bilan birgaman», — dedi.Салама ибн Аква (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — камондан ўқ отиш (машқ қилаётган) Аслам қабиласидан баъзи кишилар ёнидан ўтди. У зот: «Эй Исмоил авлоди! (Ўқ) отинглар — чунки отангиз буюк камончи эди. Мен — фалончи (қабила)си томонидаман», — яъни икки жамоадан бири (томонидаман), — деди. Бошқа жамоа (ўқ) отишни тўхтатди; шунда Пайғамбар ﷺ: «Уларга нима бўлди?» — деди. Улар: «Сиз фалончи (қабила)си билан бўлсангиз, биз қандай отайлик?» — деб жавоб берди. У зот: «Отинглар — мен ҳаммангиз билан биргаман», — деди.

وَعَن أنسٍ قَالَ: كَانَ أَبُو طَلْحَةَ يَتَتَرَّسُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِتُرْسٍ وَاحِدٍ وَكَانَ أَبُو طَلْحَةَ حَسَنَ الرَّمْيِ فَكَانَ إِذَا رَمَى تَشَرَّفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَنْظُرُ إِلَى مَوضِع نبله. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha va Paygʻambar ﷺ bir (xil) qalqon bilan oʻzlarini himoya qilar edi. Abu Talha — yaxshi kamonchi edi va u (oʻqlarini) otganda, Paygʻambar ﷺ uning oʻqlari (boradigan) nishonga qarardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа ва Пайғамбар ﷺ бир (хил) қалқон билан ўзларини ҳимоя қилар эди. Абу Талҳа — яхши камончи эди ва у (ўқларини) отганда, Пайғамбар ﷺ унинг ўқлари (борадиган) нишонга қарарди.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (الْبَرَكَةُ فِي نَوَاصِي الْخَيل)

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Otlarning peshonalarida baraka bor», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Отларнинг пешоналарида барака бор», — деди.

وَعَن جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَلْوِي نَاصِيَةَ فرسٍ بأصبعِه ويقولُ: " الْخَيْلُ مَعْقُودٌ بِنَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ: الأجْرُ والغَنيمةُ ". رَوَاهُ مُسلم

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ni barmoqlari bilan bir otning peshonasini eshib turganlarini va: «Otlar, ularning peshonalariga qiyomat kunigacha yaxshilik — ajr va gʻanimat bogʻlangan», — deyayotganlarini koʻrdim.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ ни бармоқлари билан бир отнинг пешонасини эшиб турганларини ва: «Отлар, уларнинг пешоналарига қиёмат кунигача яхшилик — ажр ва ғанимат боғланган», — деяётганларини кўрдим.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنِ احْتَبَسَ فَرَسًا فِي سَبِيل الله إِيمَانًا وتصْديقاً بوَعْدِه فإِنَّ شِبَعَه ورِيَّه ورَوْثَه وبَوْلَه فِي مِيزَانه يَوْم الْقِيَامَة» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar kishi — Allohga iymoni va Uning vaʼdasiga ishonchi (ixlosi) sababli — Alloh yoʻlida (jihod uchun) bir ot saqlasa, u Qiyomat kuni — oʻsha ot yeb yoki ichgan (narsa)si uchun, uning najasi va siydigi uchun (ham) — mukofotlanadi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар киши — Аллоҳга иймони ва Унинг ваъдасига ишончи (ихлоси) сабабли — Аллоҳ йўлида (жиҳод учун) бир от сақласа, у Қиёмат куни — ўша от еб ёки ичган (нарса)си учун, унинг нажаси ва сийдиги учун (ҳам) — мукофотланади», — деди.

وَعَنْهُ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يكرَهُ الشَّكالَ فِي الْخَيْلِ وَالشِّكَالُ: أَنْ يَكُونَ الْفَرَسُ فِي رِجْلِهِ الْيُمْنَى بَيَاضٌ وَفِي يَدِهِ الْيُسْرَى أَوْ فِي يدِه اليُمنى ورِجلِه اليُسرى. رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Shikol — otning oʻng orqa oyogʻida oqlik, chap oldingi oyogʻida (oqlik) boʻlishi yoki oʻng oldingi oyogʻi bilan chap orqa oyogʻida (oqlik) boʻlishidir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Шикол — отнинг ўнг орқа оёғида оқлик, чап олдинги оёғида (оқлик) бўлиши ёки ўнг олдинги оёғи билан чап орқа оёғида (оқлик) бўлишидир».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سابَقَ بينَ الخيلِ الَّتِي أُضمِرَتْ منَ الحَفْياءِ وَأَمَدُهَا ثَنِيَّةُ الْوَدَاعِ وَبَيْنَهُمَا سِتَّةُ أَمْيَالٍ وَسَابَقَ بَيْنَ الْخَيْلِ الَّتِي لَمْ تَضْمُرُ مِنَ الثِّنْيَةِ إِلَى مَسْجِد بني زُرَيْق وَبَينهمَا ميل

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ot poygasi (musobaqasi) buyurdilar; mashq qildirilgan otlar Hafyo (degan joy)dan Saniyatul-Vadoʼgacha, mashq qildirilmagan otlar esa Saniyadan Bani Zurayq masjidigacha chopadigan boʻldi. (Roviy:) Ibn Umar ham shu poygada qatnashganlardan edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ от пойгаси (мусобақаси) буюрдилар; машқ қилдирилган отлар Ҳафё (деган жой)дан Саниятул-Вадўгача, машқ қилдирилмаган отлар эса Саниядан Бани Зурайқ масжидигача чопадиган бўлди. (Ровий:) Ибн Умар ҳам шу пойгада қатнашганлардан эди.

وَعَن أنسٍ قَالَ: كَانَتْ نَاقَةٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُسَمَّى الْعَضْبَاءَ وَكَانَتْ لَا تُسْبَقُ فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ عَلَى قَعُودٍ لَهُ فَسَبَقَهَا فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ لَا يَرْتَفِعَ شَيْءٌ مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا وضَعه» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺning Azbo deb ataladigan bir tuyasi bor edi; u (poygada) oʻzib boʻlmasdi. (Bir kuni) bir aʼrobiy oʻzining yosh tuyasida kelib, undan (Azbodan) oʻzib ketdi. Bu musulmonlarga ogʻir botdi va ular: «Azbo oʻzib ketildi», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta Allohning (oʻzgarmas) hukmi shuki, U dunyodan biror narsani koʻtarsa (yuksaltirsa), albatta uni (yana) pasaytiradi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺнинг Азбо деб аталадиган бир туяси бор эди; у (пойгада) ўзиб бўлмасди. (Бир куни) бир аъробий ўзининг ёш туясида келиб, ундан (Азбодан) ўзиб кетди. Бу мусулмонларга оғир ботди ва улар: «Азбо ўзиб кетилди», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳнинг (ўзгармас) ҳукми шуки, У дунёдан бирор нарсани кўтарса (юксалтирса), албатта уни (яна) пасайтиради», дедилар.

عَن عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يُدْخِلُ بِالسَّهْمِ الْوَاحِدِ ثَلَاثَةَ نَفَرٍ الْجَنَّةَ: صَانِعَهُ يَحْتَسِبُ فِي صَنْعَتِهِ الْخَيْرَ وَالرَّامِيَ بِهِ وَمُنَبِّلَهُ فَارْمُوا وَارْكَبُوا وَأَنْ تَرْمُوا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ تَرْكَبُوا كُلُّ شَيْءٍ يَلْهُو بِهِ الرَّجُلُ بَاطِلٌ إِلَّا رَمْيَهُ بِقَوْسِهِ وَتَأْدِيبَهُ فَرَسَهُ وَمُلَاعَبَتَهُ امْرَأَتَهُ فَإِنَّهُنَّ مِنَ الْحَقِّ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَزَادَ أَبُو دَاوُد والدارمي: «ومَنْ تركَ الرَّميَ بعدَ مَا عَلِمَهُ رَغْبَةً عَنْهُ فَإِنَّهُ نِعْمَةٌ تَرَكَهَا» . أَوْ قَالَ: «كفرها»

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) shunday dedi: Men Rasululloh ﷺning bunday deganlarini eshitdim: «Albatta, Alloh azza va jalla bitta oʻq sababli uch kishini jannatga kiritadi: uni yasashda yaxshilikni niyat qilgan yasovchisini, uni otuvchini va uni uzatib turuvchisini. (Oʻq) otinglar va (otga) mininglar; oʻq otishingiz men uchun mining (uloving)izdan koʻra suyukliroqdir. (Foydasiz) oʻyin-kulgudan faqat uch narsa (bundan mustasno)dir: kishining otini (jangga) oʻrgatishi, ahli (xotini) bilan oʻ ynashishi va yoyu oʻqi bilan otishi. Kim oʻq otishni oʻrganganidan keyin undan voz kechib, uni tark etsa, u albatta oʻzi tark etgan bir neʼmatdir». Yoki u zot: «Uning shukrini ado etmagandir», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини эшитдим: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла битта ўқ сабабли уч кишини жаннатга киритади: уни ясашда яхшиликни ният қилган ясовчисини, уни отувчини ва уни узатиб турувчисини. (Ўқ) отинглар ва (отга) мининглар; ўқ отишингиз мен учун мининг (уловинг)издан кўра суюклироқдир. (Фойдасиз) ўйин-кулгудан фақат уч нарса (бундан мустасно)дир: кишининг отини (жангга) ўргатиши, аҳли (хотини) билан ў йнашиши ва ёю ўқи билан отиши. Ким ўқ отишни ўрганганидан кейин ундан воз кечиб, уни тарк этса, у албатта ўзи тарк этган бир неъматдир». Ёки у зот: «Унинг шукрини адо этмагандир», дедилар.

وَعَن أبي نَجِيحٍ السُّلَميِّ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ بَلَغَ بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ لَهُ دَرَجَةٌ فِي الْجَنَّةِ وَمَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ لَهُ عِدْلُ مُحَرِّرٍ وَمَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي الْإِسْلَامِ كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ. وَرَوَى أَبُو دَاوُدَ الْفَصْلَ الْأَوَّلَ وَالنَّسَائِيُّ الْأَوَّلَ وَالثَّانِيَ وَالتِّرْمِذِيُّ الثَّانِيَ وَالثَّالِثَ وَفِي رِوَايَتِهِمَا: «مَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي سَبِيلِ الله» بدَلَ «فِي الْإِسْلَام»

Abu Najih as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida bir oʻq bilan nishonga yetkazsa, bu unga jannatda bir daraja boʻladi», deganlarini eshitdim. Men oʻsha kuni oʻn olti oʻqni nishonga yetkazdim. Yana Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida bir oʻq otsa, bu bir qulni ozod qilishga teng boʻladi», deganlarini eshitdim.Абу Нажиҳ ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бир ўқ билан нишонга етказса, бу унга жаннатда бир даража бўлади», деганларини эшитдим. Мен ўша куни ўн олти ўқни нишонга етказдим. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бир ўқ отса, бу бир қулни озод қилишга тенг бўлади», деганларини эшитдим.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا سَبَقَ إِلَّا فِي نَصْلٍ أَوْ خُفٍّ أَوْ حَافِرٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ: ‹Faqat tuya, ot poygasi yoki oʻq otish musobaqasidagina garov (boylash) joizdir›, dedilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Фақат туя, от пойгаси ёки ўқ отиш мусобақасидагина гаров (бойлаш) жоиздир›, дедилар», деди.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَدْخَلَ فَرَسًا بَيْنَ فَرَسَيْنِ فَإِنْ كَانَ يُؤْمَنُ أَنْ يَسْبِقَ فَلَا خَيْرَ فِيهِ وَإِنْ كَانَ لَا يُؤْمَنُ أَنْ يَسْبِقَ فَلَا بَأْسَ بِهِ» . رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي دَاوُدَ: قَالَ: «مَنْ أَدْخَلَ فَرَسًا بَيْنَ فَرَسَيْنِ يَعْنِي وَهُوَ لَا يَأْمَنُ أَنْ يَسْبِقَ فَلَيْسَ بِقِمَارٍ وَمَنْ أَدْخَلَ فَرَسًا بَيْنَ فَرَسَيْنِ وَقَدْ أَمِنَ أَنْ يَسْبِقَ فَهُوَ قمار»

Musaddad bizga Husayn ibn Numayrdan, u Sufyon ibn Husayndan rivoyat qildi; shuningdek Ali ibn Muslim bizga Abbod ibn al-Avvomdan, u Sufyon ibn Husayndan — maʼno (bir xil) — u az-Zuhriydan, u Said ibn al-Musayyabdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qildiki, u zot: «Kimki ikki ot orasiga uchinchi otni kiritsa — bunda u (otning) yutqazmasligiga ishonch yoʻq boʻlsa — bu qimor emas. Kimki ikki ot orasiga bir otni kiritsa-yu, uning yutqazmasligiga ishonchi komil boʻlsa, bu qimordir», dedilar.Мусаддад бизга Ҳусайн ибн Нумайрдан, у Суфён ибн Ҳусайндан ривоят қилди; шунингдек Али ибн Муслим бизга Аббод ибн ал-Аввомдан, у Суфён ибн Ҳусайндан — маъно (бир хил) — у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилдики, у зот: «Кимки икки от орасига учинчи отни киритса — бунда у (отнинг) ютқазмаслигига ишонч йўқ бўлса — бу қимор эмас. Кимки икки от орасига бир отни киритса-ю, унинг ютқазмаслигига ишончи комил бўлса, бу қимордир», дедилар.

وَعَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا جَلَبَ وَلَا جَنَبَ» . زَادَ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ: «فِي الرِّهَانِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَرَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ مَعَ زِيَادَة فِي بَاب «الْغَضَب»

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islomda jalab ham, janab ham, shigʻor ham yoʻqdir», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Исломда жалаб ҳам, жанаб ҳам, шиғор ҳам йўқдир», дедилар.

وَعَن أبي قَتَادَة عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «خَيْرُ الْخَيْلِ الْأَدْهَمُ الْأَقْرَحُ الْأَرْثَمُ ثُمَّ الْأَقْرَحُ الْمُحَجَّلُ طُلُقُ الْيَمِينِ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَدْهَمَ فَكُمَيْتٌ عَلَى هَذِهِ الشِّيَةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ

Abu Qatoda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Otlarning eng yaxshisi — peshonasida oq dogʻi va ustki labida oqligi boʻlgan qora otdir. Soʻng oʻng oyogʻidan tashqari (oyoqlari) oq boʻlgan, peshonasi oq otdir. Agar qora boʻlmasa, mana shu belgilarga ega kumayt (qulogʻi va yoli qora toʻq qizil) otdir», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Отларнинг энг яхшиси — пешонасида оқ доғи ва устки лабида оқлиги бўлган қора отдир. Сўнг ўнг оёғидан ташқари (оёқлари) оқ бўлган, пешонаси оқ отдир. Агар қора бўлмаса, мана шу белгиларга эга кумайт (қулоғи ва ёли қора тўқ қизил) отдир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي وَهَبٍ الْجُشَمِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «عَلَيْكُمْ بِكُلِّ كُمَيْتٍ أَغَرَّ مُحَجَّلٍ أَوْ أَشْقَرَ أَغَرَّ مُحَجَّلٍ أَوْ أَدْهَمَ أَغَرَّ مُحَجَّلٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيّ

Sahobiy boʻlgan Abu Vahb al-Jushamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Peshonasi oq, oyoqlari oq toʻriq (ot), yoki peshonasi oq, oyoqlari oq saryagʻiz (ot), yoki peshonasi oq, oyoqlari oq qora (ot) tutishingiz lozim».Саҳобий бўлган Абу Ваҳб ал-Жушамий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Пешонаси оқ, оёқлари оқ тўриқ (от), ёки пешонаси оқ, оёқлари оқ саряғиз (от), ёки пешонаси оқ, оёқлари оқ қора (от) тутишингиз лозим».

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يُمْنُ الْخَيْلِ فِي الشُّقْرِ» . رَوَاهُ الترمذيُّ وَأَبُو دَاوُد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otlarning barakasi qizgʻishlarida (toʻq qizil ranglilarida)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan, Shaybonning hadisidangina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Отларнинг баракаси қизғишларида (тўқ қизил ранглиларида)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан, Шайбоннинг ҳадисидангина биламиз.

وَعَن عُتبةَ بن عبدٍ السُّلميِّ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَا تَقُصُّوا نَوَاصِيَ الْخَيْلِ وَلَا مَعَارِفَهَا وَلَا أَذْنَابَهَا فَإِنَّ أَذْنَابَهَا مَذَابُّهَا وَمَعَارِفَهَا دِفاءُها وَنَوَاصِيهَا مَعْقُودٌ فِيهَا الْخَيْرُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Utba ibn Abd as-Sulamiy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Otlarning peshona soch (yollarini), gardan yollarini va dumlarini qirqmanglar. Chunki ularning dumlari ularning (pashshalardan himoyalanish) vositasi, gardan yollari ularning issiqligi (manbai), peshonalarida esa yaxshilik tugilgandir».Утба ибн Абд ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Отларнинг пешона соч (ёлларини), гардан ёлларини ва думларини қирқманглар. Чунки уларнинг думлари уларнинг (пашшалардан ҳимояланиш) воситаси, гардан ёллари уларнинг иссиқлиги (манбаи), пешоналарида эса яхшилик тугилгандир».

وَعَنْ أَبِي وَهَبٍ الْجُشَمِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " ارْتَبِطُوا الْخَيْلَ وامسحُوا بنواصيها وأعجازِها أَو قَالَ: كفالِها وَقَلِّدُوهَا وَلَا تُقَلِّدُوهَا الْأَوْتَارَ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيّ

Abu Vahb al-Jushamiy (roziyallohu anhu)dan — u sahobiy edi — rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otlarni (gʻazot uchun) bogʻlab boqinglar, ularning peshonalarini va sagʻrilarini siypalanglar — yoki ‹dumbalarini› dedilar — va ularning (boʻyniga) marjon osinglar, lekin ularga kamon iplaridan (marjon) osmanglar», dedilar.Абу Ваҳб ал-Жушамий (розияллоҳу анҳу)дан — у саҳобий эди — ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Отларни (ғазот учун) боғлаб боқинглар, уларнинг пешоналарини ва сағриларини сийпаланглар — ёки ‹думбаларини› дедилар — ва уларнинг (бўйнига) маржон осинглар, лекин уларга камон ипларидан (маржон) османглар», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدًا مَأْمُورًا مَا اخْتَصَّنَا دُونَ النَّاسِ بِشَيْءٍ إِلَّا بِثَلَاثٍ: أَمَرَنَا أَنْ نُسْبِغَ الْوُضُوءَ وَأَنْ لَا نَأْكُلَ الصَّدَقَةَ وَأَنْ لَا نَنْزِيَ حمارا على فرس. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ buyruqqa boʻysunuvchi banda edilar, bizni boshqa odamlardan ajratib uchta narsadangina (xos qildilar): bizga tahoratni mukammal qilishni, sadaqani yemaslikni va eshakni otga qoʻshmaslikni buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ буйруққа бўйсунувчи банда эдилар, бизни бошқа одамлардан ажратиб учта нарсадангина (хос қилдилар): бизга таҳоратни мукаммал қилишни, садақани емасликни ва эшакни отга қўшмасликни буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: أُهْدِيَتْ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم بغلةٌ فركِبَهَا فَقَالَ عَلِيٌّ: لَوْ حَمَلْنَا الْحَمِيرَ عَلَى الْخَيْلِ فَكَانَتْ لَنَا مِثْلُ هَذِهِ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّمَا يَفْعَلُ ذَلِكَ الَّذِينَ لَا يعلمُونَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ ga bir xachir hadya qilindi, u zot unga mindilar. Shunda Ali: ‹Agar biz eshaklarni baytallarga qoʻshsak, bizning ham shunga oʻxshash (xachirlarimiz) boʻlardi›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Buni faqat (bilmaydiganlar) qiladilar, xolos›, dedilar», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ га бир хачир ҳадя қилинди, у зот унга миндилар. Шунда Али: ‹Агар биз эшакларни байталларга қўшсак, бизнинг ҳам шунга ўхшаш (хачирларимиз) бўларди›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Буни фақат (билмайдиганлар) қиладилар, холос›, дедилар», деди.

وَعَن أنسٍ قَالَ: كَانَتْ قَبِيعَةُ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ فِضَّةٍ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ والدارمي

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qilichlarining qabzasi (dastasi) kumushdan edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Shuningdek, u Hammomdan, u Qatodadan, u Anasdan (shu tarzda) rivoyat qilingan. Baʼzilar esa uni Qatodadan, u Said ibn Abul-Hasandan rivoyat qilib: «Rasululloh ﷺning qilichlarining qabzasi kumushdan edi», degan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларининг қабзаси (дастаси) кумушдан эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Шунингдек, у Ҳаммомдан, у Қатодадан, у Анасдан (шу тарзда) ривоят қилинган. Баъзилар эса уни Қатодадан, у Саид ибн Абул-Ҳасандан ривоят қилиб: «Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларининг қабзаси кумушдан эди», деган.

وَعَنْ هُودِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ عَن جدِّهِ مِزيدةَ قَالَ: دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَعَلَى سَيْفِهِ ذَهَبٌ وَفِضَّةٌ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيث غَرِيب

Maziyda al-Asariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath (Makka fathi) kuni qilichlarida oltin va kumush bor holda (Makkaga) kirdilar. Tolib (roviy) aytdi: Men undan (Huddan) kumush haqida soʻradim, u: «Qilichning qabzasi (dastasi) kumushdan edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis gʻaribdir. Hudning bobosining ismi Maziyda al-Asariydir.Мазийда ал-Асарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ (Макка фатҳи) куни қиличларида олтин ва кумуш бор ҳолда (Маккага) кирдилар. Толиб (ровий) айтди: Мен ундан (Ҳуддан) кумуш ҳақида сўрадим, у: «Қиличнинг қабзаси (дастаси) кумушдан эди», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ғарибдир. Ҳуднинг бобосининг исми Мазийда ал-Асарийдир.

وَعَن السَّائِب بْنِ يَزِيدَ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَلَيْهِ يَوْمَ أُحُدٍ دِرْعَانِ قَدْ ظَاهَرَ بَيْنَهُمَا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Saib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Uhud kuni ustilariga ikkita zirh — birini ikkinchisining ustiga qavatlab kiygan edilar. Abu Dovud va Ibn Moja rivoyat qilgan.Саиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Уҳуд куни устиларига иккита зирҳ — бирини иккинчисининг устига қаватлаб кийган эдилар. Абу Довуд ва Ибн Можа ривоят қилган.

قَالَ: كَانَتْ رَايَةُ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَوْدَاءَ وَلِوَاؤُهُ أبيضَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺning royasi (bayrogʻi) qora, livosi (tugʻi) oq edi. Termiziy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг рояси (байроғи) қора, ливоси (туғи) оқ эди. Термизий ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ مَوْلَى مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: بَعَثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ إِلَى الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ يَسْأَلُهُ عَنْ رَايَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: كَانَتْ سَوْدَاءَ مُرَبَّعَةً مِنْ نَمِرَةٍ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد

Muhammad ibn Qosimning ozod qilingan quli, Saqif qabilasidan boʻlmish Yunus ibn Ubayd (rahimahulloh) aytadi: Muhammad ibn Qosim meni Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)ning oldiga, Rasululloh ﷺning bayrogʻi qanday boʻlganini soʻrab kelish uchun yubordi. Shunda u: «(Bayroq) jundan qilingan qora, toʻrtburchak shaklda edi», dedi.Муҳаммад ибн Қосимнинг озод қилинган қули, Сақиф қабиласидан бўлмиш Юнус ибн Убайд (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Муҳаммад ибн Қосим мени Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига, Расулуллоҳ ﷺнинг байроғи қандай бўлганини сўраб келиш учун юборди. Шунда у: «(Байроқ) жундан қилинган қора, тўртбурчак шаклда эди», деди.

وَعَنْ جَابِرٌ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ مَكَّةَ وَلِوَاؤُهُ أَبْيَضُ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Makkaga oq bayroq (livo) bilan kirdilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Yahyo ibn Odamning Sharikdan (qilgan) rivoyatidangina bilamiz. Men bu hadis haqida Muhammaddan soʻradim, u ham uni faqat Yahyo ibn Odamning Sharikdan (qilgan) rivoyatidangina bildi va: «Bizga bir necha kishi Sharikdan, u Ammordan, u Abuz Zubaydan, u Jobirdan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ Makkaga qora salla oʻrab kirdilar», dedi. Muhammad: «(Sahih) hadis ana shudir», dedi. Abu Iso aytdi: Duhn — Bajila (qabilasi)ning bir tarmogʻidir. Ammor ad-Duhniy esa Ammor ibn Muoviya ad-Duhniy boʻlib, u Abu Muoviya kunyasi bilan ataladi, kufalik boʻlib, hadis ahli nazdida ishonchlidir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Маккага оқ байроқ (ливо) билан кирдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Яҳё ибн Одамнинг Шарикдан (қилган) ривоятидангина биламиз. Мен бу ҳадис ҳақида Муҳаммаддан сўрадим, у ҳам уни фақат Яҳё ибн Одамнинг Шарикдан (қилган) ривоятидангина билди ва: «Бизга бир неча киши Шарикдан, у Аммордан, у Абуз Зубайдан, у Жобирдан ривоят қилдики, Набий ﷺ Маккага қора салла ўраб кирдилар», деди. Муҳаммад: «(Саҳиҳ) ҳадис ана шудир», деди. Абу Исо айтди: Дуҳн — Бажила (қабиласи)нинг бир тармоғидир. Аммор ад-Дуҳний эса Аммор ибн Муовия ад-Дуҳний бўлиб, у Абу Муовия куняси билан аталади, куфалик бўлиб, ҳадис аҳли наздида ишончлидир.

عَن أنسٍ قَالَ: لَمْ يَكُنْ شَيْءٌ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ النِّسَاءِ من الْخَيل. رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺga ayollardan soʻng otlardan koʻra sevimliroq hech narsa yoʻq edi»,dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺга аёллардан сўнг отлардан кўра севимлироқ ҳеч нарса йўқ эди»,деди.

وَعَن عَليّ قَالَ: كَانَتْ بِيَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَوْسٌ عَرَبِيَّةٌ فَرَأَى رَجُلًا بِيَدِهِ قَوْسٌ فَارِسِيَّةٌ قَالَ: «مَا هَذِهِ؟ أَلْقِهَا وَعَلَيْكُمْ بِهَذِهِ وَأَشْبَاهِهَا وَرِمَاحِ الْقَنَا فَإِنَّهَا يُؤَيِّدُ اللَّهُ لَكُمْ بِهَا فِي الدِّينِ وَيُمَكِّنُ لَكُمْ فِي البلادِ» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ning qoʻllarida arab yoyi bor edi. U zot qoʻlida fors yoyi boʻlgan bir kishini koʻrib qoldilar-da: ‹Bu nima? Uni tashla! Sizlar mana shu va bunga oʻxshaganlarni hamda qamish nayzalarni ushlanglar. Zero, Alloh ular sababli dinni ziyoda qiladi va yurtlarda sizga imkon beradi›, dedilar».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлларида араб ёйи бор эди. У зот қўлида форс ёйи бўлган бир кишини кўриб қолдилар-да: ‹Бу нима? Уни ташла! Сизлар мана шу ва бунга ўхшаганларни ҳамда қамиш найзаларни ушланглар. Зеро, Аллоҳ улар сабабли динни зиёда қилади ва юртларда сизга имкон беради›, дедилар».

عَن كَعْب بْنِ مَالِكٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ يَوْمَ الْخَمِيسِ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ وَكَانَ يُحِبُّ أَنْ يَخْرُجَ يَوْمَ الْخَمِيسِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Tabuk gʻazoti uchun payshanba kuni yoʻlga chiqdi va u zot payshanba kunlari (safarga) chiqishni afzal koʻrardi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Табук ғазоти учун пайшанба куни йўлга чиқди ва у зот пайшанба кунлари (сафарга) чиқишни афзал кўрарди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي الْوَحْدَةِ مَا أَعْلَمُ مَا سَارَ رَاكِبٌ بِلَيْلٍ وَحْدَهُ» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar odamlar yolgʻiz safar qilish haqida men bilgan (narsa)ni bilganida, hech kim kechasi yolgʻiz safar qilmas edi», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар одамлар ёлғиз сафар қилиш ҳақида мен билган (нарса)ни билганида, ҳеч ким кечаси ёлғиз сафар қилмас эди», — деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَصْحَبُ الْمَلَائِكَةُ رُفْقَةً فِيهَا كَلْبٌ وَلَا جَرَسٌ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farishtalar ichida it yoki qoʻngʻiroq boʻlgan yoʻldosh (hamroh)larga hamroh boʻlmaydilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фаришталар ичида ит ёки қўнғироқ бўлган йўлдош (ҳамроҳ)ларга ҳамроҳ бўлмайдилар», дедилар.

وَعَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الْجَرَسُ مَزَامِيرُ الشَّيْطَانِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qoʻngʻiroq shaytonning nayidir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қўнғироқ шайтоннинг найидир», — дедилар.

وَعَن أبي بشيرٍ الأنصاريِّ: أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَسُولًا: «لَا تبقين فِي رَقَبَة بِغَيْر قِلَادَةٌ مِنْ وَتَرٍ أَوْ قِلَادَةٌ إِلَّا قُطِعَتْ»

Abu Bashir al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan baʼzi safarlarida birga edi. Bas, Rasululloh ﷺ bir elchi (chopar) yubordilar. Abdulloh ibn Abu Bakr aytdi: U (Abbod) shunday dedi deb oʻylayman: odamlar tunash joyida (uxlab yotganlarida): «Hech bir tuyaning boʻynida kamon ipidan (yasalgan) marjon yoki (boshqa) marjon qolmasin, albatta kesib tashlansin», (deb buyurdilar). Molik aytdi: Men buni koʻz (tegishi)dan (ehtiyot boʻlish) sababli deb bilaman.Абу Башир ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан баъзи сафарларида бирга эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ бир элчи (чопар) юбордилар. Абдуллоҳ ибн Абу Бакр айтди: У (Аббод) шундай деди деб ўйлайман: одамлар тунаш жойида (ухлаб ётганларида): «Ҳеч бир туянинг бўйнида камон ипидан (ясалган) маржон ёки (бошқа) маржон қолмасин, албатта кесиб ташлансин», (деб буюрдилар). Молик айтди: Мен буни кўз (тегиши)дан (эҳтиёт бўлиш) сабабли деб биламан.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا سَافَرْتُمْ فِي الْخِصْبِ فَأَعْطُوا الْإِبِلَ حَقَّهَا مِنَ الْأَرْضِ وَإِذَا سَافَرْتُمْ فِي السَّنَةِ فَأَسْرِعُوا عَلَيْهَا السَّيْرَ وَإِذَا عَرَّسْتُمْ بِاللَّيْلِ فَاجْتَنِبُوا الطَّرِيقَ فَإِنَّهَا طُرُقُ الدَّوَابِّ وَمَأْوَى الْهَوَامِّ بِاللَّيْلِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «إِذَا سَافَرْتُمْ فِي السَّنَةِ فَبَادِرُوا بِهَا نِقْيَهَا» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻt-oʻlani moʻl yerda safar qilsangiz, tuyalarga yerdan oʻz nasibasini (yegani) bering; qahatchilik yilida safar qilsangiz, ularni tezroq haydab oʻting; tunda toʻxtab tunamoqchi boʻlsangiz, yoʻldan chetlaning, chunki u tunda hasharot-jonivorlarning makonidir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўт-ўлани мўл ерда сафар қилсангиз, туяларга ердан ўз насибасини (егани) беринг; қаҳатчилик йилида сафар қилсангиз, уларни тезроқ ҳайдаб ўтинг; тунда тўхтаб тунамоқчи бўлсангиз, йўлдан четланинг, чунки у тунда ҳашарот-жониворларнинг маконидир», — дедилар.

وَعَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: بَيْنَمَا نَحْنُ فِي سَفَرٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذ جَاءَهُ رَجُلٌ عَلَى رَاحِلَةٍ فَجَعَلَ يَضْرِبُ يَمِينًا وَشِمَالًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ كَانَ مَعَهُ فَضْلُ ظَهْرٌ فَلْيَعُدْ بِهِ عَلَى مَنْ لَا ظَهْرَ لَهُ وَمَنْ كَانَ لَهُ فَضْلُ زَادٍ فَلْيَعُدْ بِهِ عَلَى مَنْ لَا زَادَ لَهُ» قَالَ: فَذَكَرَ مِنْ أَصْنَافِ الْمَالِ حَتَّى رَأَيْنَا أَنَّهُ لَا حَقَّ لأحدٍ منا فِي فضل. رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga safarda edik. Shu payt bir kishi oʻz ulovida keldi. (Abu Said) dedi: U oʻngu chapga koʻz tashlay boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kimning yonida ortiqcha ulovi boʻlsa, uni ulovi yoʻq kishiga bersin. Kimning ortiqcha ozigʻi boʻlsa, uni ozigʻi yoʻq kishiga bersin», dedilar. (Abu Said) dedi: U zot mol turlaridan shuncha (turini) zikr qildilarki, biz ortiqcha (mol)da birortamiz uchun haq yoʻq, deb oʻyladik.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ билан бирга сафарда эдик. Шу пайт бир киши ўз уловида келди. (Абу Саид) деди: У ўнгу чапга кўз ташлай бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг ёнида ортиқча улови бўлса, уни улови йўқ кишига берсин. Кимнинг ортиқча озиғи бўлса, уни озиғи йўқ кишига берсин», дедилар. (Абу Саид) деди: У зот мол турларидан шунча (турини) зикр қилдиларки, биз ортиқча (мол)да бирортамиз учун ҳақ йўқ, деб ўйладик.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «السَّفَرُ قِطْعَةٌ مِنَ الْعَذَابِ يَمْنَعُ أَحَدَكُمْ نَوْمَهُ وَطَعَامَهُ وَشَرَابه فَإِذا قضى نهمه من وَجهه فليعجل إِلَى أَهله»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Safar — bir parcha azob(dir) — chunki u kishining uyqusi, yeyish-ichishini buzadi. Bas, qachon ishingizni bajarib boʻlsangiz, oilangizga (qaytishga) shoshilinglar», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сафар — бир парча азоб(дир) — чунки у кишининг уйқуси, ейиш-ичишини бузади. Бас, қачон ишингизни бажариб бўлсангиз, оилангизга (қайтишга) шошилинглар», — деди.

وَعَن عبدِ اللَّهِ بنِ جعفرٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَدِمَ مَنْ سَفَرٍ تُلُقِّيَ بِصِبْيَانِ أَهْلِ بَيْتِهِ وَإِنَّهُ قَدِمَ مَنْ سَفَرٍ فَسُبِقَ بِي إِلَيْهِ فَحَمَلَنِي بَيْنَ يَدَيْهِ ثُمَّ جِيءَ بِأَحَدِ ابْنَيْ فَاطِمَةَ فَأَرْدَفَهُ خَلْفَهُ قَالَ: فَأُدْخِلْنَا المدينةَ ثلاثةَ على دَابَّة. رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safardan qaytsalar, u zotni ahli baytining bolalari qarshilab chiqar edi. (U) dedi: Bir kuni u zot safardan qaytdilar va meni u zotning oldilariga (boshqalardan) ilgari olib borishdi. Bas, u zot meni oldilariga mindirdilar. Soʻng Fotimaning ikki oʻgʻlidan biri olib kelindi, u zot uni orqalariga mindirdilar. (U) dedi: Shunday qilib, biz uchovlon bir ulovda Madinaga kirdik.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафардан қайтсалар, у зотни аҳли байтининг болалари қаршилаб чиқар эди. (У) деди: Бир куни у зот сафардан қайтдилар ва мени у зотнинг олдиларига (бошқалардан) илгари олиб боришди. Бас, у зот мени олдиларига миндирдилар. Сўнг Фотиманинг икки ўғлидан бири олиб келинди, у зот уни орқаларига миндирдилар. (У) деди: Шундай қилиб, биз учовлон бир уловда Мадинага кирдик.

وَعَن أنسٍ: أَنَّهُ أَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو طَلْحَةَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَفِيَّةُ مُرْدِفَهَا عَلَى رَاحِلَته. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U va Abu Talha Paygʻambar ﷺ bilan birga (safarda) edi va Safiyya Paygʻambar ﷺ ga hamroh boʻlib, u zot uni oʻz urgʻochi tuyasiga orqasiga mingashtirgan edi. Safar davomida urgʻochi tuya sirgʻanib (ketdi) va Paygʻambar ﷺ hamda (uning) xotini ikkalasi (yerga) yiqildi. Abu Talha (rivoyatchining oʻylashicha, Anas: «Abu Talha tuyasidan tezda sakrab tushdi», — degan): «Yo Rasululloh! Alloh meni siz uchun fido qilsin! Jarohatlanmadingizmi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq, lekin ayoldan xabar ol», — deb javob berdi. Abu Talha yuzini kiyimi bilan yopib, uning (Safiyyaning) tomon yurdi va uni oʻz kiyimi bilan yopdi; u (Safiyya) oʻrnidan turdi. Soʻng u (Abu Talha) ularning urgʻochi tuyasining holatini toʻgʻirladi va ikkalasi (yaʼni Paygʻambar ﷺ va uning xotini) minib, to Madinaga yaqinlashguncha (yoʻl) yurdi. Paygʻambar ﷺ: «Biz — tavba qilib, ibodat qilib va Robbimizga hamd aytib — qaytmoqdamiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ — to Madinaga kirguncha — bu gapni aytishda davom etdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ва Абу Талҳа Пайғамбар ﷺ билан бирга (сафарда) эди ва Сафийя Пайғамбар ﷺ га ҳамроҳ бўлиб, у зот уни ўз урғочи туясига орқасига мингаштирган эди. Сафар давомида урғочи туя сирғаниб (кетди) ва Пайғамбар ﷺ ҳамда (унинг) хотини иккаласи (ерга) йиқилди. Абу Талҳа (ривоятчининг ўйлашича, Анас: «Абу Талҳа туясидан тезда сакраб тушди», — деган): «Ё Расулуллоҳ! Аллоҳ мени сиз учун фидо қилсин! Жароҳатланмадингизми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ, лекин аёлдан хабар ол», — деб жавоб берди. Абу Талҳа юзини кийими билан ёпиб, унинг (Сафийянинг) томон юрди ва уни ўз кийими билан ёпди; у (Сафийя) ўрнидан турди. Сўнг у (Абу Талҳа) уларнинг урғочи туясининг ҳолатини тўғирлади ва иккаласи (яъни Пайғамбар ﷺ ва унинг хотини) миниб, то Мадинага яқинлашгунча (йўл) юрди. Пайғамбар ﷺ: «Биз — тавба қилиб, ибодат қилиб ва Роббимизга ҳамд айтиб — қайтмоқдамиз», — деди. Пайғамбар ﷺ — то Мадинага киргунча — бу гапни айтишда давом этди.

وَعَنْهُ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَطْرُقُ أَهْلَهُ لَيْلًا وَكَانَ لَا يَدْخُلُ إِلَّا غُدْوَةً أَوْ عَشِيَّةً

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ahllari huzuriga kechasi kelmas, faqat ertalab yoki kechqurun kirar edilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аҳллари ҳузурига кечаси келмас, фақат эрталаб ёки кечқурун кирар эдилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِذا طَال أَحَدُكُمُ الْغَيْبَةَ فَلَا يَطْرُقْ أَهْلَهُ لَيْلًا»

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz uzoq vaqt safarda boʻlgan boʻlsa, ahli huzuriga kechasi kelmasin», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз узоқ вақт сафарда бўлган бўлса, аҳли ҳузурига кечаси келмасин», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا دَخَلْتَ لَيْلًا فَلَا تَدَخُلْ عَلَى أهلك حَتَّى تستحد المغيبة وتمتشط الشعثة»

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «(Safardan) kechasi (qaytib) kirsang, oʻ z ahlingga — (eri) gʻ oyib boʻ lgan (xotin) (badanini) tozalab (ozodalanib), sochi toʻ zigan (xotin) tarab olmaguncha — kirma», dedilar. (Roviy:) Rasululloh ﷺ: «Bas, senga aql (hikmat) bilan ish tutish (lozim)» dedilar. (Buni Ubaydulloh — Vahbdan, Jobirdan, Paygʻambar ﷺdan ‹kays (aql-hikmat)› (haqida) mutobaat qildi.)(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «(Сафардан) кечаси (қайтиб) кирсанг, ў з аҳлингга — (эри) ғ ойиб бў лган (хотин) (баданини) тозалаб (озодаланиб), сочи тў зиган (хотин) тараб олмагунча — кирма», дедилар. (Ровий:) Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, сенга ақл (ҳикмат) билан иш тутиш (лозим)» дедилар. (Буни Убайдуллоҳ — Ваҳбдан, Жобирдан, Пайғамбар ﷺдан ‹кайс (ақл-ҳикмат)› (ҳақида) мутобаат қилди.)

وَعَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَحَرَ جَزُورًا أَوْ بَقَرَةً. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Muhorib ibn Disor (Jobir ibn Abdullohdan) rivoyat qiladi: Jobir ibn Abdulloh: «Allohning Rasuli ﷺ Madinaga yetib kelganida, bir tuya yoki bir sigir soʻydi», — dedi. Jobir qoʻshdi: «Paygʻambar ﷺ mendan bir tuyani — ikki uqiya (oltin) va bir yoki ikki dirhamga — sotib oldi. U zot Siror (degan joy)ga yetganida, bir sigir soʻyilishini buyurdi va ular uning goʻshtini yedi. U zot Madinaga yetib kelganida, menga — masjidga borib, ikki rakaat (namoz) oʻqishni — buyurdi va menga tuyaning narxini tortib (oʻlchab) berdi».Муҳориб ибн Дисор (Жобир ибн Абдуллоҳдан) ривоят қилади: Жобир ибн Абдуллоҳ: «Аллоҳнинг Расули ﷺ Мадинага етиб келганида, бир туя ёки бир сигир сўйди», — деди. Жобир қўшди: «Пайғамбар ﷺ мендан бир туяни — икки уқия (олтин) ва бир ёки икки дирҳамга — сотиб олди. У зот Сирор (деган жой)га етганида, бир сигир сўйилишини буюрди ва улар унинг гўштини еди. У зот Мадинага етиб келганида, менга — масжидга бориб, икки ракаат (намоз) ўқишни — буюрди ва менга туянинг нархини тортиб (ўлчаб) берди».

وَعَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَقْدَمُ مِنْ سَفَرٍ إِلَّا نَهَارًا فِي الضُّحَى فَإِذَا قَدِمَ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَصَلَّى فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثمَّ جلس فِيهِ للنَّاس

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safardan faqat kunduzi, chosht vaqtida qaytar edilar. Qaytganlarida, avval masjiddan boshlardilar, unda ikki rakat namoz oʻqirdilar, soʻng unda oʻtirardilar.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафардан фақат кундузи, чошт вақтида қайтар эдилар. Қайтганларида, аввал масжиддан бошлардилар, унда икки ракат намоз ўқирдилар, сўнг унда ўтирардилар.

وَعَن جَابر قَالَ: كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ قَالَ لِي: «ادْخُلِ الْمَسْجِدَ فَصَلِّ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan birga safarda edim va biz Madinaga yetganimizda, u zot menga: «Masjidga kir va ikki rakaat (namoz) oʻqi», — dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга сафарда эдим ва биз Мадинага етганимизда, у зот менга: «Масжидга кир ва икки ракаат (намоз) ўқи», — деди.

عَن صخْرِ بن وَداعةَ الغامِديِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اللَّهُمَّ بَارِكْ لِأُمَّتِي فِي بُكُورِهَا» وَكَانَ إِذا بعثَ سريَّةً أوْ جَيْشًا بَعَثَهُمْ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ وَكَانَ صَخْرٌ تَاجِرًا فَكَانَ يَبْعَثُ تِجَارَتَهُ أَوَّلَ النَّهَارِ فَأَثْرَى وَكَثُرَ مالُه. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد والدارمي

Saxr al-Gʻomidiy (roziyallohu anhu)dan, Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Allohim, ummatimga ertalabki vaqtida baraka ber», dedilar. U zot biror sariyya (kichik qoʻshin) yoki katta qoʻshinni joʻnatganlarida, ularni kun boshida (ertalab) joʻnatar edilar. Saxr esa savdogar kishi boʻlib, savdo molini kun boshida joʻnatar edi, shu sababli boyib ketdi va mol-dunyosi koʻpaydi. Abu Dovud aytdi: U Saxr ibn Vadoʼadir.Сахр ал-Ғомидий (розияллоҳу анҳу)дан, Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Аллоҳим, умматимга эрталабки вақтида барака бер», дедилар. У зот бирор сарийя (кичик қўшин) ёки катта қўшинни жўнатганларида, уларни кун бошида (эрталаб) жўнатар эдилар. Сахр эса савдогар киши бўлиб, савдо молини кун бошида жўнатар эди, шу сабабли бойиб кетди ва мол-дунёси кўпайди. Абу Довуд айтди: У Сахр ибн Вадўадир.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «عَلَيْكُمْ بِالدُّلْجَةِ فَإِنَّ الْأَرْضَ تُطوَى بالليلِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ: ‹Tunda safar qilishni lozim tutinglar, chunki tunda yer yigʻib (qisqartirib) qoʻyiladi›, dedilar», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Тунда сафар қилишни лозим тутинглар, чунки тунда ер йиғиб (қисқартириб) қўйилади›, дедилар», деди.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الرَّاكِبُ شَيْطَانٌ وَالرَّاكِبَانِ شَيْطَانَانِ وَالثَّلَاثَةُ رَكبٌ» . رَوَاهُ مالكٌ وَالتِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Bir otliq — shaytondir, ikki otliq — ikki shaytondir, uch (kishi) esa — (haqiqiy) yoʻlovchilardir», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Osimning rivoyatidangina bilamiz. U — Osim ibn Muhammad ibn Zayd ibn Abdulloh ibn Umardir. Abdulloh ibn Amrning hadisi hasandir. Muhammad aytdi: «U (Osim) ishonchli, rostgoʻydir. Osim ibn Umar al-Umariy esa hadisda zaifdir, men undan hech narsa rivoyat qilmayman». Abdulloh ibn Amrning hadisi hasandir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир отлиқ — шайтондир, икки отлиқ — икки шайтондир, уч (киши) эса — (ҳақиқий) йўловчилардир», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир, биз уни фақат шу йўлдан, Осимнинг ривоятидангина биламиз. У — Осим ибн Муҳаммад ибн Зайд ибн Абдуллоҳ ибн Умардир. Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасандир. Муҳаммад айтди: «У (Осим) ишончли, ростгўйдир. Осим ибн Умар ал-Умарий эса ҳадисда заифдир, мен ундан ҳеч нарса ривоят қилмайман». Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасандир.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا كَانَ ثَلَاثَةٌ فِي سَفَرٍ فَلْيُؤَمِّرُوا أحدهم» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch kishi safarda boʻlsa, ulardan birini amir qilib tayinlasinlar», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч киши сафарда бўлса, улардан бирини амир қилиб тайинласинлар», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «خَيْرُ الصَّحَابَةِ أَرْبَعَةٌ وَخَيْرُ السَّرَايَا أَرْبَعُمِائَةٍ وَخَيْرُ الْجُيُوشِ أَرْبَعَةُ آلَافٍ وَلَنْ يُغْلَبَ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا مِنْ قِلَّةٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيث غَرِيب

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Eng yaxshi hamrohlik — toʻrt kishilik, eng yaxshi sariyya (kichik qoʻshin) — toʻrt yuz kishilik, eng yaxshi qoʻshin — toʻrt ming kishilikdir. Oʻn ikki ming kishi sonining kamligi sababli yengilmaydi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Sahihi shuki, bu hadis mursaldir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Энг яхши ҳамроҳлик — тўрт кишилик, энг яхши сарийя (кичик қўшин) — тўрт юз кишилик, энг яхши қўшин — тўрт минг кишиликдир. Ўн икки минг киши сонининг камлиги сабабли енгилмайди», дедилар. Абу Довуд айтди: Саҳиҳи шуки, бу ҳадис мурсалдир.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَخَلَّفُ فِي الْمَسِيرِ فَيُزْجِي الضَّعِيفَ وَيُرْدِفُ ويدْعو لَهُم. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yurish paytida (qoʻshinning) orqasida qolib, kuchsizlarni haydab borardilar, (orqada qolganni ortlariga) mindirib olardilar va ular uchun duo qilardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ юриш пайтида (қўшиннинг) орқасида қолиб, кучсизларни ҳайдаб борардилар, (орқада қолганни ортларига) миндириб олардилар ва улар учун дуо қилардилар.

وَعَن أبي ثعلبَةَ الخُشَنيِّ قَالَ: كَانَ النَّاسُ إِذَا نَزَلُوا مَنْزِلًا تَفَرَّقُوا فِي الشِّعَابِ وَالْأَوْدِيَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ تَفَرُّقَكُمْ فِي هَذِهِ الشِّعَابِ وَالْأَوْدِيَةِ إِنَّمَا ذَلِكُمْ مِنَ الشَّيْطَانِ» . فَلَمْ يَنْزِلُوا بَعْدَ ذَلِكَ مَنْزِلًا إِلَّا انْضَمَّ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ حَتَّى يُقَالَ: لَوْ بُسِطَ عَلَيْهِمْ ثوبٌ لعمَّهم. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar bir manzilga tushganlarida — Amr (roviy): «Odamlar Rasululloh ﷺ bir manzilga tushganlarida», dedi — togʻ darasi va vodiylarga tarqalib ketar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlarning bu darai-vodiylarga tarqalib ketishingiz, albatta, shaytondandir», dedilar. Shundan keyin ular qaysi bir manzilga tushsalar, bir-birlariga shunday zich joylashar edilarki, hatto: «Agar ularning ustiga bir mato yoyilsa, hammasini qoplab oladi», deyilar edi.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар бир манзилга тушганларида — Амр (ровий): «Одамлар Расулуллоҳ ﷺ бир манзилга тушганларида», деди — тоғ дараси ва водийларга тарқалиб кетар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг бу дараи-водийларга тарқалиб кетишингиз, албатта, шайтондандир», дедилар. Шундан кейин улар қайси бир манзилга тушсалар, бир-бирларига шундай зич жойлашар эдиларки, ҳатто: «Агар уларнинг устига бир мато ёйилса, ҳаммасини қоплаб олади», дейилар эди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا يَوْمَ بَدْرٍ كُلَّ ثَلَاثَةٍ عَلَى بَعِيرٍ فَكَانَ أَبُو لُبَابَةَ وَعَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ زَمِيلَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: فَكَانَتْ إِذَا جَاءَتْ عُقْبَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَا: نَحْنُ نَمْشِي عَنْكَ قَالَ: «مَا أَنْتُمَا بِأَقْوَى مِنِّي وَمَا أَنَا بِأَغْنَى عَنِ الْأَجْرِ مِنْكُمَا» . رَوَاهُ فِي شرح السّنة

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Badr kuni biz har uch kishiga bitta tuyadan edik. Abu Lubaba va Ali ibn Abu Tolib Rasulullohning ﷺ hamrohlari edi. (Rasulullohning ﷺ) piyoda yurish navbatlari kelganda, ular ikkovi: «Biz sizning oʻrningizga yuramiz», derdilar. U zot: «Siz ikkovingiz mendan kuchli emassiz, men ham ajr-savobdan sizlardan koʻra ehtiyojsiz emasman», dedilar. Sharh as-sunnada rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бадр куни биз ҳар уч кишига битта туядан эдик. Абу Лубаба ва Али ибн Абу Толиб Расулуллоҳнинг ﷺ ҳамроҳлари эди. (Расулуллоҳнинг ﷺ) пиёда юриш навбатлари келганда, улар иккови: «Биз сизнинг ўрнингизга юрамиз», дердилар. У зот: «Сиз икковингиз мендан кучли эмассиз, мен ҳам ажр-савобдан сизлардан кўра эҳтиёжсиз эмасман», дедилар. Шарҳ ас-суннада ривоят қилинган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا تَتَّخِذُوا ظُهُورَ دَوَابِّكُمْ مَنَابِرَ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى إِنَّمَا سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُبَلِّغَكُمْ إِلَى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بَالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنْفُسِ وَجَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فَعَلَيْهَا فَاقْضُوا حَاجَاتِكُمْ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ulovlaringizning yelkalarini minbar qilib olishdan saqlaninglar. Zero, Alloh ularni sizlarga shu uchun boʻysundirgan: ular sizlarni jonlaringizni qiynamasdan yeta olmaydigan shaharlaringizga yetkazib qoʻysinlar. Va U sizlarga yerni (qaror) qildi, bas, hojatlaringizni shu yerda bajaringlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Уловларингизнинг елкаларини минбар қилиб олишдан сақланинглар. Зеро, Аллоҳ уларни сизларга шу учун бўйсундирган: улар сизларни жонларингизни қийнамасдан ета олмайдиган шаҳарларингизга етказиб қўйсинлар. Ва У сизларга ерни (қарор) қилди, бас, ҳожатларингизни шу ерда бажаринглар», дедилар.

وَعَن أنسٍ قَالَ: كُنَّا إِذَا نَزَلْنَا مَنْزِلًا لَا نُسَبِّحُ حَتَّى نحُلَّ الرِّحالَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz bir manzilga tushganimizda, tuyalarning yuklarini (egar-jabduqlarini) tushirib boʻlmagunimizcha nafl namoz oʻqimas edik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз бир манзилга тушганимизда, туяларнинг юкларини (эгар-жабдуқларини) тушириб бўлмагунимизча нафл намоз ўқимас эдик.

وَعَن بُرَيْدَة قَالَ: بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْشِي إِذا جَاءَهُ رَجُلٌ مَعَهُ حِمَارٌ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ ارْكَبْ وَتَأَخَّرَ الرَّجُلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا أَنْتَ أَحَقُّ بِصَدْرِ دَابَّتِكَ إِلَّا أَنْ تَجْعَلَهُ لِي» . قَالَ: جَعَلْتُهُ لَكَ فَرَكِبَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ

Abdulloh ibn Burayda (rahimahulloh): «Men otam Burayda (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim», deydi: «Rasululloh ﷺ piyoda ketayotgan edilar, eshagi bor bir kishi kelib: ‹Yo Rasululloh, mining›, dedi va oʻzi orqaga surildi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Yoʻq, ulovingning oldida (minishga) sen mendan koʻra haqliroqsan, magar uni menga bersang (boshqa gap)›, dedilar. U: ‹Men uni sizga berdim›, dedi. Shunda (u zot) mindilar.»Абдуллоҳ ибн Бурайда (раҳимаҳуллоҳ): «Мен отам Бурайда (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим», дейди: «Расулуллоҳ ﷺ пиёда кетаётган эдилар, эшаги бор бир киши келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, мининг›, деди ва ўзи орқага сурилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Йўқ, уловингнинг олдида (минишга) сен мендан кўра ҳақлироқсан, магар уни менга берсанг (бошқа гап)›, дедилар. У: ‹Мен уни сизга бердим›, деди. Шунда (у зот) миндилар.»

وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَكُونُ إِبِلٌ لِلشَّيَاطِينِ وَبُيُوتٌ لِلشَّيَاطِينِ» . فَأَمَّا إِبِلُ الشَّيَاطِينِ فَقَدْ رَأَيْتُهَا: يَخْرُجُ أَحَدُكُمْ بِنَجِيبَاتٍ مَعَهُ قَدْ أَسْمَنَهَا فَلَا يَعْلُو بَعِيرًا مِنْهَا وَيَمُرُّ بِأَخِيهِ قَدِ انْقَطَعَ بِهِ فَلَا يَحْمِلُهُ وَأَمَّا بُيُوتُ الشَّيَاطِينِ فَلَمْ أَرَهَا كَانَ سَعِيدٌ يَقُولُ: لَا أُرَاهَا إِلَّا هَذِهِ الْأَقْفَاصَ الَّتِي يَسْتُرُ النَّاسُ بِالدِّيبَاجِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ: ‹Shaytonlarga tegishli tuyalar va shaytonlarga tegishli uylar boʻladi. Shaytonlarning tuyalariga kelsak, men ularni koʻrganman: birovingiz oʻzi bilan birga semirtirib olgan yetaklama tuyalarini olib chiqadi-da, ulardan birortasiga minmaydi va (yoʻlda) yoʻldan qolib qolgan birodarining yonidan oʻtadi-yu, uni (ulovga) ortib olmaydi. Shaytonlarning uylariga kelsak, men ularni koʻrmadim›, dedilar», dedi. Said: «Men ularni faqat odamlar shoyi bilan toʻsiydigan ana shu kajavalar deb oʻylayman», deb aytar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Шайтонларга тегишли туялар ва шайтонларга тегишли уйлар бўлади. Шайтонларнинг туяларига келсак, мен уларни кўрганман: бировингиз ўзи билан бирга семиртириб олган етаклама туяларини олиб чиқади-да, улардан бирортасига минмайди ва (йўлда) йўлдан қолиб қолган биродарининг ёнидан ўтади-ю, уни (уловга) ортиб олмайди. Шайтонларнинг уйларига келсак, мен уларни кўрмадим›, дедилар», деди. Саид: «Мен уларни фақат одамлар шойи билан тўсийдиган ана шу кажавалар деб ўйлайман», деб айтар эди.

وَعَن سهلِ بن مُعاذٍ عَن أبيهِ قَالَ: غَزَوْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضَيَّقَ النَّاسُ الْمُنَازِلَ وَقَطَعُوا الطَّرِيقَ فَبَعَثَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُنَادِيًا يُنادي فِي النَّاسِ: «أَنَّ مَنْ ضَيَّقَ مَنْزِلًا أَوْ قَطَعَ طَرِيقًا فَلَا جِهَادَ لَهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muʼoz ibn Anas al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Nabiysi ﷺ bilan birga falon-falon gʻazotda jang qildim. Shunda odamlar manzillarni toraytirib (siqib) yuborishdi va yoʻlni toʻsib qoʻyishdi. Bas, Allohning Nabiysi ﷺ bir jarchini yuborib, odamlar orasida: «Kim manzilni toraytirsa yoki yoʻlni toʻssa, uning jihodi (ajri) yoʻqdir», deb eʼlon qildirdilar.Муъоз ибн Анас ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Набийси ﷺ билан бирга фалон-фалон ғазотда жанг қилдим. Шунда одамлар манзилларни торайтириб (сиқиб) юборишди ва йўлни тўсиб қўйишди. Бас, Аллоҳнинг Набийси ﷺ бир жарчини юбориб, одамлар орасида: «Ким манзилни торайтирса ёки йўлни тўсса, унинг жиҳоди (ажри) йўқдир», деб эълон қилдирдилар.

وَعَنْ جَابِرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ أَحْسَنَ مَا دَخَلَ الرَّجُلُ أَهْلَهُ إِذَا قَدِمَ مِنْ سفرٍ أوَّلُ الليلِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Jobir (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladi. (U zot) dedilar: «Kishi safardan kelganda, ahli yoniga kechaning avvalida kirishi eng yaxshisidir.»Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилади. (У зот) дедилар: «Киши сафардан келганда, аҳли ёнига кечанинг аввалида кириши энг яхшисидир.»

عَن أبي قتادةَ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ فِي سَفَرٍ فَعَرَّسَ بِلَيْلٍ اضْطَجَعَ عَلَى يَمِينِهِ وَإِذَا عَرَّسَ قُبَيْلَ الصُّبْحِ نَصَبَ ذِرَاعَهُ وَوَضَعَ رَأْسَهُ عَلَى كَفِّهِ. رَوَاهُ مُسلم

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ safarda boʻlganlarida, tunda (yoʻlda) toʻxtab tunasalar, oʻng yonlari bilan yotar edilar; subhdan biroz oldin toʻxtab tunasalar, bilaklarini tikka qoʻyib, boshlarini kaftlari ustiga qoʻyar edilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ сафарда бўлганларида, тунда (йўлда) тўхтаб тунасалар, ўнг ёнлари билан ётар эдилар; субҳдан бироз олдин тўхтаб тунасалар, билакларини тикка қўйиб, бошларини кафтлари устига қўяр эдилар.

وَعَن ابْن عَبَّاس قَالَ: بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَوَاحَةَ فِي سَرِيَّةٍ فَوَافَقَ ذَلِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَغَدَا أَصْحَابُهُ وَقَالَ: أَتَخَلَّفُ وأُصلّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ فَلَمَّا صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَآهُ فَقَالَ: «مَا مَنَعَكَ أَنْ تَغْدُوَ مَعَ أَصْحَابِكَ؟» فَقَالَ: أَرَدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ مَعَكَ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ فَقَالَ: «لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أدركْتَ فضلَ غدْوَتهمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abdulloh ibn Ravohani bir sariya (qoʻshin)da (joʻnatish uchun) yubordilar, bu juma kuniga toʻgʻri keldi. Uning hamrohlari ertalab joʻnab ketishdi, u esa: «Men ortda qolib, Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiyman, soʻng ularga yetib olaman», dedi. Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqigach, u zot uni koʻrib: «Hamrohlaring bilan ertalab joʻnashingdan seni nima toʻsdi?» dedilar. U: «Sen bilan namoz oʻqib, soʻng ularga yetib olmoqchi boʻldim», dedi. U zot: «Agar yer yuzidagi hamma narsani sarflaganingda ham, ularning ertalab erta joʻnashlari (savobi)ga yetolmas eding», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir, biz uni faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz. Ali ibn al-Madiniy aytdiki, Yahyo ibn Said aytdi, Shuʼba aytdiki: al-Hakam Miqsamdan faqat beshta hadisnigina eshitgan. Shuʼba ularni sanab chiqdi, lekin bu hadis Shuʼba sanaganlar orasida yoʻq edi; goʻyo bu hadisni al-Hakam Miqsamdan eshitmagandek. Ilm ahli juma kuni safarga chiqish haqida ixtilof qilganlar: baʼzilari namoz vaqti kirmagan boʻlsa, juma kuni safarga chiqishda zarar koʻrmaganlar. Baʼzilari esa: «Tong otsa, jumani oʻqimaguncha chiqmasin», deganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абдуллоҳ ибн Равоҳани бир сария (қўшин)да (жўнатиш учун) юбордилар, бу жума кунига тўғри келди. Унинг ҳамроҳлари эрталаб жўнаб кетишди, у эса: «Мен ортда қолиб, Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқийман, сўнг уларга етиб оламан», деди. Набий ﷺ билан намоз ўқигач, у зот уни кўриб: «Ҳамроҳларинг билан эрталаб жўнашингдан сени нима тўсди?» дедилар. У: «Сен билан намоз ўқиб, сўнг уларга етиб олмоқчи бўлдим», деди. У зот: «Агар ер юзидаги ҳамма нарсани сарфлаганингда ҳам, уларнинг эрталаб эрта жўнашлари (савоби)га етолмас эдинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз. Али ибн ал-Мадиний айтдики, Яҳё ибн Саид айтди, Шуъба айтдики: ал-Ҳакам Миқсамдан фақат бешта ҳадиснигина эшитган. Шуъба уларни санаб чиқди, лекин бу ҳадис Шуъба санаганлар орасида йўқ эди; гўё бу ҳадисни ал-Ҳакам Миқсамдан эшитмагандек. Илм аҳли жума куни сафарга чиқиш ҳақида ихтилоф қилганлар: баъзилари намоз вақти кирмаган бўлса, жума куни сафарга чиқишда зарар кўрмаганлар. Баъзилари эса: «Тонг отса, жумани ўқимагунча чиқмасин», деганлар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَصْحَبُ الْمَلَائِكَةُ رُفْقَةً فِيهَا جِلْدُ نَمِرٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farishtalar ichida it yoki qoʻngʻiroq boʻlgan yoʻldosh (hamroh)larga hamroh boʻlmaydilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фаришталар ичида ит ёки қўнғироқ бўлган йўлдош (ҳамроҳ)ларга ҳамроҳ бўлмайдилар», дедилар.

وَعَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «سَيِّدُ الْقَوْمِ فِي السَّفَرِ خَادِمُهُمْ فَمَنْ سَبَقَهُمْ بِخِدْمَةٍ لَمْ يَسْبِقُوهُ بِعَمَلٍ إِلَّا الشَّهَادَةَ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ فِي «شعب الْإِيمَان»

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta jannatda Rayyon deb ataladigan bir eshik bor. Qiyomat kuni roʻzadorlar oʻsha eshikdan kiradilar; ulardan boshqa hech kim ular bilan birga kirmaydi. ‹Roʻzadorlar qani?› deyiladi, shunda ular oʻsha eshikdan kiradilar. Ularning oxirgisi kirgach, (eshik) yopiladi va undan boshqa hech kim kirmaydi», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта жаннатда Райён деб аталадиган бир эшик бор. Қиёмат куни рўзадорлар ўша эшикдан кирадилар; улардан бошқа ҳеч ким улар билан бирга кирмайди. ‹Рўзадорлар қани?› дейилади, шунда улар ўша эшикдан кирадилар. Уларнинг охиргиси киргач, (эшик) ёпилади ва ундан бошқа ҳеч ким кирмайди», — дедилар.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ دِحْيَةَ الْكَلْبِيَّ وَأَمَرَهُ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ فَإِذَا فِيهِ: " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أدْعوكَ بداعيَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجَرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ (يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَن لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا: اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ) مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ قَالَ: مِنْ محمَّدٍ رسولِ اللَّهِ " وَقَالَ: «إِثمُ اليريسيِّينَ» وَقَالَ: «بِدِعَايَةِ الْإِسْلَام»

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Qaysarga (xat) yozib, uni Islomga daʼvat qildi va xatini — Allohning Rasuli ﷺ uni Busro hokimiga topshirishni, u esa uni Qaysarga yetkazishini buyurgan — Dihya al-Kalbiy bilan yubordi. Qaysar — Alloh unga forslar (Eron) qoʻshinlari ustidan gʻalaba berganida — Allohga shukrona belgisi sifatida Himsdan Iliyo (yaʼni Quddus)gacha piyoda yurgan edi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ ning xati Qaysarga yetganda, u uni oʻqib: «Mening uchun uning qavmidan (Quraysh arablaridan) — agar shu yerda boʻlsa — birortasini topib kelinglar; men undan Allohning Rasuli (haqida) soʻrayman», — dedi. Oʻsha paytda Abu Sufyon ibn Harb — Allohning Rasuli ﷺ bilan Quraysh kofirlari orasida tuzilgan sulh davrida (Shomga) savdogar sifatida kelgan baʼzi qurayshlik kishilar bilan birga — Shomda edi. Abu Sufyon: «Qaysarning elchisi bizni Shomda biror joyda topdi; bas, u meni va sheriklarimni Iliyoga olib bordi va biz Qaysarning saroyiga kiritildik — u oʻzining shohona saroyida, boshida toj bilan, atrofi Vizantiyaning yuqori martabali aʼyonlari bilan oʻralgan holda oʻtirgan edi. U oʻz tarjimoniga: ‹Ulardan qaysi biri — paygʻambar deb (daʼvo qilgan) kishiga eng yaqin qarindosh — (ekanini) soʻra›, — dedi. Men: ‹Men unga eng yaqin qarindoshman›, — dedim. U: ‹Sen u bilan qanday qarindoshlikdasan?› — dedi. Men: ‹U — mening amakivachcham›, — dedim — karvonda Bani Abdumanofdan mendan boshqa hech kim yoʻq edi. Qaysar: ‹Uni yaqinroq keltiringlar›, — dedi. Soʻng u — sheriklarim mening orqamda, yelkam yonida turishini — buyurdi va tarjimoniga: ‹Uning sheriklariga ayt — men bu kishidan paygʻambar deb (daʼvo qilgan) kishi haqida soʻrayman; agar u yolgʻon gapirsa, ular darhol uni inkor qilishsin›, — dedi. Allohga qasamki! Agar sheriklarim meni yolgʻonchi deb (ayblashlari) uyat boʻlmaganida, men undan soʻralganda u (Paygʻambar) haqida rost gapirmas edim. Lekin men sheriklarim tomonidan yolgʻonchi deyilishni uyat deb bildim; shuning uchun rost gapirdim. U tarjimoniga: ‹Undan soʻra — u qanday oiladan?› — dedi. Men: ‹U — bizning oramizda olijanob (sharafli) oiladan›, — dedim. U: ‹Sizlardan birortangiz undan oldin shunga oʻxshash (daʼvo) qilganmidi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U bu (daʼvo)ni qilishidan oldin uni yolgʻon gapirishda aybladingizmi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Uning ota-bobolaridan birortasi podshoh edimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Unga olijanoblar (boylar)mi yoki kambagʻallar ergashadimi?› — dedi. Men: ‹Unga kambagʻallar ergashadi›, — dedim. U: ‹Ular koʻpaymoqdami yoki kamaymoqdami?› — dedi. Men: ‹Ular koʻpaymoqda›, — dedim. U: ‹Uning dinini qabul qilganlardan birortasi norozi boʻlib, soʻng dinidan qaytadimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U vaʼdalarini buzadimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq; lekin biz hozir u bilan sulhdamiz va u bizga xiyonat qilishidan qoʻrqamiz›, — dedim. Oxirgi jumladan boshqa, men u haqida hech qanday (yomon) narsa ayta olmadim. Qaysar: ‹Sizlar u bilan jang qildingizmi?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. U: ‹U bilan janglaringizning natijasi nima boʻldi?› — dedi. Men: ‹Natija beqaror edi — goh u gʻolib, goh biz (gʻolib boʻlardik)›, — dedim. U: ‹U sizlarga nima (qilishni) buyuradi?› — dedi. Men: ‹U bizga — yolgʻiz Allohga ibodat qilishni va Unga hech narsani sherik qilmaslikni, ota-bobolarimiz ibodat qilgan barcha (butlar)ni tark etishni (buyuradi). U bizga namoz oʻqishni, sadaqa berishni, iffatli boʻlishni, vaʼdalarga vafo qilishni va bizga ishonib topshirilgan (omonat)ni qaytarishni buyuradi›, — dedim. Men buni aytganimda, Qaysar tarjimoniga: ‹Unga ayt: Men sendan uning nasl-nasabi haqida soʻradim va sen u olijanob oiladan ekanini (aytding). Darhaqiqat, barcha paygʻambarlar oʻz qavmining eng olijanob naslidan kelgan. Soʻng men sizlardan birortangiz shunga oʻxshash (daʼvo) qilganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; agar «ha» boʻlganida, men bu kishi — undan oldin aytilgan bir daʼvoga ergashyapti, deb oʻylardim. Men u yolgʻon gapirishda ayblanganmi deb soʻraganimda, javobing «yoʻq» boʻldi; shunda men aniq bildimki, odamlarga (nisbatan) yolgʻon gapirmagan kishi Allohga (nisbatan ham) hech qachon yolgʻon gapirmaydi. Soʻng men uning ota-bobolaridan birortasi podshoh boʻlganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; agar «ha» boʻlganida, men bu kishi oʻz ota-bobolarining podsholigini qaytarib olmoqchi, deb oʻylardim. Men unga boylarmi yoki kambagʻallar ergashadi deb soʻraganimda, sen kambagʻallar ergashadi (deding) — darhaqiqat, paygʻambarlarning izdoshlari shunday (boʻladi). Soʻng men uning izdoshlari koʻpaymoqdami yoki kamaymoqda deb soʻradim — sen ular koʻpaymoqda (deding); darhaqiqat, bu — (din) toʻla (mukammal) boʻlgunicha haqiqiy iymonning natijasi(dir). Men uning dinini qabul qilgach norozi boʻlib, dinini tashlab ketgan biror kishi bormi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; darhaqiqat, bu — haqiqiy iymon belgisi(dir), chunki uning nuri (xushnudligi) qalblarga toʻliq kirib aralashganda, hech kim undan norozi boʻlmaydi. Men u hech qachon vaʼdasini buzganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; paygʻambarlar shunday (boʻladi) — ular vaʼdalarini hech qachon buzmaydi. Men sizlar u bilan jang qildingizmi va u sizlar bilan jang qildimi deb soʻraganimda, sen — ha, goh u gʻolib, goh sizlar (gʻolib boʻlardingiz) — deding; darhaqiqat, paygʻambarlar shunday (boʻladi) — ular sinaladi, lekin oxirgi (yakuniy) gʻalaba doimo ularniki(dir). Soʻng men u sizlarga nima buyurishini soʻradim — sen u yolgʻiz Allohga ibodat qilishni va Unga hech narsani sherik qilmaslikni, ota-bobolaring ibodat qilgan (narsa)ni tark etishni, namoz oʻqishni, rost gapirishni, iffatli boʻlishni, vaʼdalarga vafo qilishni va omonatni qaytarishni buyuradi (deding). Bular — haqiqatan ham — men (oldingi Kitoblardan) zohir boʻlishini bilgan paygʻambarning sifatlari(dir); lekin men uning sizlardan (yaʼni arablardan) boʻlishini bilmas edim. Agar sening aytganlaring rost boʻlsa, u tez orada mening oyoqlarim ostidagi (mana bu) yerni (ham) egallaydi; va agar men unga albatta yetib boraman deb bilganimda, men darhol u bilan uchrashishga borardim; va agar men uning yonida boʻlganimda, albatta, uning oyoqlarini yuvgan boʻlardim›, — dedi. Soʻng Qaysar Allohning Rasuli ﷺ ning xatini soʻradi va u oʻqildi. Uning mazmuni shunday edi: ‹Rahmon va Rahim Allohning nomi bilan. (Bu xat) — Allohning bandasi va Rasuli Muhammaddan — Vizantiya hukmdori Hiraqlga. Salom — hidoyatga ergashganlarga boʻlsin. Ammo baʼd (soʻngra): men seni Islomga (yaʼni Allohga taslim boʻlishga) daʼvat qilaman; Islomni qabul qil — omon (najot) topasan; Islomni qabul qil — Alloh senga ikki barobar mukofot beradi. Lekin agar sen bu Islom daʼvatini rad etsang, dehqonlaring (yaʼni xalqing)ni adashtirgan(lik gunohi) uchun sen javobgar boʻlasan. Ey ahli kitob! Sizlar bilan biz orasida (umumiy boʻlgan) bir kalimaga kelinglar: Allohdan boshqasiga ibodat qilmasligimiz, Unga hech narsani sherik qilmasligimiz va bir-birimizni Allohdan oʻzga Robblar qilib olmasligimiz. Agar yuz oʻgirsalar, ayt: Guvoh boʻlinglarki, biz — (Allohga) taslim boʻlganlarmiz› (Oli Imron, 64). Abu Sufyon qoʻshdi: «Hiraql oʻz nutqini tugatganda, uning atrofidagi Vizantiya aʼyonlari (zodagonlari) tomonidan katta shovqin-suron koʻtarildi va shu qadar shovqin boʻldiki, men ular nima deganini tushunmadim. Bas, biz saroydan chiqarib yuborildik. Men sheriklarim bilan tashqariga chiqib, yolgʻiz qolganimizda, ularga: ‹Darhaqiqat, Ibn Abu Kabsha (yaʼni Paygʻambar)ning ishi kuchaydi. Mana, Bani Asfar (Rumliklar) podshohi (ham) undan qoʻrqyapti›, — dedim». Abu Sufyon qoʻshdi: «Allohga qasamki, men — to Alloh meni Islomga (musharraf) qilgunicha — past (xor) boʻlib qoldim va uning dini gʻolib boʻlishiga amin (ishonchim komil) edim — garchi men buni (oʻshanda) yoqtirmasam ham».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Қайсарга (хат) ёзиб, уни Исломга даъват қилди ва хатини — Аллоҳнинг Расули ﷺ уни Бусро ҳокимига топширишни, у эса уни Қайсарга етказишини буюрган — Диҳя ал-Калбий билан юборди. Қайсар — Аллоҳ унга форслар (Эрон) қўшинлари устидан ғалаба берганида — Аллоҳга шукрона белгиси сифатида Ҳимсдан Илиё (яъни Қуддус)гача пиёда юрган эди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг хати Қайсарга етганда, у уни ўқиб: «Менинг учун унинг қавмидан (Қурайш арабларидан) — агар шу ерда бўлса — бирортасини топиб келинглар; мен ундан Аллоҳнинг Расули (ҳақида) сўрайман», — деди. Ўша пайтда Абу Суфён ибн Ҳарб — Аллоҳнинг Расули ﷺ билан Қурайш кофирлари орасида тузилган сулҳ даврида (Шомга) савдогар сифатида келган баъзи қурайшлик кишилар билан бирга — Шомда эди. Абу Суфён: «Қайсарнинг элчиси бизни Шомда бирор жойда топди; бас, у мени ва шерикларимни Илиёга олиб борди ва биз Қайсарнинг саройига киритилдик — у ўзининг шоҳона саройида, бошида тож билан, атрофи Византиянинг юқори мартабали аъёнлари билан ўралган ҳолда ўтирган эди. У ўз таржимонига: ‹Улардан қайси бири — пайғамбар деб (даъво қилган) кишига энг яқин қариндош — (эканини) сўра›, — деди. Мен: ‹Мен унга энг яқин қариндошман›, — дедим. У: ‹Сен у билан қандай қариндошликдасан?› — деди. Мен: ‹У — менинг амакиваччам›, — дедим — карвонда Бани Абдуманофдан мендан бошқа ҳеч ким йўқ эди. Қайсар: ‹Уни яқинроқ келтиринглар›, — деди. Сўнг у — шерикларим менинг орқамда, елкам ёнида туришини — буюрди ва таржимонига: ‹Унинг шерикларига айт — мен бу кишидан пайғамбар деб (даъво қилган) киши ҳақида сўрайман; агар у ёлғон гапирса, улар дарҳол уни инкор қилишсин›, — деди. Аллоҳга қасамки! Агар шерикларим мени ёлғончи деб (айблашлари) уят бўлмаганида, мен ундан сўралганда у (Пайғамбар) ҳақида рост гапирмас эдим. Лекин мен шерикларим томонидан ёлғончи дейилишни уят деб билдим; шунинг учун рост гапирдим. У таржимонига: ‹Ундан сўра — у қандай оиладан?› — деди. Мен: ‹У — бизнинг орамизда олижаноб (шарафли) оиладан›, — дедим. У: ‹Сизлардан бирортангиз ундан олдин шунга ўхшаш (даъво) қилганмиди?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У бу (даъво)ни қилишидан олдин уни ёлғон гапиришда айбладингизми?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹Унинг ота-боболаридан бирортаси подшоҳ эдими?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹Унга олижаноблар (бойлар)ми ёки камбағаллар эргашадими?› — деди. Мен: ‹Унга камбағаллар эргашади›, — дедим. У: ‹Улар кўпаймоқдами ёки камаймоқдами?› — деди. Мен: ‹Улар кўпаймоқда›, — дедим. У: ‹Унинг динини қабул қилганлардан бирортаси норози бўлиб, сўнг динидан қайтадими?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У ваъдаларини бузадими?› — деди. Мен: ‹Йўқ; лекин биз ҳозир у билан сулҳдамиз ва у бизга хиёнат қилишидан қўрқамиз›, — дедим. Охирги жумладан бошқа, мен у ҳақида ҳеч қандай (ёмон) нарса айта олмадим. Қайсар: ‹Сизлар у билан жанг қилдингизми?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим. У: ‹У билан жангларингизнинг натижаси нима бўлди?› — деди. Мен: ‹Натижа беқарор эди — гоҳ у ғолиб, гоҳ биз (ғолиб бўлардик)›, — дедим. У: ‹У сизларга нима (қилишни) буюради?› — деди. Мен: ‹У бизга — ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишни ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликни, ота-боболаримиз ибодат қилган барча (бутлар)ни тарк этишни (буюради). У бизга намоз ўқишни, садақа беришни, иффатли бўлишни, ваъдаларга вафо қилишни ва бизга ишониб топширилган (омонат)ни қайтаришни буюради›, — дедим. Мен буни айтганимда, Қайсар таржимонига: ‹Унга айт: Мен сендан унинг насл-насаби ҳақида сўрадим ва сен у олижаноб оиладан эканини (айтдинг). Дарҳақиқат, барча пайғамбарлар ўз қавмининг энг олижаноб наслидан келган. Сўнг мен сизлардан бирортангиз шунга ўхшаш (даъво) қилганми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; агар «ҳа» бўлганида, мен бу киши — ундан олдин айтилган бир даъвога эргашяпти, деб ўйлардим. Мен у ёлғон гапиришда айбланганми деб сўраганимда, жавобинг «йўқ» бўлди; шунда мен аниқ билдимки, одамларга (нисбатан) ёлғон гапирмаган киши Аллоҳга (нисбатан ҳам) ҳеч қачон ёлғон гапирмайди. Сўнг мен унинг ота-боболаридан бирортаси подшоҳ бўлганми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; агар «ҳа» бўлганида, мен бу киши ўз ота-боболарининг подшолигини қайтариб олмоқчи, деб ўйлардим. Мен унга бойларми ёки камбағаллар эргашади деб сўраганимда, сен камбағаллар эргашади (дединг) — дарҳақиқат, пайғамбарларнинг издошлари шундай (бўлади). Сўнг мен унинг издошлари кўпаймоқдами ёки камаймоқда деб сўрадим — сен улар кўпаймоқда (дединг); дарҳақиқат, бу — (дин) тўла (мукаммал) бўлгунича ҳақиқий иймоннинг натижаси(дир). Мен унинг динини қабул қилгач норози бўлиб, динини ташлаб кетган бирор киши борми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; дарҳақиқат, бу — ҳақиқий иймон белгиси(дир), чунки унинг нури (хушнудлиги) қалбларга тўлиқ кириб аралашганда, ҳеч ким ундан норози бўлмайди. Мен у ҳеч қачон ваъдасини бузганми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; пайғамбарлар шундай (бўлади) — улар ваъдаларини ҳеч қачон бузмайди. Мен сизлар у билан жанг қилдингизми ва у сизлар билан жанг қилдими деб сўраганимда, сен — ҳа, гоҳ у ғолиб, гоҳ сизлар (ғолиб бўлардингиз) — дединг; дарҳақиқат, пайғамбарлар шундай (бўлади) — улар синалади, лекин охирги (якуний) ғалаба доимо уларники(дир). Сўнг мен у сизларга нима буюришини сўрадим — сен у ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишни ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликни, ота-боболаринг ибодат қилган (нарса)ни тарк этишни, намоз ўқишни, рост гапиришни, иффатли бўлишни, ваъдаларга вафо қилишни ва омонатни қайтаришни буюради (дединг). Булар — ҳақиқатан ҳам — мен (олдинги Китоблардан) зоҳир бўлишини билган пайғамбарнинг сифатлари(дир); лекин мен унинг сизлардан (яъни араблардан) бўлишини билмас эдим. Агар сенинг айтганларинг рост бўлса, у тез орада менинг оёқларим остидаги (мана бу) ерни (ҳам) эгаллайди; ва агар мен унга албатта етиб бораман деб билганимда, мен дарҳол у билан учрашишга борардим; ва агар мен унинг ёнида бўлганимда, албатта, унинг оёқларини ювган бўлардим›, — деди. Сўнг Қайсар Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг хатини сўради ва у ўқилди. Унинг мазмуни шундай эди: ‹Раҳмон ва Раҳим Аллоҳнинг номи билан. (Бу хат) — Аллоҳнинг бандаси ва Расули Муҳаммаддан — Византия ҳукмдори Ҳирақлга. Салом — ҳидоятга эргашганларга бўлсин. Аммо баъд (сўнгра): мен сени Исломга (яъни Аллоҳга таслим бўлишга) даъват қиламан; Исломни қабул қил — омон (нажот) топасан; Исломни қабул қил — Аллоҳ сенга икки баробар мукофот беради. Лекин агар сен бу Ислом даъватини рад эцанг, деҳқонларинг (яъни халқинг)ни адаштирган(лик гуноҳи) учун сен жавобгар бўласан. Эй аҳли китоб! Сизлар билан биз орасида (умумий бўлган) бир калимага келинглар: Аллоҳдан бошқасига ибодат қилмаслигимиз, Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигимиз ва бир-биримизни Аллоҳдан ўзга Робблар қилиб олмаслигимиз. Агар юз ўгирсалар, айт: Гувоҳ бўлингларки, биз — (Аллоҳга) таслим бўлганлармиз› (Оли Имрон, 64). Абу Суфён қўшди: «Ҳирақл ўз нутқини тугатганда, унинг атрофидаги Византия аъёнлари (зодагонлари) томонидан катта шовқин-сурон кўтарилди ва шу қадар шовқин бўлдики, мен улар нима деганини тушунмадим. Бас, биз саройдан чиқариб юборилдик. Мен шерикларим билан ташқарига чиқиб, ёлғиз қолганимизда, уларга: ‹Дарҳақиқат, Ибн Абу Кабша (яъни Пайғамбар)нинг иши кучайди. Мана, Бани Асфар (Румликлар) подшоҳи (ҳам) ундан қўрқяпти›, — дедим». Абу Суфён қўшди: «Аллоҳга қасамки, мен — то Аллоҳ мени Исломга (мушарраф) қилгунича — паст (хор) бўлиб қолдим ва унинг дини ғолиб бўлишига амин (ишончим комил) эдим — гарчи мен буни (ўшанда) ёқтирмасам ҳам».

وَعَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَى كِسْرَى مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ فَأَمَرَهُ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ الْبَحْرَيْنِ فَدَفَعَهُ عَظِيمُ الْبَحْرَيْنِ إِلَى كِسْرَى فَلَمَّا قَرَأَ مَزَّقَهُ قَالَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ: فَدَعَا عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُمَزَّقُوا كُلَّ مُمَزَّقٍ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berdi)ki, Rasululloh ﷺ Kisroga oʻz maktubini Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiy bilan yubordilar va unga uni Bahrayn hokimiga berishni buyurdilar; Bahrayn hokimi uni Kisroga berdi. Kisro uni oʻqigach, uni yirtib tashladi. (Rovi:) Gumon qilamanki, Ibnul-Musayyab: «Rasululloh ﷺ ularning (ziyoniga) — butunlay parcha-parcha boʻ lishlarini — duo qildilar», dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар берди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Кисрога ўз мактубини Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ас-Саҳмий билан юбордилар ва унга уни Баҳрайн ҳокимига беришни буюрдилар; Баҳрайн ҳокими уни Кисрога берди. Кисро уни ўқигач, уни йиртиб ташлади. (Рови:) Гумон қиламанки, Ибнул-Мусайяб: «Расулуллоҳ ﷺ уларнинг (зиёнига) — бутунлай парча-парча бў лишларини — дуо қилдилар», деди.

وَعَنْ أَنَسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى كِسْرَى وَإِلَى قَيْصَرَ وَإِلَى النَّجَاشِيِّ وَإِلَى كُلِّ جَبَّارٍ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ وَلَيْسَ بِالنَّجَاشِيِّ الَّذِي صَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafotlaridan oldin Kisroga, Qaysarga, Najoshiyga va har bir zolim hukmdorga, ularni Allohga daʼvat etib, maktub yozdilar. Bu Najoshiy Nabiy ﷺ janoza namozini oʻqigan Najoshiy emas. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафотларидан олдин Кисрога, Қайсарга, Нажошийга ва ҳар бир золим ҳукмдорга, уларни Аллоҳга даъват этиб, мактуб ёздилар. Бу Нажоший Набий ﷺ жаноза намозини ўқиган Нажоший эмас. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

وَعَن سليمانَ بنِ بُريدةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَّرَ أَمِيرًا عَلَى جَيْشٍ أَوْ سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ فِي خَاصَّتِهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا ثُمَّ قَالَ: " اغْزُوَا بسمِ اللَّهِ قَاتَلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ اغْزُوَا فَلَا تَغُلُّوا وَلَا تَغْدِرُوا وَلَا تَمْثُلُوا وَلَا تَقْتُلُوا وَلِيدًا وَإِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى ثَلَاثِ خِصَالٍ أَوْ خِلَالٍ فَأَيَّتَهُنَّ مَا أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ فَإِنْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ إِنْ فَعَلُوا ذَلِكَ فَلَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ فَإِنْ أَبَوْا أَنْ يَتَحَوَّلُوا مِنْهَا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يُجْرَى عَلَيْهِمْ حُكْمُ الله الَّذِي يُجْرَى عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يُجْرَى عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَكُونُ لَهُمْ فِي الْغَنِيمَةِ وَالْفَيْءِ شَيْءٌ إِلَّا أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هم أَبَوا فعلهم الْجِزْيَةَ فَإِنْ هُمْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَقَاتِلْهُمْ وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تَجْعَلَ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ نَبِيِّهِ فَلَا تَجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَلَا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ وَلَكِنِ اجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّتَكَ وَذِمَّةَ أَصْحَابِكَ فَإِنَّكُمْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَمَكُمْ وَذِمَمَ أَصْحَابِكُمْ أَهْوَنُ مِنْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ رَسُولِهِ وَإِنْ حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تُنْزِلَهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ فَلَا تُنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ وَلَكِنْ أَنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِكَ فَإِنَّكَ لَا تَدْرِي: أَتُصِيبُ حُكْمَ اللَّهِ فِيهِمْ أَمْ لَا؟ ". رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bir kishini qoʻshin yoki sariya (otryad) ustiga amir qilib tayinlasalar, uning oʻziga Allohdan qoʻrqishni va u bilan birga boʻlgan musulmonlarga yaxshilik qilishni alohida tayinlardilar. Soʻng shunday derdilar: ‹Allohning ismi bilan, Alloh yoʻlida gʻazot qilinglar. Allohga kufr keltirganlar bilan jang qilinglar. Gʻazot qilinglar, (oʻljadan) xiyonat qilmanglar, ahdni buzmanglar, (oʻliklarni) muthla qilmanglar (azolarini kesib buzmanglar) va bolani oʻldirmanglar. Mushriklardan boʻlgan dushmaningni uchratganingda, ularni uchta xislatga (yoki uchta yoʻlga) chaqir. Ulardan qaysi biriga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni Islomga chaqir. Agar senga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni oʻz diyorlaridan muhojirlar diyoriga koʻchishga chaqir va ularga xabar berki, agar shuni qilsalar, ularga muhojirlarga (beriladigan) narsa beriladi va muhojirlar zimmasidagi (vazifa) ular zimmasiga ham yuklanadi. Agar undan (oʻz yurtidan) koʻchishdan bosh tortsalar, ularga xabar berki, ular musulmonlarning sahroyi aʼrobiylari kabi boʻladilar — moʻminlarga joriy boʻlgan Allohning hukmi ularga ham joriy boʻladi va gʻanimat hamda fayʼ (oʻljasi)dan ularga hech narsa yoʻq, magar musulmonlar bilan birga jihod qilsalar (boshqa gap). Agar ular bosh tortsalar, ulardan jizya (soliq) soʻra. Agar senga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Agar bosh tortsalar, Allohdan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Bir qalʼa ahlini qamal qilganingda, ular sendan oʻzlariga Allohning zimmasi (kafolati) va Uning paygʻambarining zimmasini berishingni istasalar, ularga Allohning zimmasini ham, Uning paygʻambarining zimmasini ham berma, balki ularga oʻz zimmangni va sahobalaringning zimmasini ber. Chunki oʻz zimmalaringizni va sahobalaringizning zimmalarini buzishingiz Allohning zimmasi va Uning rasulining zimmasini buzishingizdan yengilroqdir. Bir qalʼa ahlini qamal qilganingda, ular sendan oʻzlarini Allohning hukmiga binoan (taslim qilib) tushirishingni istasalar, ularni Allohning hukmiga binoan tushirma, balki ularni oʻz hukmingga binoan tushir. Chunki sen ular haqida Allohning hukmiga toʻgʻri kelasanmi-yoʻqmi, bilmaysan›».Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бир кишини қўшин ёки сария (отряд) устига амир қилиб тайинласалар, унинг ўзига Аллоҳдан қўрқишни ва у билан бирга бўлган мусулмонларга яхшилик қилишни алоҳида тайинлардилар. Сўнг шундай дердилар: ‹Аллоҳнинг исми билан, Аллоҳ йўлида ғазот қилинглар. Аллоҳга куфр келтирганлар билан жанг қилинглар. Ғазот қилинглар, (ўлжадан) хиёнат қилманглар, аҳдни бузманглар, (ўликларни) мутҳла қилманглар (азоларини кесиб бузманглар) ва болани ўлдирманглар. Мушриклардан бўлган душманингни учратганингда, уларни учта хислатга (ёки учта йўлга) чақир. Улардан қайси бирига жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни Исломга чақир. Агар сенга жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни ўз диёрларидан муҳожирлар диёрига кўчишга чақир ва уларга хабар берки, агар шуни қилсалар, уларга муҳожирларга (бериладиган) нарса берилади ва муҳожирлар зиммасидаги (вазифа) улар зиммасига ҳам юкланади. Агар ундан (ўз юртидан) кўчишдан бош тортсалар, уларга хабар берки, улар мусулмонларнинг саҳройи аъробийлари каби бўладилар — мўминларга жорий бўлган Аллоҳнинг ҳукми уларга ҳам жорий бўлади ва ғанимат ҳамда файъ (ўлжаси)дан уларга ҳеч нарса йўқ, магар мусулмонлар билан бирга жиҳод қилсалар (бошқа гап). Агар улар бош тортсалар, улардан жизя (солиқ) сўра. Агар сенга жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Агар бош тортсалар, Аллоҳдан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Бир қалъа аҳлини қамал қилганингда, улар сендан ўзларига Аллоҳнинг зиммаси (кафолати) ва Унинг пайғамбарининг зиммасини беришингни истасалар, уларга Аллоҳнинг зиммасини ҳам, Унинг пайғамбарининг зиммасини ҳам берма, балки уларга ўз зиммангни ва саҳобаларингнинг зиммасини бер. Чунки ўз зиммаларингизни ва саҳобаларингизнинг зиммаларини бузишингиз Аллоҳнинг зиммаси ва Унинг расулининг зиммасини бузишингиздан енгилроқдир. Бир қалъа аҳлини қамал қилганингда, улар сендан ўзларини Аллоҳнинг ҳукмига биноан (таслим қилиб) туширишингни истасалар, уларни Аллоҳнинг ҳукмига биноан туширма, балки уларни ўз ҳукмингга биноан тушир. Чунки сен улар ҳақида Аллоҳнинг ҳукмига тўғри келасанми-йўқми, билмайсан›».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أوفى: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَعْضِ أَيَّامِهِ الَّتِي لَقِيَ فِيهَا الْعَدُوَّ انْتَظَرَ حَتَّى مَالَتِ الشَّمْسُ ثُمَّ قَامَ فِي النَّاسِ فَقَالَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ لَا تَتَمَنَّوْا لِقَاءَ الْعَدُوِّ وَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ فَإِذَا لَقِيتُمْ فَاصْبِرُوا وَاعْلَمُوا أَنَّ الْجَنَّةَ تَحْتَ ظِلَالِ السُّيُوفِ» ثُمَّ قَالَ: «اللَّهُمَّ مُنْزِلَ الْكِتَابِ وَمُجْرِيَ السَّحَابِ وهازم الْأَحْزَاب واهزمهم وَانْصُرْنَا عَلَيْهِم»

Salim Abu Nazr (Abdulloh ibn Abu Avfoning xati orqali) rivoyat qiladi: Men Umarning kotibi edim. Bir marta Abdulloh ibn Abu Avfo — Umar Haruriyaga (jangga) yoʻl olganida — unga bir xat yozdi. Men unda (shularni) oʻqidim: Allohning Rasuli ﷺ dushmanga qarshi harbiy yurishlaridan birida — to quyosh ogʻgunicha — kutdi, soʻng odamlar orasida (oʻrnidan) turib: «Ey odamlar! Dushman bilan uchrashishni (jangni) orzu qilmanglar va Allohdan salomatlik soʻranglar; lekin dushmanga roʻpara kelsangiz, sabr qilinglar va bilinglarki, jannat — qilichlarning soyalari ostida(dir)», — dedi. Soʻng u zot: «Allohim! Ey (Muqaddas) Kitobni nozil qiluvchi, bulutlarni harakatga keltiruvchi va jamoalarni (kofir guruhlarni) magʻlub qiluvchi! Ularni magʻlub qil va bizga ular ustidan gʻalaba ato et», — dedi.Салим Абу Назр (Абдуллоҳ ибн Абу Авфонинг хати орқали) ривоят қилади: Мен Умарнинг котиби эдим. Бир марта Абдуллоҳ ибн Абу Авфо — Умар Ҳарурияга (жангга) йўл олганида — унга бир хат ёзди. Мен унда (шуларни) ўқидим: Аллоҳнинг Расули ﷺ душманга қарши ҳарбий юришларидан бирида — то қуёш оғгунича — кутди, сўнг одамлар орасида (ўрнидан) туриб: «Эй одамлар! Душман билан учрашишни (жангни) орзу қилманглар ва Аллоҳдан саломатлик сўранглар; лекин душманга рўпара келсангиз, сабр қилинглар ва билингларки, жаннат — қиличларнинг соялари остида(дир)», — деди. Сўнг у зот: «Аллоҳим! Эй (Муқаддас) Китобни нозил қилувчи, булутларни ҳаракатга келтирувчи ва жамоаларни (кофир гуруҳларни) мағлуб қилувчи! Уларни мағлуб қил ва бизга улар устидан ғалаба ато эт», — деди.

وَعَنْ أَنَسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا غَزَا بِنَا قَوْمًا لَمْ يَكُنْ يَغْزُو بِنَا حَتَّى يُصْبِحَ وَيَنْظُرَ إِلَيْهِمْ فَإِنْ سَمِعَ أَذَانًا كَفَّ عَنْهُمْ وَإِنْ لَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا أَغَارَ عَلَيْهِمْ قَالَ: فَخَرَجْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَانْتَهَيْنَا إِلَيْهِمْ لَيْلًا فَلَمَّا أَصْبَحَ وَلَمْ يسمَعْ أذاناً رِكبَ ورَكِبْتُ خلفَ أبي طلحةَ وَإِنَّ قَدَمِي لَتَمَسُّ قَدِمَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: فَخَرَجُوا إِلَيْنَا بَمَكَاتِلِهِمْ ومساحيهم فَلَمَّا رأى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا: مُحَمَّدٌ واللَّهِ محمّدٌ والخميسُ فلَجؤوا إِلَى الْحِصْنِ فَلَمَّا رَآهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قومٍ فساءَ صباحُ المُنْذَرينَ»

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik dedi: «Paygʻambar ﷺ biz bilan biror qavmga qarshi jangga chiqganlarida, hech qachon bizni tonggacha hujum qilishga qoʻymas, kutib turar edilar: agar azon eshitsa, hujumni kechiktirar, azon eshitmasa, ularga hujum qilar edilar». Anas qoʻshimcha qildi: «Biz Xaybarga kechasi yetdik; ertalab u zot namozga azon eshitmagach, (ulovga) mindilar, men Abu Talhaning orqasida mindim va oyogʻim Paygʻambar ﷺ ning oyoqlariga tegib turardi. Xaybar ahli savat va belkuraklari bilan chiqdi; ular Paygʻambar ﷺ ni koʻrgach: ‹Muhammad! Allohga qasamki, Muhammad va uning lashkari!› — deb baqirdi. Rasululloh ﷺ ularni koʻrgach: ‹Allohu akbar! Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi. Biz biror (dushman) qavmiga yaqinlashsak, ogohlantirilganlarning tongi yomon boʻladi›, — dedilar».Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик деди: «Пайғамбар ﷺ биз билан бирор қавмга қарши жангга чиқганларида, ҳеч қачон бизни тонггача ҳужум қилишга қўймас, кутиб турар эдилар: агар азон эшица, ҳужумни кечиктирар, азон эшитмаса, уларга ҳужум қилар эдилар». Анас қўшимча қилди: «Биз Хайбарга кечаси етдик; эрталаб у зот намозга азон эшитмагач, (уловга) миндилар, мен Абу Талҳанинг орқасида миндим ва оёғим Пайғамбар ﷺ нинг оёқларига тегиб турарди. Хайбар аҳли сават ва белкураклари билан чиқди; улар Пайғамбар ﷺ ни кўргач: ‹Муҳаммад! Аллоҳга қасамки, Муҳаммад ва унинг лашкари!› — деб бақирди. Расулуллоҳ ﷺ уларни кўргач: ‹Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди. Биз бирор (душман) қавмига яқинлашсак, огоҳлантирилганларнинг тонги ёмон бўлади›, — дедилар».

وَعَن النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ قَالَ: شَهِدْتُ الْقِتَالَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانَ إِذَا لَمْ يُقَاتِلْ أَوَّلَ النَّهَارِ انْتَظَرَ حَتَّى تهب الْأَرْوَاح وتحضر الصَّلَاة. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob Nuʼmon ibn Muqarrinni Hurmuzonning oldiga joʻnatdi. (Roviy) hadisni toʻliq zikr qildi. Nuʼmon ibn Muqarrin dedi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga (janglarda) qatnashganman. U zot kunning boshida jang qilmasalar, quyosh ogʻib, shamollar esib, nusrat tushguncha kutar edilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Alqama ibn Abdulloh — Bakr ibn Abdulloh al-Muzaniyning akasidir.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб Нуъмон ибн Муқарринни Ҳурмузоннинг олдига жўнатди. (Ровий) ҳадисни тўлиқ зикр қилди. Нуъмон ибн Муқаррин деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (жангларда) қатнашганман. У зот куннинг бошида жанг қилмасалар, қуёш оғиб, шамоллар эсиб, нусрат тушгунча кутар эдилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Алқама ибн Абдуллоҳ — Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийнинг акасидир.

عَن النُّعْمَان بن مقرن قَالَ: شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانَ إِذَا لَمْ يُقَاتِلْ أَوَّلَ النَّهَارِ انْتَظَرَ حَتَّى تَزُولَ الشَّمْسُ وَتَهُبَّ الرِّيَاحُ وينزِلَ النَّصرُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob Nuʼmon ibn Muqarrinni Hurmuzonning oldiga joʻnatdi. (Roviy) hadisni toʻliq zikr qildi. Nuʼmon ibn Muqarrin dedi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga (janglarda) qatnashganman. U zot kunning boshida jang qilmasalar, quyosh ogʻib, shamollar esib, nusrat tushguncha kutar edilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Alqama ibn Abdulloh — Bakr ibn Abdulloh al-Muzaniyning akasidir.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб Нуъмон ибн Муқарринни Ҳурмузоннинг олдига жўнатди. (Ровий) ҳадисни тўлиқ зикр қилди. Нуъмон ибн Муқаррин деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (жангларда) қатнашганман. У зот куннинг бошида жанг қилмасалар, қуёш оғиб, шамоллар эсиб, нусрат тушгунча кутар эдилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Алқама ибн Абдуллоҳ — Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийнинг акасидир.

وَعَن قتادةَ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ قَالَ: غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانَ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ أَمْسَكَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتْ قَاتَلَ فَإِذَا انْتَصَفَ النَّهَارُ أَمْسَكَ حَتَّى تَزُولَ الشَّمْسُ فَإِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ قَاتَلَ حَتَّى الْعَصْرِ ثُمَّ أَمْسَكَ حَتَّى يُصَلَّى الْعَصْرُ ثُمَّ يُقَاتِلُ قَالَ قَتَادَةُ: كَانَ يُقَالُ: عِنْدَ ذَلِكَ تُهِيجُ رِيَاحُ النَّصْرِ وَيَدْعُو الْمُؤْمِنُونَ لِجُيُوشِهِمْ فِي صلَاتهم. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Nuʼmon ibn Muqarrin (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ bilan birga jangga chiqdim. U zot tong otganda quyosh chiqquncha (jangni) tutil qilar, quyosh chiqqach jang qilar edilar. Kun yarmidan oʻtganda esa quyosh ogʻquncha tutil qilar, quyosh ogʻgach asrgacha jang qilar, soʻng asrni oʻqiguncha tutil qilar, keyin yana jang qilar edilar. (Roviy) aytdi: Shu (paytda) nusrat shamollari esadi va moʻminlar namozlarida oʻz qoʻshinlari uchun duo qiladilar, deyilar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Nuʼmon ibn Muqarrindan bundan koʻra ulanganroq isnod bilan ham rivoyat qilingan. Qatoda Nuʼmon ibn Muqarringa yetishmagan, Nuʼmon ibn Muqarrin esa Umar xalifaligida vafot etgan.Нуъмон ибн Муқаррин (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ билан бирга жангга чиқдим. У зот тонг отганда қуёш чиққунча (жангни) тутил қилар, қуёш чиққач жанг қилар эдилар. Кун ярмидан ўтганда эса қуёш оғқунча тутил қилар, қуёш оғгач асргача жанг қилар, сўнг асрни ўқигунча тутил қилар, кейин яна жанг қилар эдилар. (Ровий) айтди: Шу (пайтда) нусрат шамоллари эсади ва мўминлар намозларида ўз қўшинлари учун дуо қиладилар, дейилар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Нуъмон ибн Муқарриндан бундан кўра уланганроқ иснод билан ҳам ривоят қилинган. Қатода Нуъмон ибн Муқарринга етишмаган, Нуъмон ибн Муқаррин эса Умар халифалигида вафот этган.

وَعَن عصامٍ المزنيِّ قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَرِيَّةٍ فَقَالَ: «إِذَا رَأَيْتُمْ مَسْجِدًا أَوْ سَمِعْتُمْ مُؤَذِّنًا فَلَا تَقْتُلُوا أَحَدًا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Isom al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni bir sariyya (kichik qoʻshin)da joʻnatib, shunday dedilar: «Agar masjidni koʻrsangiz yoki muazzin(ning azonin)i eshitsangiz, hech kimni oʻldirmanglar».Исом ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийя (кичик қўшин)да жўнатиб, шундай дедилар: «Агар масжидни кўрсангиз ёки муаззин(нинг азонин)и эшитсангиз, ҳеч кимни ўлдирманглар».

عَن أبي وائلٍ قَالَ: كَتَبَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ إِلَى أَهْلِ فَارِسَ: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ إِلَى رُسْتَمَ وَمِهْرَانَ فِي مَلَأِ فَارِسَ. سَلَامٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى. أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّا نَدْعُوكُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ فَإِنْ أَبَيْتُمْ فَأَعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَأَنْتُمْ صَاغِرُونَ فَإِنْ أَبَيْتُمْ فَإِنَّ مَعِيَ قَوْمًا يُحِبُّونَ الْقَتْلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَا يُحِبُّ فَارِسُ الْخَمْرَ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى. رَوَاهُ فِي شَرْحِ السّنة 0

Abu Voil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Xolid ibn Valid Fors ahliga shunday xat yozdi: «Bismillahir rohmanir rohiym. Xolid ibn Validdan Fors ashroflari orasidagi Rustam va Mihronga. Hidoyatga ergashgan kishiga salom boʻlsin. Ammo baʼd: Biz sizlarni Islomga daʼvat qilamiz. Agar bosh tortsangiz, oʻz qoʻlingiz bilan, xor boʻlgan holingizda jizya toʻlang. Agar undan ham bosh tortsangiz, men bilan bir qavm borki, ular Alloh yoʻlida oʻldirilishni Fors ahli sharobni sevganidek sevadilar. Hidoyatga ergashgan kishiga salom boʻlsin». Sharh as-sunnada rivoyat qilingan.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Холид ибн Валид Форс аҳлига шундай хат ёзди: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Холид ибн Валиддан Форс ашрофлари орасидаги Рустам ва Миҳронга. Ҳидоятга эргашган кишига салом бўлсин. Аммо баъд: Биз сизларни Исломга даъват қиламиз. Агар бош тортсангиз, ўз қўлингиз билан, хор бўлган ҳолингизда жизя тўланг. Агар ундан ҳам бош тортсангиз, мен билан бир қавм борки, улар Аллоҳ йўлида ўлдирилишни Форс аҳли шаробни севганидек севадилар. Ҳидоятга эргашган кишига салом бўлсин». Шарҳ ас-суннада ривоят қилинган.

عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ أُحُدٍ: أَرَأَيْتَ إِنْ قُتِلْتُ فَأَيْنَ أَنَا؟ قَالَ: «فِي الْجنَّة» فَألْقى ثَمَرَات فِي يَده ثمَّ قَاتل حَتَّى قتل

Bir kishi Paygʻambar ﷺga Uhud kuni: «Aytingchi, agar men oʻldirilsam, qayerda boʻlaman?» dedi. U zot: «Jannatda», dedilar. Shunda u qoʻlidagi (bir necha) xurmoni tashlab, jang qildi, to oʻldirilguncha.Бир киши Пайғамбар ﷺга Уҳуд куни: «Айтингчи, агар мен ўлдирилсам, қаерда бўламан?» деди. У зот: «Жаннатда», дедилар. Шунда у қўлидаги (бир неча) хурмони ташлаб, жанг қилди, то ўлдирилгунча.

وَعَن كَعْب بن مالكٍ قَالَ: لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرِيدُ غَزْوَةً إِلَّا وَرَّى بِغَيْرِهَا حَتَّى كَانَتْ تِلْكَ الْغَزْوَةُ يَعْنِي غَزْوَةَ تَبُوكَ غَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَعَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَّى لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِ الَّذِي يُرِيدُ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

(Abdulloh ibn Kaʼb ibn Molik — Kaʼb koʻr boʻ lib qolganida uning (yetaklab yuradigan) boshlovchisi edi — aytdi: Men Kaʼb ibn Molikni — u Tabuk voqeasidan ortda qolgani (haqida) soʻzlaganida — eshitdim. Kaʼb aytdi:) Men Rasululloh ﷺdan — u zot qatnashgan birorta gʻazotda — ortda qolmadim, faqat Tabuk gʻazotidan boshqa; biroq men Badr gʻazotidan (ham) ortda qolgan edim — undan ortda qolgan hech kim malomat qilinmagan edi; chunki Rasululloh ﷺ (oʻshanda) faqat Quraysh karvonini koʻzlab chiqgan edilar, to Alloh ular bilan dushmanlari orasini — vaʼdalashmagan holda — toʻpladi. Men Rasululloh ﷺ bilan Aqaba kechasi — biz islom ustiga (mahkam) ahdlashgan paytda — hozir boʻ lganman; men uning (oʻrniga) Badrda hozir boʻ lishni — garchi Badr odamlar ichida undan koʻproq tilga olinsa-da — yoqtirmas (afzal koʻrmas) edim. Mening xabarim shuki: men oʻsha gʻazotdan ortda qolgan paytimchalik hech qachon kuchli va imkonli (boy) boʻ lmaganman. Allohga qasamki, undan oldin menda hech qachon ikkita ulov (tuya) jamlanmagan edi, to men oʻsha gʻazotda ularni jamladim. Rasululloh ﷺ biror gʻazotni iroda qilsalar, uni boshqa (joy) bilan yashirar edilar; to oʻsha gʻazot boʻ lguniga qadar. Rasululloh ﷺ uni qattiq jaziramada qildilar, uzoq safar, sahro (suvsiz cheksizlik) va koʻp dushmanga roʻbaroʻ boʻ ldilar; shu sababli musulmonlarga oʻz ishlarini ochiq aytdilar — gʻazotga tayyorgarlik koʻrishlari uchun — va ular koʻzlagan tomonini xabar qildilar. Rasululloh ﷺ bilan boʻ lgan musulmonlar koʻp edi; ularni (barchasini) saqlab turadigan bir kitob (yaʼni devon-roʻyxat) jamlamasdi. Kaʼb aytdi: Bas, (gʻazotdan) gʻoyib boʻ lishni istagan har bir kishi — Allohning vahiyi tushmasa, bu (gʻoyibligi) yashirin qoladi deb oʻylardi. Rasululloh ﷺ oʻsha gʻazotni mevalar va soyalar yoqimli boʻ lgan paytda qildilar. Rasululloh ﷺ va u bilan birga musulmonlar (gʻazotga) tayyorlana boshladilar. Men ular bilan birga tayyorlanish uchun ertalab chiqar, soʻng hech narsani bitirmay qaytar, va oʻzimga: «Men bunga qodirman», derdim. Bu (kechiktirish) men bilan davom etaverdi, to odamlar jiddiy (shoshilinch) tayyorgarlikni kuchaytirdi. Rasululloh ﷺ va u bilan musulmonlar (yoʻ lga) chiqdilar — men esa tayyorgarligimdan hech narsani bitirmagan edim. Men: «Undan bir-ikki kun keyin tayyorlanaman, soʻng ularga yetib olaman», dedim. Ular joʻnab ketganlaridan keyin tayyorlanish uchun ertalab chiqdim, lekin hech narsa bitirmay qaytdim; soʻng (yana) ertalab chiqdim, (yana) qaytdim — hech narsa bitirmadim. Bu (holat) men bilan davom etaverdi, to ular (juda) tezlashdi va gʻazot (yetib boʻ lmas darajada) uzoqlashdi. Men ulovga minib ularga yetib olishni qasd qildim — koshki shunday qilgan boʻ lsam! — lekin bu menga nasib boʻ lmadi. Men Rasululloh ﷺ chiqqanlaridan keyin odamlar ichida (Madinada) yurganimda, ular orasida aylanganimda, meni — faqat nifoq (munofiqlik) bilan ayblangan bir kishini, yoki Alloh uzr bergan ojiz (kuchsiz)lardan birini koʻrishim — gʻamginlantirar edi. Rasululloh ﷺ meni — to Tabukga yetgunlaricha — eslamadilar. U zot Tabukda odamlar ichida oʻtirgan holda: «Kaʼb nima qildi?» dedilar. Bani Salimadan bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, uni ikki choponi (kibri) va oʻz (yelkasiga) qarab (gʻ ururlanishi) ushlab qoldi», dedi. Muoz ibn Jabal: «Yomon (gap) aytding! Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, biz u haqida yaxshilikdan boshqani bilmaymiz», dedi. Rasululloh ﷺ jim turdilar. Kaʼb ibn Molik aytdi: Menga u zotning qaytib (kelishga) yuzlangani (xabari) yetganida, gʻamim (tashvishim) meni qopladi va men yolgʻon (toʻqishni) oʻylab: «Ertaga uning gʻazabidan nima bilan qutulaman?» deya boshladim; bunga oilamdan har bir aql egasidan yordam soʻradim. «Rasululloh ﷺ kelib qoldilar» deyilganida, mendan botil (yolgʻon fikr) chiqib ketdi va men u zotdan hech qachon yolgʻon bilan qutula olmasligimni angladim; shu sababli rost (gapir)ishga qatʼiy qaror qildim. Rasululloh ﷺ ertalab keldilar. U zot safardan kelganlarida (avval) masjiddan boshlar, unda ikki rakat (namoz) oʻqib, soʻng odamlar uchun (suhbatga) oʻtirardilar. U zot shunday qilganlarida, ortda qolganlar (muxallaflar) keldi; ular u zotga uzr aytib, qasam icha boshladilar — ular sakson nechta kishi edi. Rasululloh ﷺ ularning oshkorasini (zohirini) qabul qildilar, ularga bayʼat oldilar, ular uchun (Allohdan) magʻfirat soʻradilar va ichki sirlarini Allohga havola qildilar. Men u zotning oldiga keldim; men salom berganimda, u zot gʻazablangan kishi tabassumi bilan tabassum qildi, soʻng: «Kel», dedi. Men yurib keldim, to u zotning oldida oʻtirdim. U zot menga: «Seni nima (gʻazotdan) ortda qoldirdi? Sen oʻzingga ulov sotib olmaganmiding?» dedi. Men: «Ha (sotib olgan edim). Allohga qasamki, agar men dunyo ahlidan sendan boshqasining oldida oʻtirgan boʻ lganimda, uning gʻazabidan bir uzr bilan qutulardim deb oʻylardim — chunki menga (yaxshi) jadal (soʻzga ustalik) berilgan. Lekin, Allohga qasamki, men aniq bilamanki, agar bugun senga yolgʻon bir soʻz aytsam-u, sen u bilan mendan rozi boʻ lsang, Alloh tezda seni menga gʻazablantiradi; agar senga rost soʻz aytsam-u, sen u sababli menga (gʻazab) topsang, men unda Allohning afvini umid qilaman. Yoʻq, Allohga qasamki, menga hech uzr yoʻq edi. Allohga qasamki, men sendan ortda qolgan paytimdek hech qachon kuchli va imkonli (boy) boʻ lmaganman», dedim. Rasululloh ﷺ: «Bunga kelsak, u rost aytdi. Bas, tur, to Alloh sen haqingda hukm qilguni (qadar kut)», dedi. Men turdim; Bani Salimadan baʼzi kishilar (oʻrnidan) turib, mening ortimdan ergashdi va menga: «Allohga qasamki, biz seni bundan oldin biror gunoh qilgan deb bilmaymiz; sen — ortda qolganlar Rasululloh ﷺga uzr aytgandek, unga uzr aytishga ojizlik qilding (uzr toʻqimading); axir gunohingga Rasululloh ﷺning sen uchun magʻfirat soʻrashlari kifoya qilardi-ku», dedi. Allohga qasamki, ular meni shunchalik koyiverdilarki, men qaytib (oldiga borib) oʻzimni yolgʻonga chiqarishni (oʻ zimni yolgʻonchi qilishni) istab qoldim. Soʻng ularga: «Bu (holatga) men bilan birga yana kimsa duch keldimi?» dedim. Ular: «Ha, ikki kishi — sen aytgandek (rost) aytdi, ularga ham senga aytilgandek aytildi», dedi. Men: «Ular kim?» dedim. Ular: «Murora ibn Rabiʼ al-Amriy va Hilol ibn Umayya al-Voqifiy», dedi. Ular menga — Badrda qatnashgan, oʻzlarida (men uchun) ibrat (oʻrnak) boʻ lgan ikki solih kishini zikr qildi. Ular ularning (ismini) menga aytganda, men (oʻz ahvolimga sabr bilan) oʻtaverdim. Rasululloh ﷺ musulmonlarni — ortda qolganlar ichida biz uch kishi bilan gaplashishdan qaytardilar. Odamlar bizdan chetlandi (uzoqlashdi) va bizga (munosabatini) oʻzgartirdi, to men uchun (oʻ z) yerim (vatanim) ham notanish boʻ lib qoldi — goʻyo u men biladigan (yer) emasdek. Biz shu holda ellik kecha turdik. Mening ikki sherigim bukuldi (sustlandi) va uylarida yigʻlab oʻtirib qoldi; men esa qavmning eng yoshi va eng baquvvati edim, shu sababli chiqar, musulmonlar bilan namozda hozir boʻ lar, bozorlarda aylanar edim — lekin men bilan hech kim gaplashmasdi. Men Rasululloh ﷺning oldiga kelar, u zot namozdan keyin oʻ z majlisida (oʻtirgan) holda unga salom berar va oʻzimga: «U menga salomni qaytarishga labini qimirlatdimi yoki yoʻqmi?» derdim. Soʻng unga yaqin (joyda) namoz oʻqib, unga oʻgʻrincha (yashirin) nazar tashlardim; men namozimga yuzlansam, u menga qarardi; men unga qarasam, u mendan yuz oʻgirardi. Bu (holat) — odamlarning jafosi (sovuqligi) — menga uzoq choʻzilganida, men yurib, Abu Qatodaning bogʻ devoriga tirmashib chiqdim — u mening amakimning oʻgʻ li va odamlarning menga eng suyuklisi edi. Men unga salom berdim, lekin, Allohga qasamki, u menga salomni qaytarmadi. Men: «Ey Abu Qatoda, Alloh haqqi (uchun soʻrayman), men Alloh va Rasulini sevishimni bilmaysanmi?» dedim. U jim turdi. Men yana takrorladim va uni qasamlatdim — u (yana) jim turdi. Men yana takrorladim — u: «Alloh va Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedi. Shunda koʻzlarim yoshga toʻldi va men ortga qaytib, devorga (yana) tirmashib (chiqib ketdim). Men Madina bozorida yurgan paytimda, birdan Shom ahlining nabatiylaridan (dehqonlaridan) biri — Madinaga taom (don) sotgani kelganlardan — «Kaʼb ibn Molikni kim koʻrsatadi?» deya boshladi. Odamlar unga (men tomon) ishora qila boshladi, to u mening oldima kelib, menga Gʻasson podshohidan (bir) maktub berdi; unda: «Ammo baʼd; menga yetishicha, sening sohibing (Paygʻambar) seni jafo qilibdi (uzoqlashtiribdi); Alloh seni xorlik va zoeʼ (bekorga ketish) diyorida qilgan emas. Bizga kelib qoʻ shil, biz seni (yaxshilik bilan) ovutamiz», deb (yozilgan) edi. Men uni oʻqiganimda: «Bu ham balolardan (sinovlardan)dir», dedim va uni tandirga tomon (qilib), u bilan (tandirni) yoqib yubordim (yoqib tashladim). To ellikkechadan qirq kecha oʻtganida, birdan Rasululloh ﷺning elchisi menga kelib: «Rasululloh ﷺ senga — xotiningdan chetlanishing (uzoqlashishing)ni buyurmoqda», dedi. Men: «Uni taloq qilaymi yoki nima qilay?» dedim. U: «Yoʻq, balki undan chetlan va unga yaqinlashma», dedi. U (zot) ikki sherigimga ham shunga oʻxshashni yubordi. Men xotinimga: «Ahling (ota-onangning) oldiga borib, Alloh bu ishda hukm qilguniga qadar ularning yonida boʻ lib tur», dedim. Kaʼb aytdi: Hilol ibn Umayyaning xotini Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, Hilol ibn Umayya — keksa, nochor (ojiz) chol, unga xizmatkor yoʻq; men unga xizmat qilsam, yomon koʻrasizmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, lekin u senga yaqinlashmasin», dedi. U (ayol): «Allohga qasamki, unda biror narsaga (intilishga) harakat (madori) yoʻq; Allohga qasamki, oʻsha ishi boʻ lgandan beri bugungacha toʻxtovsiz yigʻlab kelmoqda», dedi. Oilamdan baʼzilari menga: «Sen ham xotining haqida Rasululloh ﷺdan izn soʻrasang-chi — Hilol ibn Umayyaning xotiniga unga xizmat qilishga izn berganlaridek», dedi. Men: «Allohga qasamki, men u haqda Rasululloh ﷺdan izn soʻramayman; men izn soʻrasam, Rasululloh ﷺ nima deydilar — bilmayman, holbuki men yosh kishiman», dedim. Men bundan keyin oʻn kecha turdim, to Rasululloh ﷺ biz bilan gaplashishdan qaytarganlaridan beri bizga ellik kecha toʻ ldi. Ellikinchi kechaning bomdod (subhi)da bomdod namozini oʻqigach — men uylarimizdan bir uyning ustida (tomida) edim — Alloh zikr qilgan oʻsha holatda — oʻzim oʻzimga tor boʻ lib, yer kengligiga qaramay menga tor boʻ lib — oʻtirgan paytimda, Salʼ togʻi ustidan baland ovoz bilan: «Ey Kaʼb ibn Molik, suyunchi (xushxabar)!» deb baqirgan bir baqiruvchining ovozini eshitdim. Men sajdaga yiqildim va angladimki, (qutilish) faraji keldi. Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqiganlarida, Allohning bizning tavbamizni qabul qilgani (haqida) eʼlon qilgan edilar; shunda odamlar bizni suyunchilashga (xushxabar bergani) ketdi, ikki sherigim tomon ham suyunchilar ketdi. Bir kishi menga tomon ot choptirdi; Aslam (qabilasi)dan bir yuguruvchi esa togʻga koʻtarildi — ovoz otdan tezroq (yetdi). Ovozini eshitgan oʻsha (kishi) menga kelganida, men unga ikki choponimni yechib, oʻsha suyunchisi uchun ularni kiydirdim; Allohga qasamki, oʻsha kuni menda ulardan boshqa (kiyim) yoʻq edi; men ikki chopon (vaqtincha) olib (ariyat) kiydim. Men Rasululloh ﷺning oldiga joʻnadim; odamlar meni guruh-guruh boʻ lib kutib olar, tavba (qabuli) bilan menga tabriklar aytar va: «Allohning tavbani (qabul qilishi) senga muborak boʻ lsin», derdi. Kaʼb aytdi: To men masjidga kirdim; qarasam, Rasululloh ﷺ — atroflarida odamlar (boʻ lgan holda) — oʻtirgan edilar. Shunda Talha ibn Ubaydulloh menga tomon yugurib (kelib) qoʻ l berib koʻrishdi va meni tabrikladi; Allohga qasamki, muhojirlardan undan boshqa hech kim menga (tabrik uchun) turmadi — men buni Talhaga (hech) unutmayman. Kaʼb aytdi: Men Rasululloh ﷺga salom berganimda, u zot — yuzlari sururdan (xursandchilikdan) porlab turgan holda: «Onang seni tuqqandan beri sen uchun oʻtgan eng yaxshi kun bilan suyunchi (xushxabar boʻ lsin)!» dedi. Men: «Bu sening tomoningdanmi, ey Allohning Rasuli, yoki Alloh tomonidanmi?» dedim. U zot: «Yoʻq, balki Alloh tomonidan», dedi. Rasululloh ﷺ xursand boʻ lganlarida yuzlari nurlanar, goʻyo u oyning bir parchasidek boʻ lar edi; biz buni u zotdan (shu alomatdan) bilardik. Men u zotning oldida oʻtirganimda: «Ey Allohning Rasuli, mening tavbamdan (biri) — molimdan (ajralib) Alloh va Rasuli uchun sadaqa qilishimdir», dedim. Rasululloh ﷺ: «Molingning bir qismini oʻzingga ushlab qol; bu sen uchun yaxshiroqdir», dedi. Men: «Bas, men Xaybardagi ulushimni ushlab qolaman», dedim va: «Ey Allohning Rasuli, albatta Alloh meni faqat rostlik bilan qutqardi; (shu sababli) mening tavbamdan (biri) — tirik ekanman, faqat rostni soʻzlashimdir», dedim. Allohga qasamki, men buni Rasululloh ﷺga aytganimdan beri Alloh musulmonlardan birortasini — rost soʻzda — meni sinaganidek goʻzal (tarzda) sinagan birovni bilmayman; men buni Rasululloh ﷺga aytganimdan to bugungacha qasdan yolgʻon aytmadim; men Allohdan — qolgan (umrim)da ham meni saqlashini umid qilaman. Alloh oʻz Rasuliga ﷺ: «Albatta Alloh Paygʻambarning, hamda (qiyin) soatda unga ergashgan muhojir va ansorlarning tavbasini qabul qildi...» (degan oyatdan) to «...va rostgoʻ ylar bilan birga boʻ linglar» (degan) soʻzigacha (Tavba surasi, 117–119) nozil qildi. Allohga qasamki, Alloh meni islomga hidoyat qilgandan keyin menga — Rasululloh ﷺga rostgoʻ yligimdan, uni yolgʻonga chiqarmaganimdan koʻ ra ulugʻroq biror neʼmat aslo bermagan; (aks holda) yolgʻon aytganlar halok boʻ lganidek, men ham halok boʻ lardim. Chunki Alloh vahiyni nozil qilayotganida, yolgʻon aytganlar haqida — biror kishiga aytmagan eng yomon (soʻz)ni aytdi. Tabaroka va taolo (Alloh): «(Ey moʻminlar,) ularning oldiga qaytganingizda, ular sizlarga (oʻzlaridan rozi boʻ lishingiz uchun) Alloh bilan qasam ichadilar...» (degan oyatdan) to «...albatta Alloh fosiq qavmdan rozi boʻ lmas» (degan) soʻzigacha (Tavba surasi, 95–96) aytdi. Kaʼb aytdi: Biz uch kishi — Rasululloh ﷺ qasam ichganlarida (uzr aytib) ularning (uzrini) qabul qilgan oʻsha kishilarning ishidan ortda (kechiktirib) qoldirilgan edik; u zot ularga bayʼat oldi va ular uchun magʻfirat soʻradi, bizning ishimizni esa Alloh unda hukm qilgunga qadar (kechiktirib) qoldirdi. Mana shu (sababli) Alloh: «Va (ishlari) qoldirilgan oʻsha uch kishi haqida (ham Alloh tavbani qabul qildi)» (Tavba surasi, 118) dedi. Allohning zikr qilgan ‹qoldirilishimiz› — bu gʻazotdan ortda qolishimiz emas; balki u — uning bizni (ishimizni) kechiktirishi va u zotga qasam ichib, uzr aytgan kishilardan (farqli ravishda) bizning ishimizni keyinga surishidir — u zot ulardan (uzrni) qabul qilgan edi.(Абдуллоҳ ибн Каъб ибн Молик — Каъб кўр бў либ қолганида унинг (етаклаб юрадиган) бошловчиси эди — айтди: Мен Каъб ибн Моликни — у Табук воқеасидан ортда қолгани (ҳақида) сўзлаганида — эшитдим. Каъб айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺдан — у зот қатнашган бирорта ғазотда — ортда қолмадим, фақат Табук ғазотидан бошқа; бироқ мен Бадр ғазотидан (ҳам) ортда қолган эдим — ундан ортда қолган ҳеч ким маломат қилинмаган эди; чунки Расулуллоҳ ﷺ (ўшанда) фақат Қурайш карвонини кўзлаб чиқган эдилар, то Аллоҳ улар билан душманлари орасини — ваъдалашмаган ҳолда — тўплади. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Ақаба кечаси — биз ислом устига (маҳкам) аҳдлашган пайтда — ҳозир бў лганман; мен унинг (ўрнига) Бадрда ҳозир бў лишни — гарчи Бадр одамлар ичида ундан кўпроқ тилга олинса-да — ёқтирмас (афзал кўрмас) эдим. Менинг хабарим шуки: мен ўша ғазотдан ортда қолган пайтимчалик ҳеч қачон кучли ва имконли (бой) бў лмаганман. Аллоҳга қасамки, ундан олдин менда ҳеч қачон иккита улов (туя) жамланмаган эди, то мен ўша ғазотда уларни жамладим. Расулуллоҳ ﷺ бирор ғазотни ирода қилсалар, уни бошқа (жой) билан яширар эдилар; то ўша ғазот бў лгунига қадар. Расулуллоҳ ﷺ уни қаттиқ жазирамада қилдилар, узоқ сафар, саҳро (сувсиз чексизлик) ва кўп душманга рўбарў бў лдилар; шу сабабли мусулмонларга ўз ишларини очиқ айтдилар — ғазотга тайёргарлик кўришлари учун — ва улар кўзлаган томонини хабар қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ билан бў лган мусулмонлар кўп эди; уларни (барчасини) сақлаб турадиган бир китоб (яъни девон-рўйхат) жамламасди. Каъб айтди: Бас, (ғазотдан) ғойиб бў лишни истаган ҳар бир киши — Аллоҳнинг ваҳийи тушмаса, бу (ғойиблиги) яширин қолади деб ўйларди. Расулуллоҳ ﷺ ўша ғазотни мевалар ва соялар ёқимли бў лган пайтда қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ ва у билан бирга мусулмонлар (ғазотга) тайёрлана бошладилар. Мен улар билан бирга тайёрланиш учун эрталаб чиқар, сўнг ҳеч нарсани битирмай қайтар, ва ўзимга: «Мен бунга қодирман», дердим. Бу (кечиктириш) мен билан давом этаверди, то одамлар жиддий (шошилинч) тайёргарликни кучайтирди. Расулуллоҳ ﷺ ва у билан мусулмонлар (йў лга) чиқдилар — мен эса тайёргарлигимдан ҳеч нарсани битирмаган эдим. Мен: «Ундан бир-икки кун кейин тайёрланаман, сўнг уларга етиб оламан», дедим. Улар жўнаб кетганларидан кейин тайёрланиш учун эрталаб чиқдим, лекин ҳеч нарса битирмай қайтдим; сўнг (яна) эрталаб чиқдим, (яна) қайтдим — ҳеч нарса битирмадим. Бу (ҳолат) мен билан давом этаверди, то улар (жуда) тезлашди ва ғазот (етиб бў лмас даражада) узоқлашди. Мен уловга миниб уларга етиб олишни қасд қилдим — кошки шундай қилган бў лсам! — лекин бу менга насиб бў лмади. Мен Расулуллоҳ ﷺ чиққанларидан кейин одамлар ичида (Мадинада) юрганимда, улар орасида айланганимда, мени — фақат нифоқ (мунофиқлик) билан айбланган бир кишини, ёки Аллоҳ узр берган ожиз (кучсиз)лардан бирини кўришим — ғамгинлантирар эди. Расулуллоҳ ﷺ мени — то Табукга етгунларича — эсламадилар. У зот Табукда одамлар ичида ўтирган ҳолда: «Каъб нима қилди?» дедилар. Бани Салимадан бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни икки чопони (кибри) ва ўз (елкасига) қараб (ғ урурланиши) ушлаб қолди», деди. Муоз ибн Жабал: «Ёмон (гап) айтдинг! Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, биз у ҳақида яхшиликдан бошқани билмаймиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ жим турдилар. Каъб ибн Молик айтди: Менга у зотнинг қайтиб (келишга) юзлангани (хабари) етганида, ғамим (ташвишим) мени қоплади ва мен ёлғон (тўқишни) ўйлаб: «Эртага унинг ғазабидан нима билан қутуламан?» дея бошладим; бунга оиламдан ҳар бир ақл эгасидан ёрдам сўрадим. «Расулуллоҳ ﷺ келиб қолдилар» дейилганида, мендан ботил (ёлғон фикр) чиқиб кетди ва мен у зотдан ҳеч қачон ёлғон билан қутула олмаслигимни англадим; шу сабабли рост (гапир)ишга қатъий қарор қилдим. Расулуллоҳ ﷺ эрталаб келдилар. У зот сафардан келганларида (аввал) масжиддан бошлар, унда икки ракат (намоз) ўқиб, сўнг одамлар учун (суҳбатга) ўтирардилар. У зот шундай қилганларида, ортда қолганлар (мухаллафлар) келди; улар у зотга узр айтиб, қасам ича бошладилар — улар саксон нечта киши эди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ошкорасини (зоҳирини) қабул қилдилар, уларга байъат олдилар, улар учун (Аллоҳдан) мағфират сўрадилар ва ички сирларини Аллоҳга ҳавола қилдилар. Мен у зотнинг олдига келдим; мен салом берганимда, у зот ғазабланган киши табассуми билан табассум қилди, сўнг: «Кел», деди. Мен юриб келдим, то у зотнинг олдида ўтирдим. У зот менга: «Сени нима (ғазотдан) ортда қолдирди? Сен ўзингга улов сотиб олмаганмидинг?» деди. Мен: «Ҳа (сотиб олган эдим). Аллоҳга қасамки, агар мен дунё аҳлидан сендан бошқасининг олдида ўтирган бў лганимда, унинг ғазабидан бир узр билан қутулардим деб ўйлардим — чунки менга (яхши) жадал (сўзга усталик) берилган. Лекин, Аллоҳга қасамки, мен аниқ биламанки, агар бугун сенга ёлғон бир сўз айцам-у, сен у билан мендан рози бў лсанг, Аллоҳ тезда сени менга ғазаблантиради; агар сенга рост сўз айцам-у, сен у сабабли менга (ғазаб) топсанг, мен унда Аллоҳнинг афвини умид қиламан. Йўқ, Аллоҳга қасамки, менга ҳеч узр йўқ эди. Аллоҳга қасамки, мен сендан ортда қолган пайтимдек ҳеч қачон кучли ва имконли (бой) бў лмаганман», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Бунга келсак, у рост айтди. Бас, тур, то Аллоҳ сен ҳақингда ҳукм қилгуни (қадар кут)», деди. Мен турдим; Бани Салимадан баъзи кишилар (ўрнидан) туриб, менинг ортимдан эргашди ва менга: «Аллоҳга қасамки, биз сени бундан олдин бирор гуноҳ қилган деб билмаймиз; сен — ортда қолганлар Расулуллоҳ ﷺга узр айтгандек, унга узр айтишга ожизлик қилдинг (узр тўқимадинг); ахир гуноҳингга Расулуллоҳ ﷺнинг сен учун мағфират сўрашлари кифоя қиларди-ку», деди. Аллоҳга қасамки, улар мени шунчалик койивердиларки, мен қайтиб (олдига бориб) ўзимни ёлғонга чиқаришни (ў зимни ёлғончи қилишни) истаб қолдим. Сўнг уларга: «Бу (ҳолатга) мен билан бирга яна кимса дуч келдими?» дедим. Улар: «Ҳа, икки киши — сен айтгандек (рост) айтди, уларга ҳам сенга айтилгандек айтилди», деди. Мен: «Улар ким?» дедим. Улар: «Мурора ибн Рабиъ ал-Амрий ва Ҳилол ибн Умайя ал-Воқифий», деди. Улар менга — Бадрда қатнашган, ўзларида (мен учун) ибрат (ўрнак) бў лган икки солиҳ кишини зикр қилди. Улар уларнинг (исмини) менга айтганда, мен (ўз аҳволимга сабр билан) ўтавердим. Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларни — ортда қолганлар ичида биз уч киши билан гаплашишдан қайтардилар. Одамлар биздан четланди (узоқлашди) ва бизга (муносабатини) ўзгартирди, то мен учун (ў з) ерим (ватаним) ҳам нотаниш бў либ қолди — гўё у мен биладиган (ер) эмасдек. Биз шу ҳолда эллик кеча турдик. Менинг икки шеригим букулди (сустланди) ва уйларида йиғлаб ўтириб қолди; мен эса қавмнинг энг ёши ва энг бақуввати эдим, шу сабабли чиқар, мусулмонлар билан намозда ҳозир бў лар, бозорларда айланар эдим — лекин мен билан ҳеч ким гаплашмасди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келар, у зот намоздан кейин ў з мажлисида (ўтирган) ҳолда унга салом берар ва ўзимга: «У менга саломни қайтаришга лабини қимирлатдими ёки йўқми?» дердим. Сўнг унга яқин (жойда) намоз ўқиб, унга ўғринча (яширин) назар ташлардим; мен намозимга юзлансам, у менга қарарди; мен унга қарасам, у мендан юз ўгирарди. Бу (ҳолат) — одамларнинг жафоси (совуқлиги) — менга узоқ чўзилганида, мен юриб, Абу Қатоданинг боғ деворига тирмашиб чиқдим — у менинг амакимнинг ўғ ли ва одамларнинг менга энг суюклиси эди. Мен унга салом бердим, лекин, Аллоҳга қасамки, у менга саломни қайтармади. Мен: «Эй Абу Қатода, Аллоҳ ҳаққи (учун сўрайман), мен Аллоҳ ва Расулини севишимни билмайсанми?» дедим. У жим турди. Мен яна такрорладим ва уни қасамлатдим — у (яна) жим турди. Мен яна такрорладим — у: «Аллоҳ ва Расули яхшироқ билувчидир», деди. Шунда кўзларим ёшга тўлди ва мен ортга қайтиб, деворга (яна) тирмашиб (чиқиб кетдим). Мен Мадина бозорида юрган пайтимда, бирдан Шом аҳлининг набатийларидан (деҳқонларидан) бири — Мадинага таом (дон) сотгани келганлардан — «Каъб ибн Моликни ким кўрсатади?» дея бошлади. Одамлар унга (мен томон) ишора қила бошлади, то у менинг олдима келиб, менга Ғассон подшоҳидан (бир) мактуб берди; унда: «Аммо баъд; менга етишича, сенинг соҳибинг (Пайғамбар) сени жафо қилибди (узоқлаштирибди); Аллоҳ сени хорлик ва зоэъ (бекорга кетиш) диёрида қилган эмас. Бизга келиб қў шил, биз сени (яхшилик билан) овутамиз», деб (ёзилган) эди. Мен уни ўқиганимда: «Бу ҳам балолардан (синовлардан)дир», дедим ва уни тандирга томон (қилиб), у билан (тандирни) ёқиб юбордим (ёқиб ташладим). То элликкечадан қирқ кеча ўтганида, бирдан Расулуллоҳ ﷺнинг элчиси менга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сенга — хотинингдан четланишинг (узоқлашишинг)ни буюрмоқда», деди. Мен: «Уни талоқ қилайми ёки нима қилай?» дедим. У: «Йўқ, балки ундан четлан ва унга яқинлашма», деди. У (зот) икки шеригимга ҳам шунга ўхшашни юборди. Мен хотинимга: «Аҳлинг (ота-онангнинг) олдига бориб, Аллоҳ бу ишда ҳукм қилгунига қадар уларнинг ёнида бў либ тур», дедим. Каъб айтди: Ҳилол ибн Умайянинг хотини Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Ҳилол ибн Умайя — кекса, ночор (ожиз) чол, унга хизматкор йўқ; мен унга хизмат қилсам, ёмон кўрасизми?» деди. У зот: «Йўқ, лекин у сенга яқинлашмасин», деди. У (аёл): «Аллоҳга қасамки, унда бирор нарсага (интилишга) ҳаракат (мадори) йўқ; Аллоҳга қасамки, ўша иши бў лгандан бери бугунгача тўхтовсиз йиғлаб келмоқда», деди. Оиламдан баъзилари менга: «Сен ҳам хотининг ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан изн сўрасанг-чи — Ҳилол ибн Умайянинг хотинига унга хизмат қилишга изн берганларидек», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, мен у ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан изн сўрамайман; мен изн сўрасам, Расулуллоҳ ﷺ нима дейдилар — билмайман, ҳолбуки мен ёш кишиман», дедим. Мен бундан кейин ўн кеча турдим, то Расулуллоҳ ﷺ биз билан гаплашишдан қайтарганларидан бери бизга эллик кеча тў лди. Элликинчи кечанинг бомдод (субҳи)да бомдод намозини ўқигач — мен уйларимиздан бир уйнинг устида (томида) эдим — Аллоҳ зикр қилган ўша ҳолатда — ўзим ўзимга тор бў либ, ер кенглигига қарамай менга тор бў либ — ўтирган пайтимда, Салъ тоғи устидан баланд овоз билан: «Эй Каъб ибн Молик, суюнчи (хушхабар)!» деб бақирган бир бақирувчининг овозини эшитдим. Мен саждага йиқилдим ва англадимки, (қутилиш) фаражи келди. Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқиганларида, Аллоҳнинг бизнинг тавбамизни қабул қилгани (ҳақида) эълон қилган эдилар; шунда одамлар бизни суюнчилашга (хушхабар бергани) кетди, икки шеригим томон ҳам суюнчилар кетди. Бир киши менга томон от чоптирди; Аслам (қабиласи)дан бир югурувчи эса тоғга кўтарилди — овоз отдан тезроқ (етди). Овозини эшитган ўша (киши) менга келганида, мен унга икки чопонимни ечиб, ўша суюнчиси учун уларни кийдирдим; Аллоҳга қасамки, ўша куни менда улардан бошқа (кийим) йўқ эди; мен икки чопон (вақтинча) олиб (арият) кийдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдига жўнадим; одамлар мени гуруҳ-гуруҳ бў либ кутиб олар, тавба (қабули) билан менга табриклар айтар ва: «Аллоҳнинг тавбани (қабул қилиши) сенга муборак бў лсин», дерди. Каъб айтди: То мен масжидга кирдим; қарасам, Расулуллоҳ ﷺ — атрофларида одамлар (бў лган ҳолда) — ўтирган эдилар. Шунда Талҳа ибн Убайдуллоҳ менга томон югуриб (келиб) қў л бериб кўришди ва мени табриклади; Аллоҳга қасамки, муҳожирлардан ундан бошқа ҳеч ким менга (табрик учун) турмади — мен буни Талҳага (ҳеч) унутмайман. Каъб айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺга салом берганимда, у зот — юзлари сурурдан (хурсандчиликдан) порлаб турган ҳолда: «Онанг сени туққандан бери сен учун ўтган энг яхши кун билан суюнчи (хушхабар бў лсин)!» деди. Мен: «Бу сенинг томонингданми, эй Аллоҳнинг Расули, ёки Аллоҳ томониданми?» дедим. У зот: «Йўқ, балки Аллоҳ томонидан», деди. Расулуллоҳ ﷺ хурсанд бў лганларида юзлари нурланар, гўё у ойнинг бир парчасидек бў лар эди; биз буни у зотдан (шу аломатдан) билардик. Мен у зотнинг олдида ўтирганимда: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг тавбамдан (бири) — молимдан (ажралиб) Аллоҳ ва Расули учун садақа қилишимдир», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Молингнинг бир қисмини ўзингга ушлаб қол; бу сен учун яхшироқдир», деди. Мен: «Бас, мен Хайбардаги улушимни ушлаб қоламан», дедим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Аллоҳ мени фақат ростлик билан қутқарди; (шу сабабли) менинг тавбамдан (бири) — тирик эканман, фақат ростни сўзлашимдир», дедим. Аллоҳга қасамки, мен буни Расулуллоҳ ﷺга айтганимдан бери Аллоҳ мусулмонлардан бирортасини — рост сўзда — мени синаганидек гўзал (тарзда) синаган бировни билмайман; мен буни Расулуллоҳ ﷺга айтганимдан то бугунгача қасдан ёлғон айтмадим; мен Аллоҳдан — қолган (умрим)да ҳам мени сақлашини умид қиламан. Аллоҳ ўз Расулига ﷺ: «Албатта Аллоҳ Пайғамбарнинг, ҳамда (қийин) соатда унга эргашган муҳожир ва ансорларнинг тавбасини қабул қилди...» (деган оятдан) то «...ва ростгў йлар билан бирга бў линглар» (деган) сўзигача (Тавба сураси, 117–119) нозил қилди. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ мени исломга ҳидоят қилгандан кейин менга — Расулуллоҳ ﷺга ростгў йлигимдан, уни ёлғонга чиқармаганимдан кў ра улуғроқ бирор неъмат асло бермаган; (акс ҳолда) ёлғон айтганлар ҳалок бў лганидек, мен ҳам ҳалок бў лардим. Чунки Аллоҳ ваҳийни нозил қилаётганида, ёлғон айтганлар ҳақида — бирор кишига айтмаган энг ёмон (сўз)ни айтди. Табарока ва таоло (Аллоҳ): «(Эй мўминлар,) уларнинг олдига қайтганингизда, улар сизларга (ўзларидан рози бў лишингиз учун) Аллоҳ билан қасам ичадилар...» (деган оятдан) то «...албатта Аллоҳ фосиқ қавмдан рози бў лмас» (деган) сўзигача (Тавба сураси, 95–96) айтди. Каъб айтди: Биз уч киши — Расулуллоҳ ﷺ қасам ичганларида (узр айтиб) уларнинг (узрини) қабул қилган ўша кишиларнинг ишидан ортда (кечиктириб) қолдирилган эдик; у зот уларга байъат олди ва улар учун мағфират сўради, бизнинг ишимизни эса Аллоҳ унда ҳукм қилгунга қадар (кечиктириб) қолдирди. Мана шу (сабабли) Аллоҳ: «Ва (ишлари) қолдирилган ўша уч киши ҳақида (ҳам Аллоҳ тавбани қабул қилди)» (Тавба сураси, 118) деди. Аллоҳнинг зикр қилган ‹қолдирилишимиз› — бу ғазотдан ортда қолишимиз эмас; балки у — унинг бизни (ишимизни) кечиктириши ва у зотга қасам ичиб, узр айтган кишилардан (фарқли равишда) бизнинг ишимизни кейинга суришидир — у зот улардан (узрни) қабул қилган эди.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «الْحَرْب خدعة»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Urush — bu hiyladir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уруш — бу ҳийладир», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْزُو بِأُمِّ سُلَيْمٍ وَنِسْوَةٍ مِنَ الْأَنْصَارِ مَعَهُ إِذَا غَزَا يَسْقِينَ الْمَاءَ وَيُدَاوِينَ الْجَرْحَى. رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Rasululloh ﷺ gʻazotga chiqsalar, Ummu Sulaym va ansordan boʻlgan ayollarni oʻzlari bilan olib gʻazot qilar edilar. Ular (jangchilarga) suv ichirar va yaradorlarni davolar edilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ ғазотга чиқсалар, Умму Сулайм ва ансордан бўлган аёлларни ўзлари билан олиб ғазот қилар эдилар. Улар (жангчиларга) сув ичирар ва ярадорларни даволар эдилар».

وَعَن أُمِّ عطيَّةَ قَالَتْ: غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَبْعَ غَزَوَاتٍ أَخْلُفُهُمْ فِي رِحَالِهِمْ فَأَصْنَعُ لَهُمُ الطَّعَامَ وَأُدَاوِي الْجَرْحَى وَأَقُومُ عَلَى المرضى. رَوَاهُ مُسلم

Ummu Atiyya al-Ansoriya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga yetti gʻazotda qatnashdim. Men ularning ortida yuk-anjomlari yonida qolib, ularga taom tayyorlar, yaradorlarni davolar va kasallarga qarar edim».Умму Атийя ал-Ансория (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга етти ғазотда қатнашдим. Мен уларнинг ортида юк-анжомлари ёнида қолиб, уларга таом тайёрлар, ярадорларни даволар ва касалларга қарар эдим».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ Qurʼon bilan dushman yurtiga safar qilishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Қуръон билан душман юртига сафар қилишдан қайтардилар.

وَعَن الصَّعبِ بنِ جِثَّامةَ قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عنْ أهلِ الدَّارِ يَبِيتُونَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَيُصَابَ مِنْ نِسَائِهِمْ وَذَرَارِيِّهِمْ قَالَ: «هُمْ مِنْهُمْ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «هُمْ مِنْ آبائِهم»

Saʼb ibn Jassoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Abvo yoki Vaddon degan joyda mening yonimdan oʻtdi va undan — tunda mushrik jangchilarga, ularning ayollari va bolalarini xavf ostiga qoldirish ehtimoli bilan, hujum qilish joizmi, deb — soʻraldi. Paygʻambar ﷺ: «Ular (yaʼni ayollar va bolalar) — ulardan(dir) (yaʼni mushriklardan)», — dedi. Men yana Paygʻambar ﷺ ning: «Hima (qoʻriqxona) belgilash — Alloh va Uning Rasulidan boshqa hech kim uchun — joiz emas», — deganini eshitdim.Саъб ибн Жассома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Абво ёки Ваддон деган жойда менинг ёнимдан ўтди ва ундан — тунда мушрик жангчиларга, уларнинг аёллари ва болаларини хавф остига қолдириш эҳтимоли билан, ҳужум қилиш жоизми, деб — сўралди. Пайғамбар ﷺ: «Улар (яъни аёллар ва болалар) — улардан(дир) (яъни мушриклардан)», — деди. Мен яна Пайғамбар ﷺ нинг: «Ҳима (қўриқхона) белгилаш — Аллоҳ ва Унинг Расулидан бошқа ҳеч ким учун — жоиз эмас», — деганини эшитдим.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطَعَ نَخْلَ بني النَّضيرِ وحرَّقَ وَلها يقولُ حسَّانٌ: وَهَانَ عَلَى سَرَاةِ بَنِي لُؤَيٍّ حَرِيقٌ بِالْبُوَيْرَةِ مُستَطيرُ وَفِي ذَلِكَ نَزَلَتْ (مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ)

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Banu Nazir (yahudiylari)ning xurmozorlarini kesdilar va yoqib yubordilar. Hasson (shoir) bu haqda shunday degan: «Buvayrada keng yoyilgan yongʻin Banu Luayy ulugʻlariga arzimas (oson) tuyuldi». Shu haqda {Xurmoning qaysi (turini) kessangiz yoki uni oʻz ildizlari ustida tik turgan holida qoldirsangiz...} (Hashr 5) oyati nozil boʻldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бану Назир (яҳудийлари)нинг хурмозорларини кесдилар ва ёқиб юбордилар. Ҳассон (шоир) бу ҳақда шундай деган: «Бувайрада кенг ёйилган ёнғин Бану Луайй улуғларига арзимас (осон) туюлди». Шу ҳақда {Хурмонинг қайси (турини) кессангиз ёки уни ўз илдизлари устида тик турган ҳолида қолдирсангиз...} (Ҳашр 5) ояти нозил бўлди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْنٍ: أَنَّ نَافِعًا كَتَبَ إِلَيْهِ يُخْبِرُهُ أَنَّ ابْنَ عمر أخبرهُ أَن ابْن عمر أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَغَارَ عَلَى بَنِي الْمُصْطَلِقِ غَارِّينِ فِي نَعَمِهِمْ بِالْمُرَيْسِيعِ فَقتل الْمُقَاتلَة وسبى الذُّرِّيَّة

Ibn Avn (Nofiʼdan, Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Nofiʼga bir maktub yozdim va Nofiʼ mening maktubimga javoban yozdiki, Paygʻambar ﷺ Bani Mustaliqqa — ular gʻofil va chorvalari suv (joylari)da sugʻorilayotgan paytda — ogohlantirishsiz birdan hujum qildi. Ularning jangchilari oʻldirildi va ularning ayollari hamda bolalari asir olindi; Paygʻambar ﷺ oʻsha kuni Juvayriyani (oʻzlariga oldi). Nofiʼ aytdiki, Ibn Umar unga yuqoridagi rivoyatni aytgan va Ibn Umar oʻsha qoʻshinda (ishtirok etgan) edi.Ибн Авн (Нофиъдан, Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Нофиъга бир мактуб ёздим ва Нофиъ менинг мактубимга жавобан ёздики, Пайғамбар ﷺ Бани Мусталиққа — улар ғофил ва чорвалари сув (жойлари)да суғорилаётган пайтда — огоҳлантиришсиз бирдан ҳужум қилди. Уларнинг жангчилари ўлдирилди ва уларнинг аёллари ҳамда болалари асир олинди; Пайғамбар ﷺ ўша куни Жувайрияни (ўзларига олди). Нофиъ айтдики, Ибн Умар унга юқоридаги ривоятни айтган ва Ибн Умар ўша қўшинда (иштирок этган) эди.

وَعَن أبي أَسِيدٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَنَا يَوْمَ بَدْرٍ حِينَ صَفَفَنَا لِقُرَيْشٍ وَصَفُّوا لَنَا: «إِذَا أَكْثَبُوكُمْ فَعَلَيْكُمْ بِالنَّبْلِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «إِذَا أَكْثَبُوكُمْ فَارْمُوهُمْ وَاسْتَبْقُوا نَبْلَكُمْ» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Abu Usayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Badr (jangi) kuni biz Quraysh (qoʻshini)ga qarshi saf tortib turganimizda va ular (ham) bizga qarshi saf tortganda, Paygʻambar ﷺ: «Ular sizlarga yaqinlashganda, ularga oʻq otinglar», — dedi.Абу Усайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бадр (жанги) куни биз Қурайш (қўшини)га қарши саф тортиб турганимизда ва улар (ҳам) бизга қарши саф тортганда, Пайғамбар ﷺ: «Улар сизларга яқинлашганда, уларга ўқ отинглар», — деди.

عَن عبدِ الرَّحمنِ بن عَوفٍ قَالَ: عَبَّأَنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ببدر لَيْلًا. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ bizni Badrda kechasi (jang uchun) saf-saf qilib joylashtirdilar». Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Ayyubdan ham (hadis) bor. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz. Men bu hadis haqida Muhammad ibn Ismoildan soʻradim, u uni bilmadi va: «Muhammad ibn Ishoq Ikrimadan eshitgan», dedi. Men uni koʻrganimda, u Muhammad ibn Humayd ar-Roziy haqida yaxshi fikrda edi, soʻngra esa uni zaif sanadi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ бизни Бадрда кечаси (жанг учун) саф-саф қилиб жойлаштирдилар». Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Айюбдан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз. Мен бу ҳадис ҳақида Муҳаммад ибн Исмоилдан сўрадим, у уни билмади ва: «Муҳаммад ибн Ишоқ Икримадан эшитган», деди. Мен уни кўрганимда, у Муҳаммад ибн Ҳумайд ар-Розий ҳақида яхши фикрда эди, сўнгра эса уни заиф санади.

وَعَن الْمُهلب أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِنْ بَيَّتَكُمُ الْعَدُوُّ فَلْيَكُنْ شِعَارُكُمْ: حم لَا ينْصرُونَ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Muhallab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar dushman sizlarga tunda hujum qilsa, shioringiz ‹Ho Mim, ular nusrat topmaydilar› boʻlsin», dedilar. Termiziy va Abu Dovud rivoyat qilgan.Муҳаллаб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар душман сизларга тунда ҳужум қилса, шиорингиз ‹Ҳо Мим, улар нусрат топмайдилар› бўлсин», дедилар. Термизий ва Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَن سَمُرةَ بن جُندبٍ قَالَ: كَانَ شِعَارُ الْمُهَاجِرِينَ: عَبْدَ اللَّهِ وَشِعَارُ الْأَنْصَار: عبدُ الرَّحمنِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) aytadi: Muhojirlarning shiori (parol soʻzi) «Abdulloh», ansorlarning shiori esa «Abdurrahmon» edi.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) айтади: Муҳожирларнинг шиори (парол сўзи) «Абдуллоҳ», ансорларнинг шиори эса «Абдурраҳмон» эди.

وَعَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ قَالَ: غَزَوْنَا مَعَ أبي بكر زمن النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فبيَّتْناهُم نَقْتُلُهُمْ وَكَانَ شِعَارُنَا تِلْكَ اللَّيْلَةَ: أَمِتْ أَمِتْ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ zamonida Abu Bakr bilan gʻazotga chiqdik. Oʻsha kechasi ularga tunda hujum qilib, ularni oʻldirdik. Oʻsha kechasi shiorimiz: «Oʻldir, oʻldir» edi. Abu Dovud rivoyat qilgan.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ замонида Абу Бакр билан ғазотга чиқдик. Ўша кечаси уларга тунда ҳужум қилиб, уларни ўлдирдик. Ўша кечаси шиоримиз: «Ўлдир, ўлдир» эди. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَن قيسِ بنِ عُبادٍ قَالَ: كَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَكْرَهُونَ الصَّوْتَ عِنْدَ الْقِتَالِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Qays ibn Ubod (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: «Paygʻambar ﷺning sahobalari jang paytida (baqirib) ovoz chiqarishni yoqtirmas edilar».Қайс ибн Убод (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади, у шундай деди: «Пайғамбар ﷺнинг саҳобалари жанг пайтида (бақириб) овоз чиқаришни ёқтирмас эдилар».

وَعَن سَمُرَة بن جُنْدُبٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «اقْتُلُوا شُيُوخَ الْمُشْرِكِينَ وَاسْتَحْيُوا شَرْخَهُمْ» أَيْ صِبْيَانَهُمْ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Mushriklarning keksalarini oʻldiringlar va yoshlarini tirik qoldiringlar», dedilar. Sharx — hali (qovi) tuk chiqarmagan oʻgʻil bolalardir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Hajjoj ibn Arto buni Qatodadan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мушрикларнинг кексаларини ўлдиринглар ва ёшларини тирик қолдиринглар», дедилар. Шарх — ҳали (қови) тук чиқармаган ўғил болалардир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ҳажжож ибн Арто буни Қатодадан шунга ўхшаш ривоят қилган.

وَعَن عُروَةَ قَالَ: حدَّثني أسامةُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَهِدَ إِلَيْهِ قَالَ: «أَغِرْ عَلَى أُبْنَى صباحا وَحرق» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga (ish) topshirib: «Ubnoga ertalab hujum qil va (u yerni) yoqib yubor», dedilar.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга (иш) топшириб: «Убнога эрталаб ҳужум қил ва (у ерни) ёқиб юбор», дедилар.

وَعَنْ أَبِي أُسَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ بَدْرٍ: «إِذَا أَكْثَبُوكُمْ فَارْمُوهُمْ وَلَا تَسُلُّوا السُّيُوفَ حَتَّى يَغْشَوْكُمْ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Rasululloh ﷺ bizga Badr kuni: «Ular sizlarga yaqinlashganda (yetib kelganda), ularni (oʻq bilan) otinglar va oʻqlaringizni tejanglar», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ бизга Бадр куни: «Улар сизларга яқинлашганда (етиб келганда), уларни (ўқ билан) отинглар ва ўқларингизни тежанглар», дедилар.

وَعَن رَبَاح بن الرَّبيعِ قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غزوةٍ فَرَأى الناسَ مجتمعينَ عَلَى شَيْءٍ فَبَعَثَ رَجُلًا فَقَالَ: «انْظُرُوا عَلَى من اجْتمع هَؤُلَاءِ؟» فَقَالَ: عَلَى امْرَأَةٍ قَتِيلٍ فَقَالَ: «مَا كَانَتْ هَذِهِ لِتُقَاتِلَ» وَعَلَى الْمُقَدِّمَةِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَبَعَثَ رَجُلًا فَقَالَ: " قُلْ لِخَالِدٍ: لَا تَقْتُلِ امْرَأَة وَلَا عسيفا ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Raboh ibn Rabiʼ (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir gʻazotda edik. U zot odamlarni biror narsaning atrofiga toʻplanganini koʻrib, bir kishini yubordilar va: «Qara, bular nimaning atrofiga toʻplanishibdi?» dedilar. U (kishi) kelib: «Oʻldirilgan bir ayolning atrofiga», dedi. Shunda u zot: «Bu (ayol) jang qiladiganlardan emas edi-ku», dedilar. (Roviy) dedi: Old qoʻshinga Xolid ibn Valid boshliq edi. Shunda u zot bir kishini yuborib: «Xolidga ayt, hech bir ayolni ham, yollangan xizmatkorni ham oʻldirmasin», dedilar.Рабоҳ ибн Рабиъ (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир ғазотда эдик. У зот одамларни бирор нарсанинг атрофига тўпланганини кўриб, бир кишини юбордилар ва: «Қара, булар ниманинг атрофига тўпланишибди?» дедилар. У (киши) келиб: «Ўлдирилган бир аёлнинг атрофига», деди. Шунда у зот: «Бу (аёл) жанг қиладиганлардан эмас эди-ку», дедилар. (Ровий) деди: Олд қўшинга Холид ибн Валид бошлиқ эди. Шунда у зот бир кишини юбориб: «Холидга айт, ҳеч бир аёлни ҳам, ёлланган хизматкорни ҳам ўлдирмасин», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «انْطَلِقُوا بِاسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ وعَلى ملِّة رسولِ الله لَا تقْتُلوا شَيْخًا فَانِيًا وَلَا طِفْلًا صَغِيرًا وَلَا امْرَأَةً وَلَا تَغُلُّوا وَضُمُّوا غَنَائِمَكُمْ وَأَصْلِحُوا وَأَحْسِنُوا فَإِنَّ اللَّهَ يحبُّ المحسنينَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Alloh nomi bilan, Allohga tavakkal qilib va Allohning Rasuli millati (dini) uzra (jangga) yuringlar. Keksayib qolgan qarini, goʻdakni, kichik bolani va ayolni oʻldirmanglar; gʻanimatdan oʻgʻirlamanglar, balki oʻljalaringizni (bir joyga) yigʻinglar, (ishlaringizni) isloh qilinglar va yaxshilik qilinglar. {Albatta, Alloh yaxshilik qiluvchilarni sevadi} (Baqara 195)», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ номи билан, Аллоҳга таваккал қилиб ва Аллоҳнинг Расули миллати (дини) узра (жангга) юринглар. Кексайиб қолган қарини, гўдакни, кичик болани ва аёлни ўлдирманглар; ғаниматдан ўғирламанглар, балки ўлжаларингизни (бир жойга) йиғинглар, (ишларингизни) ислоҳ қилинглар ва яхшилик қилинглар. {Албатта, Аллоҳ яхшилик қилувчиларни севади} (Бақара 195)», дедилар.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ تَقَدَّمَ عُتْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَتَبِعَهُ ابْنُهُ وَأَخُوهُ فَنَادَى: مَنْ يُبَارِزُ؟ فَانْتُدِبَ لَهُ شبابٌ مِنَ الْأَنْصَارِ فَقَالَ: مَنْ أَنْتُمْ؟ فَأَخْبَرُوهُ فَقَالَ: لَا حَاجَةَ لَنَا فِيكُمْ إِنَّمَا أَرَدْنَا بَنِي عَمِّنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قُمْ يَا حَمْزَةُ قُمْ يَا عَلِيُّ قُمْ يَا عُبَيْدَةُ بْنَ الْحَارِثِ» . فَأَقْبَلَ حَمْزَةُ إِلى عتبةَ وَأَقْبَلْتُ إِلَى شَيْبَةَ وَاخْتَلَفَ بَيْنَ عُبَيْدَةَ وَالْوَلِيدِ ضَرْبَتَانِ فَأَثْخَنَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ ثُمَّ مِلْنَا عَلَى الْوَلِيدِ فَقَتَلْنَاهُ وَاحْتَمَلْنَا عُبَيْدَةَ. رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadi: (Badr kuni) u — yaʼni Utba ibn Rabia — oldinga chiqdi, ortidan oʻgʻli va ukasi ergashdi. So u: «Kim yakkama-yakka jangga chiqadi?» deb hayqirdi. Ansorlardan baʼzi yigitlar unga qarshi otlandi. U: «Sizlar kimsizlar?» dedi. Ular unga (oʻzlarini) bildirishdi. U: «Sizlarga bizning hojatimiz yoʻq, biz faqat amakivachchalarimizni (qureyshlik tengdoshlarimizni) istagan edik», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Tur, ey Hamza! Tur, ey Ali! Tur, ey Ubayda ibn al-Horis!» dedilar. Hamza Utba tomon yurdi, men Shayba tomon yurdim; Ubayda bilan Validning oʻrtasida ikki zarba almashildi va har ikkisi sherigini ogʻir yarador qildi. Soʻng biz Validga tashlandik va uni oʻldirdik, Ubaydani esa (yelkalarimizga) koʻtarib oldik.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтади: (Бадр куни) у — яъни Утба ибн Рабиа — олдинга чиқди, ортидан ўғли ва укаси эргашди. Со у: «Ким яккама-якка жангга чиқади?» деб ҳайқирди. Ансорлардан баъзи йигитлар унга қарши отланди. У: «Сизлар кимсизлар?» деди. Улар унга (ўзларини) билдиришди. У: «Сизларга бизнинг ҳожатимиз йўқ, биз фақат амакиваччаларимизни (қурейшлик тенгдошларимизни) истаган эдик», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Тур, эй Ҳамза! Тур, эй Али! Тур, эй Убайда ибн ал-Ҳорис!» дедилар. Ҳамза Утба томон юрди, мен Шайба томон юрдим; Убайда билан Валиднинг ўртасида икки зарба алмашилди ва ҳар иккиси шеригини оғир ярадор қилди. Сўнг биз Валидга ташландик ва уни ўлдирдик, Убайдани эса (елкаларимизга) кўтариб олдик.

وَعَن ابنِ عُمر قَالَ: بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَرِيَّةٍ فَحَاصَ النَّاسُ حَيْصَةً فَأَتَيْنَا الْمَدِينَةَ فَاخْتَفَيْنَا بِهَا وَقُلْنَا: هَلَكْنَا ثُمَّ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْنَا: يَا رَسُول الله نَحن الفارون. قَالَ: «بَلْ أَنْتُمُ الْعَكَّارُونَ وَأَنَا فِئَتُكُمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ. وَفِي رِوَايَةِ أَبِي دَاوُدَ نَحْوَهُ وَقَالَ: «لَا بَلْ أَنْتُمُ الْعَكَّارُونَ» قَالَ: فَدَنَوْنَا فَقَبَّلْنَا يَده فَقَالَ: «أَنا فِئَة من الْمُسْلِمِينَ»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ bizni bir sariyyada (jang otryadida) joʻnatdilar. Odamlar (jangdan) qochib ketishdi. Biz Madinaga keldik va u yerda yashirinib oldik hamda: «Halok boʻldik», dedik. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, biz qochoqlarmiz», dedik. U zot: «Yoʻq, sizlar (imomi tomon) qaytib boruvchilarsiz, men esa sizlarning panohingizman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Yazid ibn Abu Ziyodning hadisidan bilamiz. «Odamlar qochib ketishdi» degan soʻzining maʼnosi — ular jangdan qochishdi, demakdir. «Yoʻq, sizlar akkorunlarsiz» degan soʻzning (maʼnosi esa): akkor — imomiga uni qoʻllab-quvvatlash uchun qaytib boradigan kishidir, u jangdan qochishni istamaydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийяда (жанг отрядида) жўнатдилар. Одамлар (жангдан) қочиб кетишди. Биз Мадинага келдик ва у ерда яшириниб олдик ҳамда: «Ҳалок бўлдик», дедик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз қочоқлармиз», дедик. У зот: «Йўқ, сизлар (имоми томон) қайтиб борувчиларсиз, мен эса сизларнинг паноҳингизман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Язид ибн Абу Зиёднинг ҳадисидан биламиз. «Одамлар қочиб кетишди» деган сўзининг маъноси — улар жангдан қочишди, демакдир. «Йўқ, сизлар аккорунларсиз» деган сўзнинг (маъноси эса): аккор — имомига уни қўллаб-қувватлаш учун қайтиб борадиган кишидир, у жангдан қочишни истамайди.

عَنْ ثَوْبَانَ بْنِ يَزِيدَ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَصَبَ الْمَنْجَنِيقَ عَلَى أَهْلِ الطائفِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ مُرْسلا

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ soqollarining eni va boʻyidan olib turar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Men Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: Umar ibn Horun muqorib ul-hadisdir (hadisi oʻrtamiyona qabul qilingan); uning isnodi asli boʻlmagan yoki u yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan birorta hadisini bilmayman, magar shu hadisni — «Nabiy ﷺ soqollarining eni va boʻyidan olib turar edilar». Buni faqat Umar ibn Horun rivoyatidan bilamiz, va men uning Umar ibn Horun haqida yaxshi fikrda ekanini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Men Qutaybaning shunday deganini eshitdim: Umar ibn Horun hadis sohibi edi va u: «Iymon — soʻz va ameldir», der edi. (Qutayba) aytdi: Men Qutaybadan eshitdim, bizga Vakeʼ ibn Jarroh bir kishidan, u Savr ibn Yaziddan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ Toif ahliga qarshi manjaniq (toshotar) oʻrnatdilar. Qutayba aytdi: Vakeʼga: «Bu kim?» dedim. U: «Sizning sohibingiz Umar ibn Horun», dedi.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан ривоят қилади: Набий ﷺ соқолларининг эни ва бўйидан олиб турар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Умар ибн Ҳорун муқориб ул-ҳадисдир (ҳадиси ўртамиёна қабул қилинган); унинг исноди асли бўлмаган ёки у ёлғиз ўзи ривоят қилган бирорта ҳадисини билмайман, магар шу ҳадисни — «Набий ﷺ соқолларининг эни ва бўйидан олиб турар эдилар». Буни фақат Умар ибн Ҳорун ривоятидан биламиз, ва мен унинг Умар ибн Ҳорун ҳақида яхши фикрда эканини кўрдим. Абу Исо айтди: Мен Қутайбанинг шундай деганини эшитдим: Умар ибн Ҳорун ҳадис соҳиби эди ва у: «Иймон — сўз ва амелдир», дер эди. (Қутайба) айтди: Мен Қутайбадан эшитдим, бизга Вакеъ ибн Жарроҳ бир кишидан, у Савр ибн Язиддан ривоят қилдики, Набий ﷺ Тоиф аҳлига қарши манжаниқ (тошотар) ўрнатдилар. Қутайба айтди: Вакеъга: «Бу ким?» дедим. У: «Сизнинг соҳибингиз Умар ибн Ҳорун», деди.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «عَجِبَ اللَّهُ مِنْ قَوْمٍ يُدْخَلُونَ الْجَنَّةَ فِي السَّلَاسِلِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «يُقَادُونَ إِلى الجنَّةِ بالسلاسل» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh — jannatga zanjirband (kishanlangan) holda kiradigan kishilardan — hayratlanadi (yaʼni asir tushib, soʻng Islomni qabul qilib, jannatga kiradiganlardan)», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ — жаннатга занжирбанд (кишанланган) ҳолда кирадиган кишилардан — ҳайратланади (яъни асир тушиб, сўнг Исломни қабул қилиб, жаннатга кирадиганлардан)», — деди.

وَعَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ قَالَ أَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَيْنٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَهُوَ فِي سَفَرٍ فَجَلَسَ عِنْدَ أَصْحَابِهِ يَتَحَدَّثُ ثُمَّ انْفَتَلَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اطْلُبُوهُ وَاقْتُلُوهُ» . فَقَتَلْتُهُ فنفَّلَني سلبَه

Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kofir josus — Paygʻambar ﷺ safarda ekanida — u zotning oldiga keldi. Josus Paygʻambar ﷺ ning sahobalari bilan oʻtirib, gaplashdi, soʻng (joʻnab) ketdi. Paygʻambar ﷺ (sahobalariga): ‹Uni quvib, oʻldiringlar›, — dedi. Bas, men uni oʻldirdim». Paygʻambar ﷺ unga — oʻldirilgan josusning narsalarini (oʻlja ulushiga qoʻshimcha sifatida) — berdi.Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир кофир жосус — Пайғамбар ﷺ сафарда эканида — у зотнинг олдига келди. Жосус Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари билан ўтириб, гаплашди, сўнг (жўнаб) кетди. Пайғамбар ﷺ (саҳобаларига): ‹Уни қувиб, ўлдиринглар›, — деди. Бас, мен уни ўлдирдим». Пайғамбар ﷺ унга — ўлдирилган жосуснинг нарсаларини (ўлжа улушига қўшимча сифатида) — берди.

وَعَنْهُ قَالَ: غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَوَازِنَ فَبَيْنَا نَحْنُ نَتَضَحَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ عَلَى جَمَلٍ أَحْمَرَ فَأَنَاخَهُ وَجَعَلَ يَنْظُرُ وَفِينَا ضَعْفَةٌ وَرِقَّةٌ مِنَ الظَّهْرِ وَبَعْضُنَا مُشَاةٌ إِذْ خَرَجَ يَشْتَدُّ فَأَتَى جَمَلَهُ فَأَثَارَهُ فَاشْتَدَّ بِهِ الْجَمَلُ فَخَرَجْتُ أَشْتَدُّ حَتَّى أَخَذْتُ بِخِطَامِ الْجَمَلِ فَأَنَخْتُهُ ثُمَّ اخْتَرَطْتُ سَيْفِي فَضَرَبْتُ رَأْسَ الرَّجُلِ ثُمَّ جِئْتُ بِالْجَمَلِ أَقُودُهُ وَعَلَيْهِ رَحْلُهُ وَسِلَاحُهُ فَاسْتَقْبَلَنِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّاسُ فَقَالَ: «مَنْ قَتَلَ الرَّجُلَ؟» قَالُوا: ابْنُ الْأَكْوَعِ فَقَالَ: «لَهُ سَلَبُهُ أَجْمَعُ»

Salama ibnul-Akva (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan birga Havozin (urushi)ga gʻazot qildik. Biz Rasululloh ﷺ bilan birga choshgoh taomini yeb oʻtirganimizda, qizil bir tuyada bir kishi keldi-da, tuyasini choʻktirdi. Soʻng egar tasmasidan bir arqon olib, tuyani bogʻlab qoʻydi. Keyin oldinga oʻtib, jamoa bilan birga ovqatlana boshladi va (atrofga) qaray boshladi. Bizning (oramizda) zaiflik va ulovlarda kamchilik bor edi, baʼzilarimiz piyoda edik. Birdan u shoshib chiqib, tuyasi oldiga keldi-da, bogʻini yechib, uni choʻktirdi va ustiga mindi, soʻng uni qoʻzgʻatdi. Tuya uni olib (tez) yugurib ketdi. Boz rangli urgʻochi tuyada bir kishi uning ortidan quvdi. Salama dedi: Men ham yugurib chiqib, urgʻochi tuyaning yoni (son tomoni)ga yetib oldim. Soʻng oldinga oʻtib, (haligi qochayotgan) tuyaning yoniga yetdim. Yana oldinga oʻtib, tuyaning jilovidan ushladim-da, uni choʻktirdim. U tizzasini yerga qoʻyishi bilan men qilichimni sugʻurib, haligi kishining boshiga urdim, (boshi) uchib ketdi. Soʻng tuyani — ustida egari va quroli bilan — yetaklab keldim. Rasululloh ﷺ va u zot bilan birga odamlar meni qarshi olib chiqishdi. (U zot): «Bu kishini kim oʻldirdi?» dedilar. Ular: Ibnul-Akva, dedilar. (U zot): «Uning hamma buyumlari oʻshaniki», dedilar.Салама ибнул-Аква (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Ҳавозин (уруши)га ғазот қилдик. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чошгоҳ таомини еб ўтирганимизда, қизил бир туяда бир киши келди-да, туясини чўктирди. Сўнг эгар тасмасидан бир арқон олиб, туяни боғлаб қўйди. Кейин олдинга ўтиб, жамоа билан бирга овқатлана бошлади ва (атрофга) қарай бошлади. Бизнинг (орамизда) заифлик ва уловларда камчилик бор эди, баъзиларимиз пиёда эдик. Бирдан у шошиб чиқиб, туяси олдига келди-да, боғини ечиб, уни чўктирди ва устига минди, сўнг уни қўзғатди. Туя уни олиб (тез) югуриб кетди. Боз рангли урғочи туяда бир киши унинг ортидан қувди. Салама деди: Мен ҳам югуриб чиқиб, урғочи туянинг ёни (сон томони)га етиб олдим. Сўнг олдинга ўтиб, (ҳалиги қочаётган) туянинг ёнига етдим. Яна олдинга ўтиб, туянинг жиловидан ушладим-да, уни чўктирдим. У тиззасини ерга қўйиши билан мен қиличимни суғуриб, ҳалиги кишининг бошига урдим, (боши) учиб кетди. Сўнг туяни — устида эгари ва қуроли билан — етаклаб келдим. Расулуллоҳ ﷺ ва у зот билан бирга одамлар мени қарши олиб чиқишди. (У зот): «Бу кишини ким ўлдирди?» дедилар. Улар: Ибнул-Аква, дедилар. (У зот): «Унинг ҳамма буюмлари ўшаники», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ بَنُو قُرَيْظَةَ عَلَى حُكْمِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِليه فَجَاءَ عَلَى حِمَارٍ فَلَمَّا دَنَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قُومُوا إِلَى سَيِّدِكُمْ» فَجَاءَ فَجَلَسَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ هَؤُلَاءِ نَزَلُوا عَلَى حُكْمِكَ» . قَالَ: فَإِنِّي أَحْكُمُ أَنْ تَقْتُلَ الْمُقَاتِلَةُ وَأَنْ تُسْبَى الذُّرِّيَّةُ. قَالَ: «لَقَدْ حَكَمْتَ فِيهِمْ بحُكْمِ المَلِكِ» . وَفِي رِوَايَة: «بِحكم الله»

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bani Qurayza qabilasi Saʼdning hukmiga rozi boʻlganda, Allohning Rasuli ﷺ — oʻziga yaqin (joyda boʻlgan) Saʼdni (chaqirib) yubordi. Saʼd eshakka minib keldi va u yaqinlashganda, Allohning Rasuli ﷺ (ansorlarga): «Oʻz sardoringiz uchun (oʻrningizdan) turinglar», — dedi. Soʻng Saʼd kelib, Allohning Rasuli ﷺ ning yoniga oʻtirdi va u zot unga: «Bu odamlar sening hukmingga rozi (boʻlib turibdi)», — dedi. Saʼd: «Men ularning jangchilari oʻldirilishi, bolalari va ayollari esa asir olinishi (kerakligi) haqida hukm chiqaraman», — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Saʼd! Sen ular orasida — Podshoh Allohning hukmi bilan (yoki shunga oʻxshash) — hukm chiqarding», — deb aytdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бани Қурайза қабиласи Саъднинг ҳукмига рози бўлганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ — ўзига яқин (жойда бўлган) Саъдни (чақириб) юборди. Саъд эшакка миниб келди ва у яқинлашганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ (ансорларга): «Ўз сардорингиз учун (ўрнингиздан) туринглар», — деди. Сўнг Саъд келиб, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ёнига ўтирди ва у зот унга: «Бу одамлар сенинг ҳукмингга рози (бўлиб турибди)», — деди. Саъд: «Мен уларнинг жангчилари ўлдирилиши, болалари ва аёллари эса асир олиниши (кераклиги) ҳақида ҳукм чиқараман», — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Саъд! Сен улар орасида — Подшоҳ Аллоҳнинг ҳукми билан (ёки шунга ўхшаш) — ҳукм чиқардинг», — деб айтди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْلًا قِبَلَ نَجْدٍ فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ: ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ سَيِّدُ أَهْلِ الْيَمَامَةِ فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ فَخَرَجَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «مَاذَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ؟» فَقَالَ: عنْدي يَا مُحَمَّد خير إِن نقْتل تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ كُنْتُ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ فَتَرَكَهُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى كَانَ الْغَدُ فَقَالَ لَهُ: «مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ؟» فَقَالَ: عِنْدِي مَا قُلْتُ لَكَ: إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ كنتَ تريدُ المالَ فسَلْ تعط مِنْهُ مَا شِئْتَ. فَتَرَكَهُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى كَانَ بَعْدَ الْغَدِ فَقَالَ لَهُ: «مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ؟» فَقَالَ: عِنْدِي مَا قُلْتُ لَكَ: إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَطْلَقُوا ثُمَامَةَ» فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَن مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ مَا كَانَ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ وَجْهٌ أَبْغَضُ إِلَيَّ مِنْ وَجْهِكَ فَقَدْ أَصْبَحَ وَجْهُكَ أَحَبَّ الْوُجُوهِ كُلِّهَا إِلَيَّ وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ دِينٍ أَبْغَضَ إِلَيَّ مِنْ دِينِكَ فَأَصْبَحَ دِينُكَ أَحَبَّ الدِّينِ كُلِّهِ إِلَيَّ وَوَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ بَلَدٌ أَبْغَضَ إِلَيَّ مِنْ بَلَدِكَ فَأَصْبَحَ بَلَدُكَ أَحَبَّ الْبِلَادِ كُلِّهَا إِلَيَّ. وَإِنَّ خَيْلَكَ أَخَذَتْنِي وَأَنَا أُرِيدَ الْعُمْرَةَ فَمَاذَا تَرَى؟ فَبَشَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَمِرَ فَلَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ قَالَ لَهُ قَائِلٌ: أَصَبَوْتَ؟ فَقَالَ: لَا وَلَكِنَّى أَسْلَمْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ لَا يَأْتِيكُمْ مِنَ الْيَمَامَةِ حَبَّةُ حِنْطَةٍ حَتَّى يَأْذَنَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسلم وَاخْتَصَرَهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Najd tomon otliq qoʻshin yubordilar. Ular Banu Hanifa qabilasidan boʻlgan, Yamoma ahlining sayyidi Sumoma ibn Usol degan bir kishini (asir qilib) olib keldilar. Uni masjid ustunlaridan biriga bogʻlab qoʻyishdi. Rasululloh ﷺ uning oldiga chiqib: «Ey Sumoma, sen nima deysan?» — dedilar. U: «Ey Muhammad, mening (oldimda) yaxshilik bor. Agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirgan boʻlasan; agar inʼom qilsang (afv etsang), shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻlasan; agar mol istasang, soʻra, undan xohlaganingcha berilasan», — dedi. Rasululloh ﷺ uni indamasdan qoldirdilar, indinga (boʻlgach yana kelib): «Ey Sumoma, sen nima deysan?» — dedilar. U: «Senga aytganimni (aytaman): agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻlasan; agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirgan boʻlasan; agar mol istasang, soʻra, undan xohlaganingcha berilasan», — dedi. Rasululloh ﷺ uni yana qoldirdilar, ertasi kun (boʻlgach kelib): «Ey Sumoma, sen nima deysan?» — dedilar. U: «(Oldimda) senga aytganim bor: agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻlasan; agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirgan boʻlasan; agar mol istasang, soʻra, undan xohlaganingcha berilasan», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sumomani ozod qilinglar!» — dedilar. U masjidga yaqin bir xurmozorga borib gʻusl qildi, soʻng masjidga kirib: «Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga iloh yoʻq va guvohlik beramanki, Muhammad Uning bandasi va elchisidir. Ey Muhammad, Alloh haqqi, yer yuzida menga sening yuzingdan koʻra yomonroq koʻrinadigan yuz yoʻq edi; endi sening yuzing barcha yuzlarning ichida menga eng sevimlisi boʻlib qoldi. Alloh haqqi, menga sening diningdan koʻra yomonroq koʻrinadigan din yoʻq edi; endi sening dining barcha dinlarning ichida menga eng sevimlisi boʻlib qoldi. Alloh haqqi, menga sening yurtingdan koʻra yomonroq koʻrinadigan yurt yoʻq edi; endi sening yurting barcha yurtlarning ichida menga eng sevimlisi boʻlib qoldi. Sening otliq qoʻshining meni (asir qilib) tutgan edi, holbuki men umra (qilish)ni istab kelayotgan edim. Endi nima deysan?» — dedi. Rasululloh ﷺ unga (yaxshilik) xushxabarini berdilar va umra qilishga buyurdilar. U Makkaga yetib borganida, bir kishi unga: «Diningdan qaytdingmi (boshqa dinga oʻtdingmi)?» — dedi. U: «Yoʻq, balki men Rasululloh ﷺ bilan birga musulmon boʻldim. Alloh haqqi, Yamomadan sizlarga bir dona bugʻdoy doni ham kelmaydi, toki Rasululloh ﷺ unga (kelishiga) izn bermagunlaricha», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Нажд томон отлиқ қўшин юбордилар. Улар Бану Ҳанифа қабиласидан бўлган, Ямома аҳлининг саййиди Сумома ибн Усол деган бир кишини (асир қилиб) олиб келдилар. Уни масжид устунларидан бирига боғлаб қўйишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига чиқиб: «Эй Сумома, сен нима дейсан?» — дедилар. У: «Эй Муҳаммад, менинг (олдимда) яхшилик бор. Агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирган бўласан; агар инъом қилсанг (афв этсанг), шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча бериласан», — деди. Расулуллоҳ ﷺ уни индамасдан қолдирдилар, индинга (бўлгач яна келиб): «Эй Сумома, сен нима дейсан?» — дедилар. У: «Сенга айтганимни (айтаман): агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча бериласан», — деди. Расулуллоҳ ﷺ уни яна қолдирдилар, эртаси кун (бўлгач келиб): «Эй Сумома, сен нима дейсан?» — дедилар. У: «(Олдимда) сенга айтганим бор: агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча бериласан», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сумомани озод қилинглар!» — дедилар. У масжидга яқин бир хурмозорга бориб ғусл қилди, сўнг масжидга кириб: «Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир. Эй Муҳаммад, Аллоҳ ҳаққи, ер юзида менга сенинг юзингдан кўра ёмонроқ кўринадиган юз йўқ эди; энди сенинг юзинг барча юзларнинг ичида менга энг севимлиси бўлиб қолди. Аллоҳ ҳаққи, менга сенинг динингдан кўра ёмонроқ кўринадиган дин йўқ эди; энди сенинг дининг барча динларнинг ичида менга энг севимлиси бўлиб қолди. Аллоҳ ҳаққи, менга сенинг юртингдан кўра ёмонроқ кўринадиган юрт йўқ эди; энди сенинг юртинг барча юртларнинг ичида менга энг севимлиси бўлиб қолди. Сенинг отлиқ қўшининг мени (асир қилиб) тутган эди, ҳолбуки мен умра (қилиш)ни истаб келаётган эдим. Энди нима дейсан?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ унга (яхшилик) хушхабарини бердилар ва умра қилишга буюрдилар. У Маккага етиб борганида, бир киши унга: «Динингдан қайтдингми (бошқа динга ўтдингми)?» — деди. У: «Йўқ, балки мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга мусулмон бўлдим. Аллоҳ ҳаққи, Ямомадан сизларга бир дона буғдой дони ҳам келмайди, токи Расулуллоҳ ﷺ унга (келишига) изн бермагунларича», — деди.

وَعَن جُبَير بن مطعم أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي أُسَارَى بَدْرٍ: «لَوْ كَانَ الْمُطْعِمُ بْنُ عَدِيٍّ حَيًّا ثُمَّ كَلَّمَنِي فِي هَؤُلَاءِ النَّتْنَى لتركتهم لَهُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Badr asirlari haqida gapirib: «Agar Mutʼim ibn Adiy tirik boʻlib, mana shu past (razil) odamlar haqida men bilan shafoat qilganida (iltimos qilganida), men ularni uning hurmati uchun ozod qilgan boʻlardim», — dedi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Бадр асирлари ҳақида гапириб: «Агар Мутъим ибн Адий тирик бўлиб, мана шу паст (разил) одамлар ҳақида мен билан шафоат қилганида (илтимос қилганида), мен уларни унинг ҳурмати учун озод қилган бўлардим», — деди.

وَعَن أنسٍ: أَنَّ ثَمَانِينَ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ هَبَطُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ جَبَلِ التَّنْعِيمِ مُتَسَلِّحِينَ يُرِيدُونَ غِرَّةَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ فَأَخَذَهُمْ سِلْمًا فَاسْتَحْيَاهُمْ. وَفِي رِوَايَةٍ: فَأَعْتَقَهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى (وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ ببطنِ مكةَ) رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Makka ahlidan saksonta kishi qurollangan holda Tanʼim togʻidan Rasululloh ﷺ ning ustiga tushdilar — Nabiy ﷺ va sahobalarini gʻaflatda ilinmoqchi boʻldilar. Lekin u zot ularni asir oldilar va tirik qoldirdilar. Shunda Alloh azza va jalla: {U sizlarni ular ustidan gʻolib qilganidan soʻng, Makka vodiysida ularning qoʻllarini sizlardan, sizlarning qoʻllaringizni ulardan toʻsib qoʻygan Zotdir} (Fath 24) — (oyatini) nozil qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Макка аҳлидан саксонта киши қуролланган ҳолда Танъим тоғидан Расулуллоҳ ﷺ нинг устига тушдилар — Набий ﷺ ва саҳобаларини ғафлатда илинмоқчи бўлдилар. Лекин у зот уларни асир олдилар ва тирик қолдирдилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {У сизларни улар устидан ғолиб қилганидан сўнг, Макка водийсида уларнинг қўлларини сизлардан, сизларнинг қўлларингизни улардан тўсиб қўйган Зотдир} (Фатҳ 24) — (оятини) нозил қилди.

وَعَنْ قَتَادَةَ قَالَ: ذَكَرَ لَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ أَبِي طَلْحَةَ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ يَوْمَ بَدْرٍ بِأَرْبَعَةٍ وَعِشْرِينَ رَجُلًا مِنْ صَنَادِيدِ قُرَيْشٍ فَقَذَفُوا فِي طَوِيٍّ مِنْ أَطْوَاءِ بَدْرٍ خَبِيثٍ مُخْبِثٍ وَكَانَ ذَا ظهرَ عَلَى قَوْمٍ أَقَامَ بِالْعَرْصَةِ ثَلَاثَ لَيَالٍ فَلَمَّا كَانَ بِبَدْرٍ الْيَوْمَ الثَّالِثَ أَمَرَ بِرَاحِلَتِهِ فَشَدَّ عَلَيْهَا رَحْلَهَا ثُمَّ مَشَى وَاتَّبَعَهُ أَصْحَابُهُ حَتَّى قَامَ عَلَى شَفَةِ الرَّكِيِّ فَجَعَلَ يُنَادِيهِمْ بِأَسْمَائِهِمْ وأسماءِ آبائِهم: «يَا فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ وَيَا فُلَانُ بْنَ فُلَانٍ أَيَسُرُّكُمْ أَنَّكُمْ أَطَعْتُمُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ؟ فَإِنَّا قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجدتمْ مَا وعدَكم رَبُّكُمْ حَقًّا؟» فَقَالَ عُمَرُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تُكَلِّمَ مِنْ أَجْسَادٍ لَا أَرْوَاحَ لَهَا؟ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لَا يُجِيبُونَ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَزَادَ الْبُخَارِيُّ: قَالَ قَتَادَةُ: أَحْيَاهُمُ اللَّهُ حَتَّى أَسْمَعَهُمْ قولَه توْبيخاً وتصغيرا ونقمة وحسرة وندما

Allohning paygʻambari ﷺ Badr kuni Qurayshning sarvarlaridan yigirma toʻrt kishi (haqida) buyurdilar — ular Badr quduqlaridan biriga, iflos, sassiq (bir quduqqa) tashlandi. U zot bir qavm ustidan gʻolib boʻlsalar, maydonda uch kecha turardilar. Badrda uchinchi kun boʻlganda, u zot ulovlariga buyurdilar, unga egari mahkamlandi, soʻng (u zot) yurdilar, sahobalari ortlaridan ergashib: «U zot faqat biror hojati uchun ketyaptilar shekilli», deyishdi — to quduqning labiga (yetib) turdilar. U zot ularni (oʻliklarni) ismlari va otalarining ismlari bilan chaqira boshladilar: «Ey falonchi, falonchining oʻgʻli, ey falonchi, falonchining oʻgʻli! Sizlar Alloh va Rasuliga itoat qilganingizda, sizni xursand qilarmidi? Albatta biz Robbimiz bizga vaʼda qilgan narsani haq (rost) holda topdik. Sizlar Robbingiz vaʼda qilgan narsani haq holda topdingizmi?» dedilar. (Rovi) aytdi: Umar: «Ey Allohning Rasuli, jonsiz jasadlar bilan nima (uchun) gaplashasiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlar men aytayotgan narsani ulardan koʻra (yaxshi) eshituvchi emassiz», dedilar. Qatoda: «Alloh ularni (oʻsha onda) tiriltirdiki, ularga u zotning soʻzini — taʼna, kamsitish, oʻch (jazo), hasrat va nadomat (qilib) eshittirdi», dedi.Аллоҳнинг пайғамбари ﷺ Бадр куни Қурайшнинг сарварларидан йигирма тўрт киши (ҳақида) буюрдилар — улар Бадр қудуқларидан бирига, ифлос, сассиқ (бир қудуққа) ташланди. У зот бир қавм устидан ғолиб бўлсалар, майдонда уч кеча турардилар. Бадрда учинчи кун бўлганда, у зот уловларига буюрдилар, унга эгари маҳкамланди, сўнг (у зот) юрдилар, саҳобалари ортларидан эргашиб: «У зот фақат бирор ҳожати учун кетяптилар шекилли», дейишди — то қудуқнинг лабига (етиб) турдилар. У зот уларни (ўликларни) исмлари ва оталарининг исмлари билан чақира бошладилар: «Эй фалончи, фалончининг ўғли, эй фалончи, фалончининг ўғли! Сизлар Аллоҳ ва Расулига итоат қилганингизда, сизни хурсанд қилармиди? Албатта биз Роббимиз бизга ваъда қилган нарсани ҳақ (рост) ҳолда топдик. Сизлар Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ ҳолда топдингизми?» дедилар. (Рови) айтди: Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, жонсиз жасадлар билан нима (учун) гаплашасиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлар мен айтаётган нарсани улардан кўра (яхши) эшитувчи эмассиз», дедилар. Қатода: «Аллоҳ уларни (ўша онда) тирилтирдики, уларга у зотнинг сўзини — таъна, камситиш, ўч (жазо), ҳасрат ва надомат (қилиб) эшиттирди», деди.

وَعَنْ مَرْوَانَ وَالْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ حِينَ جَاءَهُ وَفد من هَوَازِنَ مُسْلِمِينَ فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ فَقَالَ: " فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ: إِمَّا السَّبْيَ وَإِمَّا الْمَالَ ". قَالُوا: فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا. فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ: «أمَّا بعدُ فإِنَّ إِخْوانَكم قدْ جاؤوا تَائِبِينَ وَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ ذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَكُونَ عَلَى حظِّه حَتَّى نُعطِيَه إِيَّاهُ منْ أوَّلِ مَا يَفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ» فَقَالَ النَّاسُ: قَدْ طَيَّبْنَا ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّا لَا نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ» . فَرَجَعَ النَّاسُ فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُمْ قد طيَّبوا وأَذنوا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Marvon va Misvar ibn Maxrama xabar berdilar)ki, Rasululloh ﷺ Havozin vakillari musulmon (boʻ lib) kelganida turdilar; ular u zotdan mollari va asirlarini oʻzlariga qaytarishni soʻradilar. Rasululloh ﷺ ularga: «Men bilan koʻrayotganlaring (odamlar) bor; menga soʻzning eng suyuklisi — eng rosti. Ikki toifadan (guruhdan) birini tanlanglar: yo asirlarni, yo molni. Men sizlarni (kutib) muddat ham bergan edim», dedilar. Rasululloh ﷺ ularga Toifdan qaytganlarida oʻn nechta kecha muhlat bergan edilar. Ularga Rasululloh ﷺ ikki toifadan faqat birini qaytarishi aniq boʻ lganida, ular: «Biz asirlarimizni tanlaymiz», dedilar. Rasululloh ﷺ musulmonlar ichida turib, Allohga — U loyiq boʻ lgan (maqtov) bilan — sano aytdilar, soʻng: «Ammo baʼd; albatta birodarlaring bizga tavba qilgan holda keldilar; men ularga asirlarini qaytarishni (maʼqul) koʻrdim. Sizdan kim buni koʻngildan (xush) qilishni istasa, qilsin; kim oʻz ulushida boʻ lishni — to biz unga Alloh bizga beradigan birinchi oʻljadan bergunimizcha — istasa, (u ham) qilsin», dedilar. Odamlar: «Biz buni koʻngildan (rozi boʻ lib) qildik, ey Allohning Rasuli», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Biz sizdan kim (bunga) izn berdi-yu, kim izn bermadi — bilmaymiz. Bas, qaytinglar, to arboblaring (urafolaring) bizga ishingizni koʻtarib (yetkazib) kelsin», dedilar. Odamlar qaytdi, arboblari ular bilan gaplashdi, soʻng Rasululloh ﷺga qaytib, ular(ning hammasi) rozi boʻ lib, izn berganini xabar qildilar. Mana shu — menga Havozin asirlari haqida yetgan (rivoyat).(Марвон ва Мисвар ибн Махрама хабар бердилар)ки, Расулуллоҳ ﷺ Ҳавозин вакиллари мусулмон (бў либ) келганида турдилар; улар у зотдан моллари ва асирларини ўзларига қайтаришни сўрадилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Мен билан кўраётганларинг (одамлар) бор; менга сўзнинг энг суюклиси — энг рости. Икки тоифадан (гуруҳдан) бирини танланглар: ё асирларни, ё молни. Мен сизларни (кутиб) муддат ҳам берган эдим», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга Тоифдан қайтганларида ўн нечта кеча муҳлат берган эдилар. Уларга Расулуллоҳ ﷺ икки тоифадан фақат бирини қайтариши аниқ бў лганида, улар: «Биз асирларимизни танлаймиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ мусулмонлар ичида туриб, Аллоҳга — У лойиқ бў лган (мақтов) билан — сано айтдилар, сўнг: «Аммо баъд; албатта биродарларинг бизга тавба қилган ҳолда келдилар; мен уларга асирларини қайтаришни (маъқул) кўрдим. Сиздан ким буни кўнгилдан (хуш) қилишни истаса, қилсин; ким ўз улушида бў лишни — то биз унга Аллоҳ бизга берадиган биринчи ўлжадан бергунимизча — истаса, (у ҳам) қилсин», дедилар. Одамлар: «Биз буни кўнгилдан (рози бў либ) қилдик, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Биз сиздан ким (бунга) изн берди-ю, ким изн бермади — билмаймиз. Бас, қайтинглар, то арбобларинг (урафоларинг) бизга ишингизни кўтариб (етказиб) келсин», дедилар. Одамлар қайтди, арбоблари улар билан гаплашди, сўнг Расулуллоҳ ﷺга қайтиб, улар(нинг ҳаммаси) рози бў либ, изн берганини хабар қилдилар. Мана шу — менга Ҳавозин асирлари ҳақида етган (ривоят).

وَعَن عمرَان بن حُصَيْن قَالَ: كَانَت ثَقِيفٌ حَلِيفًا لِبَنِي عُقَيْلٍ فَأَسَرَتْ ثَقِيفٌ رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَسَرَ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا مِنْ بَنِي عُقَيْلٍ فَأَوْثَقُوهُ فَطَرَحُوهُ فِي الْحَرَّةِ فَمَرَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَادَاهُ: يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ فِيمَ أُخِذْتُ؟ قَالَ: «بِجَرِيرَةِ حُلَفَائِكُمْ ثَقِيفٍ» فَتَرَكَهُ وَمَضَى فَنَادَاهُ: يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ فَرَحِمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم فرجعَ فَقَالَ: «مَا شَأْنُكَ؟» قَالَ: إِنِّي مُسْلِمٌ. فَقَالَ: «لَوْ قُلْتَهَا وَأَنْتَ تَمْلِكُ أَمْرَكَ أَفْلَحْتَ كُلَّ الْفَلَاحِ» . قَالَ: فَفَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بالرجلينِ اللَّذينِ أسرَتْهُما ثقيفٌ. رَوَاهُ مُسلم

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Saqif (qabilasi) Banu Uqaylning ittifoqdoshlari edi. Saqif Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan ikki kishini asir oldi, Rasululloh ﷺ ning sahobalari esa Banu Uqayldan bir kishini asir olib, u bilan birga al-Azboʼ (tuya)ni ham qoʻlga kiritishdi. Rasululloh ﷺ uning oldiga keldilar — u boʻlsa bogʻlangan holatda edi. (Asir): «Yo Muhammad!» — dedi. (U zot) uning oldiga keldilar va: «Senga nima boʻldi?» — dedilar. U: «Meni nima uchun ushlading va hojilarni boshlab yuruvchini (tuyani) nima uchun ushlading?» — dedi. (U zot) buni ulugʻlab: «Seni ittifoqdoshlaring Saqifning jinoyati sababli ushladim», — dedilar. Soʻng undan yuz oʻgirib ketdilar. Shunda u (yana) ovoz berib: «Yo Muhammad, yo Muhammad!» — dedi. Rasululloh ﷺ rahmdil va mehribon edilar, shu sabab uning oldiga qaytdilar va: «Senga nima boʻldi?» — dedilar. U: «Men musulmonman», — dedi. (U zot): «Buni oʻzing oʻzingga ega holingda aytganingda edi, butun najotga erishar eding», — dedilar. Soʻng yuz oʻgirib ketdilar. U (yana) ovoz berib: «Yo Muhammad, yo Muhammad!» — dedi. (U zot) uning oldiga keldilar va: «Senga nima boʻldi?» — dedilar. U: «Men ochman, meni ovqatlantir, men chanqaganman, menga suv ber», — dedi. (U zot): «Bu — sening hojating», — dedilar. Soʻng u ikki kishi (evaziga) bandalikdan ozod qilindi. (Roviy) dedi: Ansorlardan bir ayol asir olingan va al-Azboʼ ham qoʻlga kiritilgan edi. Ayol bogʻlangan holatda edi, qavm esa chorvalarini uylari oldida (kechqurun) dam oldirib turishar edi. Bir kechasi (ayol) bogʻlangan joyidan qutulib, tuyalarning oldiga keldi. U qaysi tuyaga yaqinlashsa, u boʻkirar, shu sabab uni qoʻyib, oxiri al-Azboʼning oldiga yetib keldi — u esa boʻkirmadi. (Roviy) dedi: u (tuya) koʻnikkan, itoatkor edi. (Ayol) uning orqasiga oʻtirib, soʻng uni haydadi, u (tuya) yoʻlga tushdi. (Qavm) buni sezib, uni izlashdi, lekin (ayol) ularni ojiz qoldirdi. (Roviy) dedi: (Ayol) Allohga, agar Alloh uni shu (tuya) ustida najot bersa, albatta uni soʻyishni nazr qilgan edi. Madinaga yetib kelganida, odamlar uni koʻrib: «Bu al-Azboʼ-ku, Rasululloh ﷺ ning tuyasi!» — deyishdi. (Ayol): «Agar Alloh uni shu (tuya) ustida najot bersa, albatta uni soʻyishni nazr qilgan», — dedi. Shunda (odamlar) Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib, buni u zotga aytishdi. (U zot): «Subhanalloh! U (tuya)ga naqadar yomon mukofot beribdi! U Allohga, agar Alloh uni shu (tuya) ustida najot bersa, albatta uni soʻyishni nazr qilibdi. Maʼsiyatdagi nazrni bajarish yoʻq, banda ega boʻlmagan narsada ham (nazr bajarish yoʻq)», — dedilar. Ibn Hujrning rivoyatida: «Allohga maʼsiyatda nazr yoʻq», — deyilgan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сақиф (қабиласи) Бану Уқайлнинг иттифоқдошлари эди. Сақиф Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан икки кишини асир олди, Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари эса Бану Уқайлдан бир кишини асир олиб, у билан бирга ал-Азбў (туя)ни ҳам қўлга киритишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига келдилар — у бўлса боғланган ҳолатда эди. (Асир): «Ё Муҳаммад!» — деди. (У зот) унинг олдига келдилар ва: «Сенга нима бўлди?» — дедилар. У: «Мени нима учун ушладинг ва ҳожиларни бошлаб юрувчини (туяни) нима учун ушладинг?» — деди. (У зот) буни улуғлаб: «Сени иттифоқдошларинг Сақифнинг жинояти сабабли ушладим», — дедилар. Сўнг ундан юз ўгириб кетдилар. Шунда у (яна) овоз бериб: «Ё Муҳаммад, ё Муҳаммад!» — деди. Расулуллоҳ ﷺ раҳмдил ва меҳрибон эдилар, шу сабаб унинг олдига қайтдилар ва: «Сенга нима бўлди?» — дедилар. У: «Мен мусулмонман», — деди. (У зот): «Буни ўзинг ўзингга эга ҳолингда айтганингда эди, бутун нажотга эришар эдинг», — дедилар. Сўнг юз ўгириб кетдилар. У (яна) овоз бериб: «Ё Муҳаммад, ё Муҳаммад!» — деди. (У зот) унинг олдига келдилар ва: «Сенга нима бўлди?» — дедилар. У: «Мен очман, мени овқатлантир, мен чанқаганман, менга сув бер», — деди. (У зот): «Бу — сенинг ҳожатинг», — дедилар. Сўнг у икки киши (эвазига) бандаликдан озод қилинди. (Ровий) деди: Ансорлардан бир аёл асир олинган ва ал-Азбў ҳам қўлга киритилган эди. Аёл боғланган ҳолатда эди, қавм эса чорваларини уйлари олдида (кечқурун) дам олдириб туришар эди. Бир кечаси (аёл) боғланган жойидан қутулиб, туяларнинг олдига келди. У қайси туяга яқинлашса, у бўкирар, шу сабаб уни қўйиб, охири ал-Азбўнинг олдига етиб келди — у эса бўкирмади. (Ровий) деди: у (туя) кўниккан, итоаткор эди. (Аёл) унинг орқасига ўтириб, сўнг уни ҳайдади, у (туя) йўлга тушди. (Қавм) буни сезиб, уни излашди, лекин (аёл) уларни ожиз қолдирди. (Ровий) деди: (Аёл) Аллоҳга, агар Аллоҳ уни шу (туя) устида нажот берса, албатта уни сўйишни назр қилган эди. Мадинага етиб келганида, одамлар уни кўриб: «Бу ал-Азбў-ку, Расулуллоҳ ﷺ нинг туяси!» — дейишди. (Аёл): «Агар Аллоҳ уни шу (туя) устида нажот берса, албатта уни сўйишни назр қилган», — деди. Шунда (одамлар) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб, буни у зотга айтишди. (У зот): «Субҳаналлоҳ! У (туя)га нақадар ёмон мукофот берибди! У Аллоҳга, агар Аллоҳ уни шу (туя) устида нажот берса, албатта уни сўйишни назр қилибди. Маъсиятдаги назрни бажариш йўқ, банда эга бўлмаган нарсада ҳам (назр бажариш йўқ)», — дедилар. Ибн Ҳужрнинг ривоятида: «Аллоҳга маъсиятда назр йўқ», — дейилган.

عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: لَمَّا بَعَثَ أَهْلُ مَكَّةَ فِي فِدَاءِ أُسَرَائِهِمْ بَعَثَتْ زَيْنَبُ فِي فِدَاءِ أَبِي الْعَاصِ بِمَالٍ وَبَعَثَتْ فِيهِ بِقِلَادَةٍ لَهَا كَانَتْ عِنْدَ خَدِيجَةَ أَدْخَلَتْهَا بِهَا عَلَى أَبِي الْعَاصِ فَلَمَّا رَآهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَقَّ لَهَا رِقَّةً شَدِيدَةً وَقَالَ: «إِنْ رَأَيْتُمْ أَنْ تُطْلِقُوا لَهَا أَسِيرَهَا وَتَرُدُّوا عَلَيْهَا الَّذِي لَهَا» فَقَالُوا: نَعَمْ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ عَلَيْهِ أَنْ يُخَلِّيَ سَبِيلَ زَيْنَبَ إِلَيْهِ وَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَيْدَ بْنَ حَارِثَةَ وَرَجُلًا مِنَ الْأَنْصَارِ فَقَالَ: «كونا ببطنِ يأحج حَتَّى تَمُرَّ بِكُمَا زَيْنَبُ فَتَصْحَبَاهَا حَتَّى تَأْتِيَا بهَا» . رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Makka ahli oʻz asirlarini fidya qilish uchun (mol) yuborganlarida, Zaynab Abul-Os uchun fidya qilib mol yubordi va u bilan birga oʻzining bir marvarid shodasini ham yubordiki, u shoda Xadijada boʻlgan va u (Xadija) buni unga Abul-Osga uzatilayotganda kiygazgan edi. (Oisha) aytadi: Rasululloh ﷺ uni koʻrganlarida, juda qattiq mehribonlik bilan rahmlari keldi va: «Agar uning asirini ozod qilib, oʻziniki boʻlgan narsani unga qaytarishni maʼqul koʻrsangizlar, (shunday qiling)», dedilar. Ular: «Ha (xoʻp)», deyishdi. Rasululloh ﷺ undan (Abul-Osdan) Zaynabni oʻzlariga (Madinaga) qoʻyib yuborishi haqida ahd olgan yoki vaʼda olgan edilar. Rasululloh ﷺ Zayd ibn Horisa bilan ansorlardan bir kishini yubordilar va: «Yaʼjij vodiysida turinglar, to Zaynab yoningizdan oʻtguncha, soʻng unga hamroh boʻlinglar va uni (oldimga) olib kelinglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Макка аҳли ўз асирларини фидя қилиш учун (мол) юборганларида, Зайнаб Абул-Ос учун фидя қилиб мол юборди ва у билан бирга ўзининг бир марварид шодасини ҳам юбордики, у шода Хадижада бўлган ва у (Хадижа) буни унга Абул-Осга узатилаётганда кийгазган эди. (Оиша) айтади: Расулуллоҳ ﷺ уни кўрганларида, жуда қаттиқ меҳрибонлик билан раҳмлари келди ва: «Агар унинг асирини озод қилиб, ўзиники бўлган нарсани унга қайтаришни маъқул кўрсангизлар, (шундай қилинг)», дедилар. Улар: «Ҳа (хўп)», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ ундан (Абул-Осдан) Зайнабни ўзларига (Мадинага) қўйиб юбориши ҳақида аҳд олган ёки ваъда олган эдилар. Расулуллоҳ ﷺ Зайд ибн Ҳориса билан ансорлардан бир кишини юбордилар ва: «Яъжиж водийсида туринглар, то Зайнаб ёнингиздан ўтгунча, сўнг унга ҳамроҳ бўлинглар ва уни (олдимга) олиб келинглар», дедилар.

وَعَنْهَا: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا أَسَرَ أَهْلَ بَدْرٍ قَتَلَ عُقْبَةَ بْنَ أَبِي مُعَيْطٍ وَالنَّضْرَ بْنَ الْحَارِثِ وَمَنَّ عَلَى أَبِي عَزَّةَ الْجُمَحِيِّ. رَوَاهُ فِي شَرْحِ السّنة وَالشَّافِعِيّ وَابْن إِسْحَاق فِي «السِّيرَة»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Badr ahlini asir olganlarida, Uqba ibn Abu Muayt va Nazr ibn Horisni oʻldirdilar, Abu Azza al-Jumahiyga esa marhamat koʻrsatib qoʻyib yubordilar. Sharh as-sunnada, Shofiʼiy va Ibn Ishoq «Sira»da rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бадр аҳлини асир олганларида, Уқба ибн Абу Муайт ва Назр ибн Ҳорисни ўлдирдилар, Абу Азза ал-Жумаҳийга эса марҳамат кўрсатиб қўйиб юбордилар. Шарҳ ас-суннада, Шофиъий ва Ибн Ишоқ «Сира»да ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا أَرَادَ قَتْلَ عُقْبَةَ بْنَ أَبِي مُعَيْطٍ قَالَ: مَنْ لِلصِّبْيَةِ؟ قَالَ: «النَّار» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Uqba ibn Abu Muaytni oʻldirmoqchi boʻlganlarida, u: «Bolalarga kim (qaraydi)?» dedi. U zot: «Doʻzax», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Уқба ибн Абу Муайтни ўлдирмоқчи бўлганларида, у: «Болаларга ким (қарайди)?» деди. У зот: «Дўзах», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أَنَّ جِبْرِيلَ هَبَطَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ: خَيِّرْهُمْ يَعْنِي أَصْحَابَكَ فِي أُسارى بدر: القتلَ والفداءَ عَلَى أَنْ يُقْتَلَ مِنْهُمْ قَابِلًا مِثْلُهُمْ " قَالُوا الْفِدَاءَ وَيُقْتَلَ مِنَّا. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيث غَرِيب

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Jibroil u zotning huzuriga tushib, unga: ‹Ularni — yaʼni sahobalaringizni — Badr asirlari xususida tanlatib qoʻ: ularni oʻldirish yoki tovon evaziga ozod qilish, ammo (agar tovon olsalar) kelgusi yili ulardan oʻshancha (kishi) oʻldiriladi›, dedi. Ular: ‹Tovon (olamiz), bizdan (oʻshancha) oʻldirilsa ham (rozimiz)›, dedilar», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Anas, Abu Barza va Jubayr ibn Mutʼimdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Savriyning hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Abu Zoidaning hadisidan bilamiz. Abu Usoma Hishomdan, u Ibn Sirindan, u Abiydadan, u Alidan, u Nabiy ﷺdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Ibn Avn esa Ibn Sirindan, u Abiydadan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobani tushirib) rivoyat qilgan. Abu Dovud al-Hafariyning ismi Umar ibn Saʼddir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Жиброил у зотнинг ҳузурига тушиб, унга: ‹Уларни — яъни саҳобаларингизни — Бадр асирлари хусусида танлатиб қў: уларни ўлдириш ёки товон эвазига озод қилиш, аммо (агар товон олсалар) келгуси йили улардан ўшанча (киши) ўлдирилади›, деди. Улар: ‹Товон (оламиз), биздан (ўшанча) ўлдирилса ҳам (розимиз)›, дедилар», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Анас, Абу Барза ва Жубайр ибн Мутъимдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Саврийнинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Зоиданинг ҳадисидан биламиз. Абу Усома Ҳишомдан, у Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Алидан, у Набий ﷺдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилган. Ибн Авн эса Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобани тушириб) ривоят қилган. Абу Довуд ал-Ҳафарийнинг исми Умар ибн Саъддир.

عَن عَطِيَّة القَرظِي قَالَ: كنتُ فِي سَبي قُرَيْظَةَ عُرِضْنَا عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانُوا يَنْظُرُونَ فَمَنْ أَنْبَتَ الشَّعَرَ قُتِلَ وَمَنْ لَمْ يُنْبِتْ لَمْ يُقْتَلْ فَكَشَفُوا عَانَتِي فَوَجَدُوهَا لَمْ تُنْبِتْ فَجَعَلُونِي فِي السَّبْيِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه. والدارمي

Atiyya al-Quraziy (roziyallohu anhu) shunday dedi: Men Banu Qurayza asirlaridan edim. (Sahobalar) bizni koʻzdan kechirar edilar, kimning (qovligʻida) tuk chiqqan boʻlsa, oʻldirilar, kimda chiqmagan boʻlsa, oʻldirilmas edi. Men esa tuk chiqmaganlar orasida edim.Атийя ал-Қуразий (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Мен Бану Қурайза асирларидан эдим. (Саҳобалар) бизни кўздан кечирар эдилар, кимнинг (қовлиғида) тук чиққан бўлса, ўлдирилар, кимда чиқмаган бўлса, ўлдирилмас эди. Мен эса тук чиқмаганлар орасида эдим.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: خَرَجَ عِبْدَانٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْنِي الْحُدَيْبِيَةَ قَبْلَ الصُّلْحِ فَكَتَبَ إِلَيْهِ مَوَالِيهِمْ قَالُوا: يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ مَا خَرَجُوا إِلَيْكَ رَغْبَةً فِي دِينِكَ وَإِنَّمَا خَرَجُوا هَرَبًا مِنَ الرِّقِّ. فَقَالَ نَاسٌ: صَدَقُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ رُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ: «مَا أَرَاكُم تنتهونَ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ حَتَّى يَبْعَثَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ مَنْ يَضْرِبُ رِقَابَكُمْ عَلَى هَذَا» . وَأَبَى أَنْ يَرُدَّهُمْ وَقَالَ: «هُمْ عُتَقَاءَ اللَّهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Mushriklarning) bir nechta qullari sulhdan oldin — yaʼni Hudaybiya kuni — Rasululloh ﷺ huzuriga chiqib keldilar. Shunda ularning xojalari u zotga (xat) yozib: «Ey Muhammad, vallohi, ular sening dininga rgʻbatlanib sening oldingga chiqib kelganlari yoʻq, balki ular faqat qullikdan qochib chiqib ketishdi», deyishdi. Baʼzi odamlar: «Ular rost aytishdi, ey Allohning Rasuli, ularni ularga qaytaring», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ gʻazablanib: «Ey Quraysh jamoasi, sizlarni mana shu (xatti-harakat)ingizdan toʻxtaydigandek koʻrmayapman, to Alloh sizlarga shu (ish) uchun boʻyinlaringizga uradigan birovni yuborguncha», dedilar va ularni qaytarishdan bosh tortib: «Ular Alloh azza va jallaning ozodlaridir», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Мушрикларнинг) бир нечта қуллари сулҳдан олдин — яъни Ҳудайбия куни — Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига чиқиб келдилар. Шунда уларнинг хожалари у зотга (хат) ёзиб: «Эй Муҳаммад, валлоҳи, улар сенинг дининга рғбатланиб сенинг олдингга чиқиб келганлари йўқ, балки улар фақат қулликдан қочиб чиқиб кетишди», дейишди. Баъзи одамлар: «Улар рост айтишди, эй Аллоҳнинг Расули, уларни уларга қайтаринг», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ғазабланиб: «Эй Қурайш жамоаси, сизларни мана шу (хатти-ҳаракат)ингиздан тўхтайдигандек кўрмаяпман, то Аллоҳ сизларга шу (иш) учун бўйинларингизга урадиган бировни юборгунча», дедилар ва уларни қайтаришдан бош тортиб: «Улар Аллоҳ азза ва жалланинг озодларидир», дедилар.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ إِلَى بَنِي جَذِيمَةَ فَدَعَاهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ فَلَمْ يُحْسِنُوا أَنْ يَقُولُوا: أَسْلَمْنَا فَجَعَلُوا يَقُولُونَ: صَبَأْنَا صَبَأْنَا فجعلَ خالدٌ يقتلُ ويأسِرُ وَدَفَعَ إِلَى كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا أَسِيرَهُ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمٌ أَمَرَ خَالِدٌ أَنْ يَقْتُلَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا أَسِيرَهُ فَقُلْتُ: وَاللَّهِ لَا أَقْتُلُ أَسِيرِي وَلَا يَقْتُلُ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِي أسيره حَتَّى قدمنَا إِلَى النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فذكرناهُ فَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ: «اللَّهُمَّ أَنِّي أَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا صنعَ خالدٌ» مرَّتينِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Solim otasidan (Ibn Umar) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Xolid ibnul-Validni Bani Jazimaga yubordilar. U ularni islomga daʼvat qildi, lekin ular ‹aslamno (musulmon boʻ ldik)› deyishni yaxshi (toʻgʻri) ayta olmadilar, balki ‹saboʼno, saboʼno (dindan chiqdik)› deya boshladilar. Xolid ulardan oʻldira va asir ola boshladi; bizning har birimizga oʻz asirini berdi. Bir kuni Xolid har birimizga oʻz asirini oʻldirishni buyurdi. Men: «Allohga qasamki, men oʻz asirimni oʻldirmayman va sheriklarimdan hech kim ham oʻz asirini oʻldirmaydi!» dedim. To biz Paygʻambar ﷺning oldilariga keldik va buni (voqeani) zikr qildik. Paygʻambar ﷺ qoʻ llarini koʻtarib: «Allohim, men Xolid qilgan ishdan Senga (yuzlanib) baroat (uzoq) izhor qilaman», dedilar — ikki marta.(Солим отасидан (Ибн Умар) айтди:) Пайғамбар ﷺ Холид ибнул-Валидни Бани Жазимага юбордилар. У уларни исломга даъват қилди, лекин улар ‹асламно (мусулмон бў лдик)› дейишни яхши (тўғри) айта олмадилар, балки ‹сабўно, сабўно (диндан чиқдик)› дея бошладилар. Холид улардан ўлдира ва асир ола бошлади; бизнинг ҳар биримизга ўз асирини берди. Бир куни Холид ҳар биримизга ўз асирини ўлдиришни буюрди. Мен: «Аллоҳга қасамки, мен ўз асиримни ўлдирмайман ва шерикларимдан ҳеч ким ҳам ўз асирини ўлдирмайди!» дедим. То биз Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келдик ва буни (воқеани) зикр қилдик. Пайғамбар ﷺ қў лларини кўтариб: «Аллоҳим, мен Холид қилган ишдан Сенга (юзланиб) бароат (узоқ) изҳор қиламан», дедилар — икки марта.

عَن أم هَانِئ بنت أَي طالبٍ قالتْ: ذهبتُ إِلى رسولِ الله عَامَ الْفَتْحِ فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ وَفَاطِمَةُ ابْنَتُهُ تَسْتُرُهُ بِثَوْبٍ فَسَلَّمْتُ فَقَالَ: «مَنْ هَذِهِ؟» فَقُلْتُ: أَنَا أُمُّ هَانِئٍ بِنْتُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ: «مَرْحَبًا بِأُمِّ هَانِئٍ» فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ غُسْلِهِ قَامَ فَصَلَّى ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ مُلْتَحِفًا فِي ثَوْبٍ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ زَعَمَ ابْنُ أُمِّي عَلِيٌّ أَنَّهُ قَاتِلٌ رَجُلًا أَجَرْتُهُ فُلَانَ بْنَ هُبَيْرَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قَدْ أَجَرْنَا مَنْ أَجَرْتِ يَا أم هَانِئ» قَالَت أُمَّ هَانِئٍ وَذَلِكَ ضُحًى. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي رِوَايَةٍ لِلتِّرْمِذِيِّ: قَالَتْ: أَجَرْتُ رَجُلَيْنِ مِنْ أَحْمَائِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قد أمنا من أمنت»

Ummu Honiʼ (Abu Tolibning qizi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Makka fathi kuni Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga bordim va u zotni — gʻusl qilayotgan, qizi Fotima esa unga toʻsiq (parda) boʻlib turgan holda — topdim. Men unga salom berdim va u: «Bu kim?» — deb soʻradi. Men: «Men — Ummu Honiʼ bint Abu Tolib», — dedim. U: «Marhabo, ey Ummu Honiʼ», — dedi. U zot gʻuslni tugatgach, (oʻrnidan) turib, bir kiyim ichida sakkiz rakaat (namoz) oʻqidi. Men: «Yo Rasululloh! Akam Ali — men panoh bergan bir kishini oʻldiraman, deb aytdi. U kishi — falon ibn Hubayra», — dedim. Allohning Rasuli ﷺ: «Ey Ummu Honiʼ! Sen kimga panoh bergan boʻlsang, biz (ham) unga panoh beramiz», — dedi (Ummu Honiʼ: «U (tashrif) zuho (yaʼni choshgoh) vaqtida boʻlgan edi», — dedi).Умму Ҳониъ (Абу Толибнинг қизи) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Макка фатҳи куни Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига бордим ва у зотни — ғусл қилаётган, қизи Фотима эса унга тўсиқ (парда) бўлиб турган ҳолда — топдим. Мен унга салом бердим ва у: «Бу ким?» — деб сўради. Мен: «Мен — Умму Ҳониъ бинт Абу Толиб», — дедим. У: «Марҳабо, эй Умму Ҳониъ», — деди. У зот ғуслни тугатгач, (ўрнидан) туриб, бир кийим ичида саккиз ракаат (намоз) ўқиди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Акам Али — мен паноҳ берган бир кишини ўлдираман, деб айтди. У киши — фалон ибн Ҳубайра», — дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Эй Умму Ҳониъ! Сен кимга паноҳ берган бўлсанг, биз (ҳам) унга паноҳ берамиз», — деди (Умму Ҳониъ: «У (ташриф) зуҳо (яъни чошгоҳ) вақтида бўлган эди», — деди).

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الْمَرْأَةَ لَتَأْخُذُ لِلْقَوْمِ» يَعْنِي تُجيرُ على الْمُسلمين. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, ayol kishi ham qavm uchun (omonlik) oladi», dedilar, yaʼni u musulmonlar nomidan omonlik beradi. Termiziy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, аёл киши ҳам қавм учун (омонлик) олади», дедилар, яъни у мусулмонлар номидан омонлик беради. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَمِقِ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يَقُول: «من أَمَّنَ رَجُلًا عَلَى نَفْسِهِ فَقَتَلَهُ أُعْطِيَ لِوَاءَ الْغَدْرِ يَوْمَ الْقَيَامَةِ» . رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ

Amr ibn al-Hamiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Kim bir kishiga joniga omonlik berib, soʻng uni oʻldirsa, qiyomat kuni unga xiyonat bayrogʻi beriladi». Sharh as-sunnada rivoyat qilingan.Амр ибн ал-Ҳамиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Ким бир кишига жонига омонлик бериб, сўнг уни ўлдирса, қиёмат куни унга хиёнат байроғи берилади». Шарҳ ас-суннада ривоят қилинган.

وَعَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: كَانَ بَيْنَ مُعَاوِيَةَ وَبَيْنَ الرُّومِ عَهْدٌ وَكَانَ يَسِيرُ نَحْوَ بِلَادِهِمْ حَتَّى إِذَا انْقَضَى الْعَهْدُ أَغَارَ عَلَيْهِمْ فَجَاءَ رَجُلٌ عَلَى فَرَسٍ أَوْ بِرْذَوْنٍ وَهُوَ يَقُولُ: اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ وَفَاءٌ لَا غدر فَنظر فَإِذا هُوَ عَمْرو ابْن عَبَسَةَ فَسَأَلَهُ مُعَاوِيَةُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُول: «مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَوْمٍ عَهْدٌ فَلَا يَحُلَّنَّ عَهْدًا وَلَا يَشُدَّنَّهُ حَتَّى يُمْضِيَ أَمَدَهُ أَوْ يَنْبِذَ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ» . قَالَ: فَرَجَعَ مُعَاوِيَة بِالنَّاسِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya bilan Rum ahli oʻrtasida sulh ahdi bor edi. U ahd tugashiga yaqin ularning yurtlarida (lashkar bilan) yurar, ahd tugagach, ularga bostirib hujum qilmoqchi edi. Shu payt bir kishi ulov yoki ot ustida turib: «Allohu akbar! Vafo (ahdga sodiqlik), xiyonat emas!» deb baqirdi. U Amr ibn Abasa edi. Muoviya undan bu haqda soʻradi. U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim bilan bir qavm oʻrtasida ahd boʻlsa, muddati tugaguncha yoki ularga teng ravishda (ahdni bekor qilganini ochiq) eʼlon qilmaguncha, ahdni buzmasin va uni qattiqlashtirmasin (yaʼni ahd vaqtida hujum qilmasin)›, deganlarini eshitganman», dedi. Shunda Muoviya odamlar bilan (orqaga) qaytdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия билан Рум аҳли ўртасида сулҳ аҳди бор эди. У аҳд тугашига яқин уларнинг юртларида (лашкар билан) юрар, аҳд тугагач, уларга бостириб ҳужум қилмоқчи эди. Шу пайт бир киши улов ёки от устида туриб: «Аллоҳу акбар! Вафо (аҳдга содиқлик), хиёнат эмас!» деб бақирди. У Амр ибн Абаса эди. Муовия ундан бу ҳақда сўради. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким билан бир қавм ўртасида аҳд бўлса, муддати тугагунча ёки уларга тенг равишда (аҳдни бекор қилганини очиқ) эълон қилмагунча, аҳдни бузмасин ва уни қаттиқлаштирмасин (яъни аҳд вақтида ҳужум қилмасин)›, деганларини эшитганман», деди. Шунда Муовия одамлар билан (орқага) қайтди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَن أبي رافعٍ قَالَ: بعثَني قُرَيْشٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُلْقِيَ فِي قَلْبِيَ الْإِسْلَامُ فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَا أَرْجِعُ إِلَيْهِمْ أَبَدًا قَالَ: «إِنِّي لَا أَخِيسُ بِالْعَهْدِ وَلَا أَحْبِسُ الْبُرُدَ وَلَكِنِ ارْجِعْ فَإِنْ كَانَ فِي نَفْسِكَ الَّذِي فِي نَفْسِكَ الْآنَ فَارْجِعْ» . قَالَ: فَذَهَبْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم فَأسْلمت. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ahmad ibn Solih bizga Abdulloh ibn Vahb orqali rivoyat qildi, unga Amr xabar berdi, u Bukayr ibn al-Ashajdan, u al-Hasan ibn Ali ibn Abu Rofeʼdan rivoyat qildiki, Abu Rofeʼ (roziyallohu anhu) unga xabar berib aytdi: Quraysh meni Rasululloh ﷺ huzurlariga (elchi qilib) yubordi. Rasulullohni ﷺ koʻrganimda, qalbimga Islom solindi va: «Yo Rasululloh, Allohga qasamki, men ularning oldiga hech qachon qaytmayman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men ahd-paymonni buzmayman va elchilarni (qaytarib) ushlab qolmayman. Lekin (hozircha) qayt, agar koʻnglingda hozir borligi (Islom) yana boʻlsa, soʻng qaytib kel», dedilar. (Abu Rofeʼ) dedi: Shunday qilib men ketdim, soʻng Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, Islomni qabul qildim. Bukayr aytdi: U (al-Hasan) menga Abu Rofeʼning qibtiy (misrlik) ekanini xabar berdi. Abu Dovud aytdi: Bu hukm oʻsha zamonda (joriy) edi, bugungi kunda esa bu (elchini ushlab qolmaslik shartsiz) toʻgʻri kelmaydi.Аҳмад ибн Солиҳ бизга Абдуллоҳ ибн Ваҳб орқали ривоят қилди, унга Амр хабар берди, у Букайр ибн ал-Ашаждан, у ал-Ҳасан ибн Али ибн Абу Рофеъдан ривоят қилдики, Абу Рофеъ (розияллоҳу анҳу) унга хабар бериб айтди: Қурайш мени Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига (элчи қилиб) юборди. Расулуллоҳни ﷺ кўрганимда, қалбимга Ислом солинди ва: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен уларнинг олдига ҳеч қачон қайтмайман», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен аҳд-паймонни бузмайман ва элчиларни (қайтариб) ушлаб қолмайман. Лекин (ҳозирча) қайт, агар кўнглингда ҳозир борлиги (Ислом) яна бўлса, сўнг қайтиб кел», дедилар. (Абу Рофеъ) деди: Шундай қилиб мен кетдим, сўнг Набий ﷺ ҳузурларига келиб, Исломни қабул қилдим. Букайр айтди: У (ал-Ҳасан) менга Абу Рофеънинг қибтий (мисрлик) эканини хабар берди. Абу Довуд айтди: Бу ҳукм ўша замонда (жорий) эди, бугунги кунда эса бу (элчини ушлаб қолмаслик шартсиз) тўғри келмайди.

وَعَنْ نُعَيْمِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِرَجُلَيْنِ جَاءَا مِنْ عِنْدِ مُسَيْلِمَةَ: «أَمَّا وَاللَّهِ لَوْلَا أَنَّ الرُّسُلَ لَا تُقْتَلُ لَضَرَبْتُ أَعْنَاقَكُمَا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُد

Nuaym ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Musaylimaning huzuridan kelgan ikki kishiga: «Ogoh boʻlinglar, Allohga qasamki, agar elchilar oʻldirilmasligi (qoidasi) boʻlmaganida, ikkovingizning boʻyningizni uzardim», dedilar. Ahmad va Abu Dovud rivoyat qilgan.Нуайм ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мусайлиманинг ҳузуридан келган икки кишига: «Огоҳ бўлинглар, Аллоҳга қасамки, агар элчилар ўлдирилмаслиги (қоидаси) бўлмаганида, икковингизнинг бўйнингизни узардим», дедилар. Аҳмад ва Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي خطْبَة: «أَوْفوا بِحلف الْجَاهِلِيَّة فَإِنَّهُ لَا يزِيد يَعْنِي الْإِسْلَامَ إِلَّا شِدَّةً وَلَا تُحْدِثُوا حَلِفًا فِي الإِسلامِ» . رَوَاهُ الترمذيُّ من طريقِ ابنِ ذَكْوَانَ عَنْ عَمْرٍو وَقَالَ: حَسَنٌ.

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir xutbada shunday dedilar: «Johiliyat davridagi ahdlashuvga vafo qilinglar, chunki u — yaʼni Islom — (uni) faqat kuchaytiradi. Islomda esa yangi ahd-ittifoq paydo qilmanglar». Termiziy rivoyat qilib, «hasan» degan.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир хутбада шундай дедилар: «Жоҳилият давридаги аҳдлашувга вафо қилинглар, чунки у — яъни Ислом — (уни) фақат кучайтиради. Исломда эса янги аҳд-иттифоқ пайдо қилманглар». Термизий ривоят қилиб, «ҳасан» деган.

عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: جَاءَ ابْنُ النَّوَّاحَةِ وَابْنُ أُثَالٍ رَسُولَا مُسَيْلِمَةَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُمَا: «أَتَشْهَدَانِ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ؟» فَقَالَا: نَشْهَدُ أَنَّ مُسَيْلِمَةَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «آمَنْتُ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَلَوْ كُنْتُ قَاتِلًا رَسُولًا لَقَتَلْتُكُمَا» . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ: فَمَضَتِ السُّنَّةُ أَنَّ الرَّسول لَا يُقتَلُ. رَوَاهُ أَحْمد

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina koʻchalaridan birida Ibn Soidni uchratib qoldilar va uni toxtatdilar — u kokilli yahudiy bola edi — yonlarida Abu Bakr va Umar ham bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Men Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, paygʻambarlariga va oxirat kuniga iymon keltirdim», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ unga: «Nimani koʻryapsan?» dedilar. U: «Suv ustida bir arshni koʻryapman», dedi. Nabiy ﷺ: «U dengiz ustidagi Ibis arshini koʻryapti», dedilar. Soʻng: «Yana nimani koʻryapsan?» dedilar. U: «Bir rostgoʻy va ikki yolgʻonchini, yoki ikki rostgoʻy va bir yolgʻonchini koʻryapman», dedi. Nabiy ﷺ: «Unga ish chalkashtirib qoʻyildi (chalgʻitildi)», dedilar va uni qoʻyib yubordilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина кўчаларидан бирида Ибн Соидни учратиб қолдилар ва уни тохтатдилар — у кокилли яҳудий бола эди — ёнларида Абу Бакр ва Умар ҳам бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» деди. Шунда Набий ﷺ: «Мен Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва охират кунига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Набий ﷺ унга: «Нимани кўряпсан?» дедилар. У: «Сув устида бир аршни кўряпман», деди. Набий ﷺ: «У денгиз устидаги Ибис аршини кўряпти», дедилар. Сўнг: «Яна нимани кўряпсан?» дедилар. У: «Бир ростгўй ва икки ёлғончини, ёки икки ростгўй ва бир ёлғончини кўряпман», деди. Набий ﷺ: «Унга иш чалкаштириб қўйилди (чалғитилди)», дедилар ва уни қўйиб юбордилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «فَلَمْ تَحِلَّ الْغَنَائِمُ لِأَحَدٍ مِنْ قَبْلِنَا ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ رَأَى ضعفنا وعجزنا فطيها لنا»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bizdan oldingilardan hech kimga oʻljalar halol boʻlmagan edi. Bu — Allohning bizning zaifligimiz va ojizligimizni koʻrib, ularni bizga halol qilgani sababidandir», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биздан олдингилардан ҳеч кимга ўлжалар ҳалол бўлмаган эди. Бу — Аллоҳнинг бизнинг заифлигимиз ва ожизлигимизни кўриб, уларни бизга ҳалол қилгани сабабидандир», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَن أبي قتادةَ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ حُنَيْنٍ فَلَمَّا الْتَقَيْنَا كَانَتْ لِلْمُسْلِمِينَ جَوْلَةٌ فَرَأَيْتُ رَجُلًا مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَدْ عَلَا رَجُلًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَضَرَبْتُهُ مِنْ وَرَائِهِ عَلَى حَبْلِ عَاتِقِهِ بِالسَّيْفِ فَقَطَعْتُ الدِّرْعَ وَأَقْبَلَ عَلَيَّ فَضَمَّنِي ضَمَّةً وَجَدْتُ مِنْهَا رِيحَ الْمَوْتِ ثُمَّ أَدْرَكَهُ الْمَوْتُ فَأَرْسَلَنِي فَلَحِقْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَقُلْتُ: مَا بَالُ النَّاسِ؟ قَالَ: أَمْرُ اللَّهِ ثُمَّ رَجَعُوا وَجَلَسَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «مَنْ قَتَلَ قَتِيلًا لَهُ عَلَيْهِ بَيِّنَةٌ فَلَهُ سَلَبُهُ» فَقُلْتُ: مَنْ يَشْهَدُ لِي؟ ثُمَّ جَلَسْتُ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ فَقُمْتُ فَقَالَ: «مَا لَكَ يَا أَبَا قَتَادَةَ؟» فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ رَجُلٌ: صَدَقَ وَسَلَبُهُ عِنْدِي فَأَرْضِهِ مِنِّي فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ: لَا هَا اللَّهِ إِذاً لَا يعمدُ أَسَدٍ مِنْ أُسْدِ اللَّهِ يُقَاتِلُ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَيُعْطِيكَ سَلَبَهُ. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَدَقَ فأعطه» فأعطانيه فاتبعت بِهِ مَخْرَفًا فِي بَنِي سَلِمَةَ فَإِنَّهُ لَأَوَّلُ مالٍ تأثَّلْتُه فِي الإِسلامِ

(Abu Qatoda aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan Hunayn yili chiqdik. Toʻqnashganimizda, musulmonlarda bir (chekinish) jovlasi (besaranjomlik) boʻ ldi. Men mushriklardan bir kishini — u musulmonlardan bir kishining ustiga chiqib olgan (yenggan) holda — koʻrdim va uni orqasidan, yelka payiga qilich bilan urdim; (uning) sovutini kesdim. U menga (oʻgirilib) yopishdi va meni shunday qattiq quchdiki (siqdiki), men undan oʻ lim hidini (sezdim). Soʻng unga oʻ lim yetib, meni qoʻyib yubordi. Men Umarga yetib: «Odamlarga nima boʻ ldi?» dedim. U: «Alloh azza va jallaning amri (shu)», dedi. Soʻng (odamlar) qaytdilar. Paygʻambar ﷺ oʻtirib: «Kimki birov(ni) oʻldirgan boʻ lib, unga (oʻ ldirganiga) dalili boʻ lsa, uning salabi (kiyim-aslahasi) unga (tegishli)dir», dedilar. Men: «Menga kim guvohlik beradi?» dedim, soʻng oʻtirdim. Soʻng Paygʻambar ﷺ yana shunday dedilar; men turib: «Menga kim guvohlik beradi?» dedim, soʻng oʻtirdim. Soʻng Paygʻambar ﷺ (uchinchi marta) shunday dedilar; men turdim. U zot: «Senga nima boʻ ldi, ey Abu Qatoda?» dedilar. Men unga (voqeani) xabar berdim. Bir kishi: «U rost aytdi; uning (oʻ ldirganining) salabi mening yonimda, uni (rozi qilib) mendan koʻnglini tinchit», dedi. Abu Bakr: «Yoʻq, Allohga (qasamki), unday boʻ lmaydi! U (Paygʻambar) Allohning sherlaridan bir sherni — Alloh va Rasuli ﷺ uchun jang qiluvchini (tashlab), salabni senga bermaydi», dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Abu Bakr) rost aytdi, uni unga ber», dedilar. U menga uni berdi. Men u (salab) bilan Bani Salimada bir bogʻ (xurmozor) sotib oldim; albatta u — islomda men toʻplagan birinchi moldir.(Абу Қатода айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан Ҳунайн йили чиқдик. Тўқнашганимизда, мусулмонларда бир (чекиниш) жовласи (бесаранжомлик) бў лди. Мен мушриклардан бир кишини — у мусулмонлардан бир кишининг устига чиқиб олган (енгган) ҳолда — кўрдим ва уни орқасидан, елка пайига қилич билан урдим; (унинг) совутини кесдим. У менга (ўгирилиб) ёпишди ва мени шундай қаттиқ қучдики (сиқдики), мен ундан ў лим ҳидини (сездим). Сўнг унга ў лим етиб, мени қўйиб юборди. Мен Умарга етиб: «Одамларга нима бў лди?» дедим. У: «Аллоҳ азза ва жалланинг амри (шу)», деди. Сўнг (одамлар) қайтдилар. Пайғамбар ﷺ ўтириб: «Кимки биров(ни) ўлдирган бў либ, унга (ў лдирганига) далили бў лса, унинг салаби (кийим-аслаҳаси) унга (тегишли)дир», дедилар. Мен: «Менга ким гувоҳлик беради?» дедим, сўнг ўтирдим. Сўнг Пайғамбар ﷺ яна шундай дедилар; мен туриб: «Менга ким гувоҳлик беради?» дедим, сўнг ўтирдим. Сўнг Пайғамбар ﷺ (учинчи марта) шундай дедилар; мен турдим. У зот: «Сенга нима бў лди, эй Абу Қатода?» дедилар. Мен унга (воқеани) хабар бердим. Бир киши: «У рост айтди; унинг (ў лдирганининг) салаби менинг ёнимда, уни (рози қилиб) мендан кўнглини тинчит», деди. Абу Бакр: «Йўқ, Аллоҳга (қасамки), ундай бў лмайди! У (Пайғамбар) Аллоҳнинг шерларидан бир шерни — Аллоҳ ва Расули ﷺ учун жанг қилувчини (ташлаб), салабни сенга бермайди», деди. Пайғамбар ﷺ: «(Абу Бакр) рост айтди, уни унга бер», дедилар. У менга уни берди. Мен у (салаб) билан Бани Салимада бир боғ (хурмозор) сотиб олдим; албатта у — исломда мен тўплаган биринчи молдир.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْهَمَ لِلرَّجُلِ وَلِفَرَسِهِ ثَلَاثَةَ أَسْهُمٍ: سَهْمًا لَهُ وَسَهْمَيْنِ لِفَرَسِهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishi va uning oti uchun uch ulush ajratdilar: oʻziga bir ulush, otiga esa ikki ulush. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ киши ва унинг оти учун уч улуш ажратдилар: ўзига бир улуш, отига эса икки улуш. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ قَالَ: كَتَبَ نَجْدَةُ الْحَرُورِيُّ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنِ الْعَبْدِ وَالْمَرْأَة يحْضرَانِ لمغنم هلْ يُقسَمُ لَهما؟ فَقَالَ ليزيدَ: اكْتُبْ إِلَيْهِ أَنَّهُ لَيْسَ لَهُمَا سَهْمٌ إِلَّا أَنْ يُحْذَيَا. وَفِي رِوَايَةٍ: كَتَبَ إِلَيْهِ ابْنُ عَبَّاسٍ: إِنَّكَ كَتَبْتَ إِلَيَّ تَسْأَلُنِي: هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْزُو بِالنِّسَاءِ؟ وَهَلْ كَانَ يَضْرِبُ لَهُنَّ بِسَهْمٍ؟ فَقَدْ كَانَ يَغْزُو بِهِنَّ يُدَاوِينَ الْمَرْضَى وَيُحْذَيْنَ مِنَ الْغَنِيمَةِ وَأَمَّا السَّهْمُ فَلَمْ يَضْرِبْ لَهُنَّ بِسَهْمٍ. رَوَاهُ مُسلم

Yazid ibn Hurmuz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Najda Haruriy Ibn Abbosga xat yozib, Rasululloh ﷺ ayollar bilan birga jang qilarmidilar va ularga ulush ajratarmidilar, deb soʻradi. Shunda Ibn Abbos unga (javoban) yozdi: «Sen menga xat yozib, Rasululloh ﷺ ayollar bilan jang qilarmidilar, deb soʻrabsan. U zot ular bilan jang qilardilar, ular yaradorlarni davolardilar va gʻanimatdan (biror narsa) berilardi. Ulush (ajratish)ga kelsak, u zot ularga ulush ajratmaganlar.» Bu bobda Anas va Ummu Atiyyadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Koʻpchilik ilm ahlining amali shu (rivoyatga) muvofiqdir, bu Sufyon Savriy va Shofiʼiyning soʻzidir. Baʼzilari: «Ayolga va bolaga ulush ajratiladi», dedilar, bu Avzoiyning soʻzidir. Avzoiy aytdi: Paygʻambar ﷺ Xaybarda bolalarga ulush ajratganlar, musulmon imomlari ham urush yurtida tugʻilgan har bir chaqaloqqa ulush ajratganlar. Avzoiy aytdi: Paygʻambar ﷺ Xaybarda ayollarga ulush ajratganlar va undan keyin musulmonlar shunga amal qilganlar. Buni bizga Ali ibn Xashram aytdi: bizga Iso ibn Yunus Avzoiydan shuni rivoyat qildi. «Ularga gʻanimatdan berilardi» degan soʻzning maʼnosi — ularga gʻanimatdan biror narsa rajʼ etib (ulush boʻlmasdan) berilardi, demakdir.Язид ибн Ҳурмуз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Нажда Ҳарурий Ибн Аббосга хат ёзиб, Расулуллоҳ ﷺ аёллар билан бирга жанг қилармидилар ва уларга улуш ажратармидилар, деб сўради. Шунда Ибн Аббос унга (жавобан) ёзди: «Сен менга хат ёзиб, Расулуллоҳ ﷺ аёллар билан жанг қилармидилар, деб сўрабсан. У зот улар билан жанг қилардилар, улар ярадорларни даволардилар ва ғаниматдан (бирор нарса) бериларди. Улуш (ажратиш)га келсак, у зот уларга улуш ажратмаганлар.» Бу бобда Анас ва Умму Атийядан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Кўпчилик илм аҳлининг амали шу (ривоятга) мувофиқдир, бу Суфён Саврий ва Шофиъийнинг сўзидир. Баъзилари: «Аёлга ва болага улуш ажратилади», дедилар, бу Авзоийнинг сўзидир. Авзоий айтди: Пайғамбар ﷺ Хайбарда болаларга улуш ажратганлар, мусулмон имомлари ҳам уруш юртида туғилган ҳар бир чақалоққа улуш ажратганлар. Авзоий айтди: Пайғамбар ﷺ Хайбарда аёлларга улуш ажратганлар ва ундан кейин мусулмонлар шунга амал қилганлар. Буни бизга Али ибн Хашрам айтди: бизга Исо ибн Юнус Авзоийдан шуни ривоят қилди. «Уларга ғаниматдан бериларди» деган сўзнинг маъноси — уларга ғаниматдан бирор нарса ражъ этиб (улуш бўлмасдан) бериларди, демакдир.

وَعَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِظَهْرِهِ مَعَ رَبَاحٍ غُلَامِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ فَلَمَّا أَصْبَحْنَا إِذَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْفَزَارِيُّ قَدْ أَغَارَ عَلَى ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُمْتُ عَلَى أَكَمَةٍ فَاسْتَقْبَلْتُ الْمَدِينَةَ فَنَادَيْتُ ثَلَاثًا يَا صَبَاحَاهْ ثُمَّ خَرَجْتُ فِي آثَارِ الْقَوْمِ أَرْمِيهِمْ بِالنَّبْلِ وَأَرْتَجِزُ وَأَقُولُ: أَنَا ابْنُ الْأَكْوَعْ وَالْيَوْمُ يَوْمُ الرُّضَّعْ فَمَا زِلْتُ أَرْمِيهِمْ وَأَعْقِرُ بِهِمْ حَتَّى مَا خلَقَ اللَّهُ مِنْ بَعِيرٍ مِنْ ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا خَلَّفْتُهُ وَرَاءَ ظَهْرِي ثُمَّ اتَّبَعْتُهُمْ أَرْمِيهِمْ حَتَّى أَلْقَوْا أَكْثَرَ مِنْ ثَلَاثِينَ بُرْدَةً وَثَلَاثِينَ رُمْحًا يَسْتَخِفُّونَ وَلَا يَطْرَحُونَ شَيْئًا إِلَّا جَعَلْتُ عَلَيْهِ آرَامًا مِنَ الْحِجَارَةِ يَعْرِفُهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ حَتَّى رَأَيْتُ فَوَارِسَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَحِقَ أَبُو قَتَادَةَ فَارِسُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَتَلَهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَيْرُ فُرْسَانِنَا الْيَوْمَ أَبُو قَتَادَةَ وَخَيْرُ رَجَّالَتِنَا سَلَمَةُ» . قَالَ: ثُمَّ أَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَهْمَيْنِ: سَهْمَ الْفَارِسِ وَسَهْمَ الرَّاجِلِ فَجَمَعَهُمَا إِلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ أَرْدَفَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَاءَهُ عَلَى الْعَضْبَاءِ رَاجِعَيْنِ إِلَى الْمَدِينَةِ. رَوَاهُ مُسلم

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Rasululloh ﷺ bilan Hudaybiyaga keldik, biz bir ming toʻrt yuz kishi edik. U yerda (bir quduq atrofida) ellikta qoʻy bor edi, lekin (quduq suvi) ularni qondira olmas edi. Rasululloh ﷺ quduq labiga oʻtirdilar va yo duo qildilar, yo unga (suv) purkadilar. Shunda (suv) qaynab toshdi, biz ham ichdik, (hayvonlarni ham) sugʻordik. Soʻng Rasululloh ﷺ bizni daraxt tagida bayʼatga chaqirdilar. Men odamlarning birinchisi boʻlib unga bayʼat qildim. Soʻng (boshqalar) bayʼat qila boshladilar, toki odamlarning oʻrtasiga yetganda: ‹Bayʼat qil, ey Salama!›, — dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Men sizga odamlarning birinchisi boʻlib bayʼat qilgan edim›, — dedim. U zot: ‹Yana (qil)›, — dedilar. Rasululloh ﷺ meni qurolsiz — yaʼni yonida quroli yoʻq — koʻrdilar va menga bir qalqon — yo katta, yo kichik qalqon — berdilar. Soʻng (yana) bayʼat qildirdilar, toki odamlarning oxiriga yetganda: ‹Menga bayʼat qilmaysanmi, ey Salama?›, — dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Men sizga odamlarning birinchisida va oʻrtasida bayʼat qilgan edim›, — dedim. U zot: ‹Yana (qil)›, — dedilar. Shunday qilib unga uchinchi marta bayʼat qildim. Soʻng menga: ‹Ey Salama! Men senga bergan qalqoning qani?›, — dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Amakim Omir menga qurolsiz holda uchrab qoldi, men uni unga berdim›, — dedim. Shunda Rasululloh ﷺ kulib: ‹Sen oʻtganlardan biri aytgandek bhlibsan: ‹Allohim, menga oʻzimdan koʻra koʻproq suyguvchi bir doʻst nasib qilgin!››, — dedilar. Soʻng mushriklar bizga sulh haqida elchi yubordilar, toki bir-birimizga (oʻtib) yura boshladik va sulh qildik. Men Talha ibn Ubaydullohning xizmatchisi edim, uning otini sugʻorar, taymorlar, unga xizmat qilar va uning taomidan yer edim. Ahlimni va molimni tashlab, Alloh va Rasuli ﷺ tomon hijrat qilib (kelgan edim). Biz va Makka ahli sulh qilib, bir-birimizga aralashib ketganimizda, men bir daraxt oldiga kelib, tikanlarini supurib tashladim va uning tagida yotdim. Shunda Makka ahlidan toʻrtta mushrik mening oldimga keldi va Rasululloh ﷺ ni yomonlay boshladi. Men ularni yomon koʻrib, boshqa bir daraxt tomon koʻchdim. Ular qurollarini (daraxtga) ilib qoʻyib, yotdilar. Ular shu holatda ekan, vodiyning pastidan bir jarchi: ‹Ey muhojirlar! Ibn Zunaym oʻldirildi!›, — deb baqirdi. Shunda men qilichimni yalangʻochlab, oʻsha toʻrt kishiga — ular uxlab yotgan holida — hujum qildim va qurollarini olib, qoʻlimda bir bogʻlam qildim. Soʻng: ‹Muhammadning yuzini izzatli qilgan Zot bilan qasamki, sizlardan birortangiz boshini koʻtarsa, ikki koʻzi orasidan uraman!›, — dedim. Soʻng ularni haydab, Rasululloh ﷺ ning oldilariga olib keldim. Amakim Omir esa Abalotdan boʻlgan Mikraz degan bir kishini etmishta mushrik bilan birga, ustiga yopinchiq yopilgan ot ustida yetaklab, Rasululloh ﷺ ga olib keldi. Rasululloh ﷺ ularga qarab: ‹Ularni qoʻyib yuboringlar, gunohning boshlanishi ham, qaytarilishi ham ularning zimmasida boʻlsin›, — dedilar. Shunday qilib Rasululloh ﷺ ularni avf qildilar va Alloh: {U sizlarni ular ustidan gʻolib qilganidan soʻng, Makka vodiysida ularning qoʻllarini sizlardan, sizlarning qoʻllaringizni ulardan toʻsib qoʻygan Zotdir} (Fath 24) — degan oyatning butunini nozil qildi. Soʻng Madina tomon qaytib chiqdik va biz bilan mushrik boʻlgan Banu Lahyon orasida bir togʻ boʻlgan bir manzilga tushdik. Rasululloh ﷺ oʻsha kechada bu togʻga — Nabiy ﷺ va sahobalari uchun goʻyo posbon boʻlib — chiqqan kishiga magʻfirat soʻradilar». Salama dedi: «Men oʻsha kechada ikki yo uch marta chiqdim. Soʻng Madinaga keldik. Rasululloh ﷺ oʻz tuyalarini gʻulomi Roboh bilan yubordilar, men ham u bilan birga edim. Men u bilan Talhaning otini ham tuyalar bilan birga oʻtlatib chiqdim. Tong otganda, qarasak, Abdurahmon al-Fazoriy Rasululloh ﷺ ning tuyalariga bostirib kirib, hammasini haydab ketgan va choʻponini oʻldirgan edi. Men: ‹Ey Roboh! Bu otni ol, Talha ibn Ubaydullohga yetkaz va Rasululloh ﷺ ga mushriklar uning tuyalariga bostirib kirganini xabar qil›, — dedim. Soʻng bir tepalik ustiga chiqib, yuzimni Madinaga qaratib, uch marta: ‹Yo sabohaah!›, — deb baqirdim. Soʻng qavmning izidan chiqib, ularni oʻq bilan ota boshladim va: ‹Men Akvaʼning oʻgʻliman, bugun esa razillar (halok boʻladigan) kundir›, — deb rajaz aytdim. Ulardan bir kishiga yetishib, egariga bir oʻq otdim, toki oʻqning uchi yelkasiga yetib bordi. Men: ‹Mana, ol! Men Akvaʼning oʻgʻliman, bugun esa razillar kundir›, — dedim. Alloh bilan qasamki, men ularni otishda va hayvonlarini yiqitishda davom etdim. Qachon menga bir suvoriy qaytib hujum qilsa, men bir daraxt oldiga kelib, tagiga oʻtirar, soʻng uni otib, otini yiqitardim. Toki togʻ torayib, ular shu tor joyga kirganlarida, men togʻga chiqib, ularni toshlar bilan ata boshladim. Men shu tarzda ularni quvib bordim, toki Allohning Rasululloh ﷺ ning tuyalaridan yaratgan biror tuyani ortimda qoldirmasdan (qaytarib oldim), ular esa men bilan (tuyalar) orasidan chekindilar. Soʻng yana ularning izidan otib bordim, toki ular oʻttizdan ortiq plash va oʻttizta nayzani — yengillashish uchun — tashladilar. Ular biror narsa tashlasalar, men uning ustiga toshdan belgi qoʻyardim, toki Rasululloh ﷺ va sahobalari uni tanib olsinlar. Toki ular togʻ dovonidagi bir tor joyga yetganlarida, qarasak, ularning oldiga Badrning oʻgʻli falon al-Fazoriy kelib qolibdi. Ular nonushta — yaʼni tushlik — qilgani oʻtirdilar, men esa bir qoyaning uchiga oʻtirdim. Al-Fazoriy: ‹Bu koʻrayotganim nima?›, — dedi. Ular: ‹Bu (kishidan) balo koʻrdik. Alloh bilan qasamki, u tong qorongʻisidan beri bizni tark etmadi, oʻq otib, qoʻlimizdagi hamma narsani tortib oldi›, — dedilar. U: ‹Sizlardan toʻrt kishi unga (qarshi) chiqsin!›, — dedi. Ulardan toʻrttasi togʻga, men tomon koʻtarildilar. Ular bilan gaplashish imkoni boʻlganda, men: ‹Meni tanidingizmi?›, — dedim. Ular: ‹Yoʻq, sen kimsan?›, — dedilar. Men: ‹Men Salama ibn al-Akvaʼman. Muhammad ﷺ ning yuzini izzatli qilgan Zot bilan qasamki, sizlardan istagan kishimni quvsam, albatta yetib olaman, sizlardan biror kishi meni quvsa, hech menga yetib ololmaydi›, — dedim. Ulardan biri: ‹Men ham shunday oʻylayman›, — dedi. Soʻng qaytdilar. Men oʻrnimdan jilmadim, toki Rasululloh ﷺ ning suvoriylari daraxtlar orasidan oʻtib kelayotganini koʻrdim. Qarasam, ularning birinchisi al-Axram al-Asadiy, uning ortida Abu Qatoda al-Ansoriy, uning ortida al-Miqdod ibn al-Asvad al-Kindiy edi. Men al-Axramning otining jilovidan ushladim. Shunda ular (mushriklar) qochib ortga qaytdilar. Men: ‹Ey Axram! Ulardan ehtiyot boʻl, seni (yolgʻiz) ajratib qoʻymasinlar, toki Rasululloh ﷺ va sahobalari yetib kelsinlar›, — dedim. U: ‹Ey Salama! Agar sen Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsang, jannat haq, doʻzax haq ekanini bilsang, men bilan shahidlik orasini toʻsma›, — dedi. Shunda men uni qoʻyib yubordim. U va Abdurahmon (al-Fazoriy) toʻqnashdilar. (Axram) Abdurahmonning otini yiqitdi, Abdurahmon esa uni nayza bilan urib oʻldirdi va uning otiga oʻtdi. Rasululloh ﷺ ning suvoriysi Abu Qatoda Abdurahmonga yetishib, uni nayza bilan urib oʻldirdi. Muhammad ﷺ ning yuzini izzatli qilgan Zot bilan qasamki, men ularning izidan oyogʻimda yugurib bordim, toki ortimda Muhammad ﷺ ning sahobalaridan biror kishini ham, ularning changini ham koʻrmaydigan boʻldim. Toki ular quyosh botishdan oldin, Zu Qarad deb ataladigan, ichida suvi boʻlgan bir soylik tomon — chanqaganliklari uchun undan ichish maqsadida — burildilar. Ular meni ortlaridan yugurib kelayotganimni koʻrdilar. Men ularni undan (suvdan) chekintirdim — yaʼni undan uzoqlashtirdim — bas, ular undan bir tomchi ham totmadilar. Ular chiqib, bir dovonda yugura boshladilar. Men yugurib, ulardan bir kishiga yetishib, uni yelka boshidan bir oʻq bilan urdim va: ‹Mana, ol! Men Akvaʼning oʻgʻliman, bugun esa razillar (halok boʻladigan) kundir›, — dedim. U: ‹Onasi unga aza tutsin! Bu ertalabdan beri (quvgan) oʻsha Akvaʼmi?›, — dedi. Men: ‹Ha, ey oʻzining dushmani, oʻsha ertalabki Akvaʼ›, — dedim. Ular dovonda ikki otni — holdan toygan — qoldirib ketdilar. Men ularni Rasululloh ﷺ ga haydab keltirdim. Yoʻlda Omir menga bir idishda suvga aralash sut va bir idishda suv bilan yetib keldi. Men tahorat oldim va (sutni) ichdim. Soʻng Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldim — u zot men ularni chekintirgan suv boshida edilar. Qarasam, Rasululloh ﷺ oʻsha tuyalarni va men mushriklardan qutqargan har bir narsani — har bir nayza va plashni — olibdilar. Bilol esa men qavmdan qutqargan tuyalardan bir tuyani soʻyibdi va Rasululloh ﷺ uchun uning jigari va oʻrkachidan qovurayotgan edi. Men: ‹Yo Rasululloh! Meni qoʻyib yuboring, qavmdan yuz kishini tanlab olay, soʻng qavmni quvay, ulardan biror xabar yetkazuvchi qolmasin, hammasini oʻldiray›, — dedim. Shunda Rasululloh ﷺ olov yorugʻida oziq tishlari koʻringuncha kulib: ‹Ey Salama! Sen buni qila olardim deb oʻylaysanmi?›, — dedilar. Men: ‹Ha, seni izzatli qilgan Zot bilan (qasam)›, — dedim. U zot: ‹Ular hozir Gʻatafon yurtida mehmon qilinmoqdalar›, — dedilar. Soʻng Gʻatafondan bir kishi kelib: ‹Falon kishi ular uchun bir tuya soʻydi, terisini shilayotganlarida bir chang koʻrdilar va: ‹Sizlarning oldingizga qavm keldi!›, — deb qochib chiqib ketdilar›, — dedi. Tong otganda Rasululloh ﷺ: ‹Bugun eng yaxshi suvoriymiz Abu Qatoda, eng yaxshi piyodamiz esa Salama edi›, — dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ menga ikki ulush — suvoriy ulushi va piyoda ulushi — berib, ikkovini menga jamladilar. Soʻng Rasululloh ﷺ Madina tomon qaytarkanmiz, meni oʻzlarining ortilariga, al-Azbo (deb atalgan tuya)ga mindirib oldilar. Biz yurib ketayotganimizda, ansorlardan yugurishda hech kim oʻzib keta olmaydigan bir kishi: ‹Madinagacha kim poyga qiladi? Poygachi bormi?›, — deb takror-takror ayta boshladi. Men uning soʻzini eshitganimda: ‹Sen biror muhtaram kishini izzat qilmaysanmi, biror sharofatlidan hayiqmaysanmi?›, — dedim. U: ‹Yoʻq, magar Rasululloh ﷺ boʻlsalargina (boshqa gap)›, — dedi. Men: ‹Yo Rasululloh! Otam-onam sizga fido boʻlsin, meni qoʻyib yuboring, bu kishi bilan poyga qilay›, — dedim. U zot: ‹Istasang (qil)›, — dedilar. Men (u kishiga): ‹Senga (qarab) kelyapman›, — dedim-da, oyogʻimni bukib, sakrab, yugurib ketdim. Bir-ikki tepalikni qoldirib, nafasimni saqlab turdim, soʻng uning izidan yugurdim va yana bir-ikki tepalikni (qoldirib, nafasimni saqladim), soʻng (tezligimni) oshirib, unga yetib oldim. Yelkasi orasiga urib: ‹Alloh bilan qasamki, oʻzib ketildung›, — dedim. U: ‹Men ham shunday oʻylayman›, — dedi. Shunday qilib men undan oldin Madinaga yetib bordim. Alloh bilan qasamki, uch kechadan boshqa (vaqt) turmadik, toki Rasululloh ﷺ bilan Xaybarga chiqdik. Amakim Omir qavmga rajaz ayta boshladi: ‹Alloh haqi, agar Alloh boʻlmaganida, biz hidoyat topmas, sadaqa ham qilmas, namoz ham oʻqimas edik. Biz Sening fazlingdan beniyoz emasmiz, bas, (dushmanga) duch kelsak, qadamlarni sobit qilgin va bizga sakinat (xotirjamlik) nozil qilgin›. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bu kim?›, — dedilar. U: ‹Men Omirman›, — dedi. U zot: ‹Robbing seni magʻfirat qilsin›, — dedilar». (Roviy) dedi: «Rasululloh ﷺ biror insonni xoslab magʻfirat soʻrasalar, albatta u shahid boʻlar edi». (Roviy) dedi: «Shunda Umar ibn al-Xattob oʻz tuyasi ustida turib: ‹Yo Nabiyalloh! Qaniydi bizni Omir bilan (yana) bahramand qilsangiz!›, — deb nido qildi. Xaybarga yetganimizda, ularning shohi Marhab qilichini oʻynatib chiqib: ‹Xaybar bildiki, men Marhabman — qurol-yarogʻga toʻla, sinalgan botir, urush alanga olib kelganda›, — dedi. Amakim Omir unga qarshi chiqib: ‹Xaybar bildiki, men Omirman — qurol-yarogʻga toʻla, (xatarga) shoʻngʻiydigan botir›, — dedi. Ikkovi ikki zarba almashdilar. Marhabning qilichi Omirning qalqoniga tushdi, Omir esa unga pastdan zarba bermoqchi boʻldi, lekin qilichi oʻziga qaytib, bilak tomirini kesib qoʻydi, joni shunda ketdi». Salama dedi: «Men chiqdim, qarasam, Nabiy ﷺ ning sahobalaridan bir guruh: ‹Omirning ameli botil (behuda) boʻldi, oʻzini-oʻzi oʻldirdi›, — deyishar edi. Men yigʻlab Nabiy ﷺ ga keldim va: ‹Yo Rasululloh! Omirning ameli botil boʻldi›, — dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Buni kim aytdi?›, — dedilar. Men: ‹Sahobalaringizdan baʼzi kishilar›, — dedim. U zot: ‹Buni aytgan kishi yolgʻon aytdi, balki unga (ajri) ikki barobardir›, — dedilar. Soʻng meni Aliga yubordilar — uning koʻzi ogʻrir edi — va: ‹Bayroqni Alloh va Rasulini sevadigan yoki Alloh va Rasuli sevadigan bir kishiga beraman›, — dedilar. Men Alining oldiga keldim va uni — koʻzi ogʻrir holida — yetaklab, Rasululloh ﷺ ga olib keldim. U zot uning koʻzlariga (suv) purkadilar, u tuzaldi. (Rasululloh ﷺ) bayroqni unga berdilar. Marhab chiqib: ‹Xaybar bildiki, men Marhabman — qurol-yarogʻga toʻla, sinalgan botir, urush alanga olib kelganda›, — dedi. Ali esa: ‹Men onam Haydara deb atagan kishidirman — oʻrmonlar sheriga oʻxshash, koʻrinishi qoʻrqinchli. Men ularga toʻla oʻlchov bilan (zarba) tortaman, sandara oʻlchovidek›, — dedi. Soʻng (Ali) Marhabning boshiga zarba berib, uni oʻldirdi. Shundan soʻng fath uning qoʻli bilan boʻldi».Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ билан Ҳудайбияга келдик, биз бир минг тўрт юз киши эдик. У ерда (бир қудуқ атрофида) элликта қўй бор эди, лекин (қудуқ суви) уларни қондира олмас эди. Расулуллоҳ ﷺ қудуқ лабига ўтирдилар ва ё дуо қилдилар, ё унга (сув) пуркадилар. Шунда (сув) қайнаб тошди, биз ҳам ичдик, (ҳайвонларни ҳам) суғордик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизни дарахт тагида байъатга чақирдилар. Мен одамларнинг биринчиси бўлиб унга байъат қилдим. Сўнг (бошқалар) байъат қила бошладилар, токи одамларнинг ўртасига етганда: ‹Байъат қил, эй Салама!›, — дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мен сизга одамларнинг биринчиси бўлиб байъат қилган эдим›, — дедим. У зот: ‹Яна (қил)›, — дедилар. Расулуллоҳ ﷺ мени қуролсиз — яъни ёнида қуроли йўқ — кўрдилар ва менга бир қалқон — ё катта, ё кичик қалқон — бердилар. Сўнг (яна) байъат қилдирдилар, токи одамларнинг охирига етганда: ‹Менга байъат қилмайсанми, эй Салама?›, — дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мен сизга одамларнинг биринчисида ва ўртасида байъат қилган эдим›, — дедим. У зот: ‹Яна (қил)›, — дедилар. Шундай қилиб унга учинчи марта байъат қилдим. Сўнг менга: ‹Эй Салама! Мен сенга берган қалқонинг қани?›, — дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Амаким Омир менга қуролсиз ҳолда учраб қолди, мен уни унга бердим›, — дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ кулиб: ‹Сен ўтганлардан бири айтгандек бҳлибсан: ‹Аллоҳим, менга ўзимдан кўра кўпроқ суйгувчи бир дўст насиб қилгин!››, — дедилар. Сўнг мушриклар бизга сулҳ ҳақида элчи юбордилар, токи бир-биримизга (ўтиб) юра бошладик ва сулҳ қилдик. Мен Талҳа ибн Убайдуллоҳнинг хизматчиси эдим, унинг отини суғорар, тайморлар, унга хизмат қилар ва унинг таомидан ер эдим. Аҳлимни ва молимни ташлаб, Аллоҳ ва Расули ﷺ томон ҳижрат қилиб (келган эдим). Биз ва Макка аҳли сулҳ қилиб, бир-биримизга аралашиб кетганимизда, мен бир дарахт олдига келиб, тиканларини супуриб ташладим ва унинг тагида ётдим. Шунда Макка аҳлидан тўртта мушрик менинг олдимга келди ва Расулуллоҳ ﷺ ни ёмонлай бошлади. Мен уларни ёмон кўриб, бошқа бир дарахт томон кўчдим. Улар қуролларини (дарахтга) илиб қўйиб, ётдилар. Улар шу ҳолатда экан, водийнинг пастидан бир жарчи: ‹Эй муҳожирлар! Ибн Зунайм ўлдирилди!›, — деб бақирди. Шунда мен қиличимни яланғочлаб, ўша тўрт кишига — улар ухлаб ётган ҳолида — ҳужум қилдим ва қуролларини олиб, қўлимда бир боғлам қилдим. Сўнг: ‹Муҳаммаднинг юзини иззатли қилган Зот билан қасамки, сизлардан бирортангиз бошини кўтарса, икки кўзи орасидан ураман!›, — дедим. Сўнг уларни ҳайдаб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига олиб келдим. Амаким Омир эса Абалотдан бўлган Микраз деган бир кишини этмишта мушрик билан бирга, устига ёпинчиқ ёпилган от устида етаклаб, Расулуллоҳ ﷺ га олиб келди. Расулуллоҳ ﷺ уларга қараб: ‹Уларни қўйиб юборинглар, гуноҳнинг бошланиши ҳам, қайтарилиши ҳам уларнинг зиммасида бўлсин›, — дедилар. Шундай қилиб Расулуллоҳ ﷺ уларни авф қилдилар ва Аллоҳ: {У сизларни улар устидан ғолиб қилганидан сўнг, Макка водийсида уларнинг қўлларини сизлардан, сизларнинг қўлларингизни улардан тўсиб қўйган Зотдир} (Фатҳ 24) — деган оятнинг бутунини нозил қилди. Сўнг Мадина томон қайтиб чиқдик ва биз билан мушрик бўлган Бану Лаҳён орасида бир тоғ бўлган бир манзилга тушдик. Расулуллоҳ ﷺ ўша кечада бу тоғга — Набий ﷺ ва саҳобалари учун гўё посбон бўлиб — чиққан кишига мағфират сўрадилар». Салама деди: «Мен ўша кечада икки ё уч марта чиқдим. Сўнг Мадинага келдик. Расулуллоҳ ﷺ ўз туяларини ғуломи Робоҳ билан юбордилар, мен ҳам у билан бирга эдим. Мен у билан Талҳанинг отини ҳам туялар билан бирга ўтлатиб чиқдим. Тонг отганда, қарасак, Абдураҳмон ал-Фазорий Расулуллоҳ ﷺ нинг туяларига бостириб кириб, ҳаммасини ҳайдаб кетган ва чўпонини ўлдирган эди. Мен: ‹Эй Робоҳ! Бу отни ол, Талҳа ибн Убайдуллоҳга етказ ва Расулуллоҳ ﷺ га мушриклар унинг туяларига бостириб кирганини хабар қил›, — дедим. Сўнг бир тепалик устига чиқиб, юзимни Мадинага қаратиб, уч марта: ‹Ё сабоҳааҳ!›, — деб бақирдим. Сўнг қавмнинг изидан чиқиб, уларни ўқ билан ота бошладим ва: ‹Мен Акваънинг ўғлиман, бугун эса разиллар (ҳалок бўладиган) кундир›, — деб ражаз айтдим. Улардан бир кишига етишиб, эгарига бир ўқ отдим, токи ўқнинг учи елкасига етиб борди. Мен: ‹Мана, ол! Мен Акваънинг ўғлиман, бугун эса разиллар кундир›, — дедим. Аллоҳ билан қасамки, мен уларни отишда ва ҳайвонларини йиқитишда давом этдим. Қачон менга бир суворий қайтиб ҳужум қилса, мен бир дарахт олдига келиб, тагига ўтирар, сўнг уни отиб, отини йиқитардим. Токи тоғ торайиб, улар шу тор жойга кирганларида, мен тоғга чиқиб, уларни тошлар билан ата бошладим. Мен шу тарзда уларни қувиб бордим, токи Аллоҳнинг Расулуллоҳ ﷺ нинг туяларидан яратган бирор туяни ортимда қолдирмасдан (қайтариб олдим), улар эса мен билан (туялар) орасидан чекиндилар. Сўнг яна уларнинг изидан отиб бордим, токи улар ўттиздан ортиқ плаш ва ўттизта найзани — енгиллашиш учун — ташладилар. Улар бирор нарса ташласалар, мен унинг устига тошдан белги қўярдим, токи Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари уни таниб олсинлар. Токи улар тоғ довонидаги бир тор жойга етганларида, қарасак, уларнинг олдига Бадрнинг ўғли фалон ал-Фазорий келиб қолибди. Улар нонушта — яъни тушлик — қилгани ўтирдилар, мен эса бир қоянинг учига ўтирдим. Ал-Фазорий: ‹Бу кўраётганим нима?›, — деди. Улар: ‹Бу (кишидан) бало кўрдик. Аллоҳ билан қасамки, у тонг қоронғисидан бери бизни тарк этмади, ўқ отиб, қўлимиздаги ҳамма нарсани тортиб олди›, — дедилар. У: ‹Сизлардан тўрт киши унга (қарши) чиқсин!›, — деди. Улардан тўрттаси тоғга, мен томон кўтарилдилар. Улар билан гаплашиш имкони бўлганда, мен: ‹Мени танидингизми?›, — дедим. Улар: ‹Йўқ, сен кимсан?›, — дедилар. Мен: ‹Мен Салама ибн ал-Акваъман. Муҳаммад ﷺ нинг юзини иззатли қилган Зот билан қасамки, сизлардан истаган кишимни қувсам, албатта етиб оламан, сизлардан бирор киши мени қувса, ҳеч менга етиб ололмайди›, — дедим. Улардан бири: ‹Мен ҳам шундай ўйлайман›, — деди. Сўнг қайтдилар. Мен ўрнимдан жилмадим, токи Расулуллоҳ ﷺ нинг суворийлари дарахтлар орасидан ўтиб келаётганини кўрдим. Қарасам, уларнинг биринчиси ал-Ахрам ал-Асадий, унинг ортида Абу Қатода ал-Ансорий, унинг ортида ал-Миқдод ибн ал-Асвад ал-Киндий эди. Мен ал-Ахрамнинг отининг жиловидан ушладим. Шунда улар (мушриклар) қочиб ортга қайтдилар. Мен: ‹Эй Ахрам! Улардан эҳтиёт бўл, сени (ёлғиз) ажратиб қўймасинлар, токи Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари етиб келсинлар›, — дедим. У: ‹Эй Салама! Агар сен Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирсанг, жаннат ҳақ, дўзах ҳақ эканини билсанг, мен билан шаҳидлик орасини тўсма›, — деди. Шунда мен уни қўйиб юбордим. У ва Абдураҳмон (ал-Фазорий) тўқнашдилар. (Ахрам) Абдураҳмоннинг отини йиқитди, Абдураҳмон эса уни найза билан уриб ўлдирди ва унинг отига ўтди. Расулуллоҳ ﷺ нинг суворийси Абу Қатода Абдураҳмонга етишиб, уни найза билан уриб ўлдирди. Муҳаммад ﷺ нинг юзини иззатли қилган Зот билан қасамки, мен уларнинг изидан оёғимда югуриб бордим, токи ортимда Муҳаммад ﷺ нинг саҳобаларидан бирор кишини ҳам, уларнинг чангини ҳам кўрмайдиган бўлдим. Токи улар қуёш ботишдан олдин, Зу Қарад деб аталадиган, ичида суви бўлган бир сойлик томон — чанқаганликлари учун ундан ичиш мақсадида — бурилдилар. Улар мени ортларидан югуриб келаётганимни кўрдилар. Мен уларни ундан (сувдан) чекинтирдим — яъни ундан узоқлаштирдим — бас, улар ундан бир томчи ҳам тотмадилар. Улар чиқиб, бир довонда югура бошладилар. Мен югуриб, улардан бир кишига етишиб, уни елка бошидан бир ўқ билан урдим ва: ‹Мана, ол! Мен Акваънинг ўғлиман, бугун эса разиллар (ҳалок бўладиган) кундир›, — дедим. У: ‹Онаси унга аза тутсин! Бу эрталабдан бери (қувган) ўша Акваъми?›, — деди. Мен: ‹Ҳа, эй ўзининг душмани, ўша эрталабки Акваъ›, — дедим. Улар довонда икки отни — ҳолдан тойган — қолдириб кетдилар. Мен уларни Расулуллоҳ ﷺ га ҳайдаб келтирдим. Йўлда Омир менга бир идишда сувга аралаш сут ва бир идишда сув билан етиб келди. Мен таҳорат олдим ва (сутни) ичдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келдим — у зот мен уларни чекинтирган сув бошида эдилар. Қарасам, Расулуллоҳ ﷺ ўша туяларни ва мен мушриклардан қутқарган ҳар бир нарсани — ҳар бир найза ва плашни — олибдилар. Билол эса мен қавмдан қутқарган туялардан бир туяни сўйибди ва Расулуллоҳ ﷺ учун унинг жигари ва ўркачидан қовураётган эди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мени қўйиб юборинг, қавмдан юз кишини танлаб олай, сўнг қавмни қувай, улардан бирор хабар етказувчи қолмасин, ҳаммасини ўлдирай›, — дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ олов ёруғида озиқ тишлари кўрингунча кулиб: ‹Эй Салама! Сен буни қила олардим деб ўйлайсанми?›, — дедилар. Мен: ‹Ҳа, сени иззатли қилган Зот билан (қасам)›, — дедим. У зот: ‹Улар ҳозир Ғатафон юртида меҳмон қилинмоқдалар›, — дедилар. Сўнг Ғатафондан бир киши келиб: ‹Фалон киши улар учун бир туя сўйди, терисини шилаётганларида бир чанг кўрдилар ва: ‹Сизларнинг олдингизга қавм келди!›, — деб қочиб чиқиб кетдилар›, — деди. Тонг отганда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бугун энг яхши сувориймиз Абу Қатода, энг яхши пиёдамиз эса Салама эди›, — дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ менга икки улуш — суворий улуши ва пиёда улуши — бериб, икковини менга жамладилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Мадина томон қайтарканмиз, мени ўзларининг ортиларига, ал-Азбо (деб аталган туя)га миндириб олдилар. Биз юриб кетаётганимизда, ансорлардан югуришда ҳеч ким ўзиб кета олмайдиган бир киши: ‹Мадинагача ким пойга қилади? Пойгачи борми?›, — деб такрор-такрор айта бошлади. Мен унинг сўзини эшитганимда: ‹Сен бирор муҳтарам кишини иззат қилмайсанми, бирор шарофатлидан ҳайиқмайсанми?›, — дедим. У: ‹Йўқ, магар Расулуллоҳ ﷺ бўлсаларгина (бошқа гап)›, — деди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Отам-онам сизга фидо бўлсин, мени қўйиб юборинг, бу киши билан пойга қилай›, — дедим. У зот: ‹Истасанг (қил)›, — дедилар. Мен (у кишига): ‹Сенга (қараб) келяпман›, — дедим-да, оёғимни букиб, сакраб, югуриб кетдим. Бир-икки тепаликни қолдириб, нафасимни сақлаб турдим, сўнг унинг изидан югурдим ва яна бир-икки тепаликни (қолдириб, нафасимни сақладим), сўнг (тезлигимни) ошириб, унга етиб олдим. Елкаси орасига уриб: ‹Аллоҳ билан қасамки, ўзиб кетилдунг›, — дедим. У: ‹Мен ҳам шундай ўйлайман›, — деди. Шундай қилиб мен ундан олдин Мадинага етиб бордим. Аллоҳ билан қасамки, уч кечадан бошқа (вақт) турмадик, токи Расулуллоҳ ﷺ билан Хайбарга чиқдик. Амаким Омир қавмга ражаз айта бошлади: ‹Аллоҳ ҳақи, агар Аллоҳ бўлмаганида, биз ҳидоят топмас, садақа ҳам қилмас, намоз ҳам ўқимас эдик. Биз Сенинг фазлингдан бениёз эмасмиз, бас, (душманга) дуч келсак, қадамларни собит қилгин ва бизга сакинат (хотиржамлик) нозил қилгин›. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу ким?›, — дедилар. У: ‹Мен Омирман›, — деди. У зот: ‹Роббинг сени мағфират қилсин›, — дедилар». (Ровий) деди: «Расулуллоҳ ﷺ бирор инсонни хослаб мағфират сўрасалар, албатта у шаҳид бўлар эди». (Ровий) деди: «Шунда Умар ибн ал-Хаттоб ўз туяси устида туриб: ‹Ё Набияллоҳ! Қанийди бизни Омир билан (яна) баҳраманд қилсангиз!›, — деб нидо қилди. Хайбарга етганимизда, уларнинг шоҳи Марҳаб қиличини ўйнатиб чиқиб: ‹Хайбар билдики, мен Марҳабман — қурол-яроғга тўла, синалган ботир, уруш аланга олиб келганда›, — деди. Амаким Омир унга қарши чиқиб: ‹Хайбар билдики, мен Омирман — қурол-яроғга тўла, (хатарга) шўнғийдиган ботир›, — деди. Иккови икки зарба алмашдилар. Марҳабнинг қиличи Омирнинг қалқонига тушди, Омир эса унга пастдан зарба бермоқчи бўлди, лекин қиличи ўзига қайтиб, билак томирини кесиб қўйди, жони шунда кетди». Салама деди: «Мен чиқдим, қарасам, Набий ﷺ нинг саҳобаларидан бир гуруҳ: ‹Омирнинг амели ботил (беҳуда) бўлди, ўзини-ўзи ўлдирди›, — дейишар эди. Мен йиғлаб Набий ﷺ га келдим ва: ‹Ё Расулуллоҳ! Омирнинг амели ботил бўлди›, — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Буни ким айтди?›, — дедилар. Мен: ‹Саҳобаларингиздан баъзи кишилар›, — дедим. У зот: ‹Буни айтган киши ёлғон айтди, балки унга (ажри) икки баробардир›, — дедилар. Сўнг мени Алига юбордилар — унинг кўзи оғрир эди — ва: ‹Байроқни Аллоҳ ва Расулини севадиган ёки Аллоҳ ва Расули севадиган бир кишига бераман›, — дедилар. Мен Алининг олдига келдим ва уни — кўзи оғрир ҳолида — етаклаб, Расулуллоҳ ﷺ га олиб келдим. У зот унинг кўзларига (сув) пуркадилар, у тузалди. (Расулуллоҳ ﷺ) байроқни унга бердилар. Марҳаб чиқиб: ‹Хайбар билдики, мен Марҳабман — қурол-яроғга тўла, синалган ботир, уруш аланга олиб келганда›, — деди. Али эса: ‹Мен онам Ҳайдара деб атаган кишидирман — ўрмонлар шерига ўхшаш, кўриниши қўрқинчли. Мен уларга тўла ўлчов билан (зарба) тортаман, сандара ўлчовидек›, — деди. Сўнг (Али) Марҳабнинг бошига зарба бериб, уни ўлдирди. Шундан сўнг фатҳ унинг қўли билан бўлди».

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُنَفِّلُ بَعْضَ مَنْ يَبْعَثُ مِنَ السَّرَايَا لِأَنْفُسِهِمْ خَاصَّةً سِوَى قِسْمَةِ عَامَّةِ الْجَيْشِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — oʻzi yuboradigan sariyyaning baʼzi aʼzolariga — qoʻshin bilan umumiy boʻlishgan ulushlaridan tashqari — qoʻshimcha ulush berar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — ўзи юборадиган сарийянинг баъзи аъзоларига — қўшин билан умумий бўлишган улушларидан ташқари — қўшимча улуш берар эди.

وَعَنْهُ قَالَ: نَفَّلَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم نَفَلًا سِوَى نَصِيبِنَا مِنَ الْخُمُسِ فَأَصَابَنِي شَارِفٌ والشارف: المسن الْكَبِير

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga xumsdan (beriladigan) ulushimizdan tashqari yana nafl berdilar. Menga sharif tegdi — sharif yoshi ulgʻaygan, qari (tuya)dir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга хумсдан (бериладиган) улушимиздан ташқари яна нафл бердилар. Менга шариф тегди — шариф ёши улғайган, қари (туя)дир.

وَعَنْهُ قَالَ: ذَهَبَتْ فَرَسٌ لَهُ فَأَخَذَهَا الْعَدُوُّ فَظَهَرَ عَلَيْهِمُ الْمُسْلِمُونَ فَرُدَّ عَلَيْهِ فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. وَفِي رِوَايَةٍ: أَبَقَ عَبْدٌ لَهُ فَلَحِقَ بِالرُّومِ فَظَهَرَ عَلَيْهِمُ الْمُسْلِمُونَ فَرَدَّ عَلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ بَعْدَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Nofeʼ (rahimahulloh)dan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Uning bir oti yoʻqolib, uni dushman olib ketgan edi. Soʻng musulmonlar ular ustidan gʻolib keldilar va u Rasululloh ﷺ zamonlarida unga qaytarib berildi. Yana uning bir quli qochib, Rum yeriga qoʻshilib ketgan edi. Soʻng musulmonlar ular ustidan gʻolib keldilar va uni unga Paygʻambar ﷺdan keyin Xolid ibn al-Valid qaytarib berdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Унинг бир оти йўқолиб, уни душман олиб кетган эди. Сўнг мусулмонлар улар устидан ғолиб келдилар ва у Расулуллоҳ ﷺ замонларида унга қайтариб берилди. Яна унинг бир қули қочиб, Рум ерига қўшилиб кетган эди. Сўнг мусулмонлар улар устидан ғолиб келдилар ва уни унга Пайғамбар ﷺдан кейин Холид ибн ал-Валид қайтариб берди.

وَعَن جُبيرِ بن مُطعمٍ قَالَ: مَشَيْتُ أَنَا وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْنَا: أَعْطَيْتَ بَنِي الْمُطَّلِبِ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ وَتَرَكْتَنَا وَنَحْنُ بِمَنْزِلَةٍ وَاحِدَةٍ مِنْكَ؟ فَقَالَ: «إِنَّمَا بَنُو هَاشِمٍ وَبَنُو المطلبِ وَاحِدٌ» . قَالَ جُبَيْرٌ: وَلَمْ يَقْسِمِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِبَنِي عَبْدِ شَمْسٍ وَبَنِي نوفلٍ شَيْئا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Jubayr ibn Mutʼim aytdi:) Men va Usmon ibn Affon Paygʻambar ﷺning oldilariga borib: «Siz Xaybar xumsidan (beshdan biridan) Bani Muttalibga berdingiz-u, bizni (Bani Navfal va Bani Abdishamsni) tashlab qoʻ ydingiz, holbuki biz sizga (qarindoshlikda) bir martabadamiz», dedik. U zot: «Albatta Bani Hoshim va Bani Muttalib (bir-biriga yaqinlikda) bir narsa (bir xil)dir», dedilar. Jubayr aytdi: Paygʻambar ﷺ Bani Abdishams va Bani Navfalga (xumsdan) hech narsa taqsimlamadilar.(Жубайр ибн Мутъим айтди:) Мен ва Усмон ибн Аффон Пайғамбар ﷺнинг олдиларига бориб: «Сиз Хайбар хумсидан (бешдан биридан) Бани Мутталибга бердингиз-у, бизни (Бани Навфал ва Бани Абдишамсни) ташлаб қў йдингиз, ҳолбуки биз сизга (қариндошликда) бир мартабадамиз», дедик. У зот: «Албатта Бани Ҳошим ва Бани Мутталиб (бир-бирига яқинликда) бир нарса (бир хил)дир», дедилар. Жубайр айтди: Пайғамбар ﷺ Бани Абдишамс ва Бани Навфалга (хумсдан) ҳеч нарса тақсимламадилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَيُّمَا قَرْيَةٍ أَتَيْتُمُوهَا وأقمتمْ فِيهَا فَسَهْمُكُمْ فِيهَا وَأَيُّمَا قَرْيَةٍ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ خُمُسَهَا لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ ثُمَّ هِيَ لَكُمْ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir qishloqqa kelib, unda (tinch yoʻl bilan) joylashsangiz, undan sizga (oʻz) ulushingiz bordir. Qaysi bir qishloq Allohga va Uning Rasuliga (qarshi chiqib) itoatsizlik qilsa, uning xumsi Alloh va Uning Rasuliga, soʻngra (qolgani) sizlarnikidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир қишлоққа келиб, унда (тинч йўл билан) жойлашсангиз, ундан сизга (ўз) улушингиз бордир. Қайси бир қишлоқ Аллоҳга ва Унинг Расулига (қарши чиқиб) итоатсизлик қилса, унинг хумси Аллоҳ ва Унинг Расулига, сўнгра (қолгани) сизларникидир», дедилар.

وَعَن خوْلَةَ الْأَنْصَارِيَّةِ قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ رِجَالًا يَتَخَوَّضُونَ فِي مَالِ اللَّهِ بِغَيْرِ حَقٍّ فَلَهُمُ النَّارُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Xavla al-Ansoriya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Baʼzi odamlar Allohning molini (yaʼni musulmonlarning molini) nohaq (yoʻsinda) sarflaydi; bunday odamlar Qiyomat kuni doʻzaxga (solinadi)».Хавла ал-Ансория (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Баъзи одамлар Аллоҳнинг молини (яъни мусулмонларнинг молини) ноҳақ (йўсинда) сарфлайди; бундай одамлар Қиёмат куни дўзахга (солинади)».

وَعَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَذَكَرَ الْغُلُولَ فَعَظَّمَهُ وَعَظَّمَ أَمْرَهُ ثُمَّ قَالَ: " لَا أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ يَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى رَقَبَتِهِ بَعِيرٌ لَهُ رُغَاءٌ يَقُولُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغِثْنِي فَأَقُولُ: لَا أَمْلِكُ لَكَ شَيْئًا قَدْ أَبْلَغْتُكَ. لَا أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ يَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى رَقَبَتِهِ فُرْسٌ لَهُ حَمْحَمَةٌ فَيَقُولُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغِثْنِي فَأَقُولُ: لَا أَمْلِكُ لَكَ شَيْئًا قَدْ أَبْلَغْتُكَ لَا أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ يَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى رَقَبَتِهِ شَاةٌ لَهَا ثُغَاءٌ يَقُولُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغِثْنِي فَأَقُولُ: لَا أَمْلِكُ لَكَ شَيْئًا قَدْ أَبْلَغْتُكَ لَا أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ يَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى رَقَبَتِهِ نَفْسٌ لَهَا صِيَاحٌ فَيَقُولُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغِثْنِي فَأَقُولُ: لَا أَمْلِكُ لَكَ شَيْئًا قَدْ أَبْلَغْتُكَ لَا أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ يَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى رَقَبَتِهِ رِقَاعٌ تَخْفُقُ فَيَقُولُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغِثْنِي فَأَقُولُ: لَا أَمْلِكُ لَكَ شَيْئًا قَدْ أَبْلَغْتُكَ لَا أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ يَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى رَقَبَتِهِ صَامِتٌ فَيَقُولُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغِثْنِي فَأَقُولُ: لَا أَمْلِكُ لَكَ شَيْئا قد أبلغتك ". وَهَذَا لفظ مُسلم وَهُوَ أتم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ oramizda turib, gʻulul (oʻljadan oʻgʻirlash)ni eslatib, uni ulugʻ (gunoh) deb koʻrsatdilar va uning ishini ulugʻ qildilar. Soʻng: «Sizlardan birortangizni qiyomat kunida boʻyniga ovoz chiqarib boʻkirayotgan tuyani koʻtarib kelganini, ‹Yo Rasululloh, menga yordam bering!› deyayotganini, men esa: ‹Men sen uchun hech narsaga ega emasman, men senga (haqiqatni) yetkazgan edim!› deyishimni koʻrmay! Sizlardan birortangizni qiyomat kunida boʻyniga kishnayotgan otni koʻtarib kelganini, ‹Yo Rasululloh, menga yordam bering!› deyayotganini, men esa: ‹Men sen uchun hech narsaga ega emasman, men senga yetkazgan edim!› deyishimni koʻrmay! Sizlardan birortangizni qiyomat kunida boʻyniga maʼrayotgan qoʻyni koʻtarib kelganini, ‹Yo Rasululloh, menga yordam bering!› deyayotganini, men esa: ‹Men sen uchun hech narsaga ega emasman, men senga yetkazgan edim!› deyishimni koʻrmay! Sizlardan birortangizni qiyomat kunida boʻyniga qichqirayotgan jonni (odamni) koʻtarib kelganini, ‹Yo Rasululloh, menga yordam bering!› deyayotganini, men esa: ‹Men sen uchun hech narsaga ega emasman, men senga yetkazgan edim!› deyishimni koʻrmay! Sizlardan birortangizni qiyomat kunida boʻyniga hilpirab turgan kiyim-kechaklarni koʻtarib kelganini, ‹Yo Rasululloh, menga yordam bering!› deyayotganini, men esa: ‹Men sen uchun hech narsaga ega emasman, men senga yetkazgan edim!› deyishimni koʻrmay! Sizlardan birortangizni qiyomat kunida boʻyniga jim turuvchi (oltin-kumush)ni koʻtarib kelganini, ‹Yo Rasululloh, menga yordam bering!› deyayotganini, men esa: ‹Men sen uchun hech narsaga ega emasman, men senga yetkazgan edim!› deyishimni koʻrmay!», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб, ғулул (ўлжадан ўғирлаш)ни эслатиб, уни улуғ (гуноҳ) деб кўрсатдилар ва унинг ишини улуғ қилдилар. Сўнг: «Сизлардан бирортангизни қиёмат кунида бўйнига овоз чиқариб бўкираётган туяни кўтариб келганини, ‹Ё Расулуллоҳ, менга ёрдам беринг!› деяётганини, мен эса: ‹Мен сен учун ҳеч нарсага эга эмасман, мен сенга (ҳақиқатни) етказган эдим!› дейишимни кўрмай! Сизлардан бирортангизни қиёмат кунида бўйнига кишнаётган отни кўтариб келганини, ‹Ё Расулуллоҳ, менга ёрдам беринг!› деяётганини, мен эса: ‹Мен сен учун ҳеч нарсага эга эмасман, мен сенга етказган эдим!› дейишимни кўрмай! Сизлардан бирортангизни қиёмат кунида бўйнига маъраётган қўйни кўтариб келганини, ‹Ё Расулуллоҳ, менга ёрдам беринг!› деяётганини, мен эса: ‹Мен сен учун ҳеч нарсага эга эмасман, мен сенга етказган эдим!› дейишимни кўрмай! Сизлардан бирортангизни қиёмат кунида бўйнига қичқираётган жонни (одамни) кўтариб келганини, ‹Ё Расулуллоҳ, менга ёрдам беринг!› деяётганини, мен эса: ‹Мен сен учун ҳеч нарсага эга эмасман, мен сенга етказган эдим!› дейишимни кўрмай! Сизлардан бирортангизни қиёмат кунида бўйнига ҳилпираб турган кийим-кечакларни кўтариб келганини, ‹Ё Расулуллоҳ, менга ёрдам беринг!› деяётганини, мен эса: ‹Мен сен учун ҳеч нарсага эга эмасман, мен сенга етказган эдим!› дейишимни кўрмай! Сизлардан бирортангизни қиёмат кунида бўйнига жим турувчи (олтин-кумуш)ни кўтариб келганини, ‹Ё Расулуллоҳ, менга ёрдам беринг!› деяётганини, мен эса: ‹Мен сен учун ҳеч нарсага эга эмасман, мен сенга етказган эдим!› дейишимни кўрмай!», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: أَهْدَى رَجُلٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُلَامًا يُقَالُ لَهُ: مِدْعَمٌ فَبَيْنَمَا مِدْعَمٌ يَحُطُّ رَحْلًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم إِذْ أَصَابَهُ سهم عاثر فَقَتَلَهُ فَقَالَ النَّاسُ: هَنِيئًا لَهُ الْجَنَّةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَلَّا وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ إِن الثملة الَّتِي أَخَذَهَا يَوْمَ خَيْبَرَ مِنَ الْمَغَانِمِ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ لَتَشْتَعِلُ عَلَيْهِ نَارًا» . فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِك النَّاس جَاءَ رجل بشرك أَوْ شِرَاكَيْنِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «شِرَاكٌ مِنْ نَارٍ أَوْ شِرَاكَانِ من نارٍ»

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan Xaybar kuni (jangga) chiqdik; biz oltin ham, kumush ham oʻlja olmadik — faqat mol-mulk, kiyim-kechak va asbob (oʻlja oldik). Banu Zubaybdan Rifoa ibn Zayd degan bir kishi Rasululloh ﷺga Midʼam degan bir gʻulom (xizmatkor) hadya qildi. Rasululloh ﷺ Vodil-Quro tomon yoʻl oldilar; Vodil-Quroda boʻlganlarida, Midʼam Rasululloh ﷺning ulovidan yukni tushirib turganida, birdan (qaydan otilgani nomaʼlum) bir oq (oʻq) kelib, uni oʻldirdi. Odamlar: «Unga jannat muborak boʻlsin!» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, aslo! Joni qoʻlimda boʻlgan Zot bilan qasamki, u Xaybar kuni oʻljadan — (hali) taqsimlanmagan (oʻlja)dan — olgan (oʻsha) yopinchiq (gilam) ustida olov boʻlib yonyapti», dedilar. Odamlar buni eshitganlarida, bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga bir yoki ikkita (poyabzal) tasmasi (shirok) keltirdi. U zot: «(Bu) — olovdan bir tasma» — yoki: «olovdan ikkita tasma», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Хайбар куни (жангга) чиқдик; биз олтин ҳам, кумуш ҳам ўлжа олмадик — фақат мол-мулк, кийим-кечак ва асбоб (ўлжа олдик). Бану Зубайбдан Рифоа ибн Зайд деган бир киши Расулуллоҳ ﷺга Мидъам деган бир ғулом (хизматкор) ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ Водил-Қуро томон йўл олдилар; Водил-Қурода бўлганларида, Мидъам Расулуллоҳ ﷺнинг уловидан юкни тушириб турганида, бирдан (қайдан отилгани номаълум) бир оқ (ўқ) келиб, уни ўлдирди. Одамлар: «Унга жаннат муборак бўлсин!» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, асло! Жони қўлимда бўлган Зот билан қасамки, у Хайбар куни ўлжадан — (ҳали) тақсимланмаган (ўлжа)дан — олган (ўша) ёпинчиқ (гилам) устида олов бўлиб ёняпти», дедилар. Одамлар буни эшитганларида, бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига бир ёки иккита (поябзал) тасмаси (широк) келтирди. У зот: «(Бу) — оловдан бир тасма» — ёки: «оловдан иккита тасма», дедилар.

وَعَن عبدِ الله بنِ عَمْروٍ قَالَ: كَانَ عَلَى ثَقَلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ كَرْكَرَةُ فَمَاتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هُوَ فِي النَّارِ» فَذَهَبُوا يَنْظُرُونَ فَوَجَدُوا عَبَاءَةً قد غلها. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning oilasi va narsalariga qaraydigan, Karkara deb ataladigan bir kishi bor edi. U kishi vafot etdi va Allohning Rasuli ﷺ: «U — doʻzaxda», — dedi. Soʻng odamlar uni koʻrish uchun borib, uning joyida — u oʻljadan oʻgʻirlagan bir choponni — topdi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг оиласи ва нарсаларига қарайдиган, Каркара деб аталадиган бир киши бор эди. У киши вафот этди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ: «У — дўзахда», — деди. Сўнг одамлар уни кўриш учун бориб, унинг жойида — у ўлжадан ўғирлаган бир чопонни — топди.

وَعَن ابْن عمر قَالَ: كُنَّا نُصِيبُ فِي مَغَازِينَا الْعَسَلَ وَالْعِنَبَ فنأكله وَلَا نرفعُه رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bizning muqaddas janglarimizda biz — asal va uzumni — oʻlja sifatida olar edik; biz uni yer, lekin (zaxira qilib) saqlamas edik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бизнинг муқаддас жангларимизда биз — асал ва узумни — ўлжа сифатида олар эдик; биз уни ер, лекин (захира қилиб) сақламас эдик.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ قَالَ: أَصَبْتُ جِرَابًا مِنْ شَحْمٍ يَوْمَ خَيْبَرَ فَالْتَزَمْتُهُ فَقُلْتُ: لَا أُعْطِي الْيَوْمَ أَحَدًا مِنْ هَذَا شَيْئًا فَالْتَفَتُّ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يبتسم إِلَيّ. مُتَّفق عَلَيْهِ. وَذكر الحَدِيث أَبِي هُرَيْرَةَ «مَا أُعْطِيكُمْ» فِي بَابِ «رِزْقِ الْوُلَاة»

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xaybar kuni men bir xalta yogʻ topib oldim. Men uni quchoqlab olib: «Bugun bundan hech kimga hech narsa bermayman», dedim. Soʻng oʻgirilib qarasam, Rasululloh ﷺ tabassum qilib turardilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хайбар куни мен бир халта ёғ топиб олдим. Мен уни қучоқлаб олиб: «Бугун бундан ҳеч кимга ҳеч нарса бермайман», дедим. Сўнг ўгирилиб қарасам, Расулуллоҳ ﷺ табассум қилиб турардилар.

عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِنَّ اللَّهَ فَضَّلَنِي عَلَى الْأَنْبِيَاءِ أَوْ قَالَ: فَضَّلَ أُمَّتِي عَلَى الْأُمَمِ وأحلَّ لنا الْغَنَائِم ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Umama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh meni paygʻambarlardan afzal qildi», — yoki: «Ummatimni boshqa ummatlardan afzal qildi va oʻljalarni bizga halol qildi», — dedilar. Termiziy rivoyat qilgan.Абу Умама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ мени пайғамбарлардан афзал қилди», — ёки: «Умматимни бошқа умматлардан афзал қилди ва ўлжаларни бизга ҳалол қилди», — дедилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم: يَوْمئِذٍ يَوْمَ حُنَيْنٍ: «مَنْ قَتَلَ كَافِرًا فَلَهُ سَلَبُهُ» فَقَتَلَ أَبُو طَلْحَةَ يَوْمَئِذٍ عِشْرِينَ رَجُلًا وَأَخَذَ أسلابهم. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Oʻsha kuni — yaʼni Hunayn kuni — Rasululloh ﷺ: «Kim bir kofirni oʻldirsa, uning salabi (oʻljasi) oʻzigadir», dedilar. Shunda oʻsha kuni Abu Talha yigirma kishini oʻldirib, ularning salablarini oldi. Abu Talha Umm Sulaymni uchratib qoldi, uning yonida xanjar bor edi. U: «Ey Umm Sulaym, yoningdagi bu nima?» dedi. U ayol: «Allohga qasamki, agar ulardan birortasi menga yaqinlashsa, uning qornini yorishni niyat qildim», dedi. Abu Talha buni Rasululloh ﷺga xabar qildi. Abu Dovud dedi: Bu hasan hadisdir. Abu Dovud dedi: Biz bu bilan xanjarni nazarda tutdik; oʻsha kunlarda ajamlarning quroli xanjar edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ўша куни — яъни Ҳунайн куни — Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир кофирни ўлдирса, унинг салаби (ўлжаси) ўзигадир», дедилар. Шунда ўша куни Абу Талҳа йигирма кишини ўлдириб, уларнинг салабларини олди. Абу Талҳа Умм Сулаймни учратиб қолди, унинг ёнида ханжар бор эди. У: «Эй Умм Сулайм, ёнингдаги бу нима?» деди. У аёл: «Аллоҳга қасамки, агар улардан бирортаси менга яқинлашса, унинг қорнини ёришни ният қилдим», деди. Абу Талҳа буни Расулуллоҳ ﷺга хабар қилди. Абу Довуд деди: Бу ҳасан ҳадисдир. Абу Довуд деди: Биз бу билан ханжарни назарда тутдик; ўша кунларда ажамларнинг қуроли ханжар эди.

وَعَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي السَّلَبِ لِلْقَاتِلِ. وَلَمْ يُخَمِّسِ السَلَب. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ salabni qotilga hukm qilib berdilar va salabni xumusga (beshdan birga) ajratmadilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ салабни қотилга ҳукм қилиб бердилар ва салабни хумусга (бешдан бирга) ажратмадилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: نَفَّلَنِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ بَدْرٍ سَيْفَ أَبِي جَهْلٍ وَكَانَ قَتَلَهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Badr kuni Rasululloh ﷺ menga Abu Jahlning qilichini nafl (qoʻshimcha mukofot) sifatida berdilar; men uni oʻldirgan edim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бадр куни Расулуллоҳ ﷺ менга Абу Жаҳлнинг қиличини нафл (қўшимча мукофот) сифатида бердилар; мен уни ўлдирган эдим.

وَعَنْ عُمَيْرٍ مَوْلَى آبِي اللَّحْمِ قَالَ: شَهِدْتُ خَيْبَر مَعَ ساداتي فَكَلَّمُوا فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَلَّمُوهُ أَنِّي مَمْلُوكٌ فَأَمَرَنِي فَقُلِّدْتُ سَيْفًا فَإِذَا أَنَا أَجُرُّهُ فَأَمَرَ لِي بِشَيْءٍ مِنْ خُرْثِيِّ الْمَتَاعِ وَعَرَضْتُ عَلَيْهِ رُقْيَةً كَنْتُ أَرْقِي بِهَا الْمَجَانِينَ فَأَمَرَنِي بِطَرْحِ بَعْضِهَا وَحَبْسِ بَعْضِهَا. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ إِلَّا أَنَّ رِوَايَتَهُ انتهتْ عِنْد قَوْله: الْمَتَاع

Abul-Lahmning mavlosi Umayr (roziyallohu anhu) aytadi: Men xojalarim bilan Xaybarda hozir boʻldim. Ular men haqimda Rasululloh ﷺ bilan gaplashib, men qul ekanligimni bildirdilar. U aytdi: «Shunda u zot men haqimda buyurdilar, menga qilich osib qoʻyildi, men esa uni (yer bilan) sudrab yurardim. Soʻng u zot menga roʻzgʻor anjomlaridan biror narsa berishni buyurdilar. Men u zotga jinni (kasallar)ni davolaydigan duo-afsunimni koʻrsatdim, u zot menga uning bir qismini tashlab, bir qismini saqlab qolishni buyurdilar.» Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahlining amali shu (rivoyatga) muvofiq boʻlib, qulga ulush ajratilmaydi, balki unga (gʻanimatdan) biror narsa beriladi. Bu Savriy, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Абул-Лаҳмнинг мавлоси Умайр (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен хожаларим билан Хайбарда ҳозир бўлдим. Улар мен ҳақимда Расулуллоҳ ﷺ билан гаплашиб, мен қул эканлигимни билдирдилар. У айтди: «Шунда у зот мен ҳақимда буюрдилар, менга қилич осиб қўйилди, мен эса уни (ер билан) судраб юрардим. Сўнг у зот менга рўзғор анжомларидан бирор нарса беришни буюрдилар. Мен у зотга жинни (касаллар)ни даволайдиган дуо-афсунимни кўрсатдим, у зот менга унинг бир қисмини ташлаб, бир қисмини сақлаб қолишни буюрдилар.» Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳлининг амали шу (ривоятга) мувофиқ бўлиб, қулга улуш ажратилмайди, балки унга (ғаниматдан) бирор нарса берилади. Бу Саврий, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.

وَعَن محمع بن جاريةَ قَالَ: قُسِمَتْ خَيْبَرُ عَلَى أَهْلِ الْحُدَيْبِيَةِ فَقَسَمَهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ سَهْمًا وَكَانَ الْجَيْشُ أَلْفًا وَخَمْسَمِائَةٍ فِيهِمْ ثَلَاثُمِائَةِ فَارِسٍ فَأُعْطِيَ الْفَارِسُ سَهْمَيْنِ وَالرَّاجِلُ سَهْمًا رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ: حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ أصح فَالْعَمَل عَلَيْهِ وَأَتَى الْوَهْمُ فِي حَدِيثِ مُجَمِّعٍ أَنَّهُ قَالَ: أَنَّهُ قَالَ: ثَلَاثُمِائَةِ فَارِسٍ وَإِنَّمَا كَانُوا مِائَتَيْ فَارس وَعَن حبيب بن مسلَمةَ الفِهْريِّ قَالَ شَهِدْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نفل الرّبع فِي البدأة وَالثلث فِي الرجمة. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muhammad ibn Iyso bizga Mujammiʼ ibn Yaʼqub ibn Mujammiʼ ibn Yazid al-Ansoriydan rivoyat qildi. U dedi: Otam Yaʼqub ibn Mujammiʼning amakisi Abdurrahmon ibn Yazid al-Ansoriydan, u amakisi Mujammiʼ ibn Joriya al-Ansoriydan — u Qurʼonni qiroat qilganlardan biri edi — manga shularni eslab aytayotganini eshitdim. (Mujammiʼ) dedi: Xaybar Hudaybiya ahli orasida taqsimlandi. Rasululloh ﷺ uni oʻn sakkiz ulushga boʻldilar. Lashkar ming besh yuz kishi edi, ular ichida uch yuzta otliq bor edi. U zot otliqqa ikki ulush, piyodaga bir ulush berdilar.Муҳаммад ибн Ийсо бизга Мужаммиъ ибн Яъқуб ибн Мужаммиъ ибн Язид ал-Ансорийдан ривоят қилди. У деди: Отам Яъқуб ибн Мужаммиънинг амакиси Абдурраҳмон ибн Язид ал-Ансорийдан, у амакиси Мужаммиъ ибн Жория ал-Ансорийдан — у Қуръонни қироат қилганлардан бири эди — манга шуларни эслаб айтаётганини эшитдим. (Мужаммиъ) деди: Хайбар Ҳудайбия аҳли орасида тақсимланди. Расулуллоҳ ﷺ уни ўн саккиз улушга бўлдилар. Лашкар минг беш юз киши эди, улар ичида уч юзта отлиқ бор эди. У зот отлиққа икки улуш, пиёдага бир улуш бердилар.

وَعَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُنَفِّلُ الرُّبُعَ بَعْدَ الْخُمُسِ وَالثُّلُثَ بَعْدَ الْخُمُسِ إِذَا قَفَلَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Ubaydulloh ibn Umar ibn Maysara al-Jushamiy bizga aytib berdi, u: Abdurrahmon ibn Mahdiy bizga aytib berdi, dedi. U Muoviya ibn Solihdan, u al-Alo ibn al-Horisdan, u Makhuldan, u Ibn Joriyadan, u Habib ibn Maslama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ xumsdan keyin toʻrtdan birini, qaytib kelganlarida esa xumsdan keyin uchdan birini nafl qilib berar edilar.Убайдуллоҳ ибн Умар ибн Майсара ал-Жушамий бизга айтиб берди, у: Абдурраҳмон ибн Маҳдий бизга айтиб берди, деди. У Муовия ибн Солиҳдан, у ал-Ало ибн ал-Ҳорисдан, у Макҳулдан, у Ибн Жориядан, у Ҳабиб ибн Маслама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ хумсдан кейин тўртдан бирини, қайтиб келганларида эса хумсдан кейин учдан бирини нафл қилиб берар эдилар.

وَعَنْ أَبِي الْجُوَيْرِيَّةِ الْجَرْمِيِّ قَالَ: أَصَبْتُ بِأَرْضِ الرُّومِ جَرَّةً حَمْرَاءَ فِيهَا دَنَانِيرُ فِي إِمْرَةِ مُعَاوِيَةَ وَعَلَيْنَا رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ يُقَالُ لَهُ: مَعْنُ بْنُ يَزِيدَ فَأَتَيْتُهُ بِهَا فَقَسَمَهَا بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ وَأَعْطَانِي مِنْهَا مِثْلَ مَا أَعْطَى رَجُلًا مِنْهُمْ ثُمَّ قَالَ: لَوْلَا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَا نَفَلَ إِلَّا بَعْدَ الْخُمُسِ» لَأَعْطَيْتُكَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Solih Mahbub ibn Muso bizga aytib berdi, Abu Ishoq al-Fazoriy bizga xabar berdi. U Osim ibn Kulaybdan, u Abu al-Juvayriya al-Jarmiydan rivoyat qiladi. U dedi: Men Muoviyaning hukmronligi davrida Rum yerida ichida dinorlar boʻlgan qizil bir koʻzani topib oldim. Ustimizda Nabiy ﷺ ning sahobalaridan, Banu Sulaymdan boʻlgan, Maʼn ibn Yazid (roziyallohu anhu) deb ataladigan bir kishi (boshliq) edi. Men uni (koʻzani) unga olib keldim. U buni musulmonlar oʻrtasida taqsimladi va undan menga ham ulardan bir kishiga berganidek (ulush) berdi. Soʻngra: «Agar men Rasululloh ﷺ ni: ‹Xumsdan keyingina nafl boʻladi› deganlarini eshitmaganimda, senga (koʻproq) berar edim», dedi. Soʻngra u oʻz ulushidan menga taklif qila boshladi, men esa olishdan bosh tortdim.Абу Солиҳ Маҳбуб ибн Мусо бизга айтиб берди, Абу Ишоқ ал-Фазорий бизга хабар берди. У Осим ибн Кулайбдан, у Абу ал-Жувайрия ал-Жармийдан ривоят қилади. У деди: Мен Муовиянинг ҳукмронлиги даврида Рум ерида ичида динорлар бўлган қизил бир кўзани топиб олдим. Устимизда Набий ﷺ нинг саҳобаларидан, Бану Сулаймдан бўлган, Маън ибн Язид (розияллоҳу анҳу) деб аталадиган бир киши (бошлиқ) эди. Мен уни (кўзани) унга олиб келдим. У буни мусулмонлар ўртасида тақсимлади ва ундан менга ҳам улардан бир кишига берганидек (улуш) берди. Сўнгра: «Агар мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Хумсдан кейингина нафл бўлади› деганларини эшитмаганимда, сенга (кўпроқ) берар эдим», деди. Сўнгра у ўз улушидан менга таклиф қила бошлади, мен эса олишдан бош тортдим.

وَعَن أبي مُوسَى الأشعريِّ قَالَ: قَدِمْنَا فَوَافَقْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ فَأَسْهَمَ لَنَا أَوْ قَالَ: فَأَعْطَانَا مِنْهَا وَمَا قَسَمَ لِأَحَدٍ غَابَ عَنْ فَتْحِ خَيْبَرَ مِنْهَا شَيْئًا إِلَّا لمَنْ شهِدَ معَه إِلَّا أَصْحَابَ سَفِينَتِنَا جَعْفَرًا وَأَصْحَابَهُ أَسْهَمَ لَهُمْ مَعَهم. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz yetib keldik va Rasululloh ﷺni Xaybarni fath etgan paytlarida uchratdik. U zot bizga ulush ajratdilar — yoki: bizga undan berdilar, dedi. Rasululloh ﷺ Xaybar fathida hozir boʻlmagan hech kimga undan biror narsa taqsimlamadilar, faqat u zot bilan birga hozir boʻlganlargagina (taqsimladilar). Faqat bizning kemamiz ahli — Jaʼfar va uning hamrohlari bundan mustasno; ularga ham (musulmonlar) bilan birga ulush ajratdilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз етиб келдик ва Расулуллоҳ ﷺни Хайбарни фатҳ этган пайтларида учратдик. У зот бизга улуш ажратдилар — ёки: бизга ундан бердилар, деди. Расулуллоҳ ﷺ Хайбар фатҳида ҳозир бўлмаган ҳеч кимга ундан бирор нарса тақсимламадилар, фақат у зот билан бирга ҳозир бўлганларгагина (тақсимладилар). Фақат бизнинг кемамиз аҳли — Жаъфар ва унинг ҳамроҳлари бундан мустасно; уларга ҳам (мусулмонлар) билан бирга улуш ажратдилар.

وَعَنْ يَزِيدَ بْنِ خَالِدٍ: أَنِّ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُوُفِّيَ يَوْمَ خَيْبَرَ فَذَكَرُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ» فَتَغَيَّرَتْ وُجُوهُ النَّاسِ لِذَلِكَ فَقَالَ: «إِنَّ صَاحِبَكُمْ غَلَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» فَفَتَّشْنَا مَتَاعَهُ فَوَجَدْنَا خَرَزًا مِنْ خَرَزِ يَهُودَ لَا يُسَاوِي دِرْهَمَيْنِ. رَوَاهُ مَالك وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Musaddad bizga aytib berdiki, Yahyo ibn Said va Bishr ibn al-Mufazzal ularga Yahyo ibn Saiddan, u Muhammad ibn Yahyo ibn Habbon, u Abu Amra orqali Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildilar. Nabiy ﷺ sahobalaridan bir kishi Xaybar kuni vafot etdi. Buni Rasululloh ﷺga aytishganda, u zot: «Sheriklaringizga (janoza) namozini oʻqinglar», dedilar. Bundan odamlarning yuzlari oʻzgardi. Shunda u zot: «Sheriklaringiz Alloh yoʻlida (gʻanimatdan) xiyonat qilibdi», dedilar. Biz uning yukini titkilab, yahudiylarning munchoqlaridan ikki dirhamga ham arzimaydigan bir nechta munchoqni topdik.Мусаддад бизга айтиб бердики, Яҳё ибн Саид ва Бишр ибн ал-Муфаззал уларга Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббон, у Абу Амра орқали Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдилар. Набий ﷺ саҳобаларидан бир киши Хайбар куни вафот этди. Буни Расулуллоҳ ﷺга айтишганда, у зот: «Шерикларингизга (жаноза) намозини ўқинглар», дедилар. Бундан одамларнинг юзлари ўзгарди. Шунда у зот: «Шерикларингиз Аллоҳ йўлида (ғаниматдан) хиёнат қилибди», дедилар. Биз унинг юкини титкилаб, яҳудийларнинг мунчоқларидан икки дирҳамга ҳам арзимайдиган бир нечта мунчоқни топдик.

وَعَن عبدِ الله بنِ عَمْروٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَصَابَ غَنِيمَةً أَمَرَ بِلَالًا فَنَادَى فِي النَّاسِ فَيَجِيئُونَ بِغَنَائِمِهِمْ فَيُخَمِّسُهُ وَيُقَسِّمُهُ فَجَاءَ رَجُلٌ يَوْمًا بَعْدَ ذَلِكَ بِزِمَامٍ مِنْ شَعَرٍ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا فِيمَا كُنَّا أَصَبْنَاهُ مِنَ الْغَنِيمَةِ قَالَ: «أَسْمَعْتَ بِلَالًا نَادَى ثَلَاثًا؟» قَالَ: نَعَمْ قَالَ: «فَمَا مَنَعَكَ أَنْ تَجِيءَ بِهِ؟» فَاعْتَذَرَ قَالَ: «كُنْ أَنْتَ تَجِيءُ بِهِ يومَ القيامةِ فلنْ أقبلَه عَنْك» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Solih Mahbub ibn Muso bizga aytib berdi: Abu Ishoq al-Fazoriy bizga xabar berib, u Abdulloh ibn Shavzabdan rivoyat qilib aytdi: Omir — yaʼni ibn Abdulvohid — menga, u Ibn Burayda orqali Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ biror gʻanimatga erishganlarida, Bilolga buyurar, u esa odamlar orasida nido qilardi. Shunda ular gʻanimatlarini olib kelishar, u zot esa undan beshdan bir ulush ajratib, qolganini taqsimlardilar. Shundan keyin bir kishi qildan toʻqilgan bir noxta (yular) olib kelib: «Ey Allohning Rasuli, bu biz olgan gʻanimatdan edi», dedi. U zot: «Bilolning uch marta nido qilganini eshitganmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unda buni (oʻz vaqtida) olib kelishingga nima monelik qildi?» dedilar. U esa uzr aytdi. Shunda u zot: «Sen buni qiyomat kuni oʻzing olib kelaversang, men uni sendan hargiz qabul qilmayman», dedilar.Абу Солиҳ Маҳбуб ибн Мусо бизга айтиб берди: Абу Ишоқ ал-Фазорий бизга хабар бериб, у Абдуллоҳ ибн Шавзабдан ривоят қилиб айтди: Омир — яъни ибн Абдулвоҳид — менга, у Ибн Бурайда орқали Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бирор ғаниматга эришганларида, Билолга буюрар, у эса одамлар орасида нидо қиларди. Шунда улар ғаниматларини олиб келишар, у зот эса ундан бешдан бир улуш ажратиб, қолганини тақсимлардилар. Шундан кейин бир киши қилдан тўқилган бир нохта (юлар) олиб келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу биз олган ғаниматдан эди», деди. У зот: «Билолнинг уч марта нидо қилганини эшитганмидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унда буни (ўз вақтида) олиб келишингга нима монелик қилди?» дедилар. У эса узр айтди. Шунда у зот: «Сен буни қиёмат куни ўзинг олиб келаверсанг, мен уни сендан ҳаргиз қабул қилмайман», дедилар.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ حَرَّقُوا مَتَاعَ الْغَالِّ وضربوه. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar gʻulul (oʻljaga xiyonat) qilgan kishining ashyolarini yoqib yuborar va uni urar edilar. Abu Dovud dedi: Bunda Ali ibn Bahr Validdan rivoyat qilib — men buni undan eshitmadim — «va uning ulushini bermas edilar» degan qoʻshimchani qildi. Abu Dovud dedi: Buni bizga Valid ibn Utba va Abdulvahhob ibn Najda ham aytib berdilar. Ular: «Buni bizga Valid Zuhayr ibn Muhammaddan, u Amr ibn Shuaybdan oʻzining soʻzi sifatida aytib berdi», dedilar. Abdulvahhob ibn Najda al-Havtiy «uning ulushini bermaslik»ni zikr qilmadi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар ғулул (ўлжага хиёнат) қилган кишининг ашёларини ёқиб юборар ва уни урар эдилар. Абу Довуд деди: Бунда Али ибн Баҳр Валиддан ривоят қилиб — мен буни ундан эшитмадим — «ва унинг улушини бермас эдилар» деган қўшимчани қилди. Абу Довуд деди: Буни бизга Валид ибн Утба ва Абдулваҳҳоб ибн Нажда ҳам айтиб бердилар. Улар: «Буни бизга Валид Зуҳайр ибн Муҳаммаддан, у Амр ибн Шуайбдан ўзининг сўзи сифатида айтиб берди», дедилар. Абдулваҳҳоб ибн Нажда ал-Ҳавтий «унинг улушини бермаслик»ни зикр қилмади.

وَعَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ يَكْتُمُ غَالًّا فَإِنَّهُ مِثْلُهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻljaga xiyonat qilgan kishini yashirsa, u ham xuddi oʻshanga oʻxshashdir», der edilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўлжага хиёнат қилган кишини яширса, у ҳам худди ўшанга ўхшашдир», дер эдилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَن شري الْمغنم حَتَّى تقسم. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ al-hantama (yashil sirlangan kosa), ad-dubba (qovoq) va an-naqir (oʻyilgan yogʻoch idish)da ichishdan qaytardilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ал-ҳантама (яшил сирланган коса), ад-дубба (қовоқ) ва ан-нақир (ўйилган ёғоч идиш)да ичишдан қайтардилар.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: نَهْيٌ أَنْ تُبَاعَ السِّهَامُ حَتَّى تُقْسَمَ. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Abu Umama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ulushlarni taqsimlanmasidan avval sotishdan man qildilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Абу Умама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ улушларни тақсимланмасидан аввал сотишдан ман қилдилар. Доримий ривоят қилган.

وَعَن خولةَ بنتِ قيسٍ: قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ هَذِهِ الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ فَمَنْ أَصَابَهُ بِحَقِّهِ بُورِكَ لَهُ فِيهِ وَرُبَّ متخوض فَمَا شَاءَتْ بِهِ نَفْسُهُ مِنْ مَالِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ لَيْسَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا النَّارُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Xavla bint Qays (roziyallohu anho) — u Hamza ibn Abdulmuttalibning xotini boʻlgan — dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺni: ‹Albatta, bu mol koʻkarib turgan, shirin (narsa)dir. Kim uni haqi bilan qoʻlga kiritsa, unda unga baraka beriladi. Olloh va Rasulining molidan koʻngli tusagan narsaga bemavrid shoʻngʻiganlar nechadir — qiyomat kuni unga doʻzaxdan boshqa narsa boʻlmaydi›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Validning ismi Ubayd Sanutodir.Хавла бинт Қайс (розияллоҳу анҳо) — у Ҳамза ибн Абдулмутталибнинг хотини бўлган — дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺни: ‹Албатта, бу мол кўкариб турган, ширин (нарса)дир. Ким уни ҳақи билан қўлга киритса, унда унга барака берилади. Оллоҳ ва Расулининг молидан кўнгли тусаган нарсага бемаврид шўнғиганлар нечадир — қиёмат куни унга дўзахдан бошқа нарса бўлмайди›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Валиднинг исми Убайд Санутодир.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَنَفَّلَ سيفَه ذَا الفَقارِ يومَ بدْرٍ رَوَاهُ أَحْمد وَابْن مَاجَهْ وَزَادَ التِّرْمِذِيُّ وَهُوَ الَّذِي رَأَى فِيهِ الرُّؤْيَا يَوْم أحد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Badr kunida oʻzlarining Zulfaqor qilichlarini nafl (qoʻshimcha ulush) qilib oldilar. Bu (qilich) Uhud kunida tushlarida koʻrgan qilich edi. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Ibn Abu Zinodning hadisidan bilamiz. Ilm ahli xumsdan nafl berish haqida ixtilof qilganlar. Molik ibn Anas aytdi: Rasululloh ﷺ barcha gʻazotlarida nafl berganlari menga yetmagan, lekin baʼzilarida nafl berganlari menga yetdi. Bu esa oʻljaning avvali va oxirida imomning ijtihodiga koʻra (boʻladi). Ibn Mansur aytdi: Men Ahmadga: Nabiy ﷺ (qoʻshindan) ajralib yurganda xumsdan keyin chorak (ulush), qaytganda xumsdan keyin uchdan bir (ulush) nafl berar edilar, dedim. U: Xumsni ajratib chiqaradi, soʻng qolganidan nafl beradi va bundan oshirmaydi, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Musayyab aytganidek: nafl xumsdan (beriladi). Ishoq ham (Ibn Musayyab) aytgandek aytdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Бадр кунида ўзларининг Зулфақор қиличларини нафл (қўшимча улуш) қилиб олдилар. Бу (қилич) Уҳуд кунида тушларида кўрган қилич эди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Ибн Абу Зиноднинг ҳадисидан биламиз. Илм аҳли хумсдан нафл бериш ҳақида ихтилоф қилганлар. Молик ибн Анас айтди: Расулуллоҳ ﷺ барча ғазотларида нафл берганлари менга етмаган, лекин баъзиларида нафл берганлари менга етди. Бу эса ўлжанинг аввали ва охирида имомнинг ижтиҳодига кўра (бўлади). Ибн Мансур айтди: Мен Аҳмадга: Набий ﷺ (қўшиндан) ажралиб юрганда хумсдан кейин чорак (улуш), қайтганда хумсдан кейин учдан бир (улуш) нафл берар эдилар, дедим. У: Хумсни ажратиб чиқаради, сўнг қолганидан нафл беради ва бундан оширмайди, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Мусайяб айтганидек: нафл хумсдан (берилади). Ишоқ ҳам (Ибн Мусайяб) айтгандек айтди.

وَعَن رويفع بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا يَرْكَبْ دَابَّةً مِنْ فَيْءِ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى إِذَا أَعْجَفَهَا رَدَّهَا فِيهِ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا يَلْبَسْ ثَوْبًا مِنْ فَيْءِ الْمُسلمين حَتَّى إِذا أخلقه ردهَا فِيهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Saʼid ibn Mansur bizga Abu Muoviyadan, u Ibn Ishoqdan shu hadisni rivoyat qilib: «...toki uni bir hayz bilan poklanishini kutmaguncha», — dedi. Unda «bir hayz bilan» deb ziyoda qildi. Bu Abu Muoviyaning xatosidir, bu (lafz) esa Abu Saʼidning hadisida sahihdir. Unda yana ziyoda qildi: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, musulmonlarning gʻaniymatidan boʻlgan ulovga minib, uni oriqlatib qoʻygach, (yana) unga qaytarib qoʻymasin. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, musulmonlarning gʻaniymatidan boʻlgan kiyimni kiyib, uni eskirtib qoʻygach, (yana) unga qaytarib qoʻymasin». Abu Dovud aytdi: «Hayz (lafzi) mahfuz emas, u Abu Muoviyaning xatosidir».Саъид ибн Мансур бизга Абу Муовиядан, у Ибн Ишоқдан шу ҳадисни ривоят қилиб: «...токи уни бир ҳайз билан покланишини кутмагунча», — деди. Унда «бир ҳайз билан» деб зиёда қилди. Бу Абу Муовиянинг хатосидир, бу (лафз) эса Абу Саъиднинг ҳадисида саҳиҳдир. Унда яна зиёда қилди: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, мусулмонларнинг ғанийматидан бўлган уловга миниб, уни ориқлатиб қўйгач, (яна) унга қайтариб қўймасин. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, мусулмонларнинг ғанийматидан бўлган кийимни кийиб, уни эскиртиб қўйгач, (яна) унга қайтариб қўймасин». Абу Довуд айтди: «Ҳайз (лафзи) маҳфуз эмас, у Абу Муовиянинг хатосидир».

وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَ: قُلْتُ: هَلْ كُنْتُمْ تُخَمِّسُونَ الطَّعَامَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: أَصَبْنَا طَعَامًا يَوْمَ خَيْبَرَ فَكَانَ الرَّجُلُ يَجِيءُ فَيَأْخُذُ مِنْهُ مقدارَ مَا يكفيهِ ثمَّ ينْصَرف. وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muhammad ibn al-Aloʼ bizga aytib berdi: Abu Muoviya bizga, Abu Ishoq ash-Shayboniy bizga, u Muhammad ibn Abu Mujolid orqali Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: Men: «Rasululloh ﷺ davrida siz (taomdan) beshdan bir ulush ajratarmidingiz?» deb soʻradim. U: «Xaybar kuni biz taomga erishgan edik. Kishi kelib, undan oʻziga yetadigan miqdorda olar, soʻng qaytib ketardi», dedi.Муҳаммад ибн ал-Алў бизга айтиб берди: Абу Муовия бизга, Абу Ишоқ аш-Шайбоний бизга, у Муҳаммад ибн Абу Мужолид орқали Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: Мен: «Расулуллоҳ ﷺ даврида сиз (таомдан) бешдан бир улуш ажратармидингиз?» деб сўрадим. У: «Хайбар куни биз таомга эришган эдик. Киши келиб, ундан ўзига етадиган миқдорда олар, сўнг қайтиб кетарди», деди.

وَعَن ابنِ عُمَرَ: أَنَّ جَيْشًا غَنِمُوا فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَعَامًا وَعَسَلًا فَلَمْ يُؤخذْ منهمُ الْخمس. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibrohim ibn Hamza az-Zubayriy bizga aytib berdi: Anas ibn Iyoz bizga, u Ubaydulloh, u Nofiʼ, u Ibn Umardan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ zamonida bir qoʻshin (gʻazotda) taom va asalni gʻanimat olishdi-yu, ulardan beshdan bir (xums) ulushi olinmadi.Иброҳим ибн Ҳамза аз-Зубайрий бизга айтиб берди: Анас ибн Иёз бизга, у Убайдуллоҳ, у Нофиъ, у Ибн Умардан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ замонида бир қўшин (ғазотда) таом ва асални ғанимат олишди-ю, улардан бешдан бир (хумс) улуши олинмади.

وَعَنِ الْقَاسِمِ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: كنَّا نأكلُ الجَزورَ فِي الغزْوِ وَلَا نُقَسِّمُهُ حَتَّى إِذَا كُنَّا لَنَرْجِعُ إِلَى رِحَالِنَا وأخْرِجَتُنا مِنْهُ مَمْلُوءَة. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Said ibn Mansur bizga aytib berdi: Abdulloh ibn Vahb bizga aytib berib: Amr ibn al-Horis menga xabar berishicha, Ibn Harshaf al-Azdiy unga Qosim — Abdurrahmonning ozod qilingan quli — orqali Nabiy ﷺ sahobalaridan birovidan rivoyat qildi. U aytdi: Biz gʻazotda tuyani (qismlarga ajratib) yer, lekin uni (rasman) taqsimlamasdik, hatto qoʻnalgʻalarimizga qaytib borganimizda xurjunlarimiz uning goʻshtidan toʻla boʻlardi.Саид ибн Мансур бизга айтиб берди: Абдуллоҳ ибн Ваҳб бизга айтиб бериб: Амр ибн ал-Ҳорис менга хабар беришича, Ибн Ҳаршаф ал-Аздий унга Қосим — Абдурраҳмоннинг озод қилинган қули — орқали Набий ﷺ саҳобаларидан бировидан ривоят қилди. У айтди: Биз ғазотда туяни (қисмларга ажратиб) ер, лекин уни (расман) тақсимламасдик, ҳатто қўналғаларимизга қайтиб борганимизда хуржунларимиз унинг гўштидан тўла бўларди.

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ: «أَدُّوا الْخِيَاطَ وَالْمِخْيَطَ وَإِيَّاكُمْ وَالْغُلُولَ فَإِنَّهُ عَارٌ عَلَى أَهْلِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ وَرَوَاهُ النَّسَائِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ip va ignani ham (egasiga) topshiringlar, oʻljaga xiyonat qilishdan saqlaninglar. Zero, u qiyomat kunida uni qilgan kishi uchun sharmandalikdir», der edilar. Dorimiy rivoyat qilgan, Nasoiy ham rivoyat qilgan.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ип ва игнани ҳам (эгасига) топширинглар, ўлжага хиёнат қилишдан сақланинглар. Зеро, у қиёмат кунида уни қилган киши учун шармандаликдир», дер эдилар. Доримий ривоят қилган, Насоий ҳам ривоят қилган.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: دَنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ بَعِيرٍ فَأَخَذَ وَبَرَةً مِنْ سَنَامِهِ ثُمَّ قَالَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَيْسَ لِي مِنْ هَذَا الْفَيْءِ شَيْءٌ وَلَا هَذَا وَرَفَعَ إِصْبَعَهُ إِلَّا الْخُمُسَ وَالْخُمُسُ مَرْدُودٌ عَلَيْكُمْ فَأَدُّوا الْخِيَاطَ وَالْمِخْيَطَ» فَقَامَ رَجُلٌ فِي يَدِهِ كُبَّةٌ شَعَرٍ فَقَالَ: أَخَذْتُ هَذِهِ لِأُصْلِحَ بِهَا بَرْدَعَةً فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَمَّا مَا كانَ لي ولبني عبدِ المطلبِ فهوَ لكَ» . فَقَالَ: أمّا إِذا بَلَغَتْ مَا أَرَى فَلَا أَرَبَ لِي فِيهَا ونبَذَها. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan, u otasidan, u bobosidan ushbu voqea haqida rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Ularga (Havozinga) ayollari va bolalarini qaytaringlar. Sizlardan kim mana shu oʻljadan biror narsani ushlab qolsa, Alloh bizga ato qilgan birinchi narsadan unga biz tomondan olti tuya (bor)», dedilar. Soʻng u — yaʼni Paygʻambar ﷺ — bir tuyaga yaqinlashib, uning oʻrkachidan bir tuk olib, soʻng: «Ey odamlar, bu oʻljadan menga hech narsa yoʻq, hatto mana bu (tukcha) ham (yoʻq)», dedilar va ikki barmoqlarini koʻtardilar, «— faqat beshdan biri (xums) bordir, beshdan biri ham sizlarga qaytariladi. Bas, ipni ham, ignani ham (oʻrniga) qaytaringlar», dedilar. Shunda qoʻlida bir tutam jun bilan bir kishi turib: «Men buni egar ostiga yopinchiq (toʻshama)mni tuzatish uchun olgan edim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ammo undagi menga va Abdulmuttalib oʻgʻillariga tegishlisi — bu senikidir», dedilar. U (kishi): «Mana shu (gap) yetib, men koʻrgan darajaga yetgan ekan, unda menga uning hojati yoʻq», dedi va uni tashlab yubordi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан, у отасидан, у бобосидан ушбу воқеа ҳақида ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уларга (Ҳавозинга) аёллари ва болаларини қайтаринглар. Сизлардан ким мана шу ўлжадан бирор нарсани ушлаб қолса, Аллоҳ бизга ато қилган биринчи нарсадан унга биз томондан олти туя (бор)», дедилар. Сўнг у — яъни Пайғамбар ﷺ — бир туяга яқинлашиб, унинг ўркачидан бир тук олиб, сўнг: «Эй одамлар, бу ўлжадан менга ҳеч нарса йўқ, ҳатто мана бу (тукча) ҳам (йўқ)», дедилар ва икки бармоқларини кўтардилар, «— фақат бешдан бири (хумс) бордир, бешдан бири ҳам сизларга қайтарилади. Бас, ипни ҳам, игнани ҳам (ўрнига) қайтаринглар», дедилар. Шунда қўлида бир тутам жун билан бир киши туриб: «Мен буни эгар остига ёпинчиқ (тўшама)мни тузатиш учун олган эдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аммо ундаги менга ва Абдулмутталиб ўғилларига тегишлиси — бу сеникидир», дедилар. У (киши): «Мана шу (гап) етиб, мен кўрган даражага етган экан, унда менга унинг ҳожати йўқ», деди ва уни ташлаб юборди.

وَعَن عمْرو بن عَبَسةَ قَالَ: صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى بَعِيرٍ مِنَ الْمَغْنَمِ فَلَمَّا سَلَّمَ أَخَذَ وَبَرَةً مِنْ جَنْبِ الْبَعِيرِ ثُمَّ قَالَ: «وَلَا يَحِلُّ لِي مِنْ غَنَائِمِكُمْ مِثْلُ هَذَا إِلَّا الْخُمُسُ وَالْخُمُسُ مَرْدُودٌ فِيكُمْ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Valid ibn Utba bizga aytib berdi, Valid bizga aytib berdi, Abdulloh ibn al-Alo bizga aytib berdiki, u Abu Sallom al-Asvadni eshitgan. U dedi: Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)ni shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ bizga gʻanimatdan boʻlgan bir tuyaga yuzlanib namoz oʻqib berdilar. Salom berganlaridan soʻng tuyaning yonidan bir tukni olib, soʻngra: «Sizlarning gʻanimatlaringizdan manabu (tukcha) ham menga halol emas, faqat xumsgina (halol), xums esa sizlarga qaytariladi», dedilar.Валид ибн Утба бизга айтиб берди, Валид бизга айтиб берди, Абдуллоҳ ибн ал-Ало бизга айтиб бердики, у Абу Саллом ал-Асвадни эшитган. У деди: Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)ни шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ бизга ғаниматдан бўлган бир туяга юзланиб намоз ўқиб бердилар. Салом берганларидан сўнг туянинг ёнидан бир тукни олиб, сўнгра: «Сизларнинг ғаниматларингиздан манабу (тукча) ҳам менга ҳалол эмас, фақат хумсгина (ҳалол), хумс эса сизларга қайтарилади», дедилар.

وَعَن جُبير بنُ مُطعِمٍ قَالَ: لَمَّا قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَهْمَ ذَوِي الْقُرْبَى بَيْنَ بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ أَتَيْتُهُ أَنَا وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ فَقُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ هَؤُلَاءِ إِخْوَانُنَا مِنْ بَنِي هَاشِمٍ لَا نُنْكِرُ فَضْلَهُمْ لِمَكَانِكَ الَّذِي وضعكَ اللَّهُ مِنْهُمْ أَرَأَيْتَ إِخْوَانَنَا مِنْ بَنِي الْمُطَّلِبِ أَعْطَيْتَهُمْ وَتَرَكْتَنَا وَإِنَّمَا قَرَابَتُنَا وَقَرَابَتُهُمْ وَاحِدَةً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّمَا بَنُو هَاشِمٍ وَبَنُو الْمُطَّلِبِ شَيْءٌ وَاحِدٌ هَكَذَا» . وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ. رَوَاهُ الشَّافِعِيُّ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي دَاوُدَ وَالنَّسَائِيِّ نَحْوُهُ وَفِيهِ: «إِنَّا وَبَنُو الْمُطَّلِبِ لَا نَفْتَرِقُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلَا إِسْلَامٍ وَإِنَّمَا نَحْنُ وَهُمْ شَيْءٌ وَاحِدٌ» وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعه

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zul-qurbo ulushini Banu Hoshim bilan Banul-Muttalib orasida taqsimlaganlarida, men va Usmon ibn Affon u zotning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, mana bular Banu Hoshim, Alloh sizni ular ichida joylashtirgan oʻrningiz sababli ularning fazlini inkor qilmaymiz. Ammo Banul-Muttalibga bergan-u, bizga bermaganingizni ayting-chi? Axir biz ham, ular ham sizga bir xil oʻrindamiz-ku», dedik. Rasululloh ﷺ: «Ular johiliyatda ham, Islomda ham mendan ajralmaganlar. Banu Hoshim va Banul-Muttalib bir narsadir», dedilar va barmoqlarini bir-biriga chalishtirdilar.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ зул-қурбо улушини Бану Ҳошим билан Банул-Мутталиб орасида тақсимлаганларида, мен ва Усмон ибн Аффон у зотнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мана булар Бану Ҳошим, Аллоҳ сизни улар ичида жойлаштирган ўрнингиз сабабли уларнинг фазлини инкор қилмаймиз. Аммо Банул-Мутталибга берган-у, бизга бермаганингизни айтинг-чи? Ахир биз ҳам, улар ҳам сизга бир хил ўриндамиз-ку», дедик. Расулуллоҳ ﷺ: «Улар жоҳилиятда ҳам, Исломда ҳам мендан ажралмаганлар. Бану Ҳошим ва Банул-Мутталиб бир нарсадир», дедилар ва бармоқларини бир-бирига чалиштирдилар.

عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَ: إِنِّي وَاقِفٌ فِي الصَّفِّ يَوْمَ بَدْرٍ فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَإِذَا بِغُلَامَيْنِ مِنَ الْأَنْصَارِ حَدِيثَة أسنانها فتمنيت أَنْ أَكُونَ بَيْنَ أَضْلَعَ مِنْهُمَا فَغَمَزَنِي أَحَدُهُمَا فَقَالَ: يَا عَمِّ هَلْ تَعْرِفُ أَبَا جَهْلٍ؟ قُلْتُ: نَعَمْ فَمَا حَاجَتُكَ إِلَيْهِ يَا ابْنَ أَخِي؟ قَالَ: أُخْبِرْتُ أَنَّهُ يَسُبُّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَئِنْ رَأَيْتُهُ لَا يُفَارِقُ سَوَادِي سَوَادَهُ حَتَّى يَمُوتَ الْأَعْجَلُ مِنَّا فَتَعَجَّبْتُ لِذَلِكَ قَالَ: وَغَمَزَنِي الْآخَرُ فَقَالَ لِي مِثْلَهَا فَلَمْ أَنْشَبْ أَنْ نَظَرْتُ إِلَى أَبِي جَهْلٍ يَجُولُ فِي النَّاسِ فَقُلْتُ: أَلَا تَرَيَانِ؟ هَذَا صَاحِبُكُمَا الَّذِي تَسْأَلَانِي عَنْهُ قَالَ: فابتدراه بسيفهما فَضَرَبَاهُ حَتَّى قَتَلَاهُ ثُمَّ انْصَرَفَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فأخبراهُ فَقَالَ: «أَيُّكُمَا قَتَلَهُ؟» فَقَالَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا: أَنَا قَتله فَقَالَ: «هلْ مسحتُما سيفَيكما؟» فَقَالَا: لَا فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى السَّيْفَيْنِ فَقَالَ: «كِلَاكُمَا قَتَلَهُ» . وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَلَبِهِ لِمُعَاذِ بن عَمْرِو بن الْجَمُوحِ وَالرَّجُلَانِ: مُعَاذُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْجَمُوحِ ومعاذ بن عفراء

Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Badr (jangi) kuni safda turganimda, oʻngimga va chapimga qaradim va ikkita yosh ansoriy bolani koʻrdim — men ulardan kuchliroq boʻlishimni istadim. Ulardan biri mening eʼtiborimni tortib: «Ey amaki! Sen Abu Jahlni bilasanmi?» — dedi. Men: «Ha, undan nima istaysan, ey jiyanim?» — dedim. U: «Menga — u Allohning Rasuli ﷺ ni haqorat qilishi — xabar qilingan. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar men uni koʻrsam, — ikkimizdan biri oʻz ajaliga yetguncha — mening tanam uning tanasidan ajralmaydi», — dedi. Men bu gapdan hayratlandim. Soʻng ikkinchi bola (ham) mening eʼtiborimni tortib, birinchisi aytgandek (gapni) aytdi. Bir ozdan keyin men Abu Jahlni odamlar orasida yurganini koʻrdim. Men (bolalarga): «Qaranglar! Mana, sizlar mendan soʻragan kishi shu», — dedim. Bas, ikkalasi uni qilichlari bilan urib, oʻldirdi va Allohning Rasuli ﷺ ga — buni xabar qilish uchun — qaytdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Qaysingiz uni oʻldirdi?» — dedi. Har biri: «Men uni oʻldirdim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Qilichlaringizni artdingizmi?» — dedi. Ular: «Yoʻq», — dedi. Soʻng u zot ularning qilichlariga qarab: «Shubhasiz, ikkalangiz (ham) uni oʻldirgansiz; va oʻlganning oʻljasi (salabi) Muoz ibn Amr ibn Jamuhga beriladi», — dedi. Bu ikki bola — Muoz ibn Afro va Muoz ibn Amr ibn Jamuh edi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Бадр (жанги) куни сафда турганимда, ўнгимга ва чапимга қарадим ва иккита ёш ансорий болани кўрдим — мен улардан кучлироқ бўлишимни истадим. Улардан бири менинг эътиборимни тортиб: «Эй амаки! Сен Абу Жаҳлни биласанми?» — деди. Мен: «Ҳа, ундан нима истайсан, эй жияним?» — дедим. У: «Менга — у Аллоҳнинг Расули ﷺ ни ҳақорат қилиши — хабар қилинган. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар мен уни кўрсам, — иккимиздан бири ўз ажалига етгунча — менинг танам унинг танасидан ажралмайди», — деди. Мен бу гапдан ҳайратландим. Сўнг иккинчи бола (ҳам) менинг эътиборимни тортиб, биринчиси айтгандек (гапни) айтди. Бир оздан кейин мен Абу Жаҳлни одамлар орасида юрганини кўрдим. Мен (болаларга): «Қаранглар! Мана, сизлар мендан сўраган киши шу», — дедим. Бас, иккаласи уни қиличлари билан уриб, ўлдирди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ га — буни хабар қилиш учун — қайтди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қайсингиз уни ўлдирди?» — деди. Ҳар бири: «Мен уни ўлдирдим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қиличларингизни артдингизми?» — деди. Улар: «Йўқ», — деди. Сўнг у зот уларнинг қиличларига қараб: «Шубҳасиз, иккалангиз (ҳам) уни ўлдиргансиз; ва ўлганнинг ўлжаси (салаби) Муоз ибн Амр ибн Жамуҳга берилади», — деди. Бу икки бола — Муоз ибн Афро ва Муоз ибн Амр ибн Жамуҳ эди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ بَدْرٍ: «مَنْ يَنْظُرُ لَنَا مَا صَنَعَ أَبُو جَهْلٍ؟» فَانْطَلَقَ ابْنُ مَسْعُودٍ فَوَجَدَهُ قَدْ ضَرَبَهُ ابْنَا عَفْرَاءَ حَتَّى بَرَدَ قَالَ: فَأَخَذَ بِلِحْيَتِهِ فَقَالَ: أَنْتَ أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ: وَهَلْ فَوْقَ رَجُلٍ قَتَلْتُمُوهُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ: فَلَوْ غَيْرُ أَكَّارٍ قتلني

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biz uchun Abu Jahl nima boʻlganini koʻrib keladi?» dedilar. Shunda Ibn Masʼud (koʻrgani) bordi va uni Afroning ikki oʻgʻli urib, (yiqilib) yotgan holda topdi. (Anas) dedi: (Ibn Masʼud) uning soqolidan ushlab: «Sen Abu Jahlmisan?» dedi. U: «Siz oʻldirgan kishidan yuksakroq odam ham bormi?» dedi — yoki: «Uni qavmi oʻldirdi», dedi. (Anas) dedi: Abu Mijlaz aytdi: Abu Jahl: «Meni dehqondan boshqasi oʻldirsa edi (yaxshi boʻlardi)», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким биз учун Абу Жаҳл нима бўлганини кўриб келади?» дедилар. Шунда Ибн Масъуд (кўргани) борди ва уни Афронинг икки ўғли уриб, (йиқилиб) ётган ҳолда топди. (Анас) деди: (Ибн Масъуд) унинг соқолидан ушлаб: «Сен Абу Жаҳлмисан?» деди. У: «Сиз ўлдирган кишидан юксакроқ одам ҳам борми?» деди — ёки: «Уни қавми ўлдирди», деди. (Анас) деди: Абу Мижлаз айтди: Абу Жаҳл: «Мени деҳқондан бошқаси ўлдирса эди (яхши бўларди)», деди.

وَعَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ: أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَهْطًا وَأَنَا جَالِسٌ فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم مِنْهُم رَجُلًا وَهُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ فَقُمْتُ فَقُلْتُ: مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ؟ وَاللَّهِ إِنِّي لَأُرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أوْ مُسلما» ذكرَ سَعْدٌ ثَلَاثًا وَأَجَابَهُ بِمِثْلِ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ: «إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ خَشْيَةَ أَنْ يُكَبَّ فِي النَّارِ عَلَى وَجْهِهِ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي رِوَايَةٍ لَهُمَا: قَالَ الزُّهْرِيُّ: فترى: أَن الْإِسْلَام الْكَلِمَة وَالْإِيمَان الْعَمَل الصَّالح

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir guruh odamlarga (zakot mablagʻidan) biror narsa taqsimladi — men ular orasida oʻtirgan edim — lekin u zot men eng yaxshisi deb hisoblagan bir kishini (bermay) qoldirdilar. Bas, men Rasululloh ﷺ ning oldiga borib, undan maxfiy (yaʼni yaqinlashib): «Nega siz oʻsha kishini (bermay) qoldirdingiz? Allohga qasamki, men uni moʻmin deb hisoblayman», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Yoki shunchaki musulmon (yaʼni Allohga boʻysungan)?» — dedilar. Men bir oz jim qoldim, lekin u haqida bilgan narsam tufayli savolimni takrorlamasdan tura olmadim. Men: «Yo Allohning Paygʻambari, nega siz oʻsha kishini (bermay) qoldirdingiz? Allohga qasamki, men uni moʻmin deb hisoblayman», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Yoki shunchaki musulmon?» — dedilar. Men yana bir oz jim qoldim, lekin u haqida bilgan narsam tufayli savolimni takrorlamasdan tura olmadim. Men: «Yo Rasululloh, nega siz oʻsha kishini (bermay) qoldirdingiz? Allohga qasamki, men uni moʻmin deb hisoblayman», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Yoki shunchaki musulmon?» — dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Men bir kishiga beraman — holbuki boshqasi menga sevimliroq — chunki u (birinchisi) yuziga doʻzax oʻtiga (Islomdan qaytib) tashlanishidan qoʻrqaman», — dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир гуруҳ одамларга (закот маблағидан) бирор нарса тақсимлади — мен улар орасида ўтирган эдим — лекин у зот мен энг яхшиси деб ҳисоблаган бир кишини (бермай) қолдирдилар. Бас, мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига бориб, ундан махфий (яъни яқинлашиб): «Нега сиз ўша кишини (бермай) қолдирдингиз? Аллоҳга қасамки, мен уни мўмин деб ҳисоблайман», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Ёки шунчаки мусулмон (яъни Аллоҳга бўйсунган)?» — дедилар. Мен бир оз жим қолдим, лекин у ҳақида билган нарсам туфайли саволимни такрорламасдан тура олмадим. Мен: «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари, нега сиз ўша кишини (бермай) қолдирдингиз? Аллоҳга қасамки, мен уни мўмин деб ҳисоблайман», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Ёки шунчаки мусулмон?» — дедилар. Мен яна бир оз жим қолдим, лекин у ҳақида билган нарсам туфайли саволимни такрорламасдан тура олмадим. Мен: «Ё Расулуллоҳ, нега сиз ўша кишини (бермай) қолдирдингиз? Аллоҳга қасамки, мен уни мўмин деб ҳисоблайман», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Ёки шунчаки мусулмон?» — дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Мен бир кишига бераман — ҳолбуки бошқаси менга севимлироқ — чунки у (биринчиси) юзига дўзах ўтига (Исломдан қайтиб) ташланишидан қўрқаман», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ يَعْنِي يَوْمَ بَدْرٍ فَقَالَ: «إِنَّ عُثْمَانَ انْطَلَقَ فِي حَاجَةِ اللَّهِ وَحَاجَةِ رَسُولِهِ وَإِنِّي أُبَايِعُ لَهُ» فَضَرَبَ لَهُ رسولُ الله بِسَهْمٍ وَلَمْ يَضْرِبْ بِشَيْءٍ لِأَحَدٍ غَابَ غَيْرَهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ — yaʼni Badr kuni — oʻrnilaridan turib: «Albatta, Usmon Alloh hojati va Allohning Rasuli hojati yoʻlida ketdi, men u uchun bayʼat qilaman», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ unga ulush ajratdilar va undan boshqa gʻoyib boʻlgan hech kimga ulush ajratmadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ — яъни Бадр куни — ўрниларидан туриб: «Албатта, Усмон Аллоҳ ҳожати ва Аллоҳнинг Расули ҳожати йўлида кетди, мен у учун байъат қиламан», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга улуш ажратдилар ва ундан бошқа ғойиб бўлган ҳеч кимга улуш ажратмадилар.