حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ بِالطَّوِيلِ الْبَائِنِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ وَلَيْسَ بِالأَبْيَضِ الأَمْهَقِ وَلاَ بِالآدَمِ وَلاَ بِالْجَعْدِ الْقَطَطِ وَلاَ بِالسَّبِطِ بَعَثَهُ اللَّهُ عَلَى رَأْسِ أَرْبَعِينَ سَنَةً فَأَقَامَ بِمَكَّةَ عَشْرَ سِنِينَ وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرَ سِنِينَ وَتَوَفَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى رَأْسِ سِتِّينَ سَنَةً وَلَيْسَ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ عِشْرُونَ شَعْرَةً بَيْضَاءَ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ na haddan tashqari uzun boʻyli, na past boʻyli edilar; na koʻzni qamashtiradigan oppoq, na bugʻdoyrang edilar; sochlari na juda jingalak, na juda tekis edi. Alloh u zotni qirq yoshga toʻlganlarida (Paygʻambar qilib) yubordi. (U zot) Makkada oʻn yil, Madinada oʻn yil turdilar va Alloh u zotni oltmish yoshga toʻlganlarida vafot ettirdi. Bosh va soqollarida yigirmata oq tola yoʻq edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ на ҳаддан ташқари узун бўйли, на паст бўйли эдилар; на кўзни қамаштирадиган оппоқ, на буғдойранг эдилар; сочлари на жуда жингалак, на жуда текис эди. Аллоҳ у зотни қирқ ёшга тўлганларида (Пайғамбар қилиб) юборди. (У зот) Маккада ўн йил, Мадинада ўн йил турдилар ва Аллоҳ у зотни олтмиш ёшга тўлганларида вафот эттирди. Бош ва соқолларида йигирмата оқ тола йўқ эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَرَانِي اللَّيْلَةَ عِنْدَ الْكَعْبَةِ فَرَأَيْتُ رَجُلاً آدَمَ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنْ أُدْمِ الرِّجَالِ لَهُ لِمَّةٌ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنَ اللِّمَمِ قَدْ رَجَّلَهَا فَهِيَ تَقْطُرُ مَاءً مُتَّكِئًا عَلَى رَجُلَيْنِ - أَوْ عَلَى عَوَاتِقِ رَجُلَيْنِ - يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا قِيلَ هَذَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ثُمَّ إِذَا أَنَا بِرَجُلٍ جَعْدٍ قَطَطٍ أَعْوَرِ الْعَيْنِ الْيُمْنَى كَأَنَّهَا عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقِيلَ لِي هَذَا الْمَسِيحُ الدَّجَّالُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men bir kecha oʻzimni Kaʼba yonida koʻrdim. Shunda bugʻdayrang bir kishini koʻrdim — siz koʻradigan bugʻdayrang erkaklarning eng goʻzali kabi; uning bir tutam (yelkagacha) sochi bor edi — siz koʻradigan tutam sochlarning eng goʻzali kabi; uni taragan (boʻlib), undan suv tomib turardi; u ikki kishiga — yoki ikki kishining yelkasiga — suyangan holda Baytni (Kaʼbani) tavof qilardi. Men: ‹Bu kim?› deb soʻradim. ‹Bu — Maryam oʻgʻli al-Masih (Iso)›, deyildi. Soʻng (qarasam,) bir jingalak, qattiq (siyrak-burama) sochli, oʻng koʻzi koʻr — goʻyo (koʻzi) boʻrtgan (suvli) uzum donasidek — kishi (oldimda) edi. Men: ‹Bu kim?› deb soʻradim. ‹Bu — al-Masih ad-Dajjol›, deyildi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен бир кеча ўзимни Каъба ёнида кўрдим. Шунда буғдайранг бир кишини кўрдим — сиз кўрадиган буғдайранг эркакларнинг энг гўзали каби; унинг бир тутам (елкагача) сочи бор эди — сиз кўрадиган тутам сочларнинг энг гўзали каби; уни тараган (бўлиб), ундан сув томиб турарди; у икки кишига — ёки икки кишининг елкасига — суянган ҳолда Байтни (Каъбани) тавоф қиларди. Мен: ‹Бу ким?› деб сўрадим. ‹Бу — Марям ўғли ал-Масиҳ (Исо)›, дейилди. Сўнг (қарасам,) бир жингалак, қаттиқ (сийрак-бурама) сочли, ўнг кўзи кўр — гўё (кўзи) бўртган (сувли) узум донасидек — киши (олдимда) эди. Мен: ‹Бу ким?› деб сўрадим. ‹Бу — ал-Масиҳ ад-Дажжол›, дейилди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَمْسٌ مِنَ الْفِطْرَةِ تَقْلِيمُ الأَظَافِرِ وَقَصُّ الشَّارِبِ وَنَتْفُ الإِبْطِ وَحَلْقُ الْعَانَةِ وَالاِخْتِتَانُ ‏.‏

Said ibn Abu Said al-Maqburiy otasidan, u esa Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha, u shunday dedi: «Beshta narsa fitratdandir: tirnoqlarni olish, moʻylovni qirqish, qoʻltiq tukini yulish, qov tukini qirish va xatna qilish».Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурий отасидан, у эса Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича, у шундай деди: «Бешта нарса фитратдандир: тирноқларни олиш, мўйловни қирқиш, қўлтиқ тукини юлиш, қов тукини қириш ва хатна қилиш».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ إِبْرَاهِيمُ صلى الله عليه وسلم أَوَّلَ النَّاسِ ضَيَّفَ الضَّيْفَ وَأَوَّلَ النَّاسِ اخْتَتَنَ وَأَوَّلَ النَّاسِ قَصَّ الشَّارِبَ وَأَوَّلَ النَّاسِ رَأَى الشَّيْبَ فَقَالَ يَا رَبِّ مَا هَذَا فَقَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَقَارٌ يَا إِبْرَاهِيمُ ‏.‏ فَقَالَ رَبِّ زِدْنِي وَقَارًا ‏.‏ قَالَ يَحْيَى وَسَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ يُؤْخَذُ مِنَ الشَّارِبِ حَتَّى يَبْدُوَ طَرَفُ الشَّفَةِ وَهُوَ الإِطَارُ وَلاَ يَجُزُّهُ فَيُمَثِّلُ بِنَفْسِهِ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha, u shunday dedi: «Ibrohim (alayhissalom) mehmonni birinchi boʻlib mehmon qilgan, birinchi boʻlib xatna qilgan, birinchi boʻlib moʻylovini qirqqan va birinchi boʻlib oq soch koʻrgan kishidir. U: ‹Ey Robbim, bu nima?› dedi. Tabaraka va taolo Alloh: ‹Bu — viqor (salobat)dir, ey Ibrohim›, dedi. U: ‹Robbim, menga viqorni ziyoda qilgin›, dedi». Yahyo aytdi: Men Molikning shunday deganini eshitdim: «Moʻylov labning cheti koʻringuncha olinadi — bu chet itordir; uni butunlay qirib, oʻzini majruh qilib qoʻymasin».Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича, у шундай деди: «Иброҳим (алайҳиссалом) меҳмонни биринчи бўлиб меҳмон қилган, биринчи бўлиб хатна қилган, биринчи бўлиб мўйловини қирққан ва биринчи бўлиб оқ соч кўрган кишидир. У: ‹Эй Роббим, бу нима?› деди. Табарака ва таоло Аллоҳ: ‹Бу — виқор (салобат)дир, эй Иброҳим›, деди. У: ‹Роббим, менга виқорни зиёда қилгин›, деди». Яҳё айтди: Мен Моликнинг шундай деганини эшитдим: «Мўйлов лабнинг чети кўрингунча олинади — бу чет итордир; уни бутунлай қириб, ўзини мажруҳ қилиб қўймасин».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ السَّلَمِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَأْكُلَ الرَّجُلُ بِشِمَالِهِ أَوْ يَمْشِيَ فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ وَأَنْ يَشْتَمِلَ الصَّمَّاءَ وَأَنْ يَحْتَبِيَ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ كَاشِفًا عَنْ فَرْجِهِ ‏.‏

Abu Zubayr (rahimahulloh) Jobir ibn Abdulloh as-Salamiy (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ kishining chap qoʻli bilan ovqatlanishidan, yo bir toq kavush bilan yurishidan, sammoʼ (bir kiyimga butunlay burkanib olish)dan hamda bir kiyimga oʻralib, avratini ochib tizzalarini qorniga tortib oʻtirishidan qaytardilar.Абу Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) Жобир ибн Абдуллоҳ ас-Саламий (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ кишининг чап қўли билан овқатланишидан, ё бир тоқ кавуш билан юришидан, саммоъ (бир кийимга бутунлай бурканиб олиш)дан ҳамда бир кийимга ўралиб, авратини очиб тиззаларини қорнига тортиб ўтиришидан қайтардилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَأْكُلْ بِيَمِينِهِ وَلْيَشْرَبْ بِيَمِينِهِ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْكُلُ بِشِمَالِهِ وَيَشْرَبُ بِشِمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakr ibn Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Umar orqali Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz yesa, oʻng qoʻli bilan yesin va oʻng qoʻli bilan ichsin. Chunki shayton chap qoʻli bilan yeydi va chap qoʻli bilan ichadi», dedilar.Абу Бакр ибн Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар орқали Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз еса, ўнг қўли билан есин ва ўнг қўли билан ичсин. Чунки шайтон чап қўли билан ейди ва чап қўли билан ичади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ الْمِسْكِينُ بِهَذَا الطَّوَّافِ الَّذِي يَطُوفُ عَلَى النَّاسِ فَتَرُدُّهُ اللُّقْمَةُ وَاللُّقْمَتَانِ وَالتَّمْرَةُ وَالتَّمْرَتَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَمَا الْمِسْكِينُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الَّذِي لاَ يَجِدُ غِنًى يُغْنِيهِ وَلاَ يَفْطُنُ النَّاسُ لَهُ فَيُتَصَدَّقَ عَلَيْهِ وَلاَ يَقُومُ فَيَسْأَلَ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Miskin (haqiqiy bechora) odamlar oldidan aylanib yurib, bir-ikki luqma yoki bir-ikki dona xurmo bilan qaytariladigan kishi emas», — dedilar. (Sahobalar:) «Unday boʻlsa miskin kim, yo Rasululloh?» — deyishdi. (U zot:) «Oʻzini boy qiladigan (yetarli) narsa topmaydigan, (ahvoli) sezilmagani uchun unga sadaqa berilmaydigan va odamlardan biror narsa soʻramaydigan kishidir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мискин (ҳақиқий бечора) одамлар олдидан айланиб юриб, бир-икки луқма ёки бир-икки дона хурмо билан қайтариладиган киши эмас», — дедилар. (Саҳобалар:) «Ундай бўлса мискин ким, ё Расулуллоҳ?» — дейишди. (У зот:) «Ўзини бой қиладиган (етарли) нарса топмайдиган, (аҳволи) сезилмагани учун унга садақа берилмайдиган ва одамлардан бирор нарса сўрамайдиган кишидир», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنِ ابْنِ بُجَيْدٍ الأَنْصَارِيِّ، ثُمَّ الْحَارِثِيِّ عَنْ جَدَّتِهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ رُدُّوا الْمِسْكِينَ وَلَوْ بِظِلْفٍ مُحْرَقٍ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Aslam — Ibn Bujayd al-Ansoriy al-Horisiydan, u esa buvisi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ: «Miskinni quruq qaytarmanglar, hatto bir kuygan tuyoq boʻlsa ham bering», dedilar.Зайд ибн Аслам — Ибн Бужайд ал-Ансорий ал-Ҳорисийдан, у эса бувиси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Мискинни қуруқ қайтарманглар, ҳатто бир куйган туёқ бўлса ҳам беринг», дедилар.

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَأْكُلُ الْمُسْلِمُ فِي مِعًى وَاحِدٍ وَالْكَافِرُ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon bir ichak bilan yeydi, kofir esa yetti ichak bilan yeydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон бир ичак билан ейди, кофир эса етти ичак билан ейди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَافَهُ ضَيْفٌ كَافِرٌ فَأَمَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَاةٍ فَحُلِبَتْ فَشَرِبَ حِلاَبَهَا ثُمَّ أُخْرَى فَشَرِبَهُ ثُمَّ أُخْرَى فَشَرِبَهُ حَتَّى شَرِبَ حِلاَبَ سَبْعِ شِيَاهٍ ثُمَّ إِنَّهُ أَصْبَحَ فَأَسْلَمَ فَأَمَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَاةٍ فَحُلِبَتْ فَشَرِبَ حِلاَبَهَا ثُمَّ أَمَرَ لَهُ بِأُخْرَى فَلَمْ يَسْتَتِمَّهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ الْمُؤْمِنُ يَشْرَبُ فِي مِعًى وَاحِدٍ وَالْكَافِرُ يَشْرَبُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga bir mehmon kelibdi, u kofir edi. Rasululloh ﷺ uning uchun bir qoʻyni (sogʻishga) buyurdilar. (Qoʻy) sogʻildi, u uning sutini ichdi. Soʻng yana biri (sogʻildi), uni ham ichdi. Soʻng yana biri (sogʻildi), uni ham ichdi. Hatto u yetti qoʻyning sutini ichdi. Soʻng tongda u musulmon boʻldi. Rasululloh ﷺ uning uchun bir qoʻyni (sogʻishga) buyurdilar, u uning sutini ichdi. Soʻng yana birini (sogʻishga) buyurdilar, ammo u uni tugata olmadi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Moʻmin bitta ichakka (toʻyguncha) ichadi, kofir esa yetti ichakka (toʻyguncha) ichadi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га бир меҳмон келибди, у кофир эди. Расулуллоҳ ﷺ унинг учун бир қўйни (соғишга) буюрдилар. (Қўй) соғилди, у унинг сутини ичди. Сўнг яна бири (соғилди), уни ҳам ичди. Сўнг яна бири (соғилди), уни ҳам ичди. Ҳатто у етти қўйнинг сутини ичди. Сўнг тонгда у мусулмон бўлди. Расулуллоҳ ﷺ унинг учун бир қўйни (соғишга) буюрдилар, у унинг сутини ичди. Сўнг яна бирини (соғишга) буюрдилар, аммо у уни тугата олмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин битта ичакка (тўйгунча) ичади, кофир эса етти ичакка (тўйгунча) ичади», — дедилар.

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الَّذِي يَشْرَبُ فِي آنِيَةِ الْفِضَّةِ إِنَّمَا يُجَرْجِرُ فِي بَطْنِهِ نَارَ جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning rafiqasi Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kumush idishda ichadigan kishi, albatta, qornida jahannam olovini gʻuldiratadi», — dedilar.Набий ﷺ нинг рафиқаси Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кумуш идишда ичадиган киши, албатта, қорнида жаҳаннам оловини ғулдиратади», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ حَبِيبٍ، مَوْلَى سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ أَبِي الْمُثَنَّى الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ فَدَخَلَ عَلَيْهِ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ فَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ أَسَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنِ النَّفْخِ فِي الشَّرَابِ فَقَالَ لَهُ أَبُو سَعِيدٍ نَعَمْ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لاَ أَرْوَى مِنْ نَفَسٍ وَاحِدٍ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَبِنِ الْقَدَحَ عَنْ فِيكَ ثُمَّ تَنَفَّسْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَرَى الْقَذَاةَ فِيهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَهْرِقْهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Musanno al-Juhaniy (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha, u shunday dedi: «Men Marvon ibn al-Hakamning oldida edim, uning huzuriga Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) kirdi. Marvon ibn al-Hakam unga: ‹Rasululloh ﷺ ichimlikka puflashdan qaytarganlarini eshitganmisan?› dedi. Abu Said unga: ‹Ha›, dedi. Bir kishi u zotga: ‹Yo Rasululloh, men bir nafas bilan qonmayman›, degan edi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Idishni ogʻzingdan uzoqlashtir, soʻng nafas ol›, dedilar. U: ‹Men unda xas-choʻp koʻrsam-chi?› dedi. U zot: ‹Uni toʻkib tashla›, dedilar».Абу Мусанно ал-Жуҳаний (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича, у шундай деди: «Мен Марвон ибн ал-Ҳакамнинг олдида эдим, унинг ҳузурига Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) кирди. Марвон ибн ал-Ҳакам унга: ‹Расулуллоҳ ﷺ ичимликка пуфлашдан қайтарганларини эшитганмисан?› деди. Абу Саид унга: ‹Ҳа›, деди. Бир киши у зотга: ‹Ё Расулуллоҳ, мен бир нафас билан қонмайман›, деган эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Идишни оғзингдан узоқлаштир, сўнг нафас ол›, дедилар. У: ‹Мен унда хас-чўп кўрсам-чи?› деди. У зот: ‹Уни тўкиб ташла›, дедилар».

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، وَعَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَعُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، كَانُوا يَشْرَبُونَ قِيَامًا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob, Ali ibn Abu Tolib va Usmon ibn Affon (roziyallohu anhum) tik turgan holda ichar edilar.Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб, Али ибн Абу Толиб ва Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳум) тик турган ҳолда ичар эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، وَسَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، كَانَا لاَ يَرَيَانِ بِشُرْبِ الإِنْسَانِ وَهُوَ قَائِمٌ بَأْسًا ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, moʻminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho) va Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) inson tik turgan holda ichishida zarar koʻrmas edilar.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, мўминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо) ва Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) инсон тик турган ҳолда ичишида зарар кўрмас эдилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْقَارِيِّ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَشْرَبُ قَائِمًا ‏.‏

Abu Jaʼfar al-Qoriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha, u: «Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni tik turgan holda ichayotganini koʻrdim», dedi.Абу Жаъфар ал-Қорий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича, у: «Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни тик турган ҳолда ичаётганини кўрдим», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَشْرَبُ قَائِمًا ‏.‏

Omir ibn Abdulloh ibn az-Zubayr (rahimahulloh) otasi (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, u tik turgan holda ichar edi.Омир ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) отаси (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, у тик турган ҳолда ичар эди.

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِلَبَنٍ قَدْ شِيبَ بِمَاءٍ مِنَ الْبِئْرِ وَعَنْ يَمِينِهِ أَعْرَابِيٌّ وَعَنْ يَسَارِهِ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ فَشَرِبَ ثُمَّ أَعْطَى الأَعْرَابِيَّ وَقَالَ ‏ "‏ الأَيْمَنَ فَالأَيْمَنَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Shihob Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ ga quduq suvi aralashtirilgan sut keltirildi. U zotning oʻng tomonlarida bir aʼrobiy (badaviy), chap tomonlarida Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu) bor edi. U zot ichdilar, soʻng idishni aʼrobiyga berib: «Oʻng tomondagiga, soʻng (undan keyingi) oʻng tomondagiga beriladi», dedilar.Ибн Шиҳоб Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ га қудуқ суви аралаштирилган сут келтирилди. У зотнинг ўнг томонларида бир аъробий (бадавий), чап томонларида Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) бор эди. У зот ичдилар, сўнг идишни аъробийга бериб: «Ўнг томондагига, сўнг (ундан кейинги) ўнг томондагига берилади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِشَرَابٍ فَشَرِبَ مِنْهُ وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ وَعَنْ يَسَارِهِ الأَشْيَاخُ فَقَالَ لِلْغُلاَمِ ‏ "‏ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَ هَؤُلاَءِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الْغُلاَمُ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ أُوثِرُ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا ‏.‏ قَالَ فَتَلَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَدِهِ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga bir ichimlik (suvga aralashtirilgan sut) keltirildi va u zot undan biroz ichdilar. Uning oʻng tomonida bir bola, chap tomonida esa baʼzi qariyalar oʻtirgan edi. Allohning Rasuli ﷺ bolaga: «Men qolgan ichimlikni mana bu (qariya)larga berishimga ruxsat berasanmi?» — dedilar. Bola: «Yo Rasululloh, men siz ichgan (idish)dan qolganini ichishda — oʻzimdan boshqa hech kimni afzal koʻrmayman», — dedi. Bas, u zot uni unga (bolaga) berdilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га бир ичимлик (сувга аралаштирилган сут) келтирилди ва у зот ундан бироз ичдилар. Унинг ўнг томонида бир бола, чап томонида эса баъзи қариялар ўтирган эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ болага: «Мен қолган ичимликни мана бу (қария)ларга беришимга рухсат берасанми?» — дедилар. Бола: «Ё Расулуллоҳ, мен сиз ичган (идиш)дан қолганини ичишда — ўзимдан бошқа ҳеч кимни афзал кўрмайман», — деди. Бас, у зот уни унга (болага) бердилар.

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ أَبُو طَلْحَةَ لأُمِّ سُلَيْمٍ لَقَدْ سَمِعْتُ صَوْتَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَعِيفًا أَعْرِفُ فِيهِ الْجُوعَ فَهَلْ عِنْدَكِ مِنْ شَىْءٍ فَقَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ فَأَخْرَجَتْ أَقْرَاصًا مِنْ شَعِيرٍ ثُمَّ أَخَذَتْ خِمَارًا لَهَا فَلَفَّتِ الْخُبْزَ بِبَعْضِهِ ثُمَّ دَسَّتْهُ تَحْتَ يَدِي وَرَدَّتْنِي بِبَعْضِهِ ثُمَّ أَرْسَلَتْنِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ النَّاسُ فَقُمْتُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آرْسَلَكَ أَبُو طَلْحَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لِلطَّعَامِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَنْ مَعَهُ ‏"‏ قُومُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقْتُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ حَتَّى جِئْتُ أَبَا طَلْحَةَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ قَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ وَلَيْسَ عِنْدَنَا مِنَ الطَّعَامِ مَا نُطْعِمُهُمْ ‏.‏ فَقَالَتِ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو طَلْحَةَ حَتَّى لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو طَلْحَةَ مَعَهُ حَتَّى دَخَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلُمِّي يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا عِنْدَكِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَتْ بِذَلِكَ الْخُبْزِ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفُتَّ وَعَصَرَتْ عَلَيْهِ أُمُّ سُلَيْمٍ عُكَّةً لَهَا فَآدَمَتْهُ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ بِالدُّخُولِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى أَكَلَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَشَبِعُوا وَالْقَوْمُ سَبْعُونَ رَجُلاً أَوْ ثَمَانُونَ رَجُلاً ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha Ummu Sulaymga: «Men Rasululloh ﷺ ning ovozlarini zaif eshitdim, unda ochlik borligini bildim. Senda biror narsa bormi?» dedi. U: «Ha», dedi va arpadan bir necha non chiqardi. Soʻng oʻzining roʻmolini olib, uning bir qismi bilan nonni oʻradi, soʻng uni mening kiyimim ostiga yashirdi va bir qismini menga (yopinchiq qilib) oʻradi. Soʻng meni Rasululloh ﷺ ning oldilariga yubordi. (Anas) dedi: Men uni olib bordim. Rasululloh ﷺ ni masjidda odamlar bilan birga oʻtirgan holda topdim. Men ularning oldida turdim. Rasululloh ﷺ: «Seni Abu Talha yubordimi?» dedilar. (Anas) dedi: Men: «Ha», dedim. U zot: «Taomgami?» dedilar. Men: «Ha», dedim. Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan birga boʻlganlarga: «Turinglar», dedilar. (Anas) dedi: U zot yoʻlga chiqdilar, men ham ularning oldida yoʻlga chiqdim, nihoyat Abu Talhaning oldiga kelib, unga xabar berdim. Abu Talha: «Ey Ummu Sulaym! Rasululloh ﷺ odamlar bilan keldilar, bizda esa ularni toʻydiradigan narsa yoʻq», dedi. U (Ummu Sulaym): «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedi. (Anas) dedi: Abu Talha yoʻlga chiqib, Rasululloh ﷺ ni kutib oldi. Rasululloh ﷺ u bilan birga keldilar, nihoyat ikkovlari (uyga) kirdilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Ummu Sulaym! Senda bor narsani keltir», dedilar. U oʻsha nonni keltirdi. Rasululloh ﷺ buyurdilar, u uvoqlandi. Ummu Sulaym uning ustiga oʻzining yogʻ idishini siqib (yogʻ qoʻshib), unga (taomga) qatiq-mast qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ unga Alloh xohlagan narsani (duo) aytdilar. Soʻng: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. U ularga ruxsat berdi. Ular toʻyguncha yedilar, soʻng chiqib ketdilar. Soʻng u zot: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. U ularga ruxsat berdi. Ular toʻyguncha yedilar, soʻng chiqib ketdilar. Soʻng u zot: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. Nihoyat hammalari yeb, toʻyishdi. Bu qavm yetmish yoki sakson kishi edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа Умму Сулаймга: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг овозларини заиф эшитдим, унда очлик борлигини билдим. Сенда бирор нарса борми?» деди. У: «Ҳа», деди ва арпадан бир неча нон чиқарди. Сўнг ўзининг рўмолини олиб, унинг бир қисми билан нонни ўради, сўнг уни менинг кийимим остига яширди ва бир қисмини менга (ёпинчиқ қилиб) ўради. Сўнг мени Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига юборди. (Анас) деди: Мен уни олиб бордим. Расулуллоҳ ﷺ ни масжидда одамлар билан бирга ўтирган ҳолда топдим. Мен уларнинг олдида турдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Сени Абу Талҳа юбордими?» дедилар. (Анас) деди: Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Таомгами?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан бирга бўлганларга: «Туринглар», дедилар. (Анас) деди: У зот йўлга чиқдилар, мен ҳам уларнинг олдида йўлга чиқдим, ниҳоят Абу Талҳанинг олдига келиб, унга хабар бердим. Абу Талҳа: «Эй Умму Сулайм! Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан келдилар, бизда эса уларни тўйдирадиган нарса йўқ», деди. У (Умму Сулайм): «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир», деди. (Анас) деди: Абу Талҳа йўлга чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ ни кутиб олди. Расулуллоҳ ﷺ у билан бирга келдилар, ниҳоят икковлари (уйга) кирдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умму Сулайм! Сенда бор нарсани келтир», дедилар. У ўша нонни келтирди. Расулуллоҳ ﷺ буюрдилар, у увоқланди. Умму Сулайм унинг устига ўзининг ёғ идишини сиқиб (ёғ қўшиб), унга (таомга) қатиқ-маст қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унга Аллоҳ хоҳлаган нарсани (дуо) айтдилар. Сўнг: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. У уларга рухсат берди. Улар тўйгунча едилар, сўнг чиқиб кетдилар. Сўнг у зот: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. У уларга рухсат берди. Улар тўйгунча едилар, сўнг чиқиб кетдилар. Сўнг у зот: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. Ниҳоят ҳаммалари еб, тўйишди. Бу қавм етмиш ёки саксон киши эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ طَعَامُ الاِثْنَيْنِ كَافِي الثَّلاَثَةِ وَطَعَامُ الثَّلاَثَةِ كَافِي الأَرْبَعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki kishining taomi uch kishiga kifoya qiladi, uch kishining taomi toʻrt kishiga kifoya qiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки кишининг таоми уч кишига кифоя қилади, уч кишининг таоми тўрт кишига кифоя қилади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَغْلِقُوا الْبَابَ وَأَوْكُوا السِّقَاءَ وَأَكْفِئُوا الإِنَاءَ - أَوْ خَمِّرُوا الإِنَاءَ - وَأَطْفِئُوا الْمِصْبَاحَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لاَ يَفْتَحُ غَلَقًا وَلاَ يَحُلُّ وِكَاءً وَلاَ يَكْشِفُ إِنَاءً وَإِنَّ الْفُوَيْسِقَةَ تُضْرِمُ عَلَى النَّاسِ بَيْتَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zubayr al-Makkiy Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ: «Eshikni yopinglar, mesh (suv idishi)ni bogʻlanglar, idishni agʻdarib qoʻyinglar — yoki idishni yopinglar — va chiroqni oʻchiringlar. Chunki shayton bogʻlangan eshikni ochmaydi, bogʻlangan tugunni yechmaydi va idishni ochmaydi. Berkitilmasa, kichkina bir sichqon odamlarning uyini oʻz boshlariga yoqib yuborishi mumkin», dedilar.Абу Зубайр ал-Маккий Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Эшикни ёпинглар, меш (сув идиши)ни боғланглар, идишни ағдариб қўйинглар — ёки идишни ёпинглар — ва чироқни ўчиринглар. Чунки шайтон боғланган эшикни очмайди, боғланган тугунни ечмайди ва идишни очмайди. Беркитилмаса, кичкина бир сичқон одамларнинг уйини ўз бошларига ёқиб юбориши мумкин», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتُهُ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَضِيَافَتُهُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ فَمَا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ وَلاَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَثْوِيَ عِنْدَهُ حَتَّى يُحْرِجَهُ ‏"‏ ‏.‏

Said ibn Abu Said al-Maqburiy Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga va oxirat kuniga imon keltirsa, yaxshi soʻz aytsin yoki jim tursin. Kim Allohga va oxirat kuniga imon keltirsa, qoʻshnisini hurmat qilsin. Kim Allohga va oxirat kuniga imon keltirsa, mehmonini ikrom qilsin. Uning joizasi (alohida izzat-ikromi) — bir kecha-kunduz, mehmonligi esa uch kundir; bundan ortigʻi sadaqadir. Mehmonga, mezbonni tang ahvolga solib qoʻyguncha uning uyida turib qolishi halol emas», dedilar.Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурий Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга ва охират кунига имон келтирса, яхши сўз айтсин ёки жим турсин. Ким Аллоҳга ва охират кунига имон келтирса, қўшнисини ҳурмат қилсин. Ким Аллоҳга ва охират кунига имон келтирса, меҳмонини икром қилсин. Унинг жоизаси (алоҳида иззат-икроми) — бир кеча-кундуз, меҳмонлиги эса уч кундир; бундан ортиғи садақадир. Меҳмонга, мезбонни танг аҳволга солиб қўйгунча унинг уйида туриб қолиши ҳалол эмас», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَمَا رَجُلٌ يَمْشِي بِطَرِيقٍ إِذِ اشْتَدَّ عَلَيْهِ الْعَطَشُ فَوَجَدَ بِئْرًا فَنَزَلَ فِيهَا فَشَرِبَ وَخَرَجَ فَإِذَا كَلْبٌ يَلْهَثُ يَأْكُلُ الثَّرَى مِنَ الْعَطَشِ فَقَالَ الرَّجُلُ لَقَدْ بَلَغَ هَذَا الْكَلْبَ مِنَ الْعَطَشِ مِثْلُ الَّذِي بَلَغَ مِنِّي فَنَزَلَ الْبِئْرَ فَمَلأَ خُفَّهُ ثُمَّ أَمْسَكَهُ بِفِيهِ حَتَّى رَقِيَ فَسَقَى الْكَلْبَ فَشَكَرَ اللَّهُ لَهُ فَغَفَرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنَّ لَنَا فِي الْبَهَائِمِ لأَجْرًا فَقَالَ ‏"‏ فِي كُلِّ ذَاتِ كَبِدٍ رَطْبَةٍ أَجْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi yoʻlda ketayotgan edi, uni chanqoqlik qattiq qiynadi. Shunda u bir quduqni topib, unga tushdi va suv ichib chiqdi. Qarasa, bir it chanqoqdan tili osilib, nam tuproqni yalayapti. Kishi: ‹Bu itga ham menga yetgan chanqoqdek chanqoqlik yetibdi›, dedi-da, quduqqa tushib, maxsisini (etigini) suvga toʻldirdi, soʻng uni ogʻzida tishlab (yuqoriga) chiqquncha koʻtarib chiqib, itni sugʻordi. Shunda Alloh uning (bu ishidan) minnatdor boʻlib, uni magʻfirat qildi», dedilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, bizga hayvonlar (uchun qilgan yaxshiligimiz)da ham ajr bormi?» deyishdi. U zot: «Har bir nam jigarli (jonivor)da ajr bordir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши йўлда кетаётган эди, уни чанқоқлик қаттиқ қийнади. Шунда у бир қудуқни топиб, унга тушди ва сув ичиб чиқди. Қараса, бир ит чанқоқдан тили осилиб, нам тупроқни ялаяпти. Киши: ‹Бу итга ҳам менга етган чанқоқдек чанқоқлик етибди›, деди-да, қудуққа тушиб, махсисини (этигини) сувга тўлдирди, сўнг уни оғзида тишлаб (юқорига) чиққунча кўтариб чиқиб, итни суғорди. Шунда Аллоҳ унинг (бу ишидан) миннатдор бўлиб, уни мағфират қилди», дедилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, бизга ҳайвонлар (учун қилган яхшилигимиз)да ҳам ажр борми?» дейишди. У зот: «Ҳар бир нам жигарли (жонивор)да ажр бордир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْثًا قِبَلَ السَّاحِلِ فَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ وَهُمْ ثَلاَثُمِائَةٍ ‏.‏ قَالَ وَأَنَا فِيهِمْ - قَالَ - فَخَرَجْنَا حَتَّى إِذَا كُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ فَنِيَ الزَّادُ فَأَمَرَ أَبُو عُبَيْدَةَ بِأَزْوَادِ ذَلِكَ الْجَيْشِ فَجُمِعَ ذَلِكَ كُلُّهُ فَكَانَ مِزْوَدَىْ تَمْرٍ - قَالَ - فَكَانَ يُقَوِّتُنَاهُ كُلَّ يَوْمٍ قَلِيلاً قَلِيلاً حَتَّى فَنِيَ وَلَمْ تُصِبْنَا إِلاَّ تَمْرَةٌ تَمْرَةٌ فَقُلْتُ وَمَا تُغْنِي تَمْرَةٌ فَقَالَ لَقَدْ وَجَدْنَا فَقْدَهَا حِينَ فَنِيَتْ - قَالَ - ثُمَّ انْتَهَيْنَا إِلَى الْبَحْرِ فَإِذَا حُوتٌ مِثْلُ الظَّرِبِ فَأَكَلَ مِنْهُ ذَلِكَ الْجَيْشُ ثَمَانِيَ عَشْرَةَ لَيْلَةً ثُمَّ أَمَرَ أَبُو عُبَيْدَةَ بِضِلَعَيْنِ مِنْ أَضْلاَعِهِ فَنُصِبَا ثُمَّ أَمَرَ بِرَاحِلَةٍ فَرُحِلَتْ ثُمَّ مَرَّتْ تَحْتَهُمَا وَلَمْ تُصِبْهُمَا

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ sharqiy sohil tomonga bir qoʻshin joʻnatdi va Abu Ubayda ibn Jarrohni ularning boshligʻi qilib tayinladi; qoʻshin — men ham ichida boʻlgan — uch yuz kishidan iborat edi. Biz — taomimiz tugay degan bir joyga yetgunimizcha — yurib bordik. Abu Ubayda bizga — barcha yoʻl taomimizni yigʻishni — buyurdi va u yigʻildi. Mening (bizning) yoʻl taomimiz xurmo edi. Abu Ubayda undan bizga — to u tugaguncha — har kuni ozgina-ozgina (taom) berib turdi. Har birimizning ulushimiz faqat bittadan xurmo edi». Men (rivoyatchi): «Bitta xurmo qanday foyda bera olar edi?» — dedim. Jobir: «Oʻsha (bitta xurmo) ham tugaganda, biz uning qadrini bildik», — dedi. Jobir qoʻshdi: «Biz dengiz sohiliga yetganda, biz — kichik bir togʻdek (ulkan) bir baliqni koʻrdik. Qoʻshin undan oʻn sakkiz kun (davomida) yedi. Soʻng Abu Ubayda — uning ikkita qovurgʻasini oʻrnatishni — buyurdi va ular yerga oʻrnatildi. Soʻng u — bir urgʻochi tuyaga minishni (buyurdi) va u (tuya) — oʻsha ikki qovurgʻa (orasidan), ularga tegmay — oʻtib ketdi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ шарқий соҳил томонга бир қўшин жўнатди ва Абу Убайда ибн Жарроҳни уларнинг бошлиғи қилиб тайинлади; қўшин — мен ҳам ичида бўлган — уч юз кишидан иборат эди. Биз — таомимиз тугай деган бир жойга етгунимизча — юриб бордик. Абу Убайда бизга — барча йўл таомимизни йиғишни — буюрди ва у йиғилди. Менинг (бизнинг) йўл таомимиз хурмо эди. Абу Убайда ундан бизга — то у тугагунча — ҳар куни озгина-озгина (таом) бериб турди. Ҳар биримизнинг улушимиз фақат биттадан хурмо эди». Мен (ривоятчи): «Битта хурмо қандай фойда бера олар эди?» — дедим. Жобир: «Ўша (битта хурмо) ҳам тугаганда, биз унинг қадрини билдик», — деди. Жобир қўшди: «Биз денгиз соҳилига етганда, биз — кичик бир тоғдек (улкан) бир балиқни кўрдик. Қўшин ундан ўн саккиз кун (давомида) еди. Сўнг Абу Убайда — унинг иккита қовурғасини ўрнатишни — буюрди ва улар ерга ўрнатилди. Сўнг у — бир урғочи туяга минишни (буюрди) ва у (туя) — ўша икки қовурға (орасидан), уларга тегмай — ўтиб кетди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، عَنْ جَدَّتِهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَا نِسَاءَ الْمُؤْمِنَاتِ لاَ تَحْقِرَنَّ إِحْدَاكُنَّ لِجَارَتِهَا وَلَوْ كُرَاعَ شَاةٍ مُحْرَقًا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Saʼd ibn Muozning buvisi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey moʻmina ayollar, hech biringiz qoʻshnisiga (biror narsa berishni), garchi u kuydirilgan qoʻy tuyogʻi boʻlsa ham, kam (deb) mensimay qoʻymasin», dedilar.Амр ибн Саъд ибн Муознинг бувиси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй мўмина аёллар, ҳеч бирингиз қўшнисига (бирор нарса беришни), гарчи у куйдирилган қўй туёғи бўлса ҳам, кам (деб) менсимай қўймасин», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ نُهُوا عَنْ أَكْلِ الشَّحْمِ فَبَاعُوهُ فَأَكَلُوا ثَمَنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Bakr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yahudiylarni halok qilsin! Ularga yogʻ (charvi) yeyish taqiqlangan edi, ular esa uni sotib, uning pulini yeyishdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Бакр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ яҳудийларни ҳалок қилсин! Уларга ёғ (чарви) ейиш тақиқланган эди, улар эса уни сотиб, унинг пулини ейишди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ، كَانَ يَقُولُ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَيْكُمْ بِالْمَاءِ الْقَرَاحِ وَالْبَقْلِ الْبَرِّيِّ وَخُبْزِ الشَّعِيرِ وَإِيَّاكُمْ وَخُبْزَ الْبُرِّ فَإِنَّكُمْ لَنْ تَقُومُوا بِشُكْرِهِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Iso ibn Maryam (alayhissalom) shunday der edi: «Ey Bani Isroil, sizlarga toza suv, dala koʻkati va arpa noni (ni tavsiya qilaman); bugʻdoy nonidan esa saqlaninglar, chunki siz uning shukrini (hech qachon) ado eta olmaysiz».Моликка етиб келишича, Исо ибн Марям (алайҳиссалом) шундай дер эди: «Эй Бани Исроил, сизларга тоза сув, дала кўкати ва арпа нони (ни тавсия қиламан); буғдой нонидан эса сақланинглар, чунки сиз унинг шукрини (ҳеч қачон) адо эта олмайсиз».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَوَجَدَ فِيهِ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ وَعُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَسَأَلَهُمَا فَقَالاَ أَخْرَجَنَا الْجُوعُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَأَنَا أَخْرَجَنِي الْجُوعُ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبُوا إِلَى أَبِي الْهَيْثَمِ بْنِ التَّيِّهَانِ الأَنْصَارِيِّ فَأَمَرَ لَهُمْ بِشَعِيرٍ عِنْدَهُ يُعْمَلُ وَقَامَ يَذْبَحُ لَهُمْ شَاةً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَكِّبْ عَنْ ذَاتِ الدَّرِّ ‏"‏ ‏.‏ فَذَبَحَ لَهُمْ شَاةً وَاسْتَعْذَبَ لَهُمْ مَاءً فَعُلِّقَ فِي نَخْلَةٍ ثُمَّ أُتُوا بِذَلِكَ الطَّعَامِ فَأَكَلُوا مِنْهُ وَشَرِبُوا مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَتُسْئَلُنَّ عَنْ نَعِيمِ هَذَا الْيَوْمِ ‏"‏ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ masjidga kirib, u yerda Abu Bakr as-Siddiq va Umar ibn al-Xattobni topdilar. U zot ulardan (nega chiqqanlarini) soʻraganlarida, ular: «Bizni ochlik chiqardi», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Meni ham ochlik chiqardi», dedilar. Soʻng ular Abu Haysam ibn at-Tayyihon al-Ansoriynikiga borishdi. U ularga oʻzidagi arpani tayyorlashni buyurdi va ularga qoʻy soʻyish uchun (oʻrnidan) turdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sut beradiganini qoʻyib yubor (soʻyma)», dedilar. U ularga (boshqa) bir qoʻyni soʻydi, hamda ularga chuchuk suv olib keldi, u (suv idishi) xurmo daraxtiga osib qoʻyilgan edi. Soʻng ularga oʻsha taom keltirildi, ular undan yeb, oʻsha suvdan ichishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bugungi kunning neʼmatlaridan albatta soʻralasizlar», dedilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ масжидга кириб, у ерда Абу Бакр ас-Сиддиқ ва Умар ибн ал-Хаттобни топдилар. У зот улардан (нега чиққанларини) сўраганларида, улар: «Бизни очлик чиқарди», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мени ҳам очлик чиқарди», дедилар. Сўнг улар Абу Ҳайсам ибн ат-Таййиҳон ал-Ансорийникига боришди. У уларга ўзидаги арпани тайёрлашни буюрди ва уларга қўй сўйиш учун (ўрнидан) турди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сут берадиганини қўйиб юбор (сўйма)», дедилар. У уларга (бошқа) бир қўйни сўйди, ҳамда уларга чучук сув олиб келди, у (сув идиши) хурмо дарахтига осиб қўйилган эди. Сўнг уларга ўша таом келтирилди, улар ундан еб, ўша сувдан ичишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бугунги куннинг неъматларидан албатта сўраласизлар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ يَأْكُلُ خُبْزًا بِسَمْنٍ فَدَعَا رَجُلاً مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ فَجَعَلَ يَأْكُلُ وَيَتَّبِعُ بِاللُّقْمَةِ وَضَرَ الصَّحْفَةِ فَقَالَ عُمَرُ كَأَنَّكَ مُقْفِرٌ ‏.‏ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا أَكَلْتُ سَمْنًا وَلاَ رَأَيْتُ أَكْلاً بِهِ مُنْذُ كَذَا وَكَذَا ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ آكُلُ السَّمْنَ حَتَّى يَحْيَا النَّاسُ مِنْ أَوَّلِ مَا يَحْيَوْنَ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) yogʻ (sariyogʻ) bilan non yer edi. U badiya (choʻl) ahlidan bir kishini (taomga) chaqirdi. U (kishi) yeya boshladi va (har) luqma bilan tovoqdagi yogʻ (qoldigʻi)ni terib yeyaverdi. Shunda Umar: «Sen goʻyo ochlikdan qiynalgan (kishiga) oʻxshaysan», dedi. U: «Allohga qasamki, men falon-falon vaqtdan beri na yogʻ yeganman, na (birovning) uni (yogʻ) bilan (non) yeganini koʻrganman», dedi. Umar: «Odamlar dastlab qanday (farovon) yashagan boʻlsalar, yana shunday yashamagunlaricha men yogʻ yemayman», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ёғ (сариёғ) билан нон ер эди. У бадия (чўл) аҳлидан бир кишини (таомга) чақирди. У (киши) ея бошлади ва (ҳар) луқма билан товоқдаги ёғ (қолдиғи)ни териб еяверди. Шунда Умар: «Сен гўё очликдан қийналган (кишига) ўхшайсан», деди. У: «Аллоҳга қасамки, мен фалон-фалон вақтдан бери на ёғ еганман, на (бировнинг) уни (ёғ) билан (нон) еганини кўрганман», деди. Умар: «Одамлар дастлаб қандай (фаровон) яшаган бўлсалар, яна шундай яшамагунларича мен ёғ емайман», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ - وَهُوَ يَوْمَئِذٍ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ - يُطْرَحُ لَهُ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ فَيَأْكُلُهُ حَتَّى يَأْكُلَ حَشَفَهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Men Umar ibn al-Xattobni koʻrdim — u oʻsha kunlarda amirul moʻminin edi — uning oldiga bir soʼ xurmo qoʻyilar, u esa uni (butunlay), hatto puch (sifatsiz)larigacha yer edi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: «Мен Умар ибн ал-Хаттобни кўрдим — у ўша кунларда амирул мўминин эди — унинг олдига бир соъ хурмо қўйилар, у эса уни (бутунлай), ҳатто пуч (сифатсиз)ларигача ер эди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ سُئِلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عَنِ الْجَرَادِ، فَقَالَ وَدِدْتُ أَنَّ عِنْدِي، قَفْعَةً نَأْكُلُ مِنْهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattobdan chigirtka (ni yeyish) haqida soʻralgan edi. U: «Oldimda bir savat (chigirtka) boʻlsa-yu, undan yesak, deb orzu qilaman», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттобдан чигиртка (ни ейиш) ҳақида сўралган эди. У: «Олдимда бир сават (чигиртка) бўлса-ю, ундан есак, деб орзу қиламан», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ مَالِكِ بْنِ خُثَيْمٍ، أَنَّهُ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ بِأَرْضِهِ بِالْعَقِيقِ فَأَتَاهُ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ عَلَى دَوَابَّ فَنَزَلُوا عِنْدَهُ - قَالَ حُمَيْدٌ - فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ اذْهَبْ إِلَى أُمِّي فَقُلْ إِنَّ ابْنَكِ يُقْرِئُكِ السَّلاَمَ وَيَقُولُ أَطْعِمِينَا شَيْئًا ‏.‏ قَالَ فَوَضَعَتْ ثَلاَثَةَ أَقْرَاصٍ فِي صَحْفَةٍ وَشَيْئًا مِنْ زَيْتٍ وَمِلْحٍ ثُمَّ وَضَعَتْهَا عَلَى رَأْسِي وَحَمَلْتُهَا إِلَيْهِمْ فَلَمَّا وَضَعْتُهَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ كَبَّرَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَشْبَعَنَا مِنَ الْخُبْزِ بَعْدَ أَنْ لَمْ يَكُنْ طَعَامُنَا إِلاَّ الأَسْوَدَيْنِ الْمَاءَ وَالتَّمْرَ ‏.‏ فَلَمْ يُصِبِ الْقَوْمُ مِنَ الطَّعَامِ شَيْئًا فَلَمَّا انْصَرَفُوا قَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَحْسِنْ إِلَى غَنَمِكَ وَامْسَحِ الرُّعَامَ عَنْهَا وَأَطِبْ مُرَاحَهَا وَصَلِّ فِي نَاحِيَتِهَا فَإِنَّهَا مِنْ دَوَابِّ الْجَنَّةِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَيُوشِكُ أَنْ يَأْتِيَ عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ تَكُونُ الثُّلَّةُ مِنَ الْغَنَمِ أَحَبَّ إِلَى صَاحِبِهَا مِنْ دَارِ مَرْوَانَ ‏.‏

Humayd ibn Molik ibn Xusaym (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu) bilan uning Aqiqdagi yerida oʻtirgan edim. Uning oldiga Madina ahlidan bir qavm ulovlarda kelib, uning huzuriga tushdilar». Humayd aytdi: «Abu Hurayra (menga): ‹Onamning oldiga borib: ‹Oʻgʻling senga salom aytmoqda va: bizga biror narsa yedirgin, demoqda›, degin›, dedi. U (onasi) bir tovoqqa uchta patir non, bir oz zaytun (yogʻi) va tuz qoʻydi, soʻng uni boshimga qoʻydi va men uni ularga (koʻtarib) olib bordim. Uni ularning oldiga qoʻyganimda, Abu Hurayra takbir aytib: ‹Bizni non bilan toʻydirgan Allohga hamd boʻlsin! Vaholanki, oldin bizning taomimiz ikki qora — suv va xurmodan boshqa narsa emas edi›, dedi». (Humayd davom etib aytdi) — oʻsha qavm taomdan hech narsa yemadi — «(mehmonlar) ketishganda, u (Abu Hurayra): ‹Ey ogʻam oʻgʻli, qoʻyingga yaxshi qara, undan (burun) shilligʻini artib tur, uning qoʻrasini pokiza tut va uning atrofida namoz oʻqi, chunki ular jannat jonivorlaridandir. Jonim (qoʻlida) boʻlgan Zotga qasamki, odamlarga shunday bir zamon kelishi yaqinki, unda bir toʻda qoʻy egasiga Marvonning saroyidan koʻra sevimliroq boʻladi›, dedi».Ҳумайд ибн Молик ибн Хусайм (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: «Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) билан унинг Ақиқдаги ерида ўтирган эдим. Унинг олдига Мадина аҳлидан бир қавм уловларда келиб, унинг ҳузурига тушдилар». Ҳумайд айтди: «Абу Ҳурайра (менга): ‹Онамнинг олдига бориб: ‹Ўғлинг сенга салом айтмоқда ва: бизга бирор нарса едиргин, демоқда›, дегин›, деди. У (онаси) бир товоққа учта патир нон, бир оз зайтун (ёғи) ва туз қўйди, сўнг уни бошимга қўйди ва мен уни уларга (кўтариб) олиб бордим. Уни уларнинг олдига қўйганимда, Абу Ҳурайра такбир айтиб: ‹Бизни нон билан тўйдирган Аллоҳга ҳамд бўлсин! Ваҳоланки, олдин бизнинг таомимиз икки қора — сув ва хурмодан бошқа нарса эмас эди›, деди». (Ҳумайд давом этиб айтди) — ўша қавм таомдан ҳеч нарса емади — «(меҳмонлар) кетишганда, у (Абу Ҳурайра): ‹Эй оғам ўғли, қўйингга яхши қара, ундан (бурун) шиллиғини артиб тур, унинг қўрасини покиза тут ва унинг атрофида намоз ўқи, чунки улар жаннат жониворларидандир. Жоним (қўлида) бўлган Зотга қасамки, одамларга шундай бир замон келиши яқинки, унда бир тўда қўй эгасига Марвоннинг саройидан кўра севимлироқ бўлади›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ، وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِطَعَامٍ وَمَعَهُ رَبِيبُهُ عُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ سَمِّ اللَّهَ وَكُلْ مِمَّا يَلِيكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Nuaym Vahb ibn Kayson (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Rasululloh ﷺga taom keltirildi, u zotning huzurlarida oʻgay oʻgʻillari Umar ibn Abu Salama bor edi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Bismilloh (Alloh nomini) ayt va oldingdan ye›, dedilar».Абу Нуайм Ваҳб ибн Кайсон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: «Расулуллоҳ ﷺга таом келтирилди, у зотнинг ҳузурларида ўгай ўғиллари Умар ибн Абу Салама бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Бисмиллоҳ (Аллоҳ номини) айт ва олдингдан е›, дедилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَهُ إِنَّ لِي يَتِيمًا وَلَهُ إِبِلٌ أَفَأَشْرَبُ مِنْ لَبَنِ إِبِلِهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنْ كُنْتَ تَبْغِي ضَالَّةَ إِبِلِهِ وَتَهْنَأُ جَرْبَاهَا وَتَلُطُّ حَوْضَهَا وَتَسْقِيهَا يَوْمَ وِرْدِهَا فَاشْرَبْ غَيْرَ مُضِرٍّ بِنَسْلٍ وَلاَ نَاهِكٍ فِي الْحَلْبِ ‏.‏

Al-Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Bir kishi Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib, unga: ‹Menda bir yetim (parvarishimda) bor, uning tuyalari bor. Uning tuyalari sutidan icha olamanmi?› dedi. Ibn Abbos: ‹Agar sen uning yoʻqolgan tuyalarini izlab (topsang), qoʻtir boʻlganlarini (moy surtib) davolasang, (suv) hovuzini suvab (taʼmirlab) qoʻysang va suv ichadigan kunida ularni sugʻorsang — u holda, (bola)ni (sutdan mahrum qilib) zarar yetkazmagan hamda (yelinini) sogʻishda (haddan oshib) charchatmagan holda ich›, dedi».Ал-Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: «Бир киши Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб, унга: ‹Менда бир етим (парваришимда) бор, унинг туялари бор. Унинг туялари сутидан ича оламанми?› деди. Ибн Аббос: ‹Агар сен унинг йўқолган туяларини излаб (топсанг), қўтир бўлганларини (мой суртиб) даволасанг, (сув) ҳовузини суваб (таъмирлаб) қўйсанг ва сув ичадиган кунида уларни суғорсанг — у ҳолда, (бола)ни (сутдан маҳрум қилиб) зарар етказмаган ҳамда (елинини) соғишда (ҳаддан ошиб) чарчатмаган ҳолда ич›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ لاَ يُؤْتَى أَبَدًا بِطَعَامٍ وَلاَ شَرَابٍ حَتَّى الدَّوَاءُ فَيَطْعَمَهُ أَوْ يَشْرَبَهُ إِلاَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا وَأَطْعَمَنَا وَسَقَانَاوَنَعَّمَنَا اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُمَّ أَلْفَتْنَا نِعْمَتُكَ بِكُلِّ شَرٍّ فَأَصْبَحْنَا مِنْهَا وَأَمْسَيْنَا بِكُلِّ خَيْرٍ نَسْأَلُكَ تَمَامَهَا وَشُكْرَهَا لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُكَ وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ إِلَهَ الصَّالِحِينَ وَرَبَّ الْعَالَمِينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مَا شَاءَ اللَّهُ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيمَا رَزَقْتَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ هَلْ تَأْكُلُ الْمَرْأَةُ مَعَ غَيْرِ ذِي مَحْرَمٍ مِنْهَا أَوْ مَعَ غُلاَمِهَا فَقَالَ مَالِكٌ لَيْسَ بِذَلِكَ بَأْسٌ إِذَا كَانَ ذَلِكَ عَلَى وَجْهِ مَا يُعْرَفُ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَأْكُلَ مَعَهُ مِنَ الرِّجَالِ ‏.‏ قَالَ وَقَدْ تَأْكُلُ الْمَرْأَةُ مَعَ زَوْجِهَا وَمَعَ غَيْرِهِ مِمَّنْ يُؤَاكِلُهُ أَوْ مَعَ أَخِيهَا عَلَى مِثْلِ ذَلِكَ وَيُكْرَهُ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَخْلُوَ مَعَ الرَّجُلِ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا حُرْمَةٌ ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)ning oldiga hech qachon taom yoki ichimlik, hatto dori keltirilib, uni yesa yoki ichsa, albatta shunday der edi: «Bizni hidoyat qilgan, bizni taomlantirgan, bizni sugʻorgan va bizga neʼmat ato etgan Allohga hamdlar boʻlsin. Alloh buyukdir. Ey Alloh, Sening neʼmating bizni har qanday yomonlikdan (asragan holda) qamrab oldi, biz undan har bir yaxshilik bilan tongni va har bir yaxshilik bilan shomni qarshiladik. Sendan uning kamoliga yetishuvni va uning shukrini (ado etishni) soʻraymiz. Sening yaxshiligingdan oʻzga yaxshilik yoʻq, Sendan oʻzga iloh yoʻq — ey solihlarning ilohi va olamlarning Robbi. Allohga hamdlar boʻlsin, Allohdan oʻzga iloh yoʻq. Alloh xohlagani (boʻldi), quvvat faqat Alloh bilangina (mavjud)dir. Ey Alloh, bizga rizq qilib bergan narsangda baraka ato et va bizni doʻzax azobidan saqla». Yahyo aytdi: Molikdan: «Ayol oʻziga mahram boʻlmagan (kishi) bilan yoki xizmatkori (gʻulomi) bilan (birga) taom yeya oladimi?» deb soʻraldi. Molik: «Agar bu ayolning erkaklar bilan (birga) taom yeyishi maʼruf (odat) boʻlgan tarzda boʻlsa, bunda hech bir zarar yoʻq», dedi. U (Molik yana): «Ayol eri bilan, hamda (eri) birga taom yeydigan boshqalar bilan yoki akasi bilan shu tarzda taom yeyishi mumkin. Ammo ayolning oʻzi bilan orasida (nikohni man qiladigan) hurmat boʻlmagan erkak bilan xilvatda yolgʻiz qolishi makruhdir», dedi.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)нинг олдига ҳеч қачон таом ёки ичимлик, ҳатто дори келтирилиб, уни еса ёки ичса, албатта шундай дер эди: «Бизни ҳидоят қилган, бизни таомлантирган, бизни суғорган ва бизга неъмат ато этган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин. Аллоҳ буюкдир. Эй Аллоҳ, Сенинг неъматинг бизни ҳар қандай ёмонликдан (асраган ҳолда) қамраб олди, биз ундан ҳар бир яхшилик билан тонгни ва ҳар бир яхшилик билан шомни қаршиладик. Сендан унинг камолига етишувни ва унинг шукрини (адо этишни) сўраймиз. Сенинг яхшилигингдан ўзга яхшилик йўқ, Сендан ўзга илоҳ йўқ — эй солиҳларнинг илоҳи ва оламларнинг Робби. Аллоҳга ҳамдлар бўлсин, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ. Аллоҳ хоҳлагани (бўлди), қувват фақат Аллоҳ билангина (мавжуд)дир. Эй Аллоҳ, бизга ризқ қилиб берган нарсангда барака ато эт ва бизни дўзах азобидан сақла». Яҳё айтди: Моликдан: «Аёл ўзига маҳрам бўлмаган (киши) билан ёки хизматкори (ғуломи) билан (бирга) таом ея оладими?» деб сўралди. Молик: «Агар бу аёлнинг эркаклар билан (бирга) таом ейиши маъруф (одат) бўлган тарзда бўлса, бунда ҳеч бир зарар йўқ», деди. У (Молик яна): «Аёл эри билан, ҳамда (эри) бирга таом ейдиган бошқалар билан ёки акаси билан шу тарзда таом ейиши мумкин. Аммо аёлнинг ўзи билан орасида (никоҳни ман қиладиган) ҳурмат бўлмаган эркак билан хилватда ёлғиз қолиши макруҳдир», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ إِيَّاكُمْ وَاللَّحْمَ فَإِنَّ لَهُ ضَرَاوَةً كَضَرَاوَةِ الْخَمْرِ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) dedi: «Goʻshtdan (haddan ortiq berilishdan) ehtiyot boʻlinglar, chunki uning xamr (aroq)ning giriftorligidek giriftorligi (odat qildiruvchi mayli) bordir».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) деди: «Гўштдан (ҳаддан ортиқ берилишдан) эҳтиёт бўлинглар, чунки унинг хамр (ароқ)нинг гирифторлигидек гирифторлиги (одат қилдирувчи майли) бордир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، أَدْرَكَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ وَمَعَهُ حِمَالُ لَحْمٍ فَقَالَ مَا هَذَا فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَرِمْنَا إِلَى اللَّحْمِ فَاشْتَرَيْتُ بِدِرْهَمٍ لَحْمًا ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَمَا يُرِيدُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَطْوِيَ بَطْنَهُ عَنْ جَارِهِ أَوِ ابْنِ عَمِّهِ أَيْنَ تَذْهَبُ عَنْكُمْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا ‏}‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)ni goʻsht (yuki)ni koʻtarib ketayotgan holda uchratib qoldi. U: «Bu nima?» dedi. (Jobir): «Yo amirul moʻminin, goʻshtga ishtahamiz tortdi, men bir dirhamga goʻsht sotib oldim», dedi. Umar: «Sizlardan biror kishi qornini qoʻshnisi yoki amakivachchasidan (nasibasini) ayirib (yolgʻiz oʻzi) toʻldirishni istaydimi? Bu oyatni qayerga qoʻyasizlar: {Siz dunyo hayotingizda oʻzingizning huzur-halovatlaringizni ketkazib, ular bilan bahramand boʻlib boʻldingiz} (Ahqof 20)?» dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)ни гўшт (юки)ни кўтариб кетаётган ҳолда учратиб қолди. У: «Бу нима?» деди. (Жобир): «Ё амирул мўминин, гўштга иштаҳамиз тортди, мен бир дирҳамга гўшт сотиб олдим», деди. Умар: «Сизлардан бирор киши қорнини қўшниси ёки амакиваччасидан (насибасини) айириб (ёлғиз ўзи) тўлдиришни истайдими? Бу оятни қаерга қўясизлар: {Сиз дунё ҳаётингизда ўзингизнинг ҳузур-ҳаловатларингизни кетказиб, улар билан баҳраманд бўлиб бўлдингиз} (Аҳқоф 20)?» деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَلْبَسُ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَبَذَهُ وَقَالَ ‏ "‏ لاَ أَلْبَسُهُ أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَنَبَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oltin uzuk taqib yurar edilar. Soʻng Rasululloh ﷺ (bir kuni) turib, uni uloqtirib tashladilar va: «Uni hech qachon taqmayman», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda odamlar ham oʻz uzuklarini uloqtirib tashlashdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олтин узук тақиб юрар эдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ (бир куни) туриб, уни улоқтириб ташладилар ва: «Уни ҳеч қачон тақмайман», дедилар. (Ровий) айтди: Шунда одамлар ҳам ўз узукларини улоқтириб ташлашди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَدَقَةَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ قَالَ سَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ عَنْ لُبْسِ الْخَاتَمِ، فَقَالَ الْبَسْهُ وَأَخْبِرِ النَّاسَ، أَنِّي أَفْتَيْتُكَ بِذَلِكَ ‏.‏

Sadaqa ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Men Said ibn al-Musayyabdan uzuk taqish haqida soʻradim. U: ‹Uni taqavergin va odamlarga men senga shunday fatvo berganimni aytgin›, dedi».Садақа ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: «Мен Саид ибн ал-Мусайябдан узук тақиш ҳақида сўрадим. У: ‹Уни тақавергин ва одамларга мен сенга шундай фатво берганимни айтгин›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، أَنَّ أَبَا بَشِيرٍ الأَنْصَارِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ - قَالَ - فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَسُولاً قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ وَالنَّاسُ فِي مَقِيلِهِمْ ‏ "‏ لاَ تَبْقَيَنَّ فِي رَقَبَةِ بَعِيرٍ قِلاَدَةٌ مِنْ وَتَرٍ أَوْ قِلاَدَةٌ إِلاَّ قُطِعَتْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bashir al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Rasululloh ﷺ bilan baʼzi safarlarida birga boʻlgan ekan. (U) dedi: Rasululloh ﷺ bir elchini yubordilar — Abdulloh ibn Abu Bakr: «Menimcha, u (Abbod): ‹odamlar tunash joylarida edilar›, deb aytdi», dedi — «Hech bir tuyaning boʻynida tarang ipdan (yasalgan) marjon yo (boshqa) marjon qolmasin, balki kesib tashlansin!» (degan amrni yetkazib). Molik: «Mening fikrimcha, bu koʻz tegishidan (saqlanish uchun edi)», dedi.Абу Башир ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Расулуллоҳ ﷺ билан баъзи сафарларида бирга бўлган экан. (У) деди: Расулуллоҳ ﷺ бир элчини юбордилар — Абдуллоҳ ибн Абу Бакр: «Менимча, у (Аббод): ‹одамлар тунаш жойларида эдилар›, деб айтди», деди — «Ҳеч бир туянинг бўйнида таранг ипдан (ясалган) маржон ё (бошқа) маржон қолмасин, балки кесиб ташлансин!» (деган амрни етказиб). Молик: «Менинг фикримча, бу кўз тегишидан (сақланиш учун эди)», деди.